Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Моңғолия 0 5398 3639068 3611523 2026-08-04T10:38:31Z Wikuiser 172895 /* */ 3639068 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Моңғолия |Шынайы атауы = {{lang-mn|Монгол Улс}} |Атау септігі = |Елтаңба = State_emblem_of_Mongolia.svg |Байрақ = Flag of Mongolia.svg |Ұраны = |Әнұранның аты = Моңғолия ұлттық әнұраны |Аудио = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =49 |lat_sec =0 |lon_dir =E |lon_deg =104 |lon_min =0 |lon_sec = 0 |region = MN |CoordScale = 10000000 |Картада = Mongolia (orthographic projection).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[Парламенттік республика]] |Құрылды = 1206 жыл ([[Моңғол империясы]]) |Тәуелсіздік күні = [[11 шілде]] [[1921 жыл]]ы ([[Моңғолия (1911—1921)|Моңғолия мемлекеті]]) |Тәуелсіздігін алды = [[Бэйян мемлекеті|Қытай Республикасы]] |Тілі = [[моңғол тілі]] |Мемлекеттік діні = зайырлы мемлекет |Астанасы = {{байрақ|Ұланбатыр}} |Ірі қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (қала)|Дархан]] |Басшы қызметі = [[Моңғолия президенті|Президенті]]<br />[[Моңғолия премьер-министрі|Премьер-министрі]]<br />[[Мемлекеттік Ұлы Хурал төрағасы|Ұлы Хурал төрағасы]] |Басшылары = [[Ухнаагийн Хүрэлсүх]]<br />[[Гомбожавын Занданшатар]]<br />[[Дашзэгвийн Амарбаясгалан]] |Жер аумағы = 1 566 000 |Жер аумағы бойынша орны = 18 |Судың үлесі = 0,67 |Этнохороним = |Жұрты = 3 256 176<ref>http://www.nso.mn/</ref> |Халық саны бойынша орны = 134 |Сарап жылы = 2019 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 1,97 |Тығыздық бойынша орны = 238 |ЖІӨ = |ЖІӨ сараптаған жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = 47 млрд.<ref name="IMFWEOMN">{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=77&pr1.y=5&c=948&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=World Economic Outlook Database, January 2019 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=24 February 2019}}</ref> |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (АҚТ) орны = 115 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = 14,270<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = 93 |ЖІӨ (номинал) = 13,7 млрд.<ref name="IMFWEOMN"/> |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = 2019 |ЖІӨ (номинал) бойынша орны = 133 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = 4,151<ref name="IMFWEOMN"/> |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = 116 |АДИ = {{құлдырау}} 0,741<ref name="UNDP2018">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2018_human_development_statistical_update.pdf |title= Human Development Report 2018 – "Human Development Indices and Indicators"|publisher=Human Development Report United Nations Development Programme|pages=22–25 |accessdate=14 September 2018}}</ref> |АДИ жылдық есебі = 2017 |АДИ бойынша орны = 92 |АДИ деңгейі = <span style="color:#090;">'''жоғары'''</span> |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[Тұғрық|Моңғол тұғрығы]] ([[ISO 4217|MNT, код 96]]) |Интернет үйшігі = [[.mn]] |ISO = |Телефон коды = |Уақыт белдеуі = [[UTC-7:00]], [[UTC-8:00]] |Түсініктемелер = }} '''Моңғолия''' ({{lang-mn|Монгол Улс}}, [[моңғол жазуы]]: {{MongolUnicode|ᠮᠤᠩᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ|style=height:80px}}) — [[Орталық Азия]]ның шығыс бөлігінде орналасқан, жиі Шығыс Азияға жатқызылатын тәуелсіз мемлекет. Солтүстігінде [[Ресей]]мен, оңтүстік, шығысы мен батысында [[Қытай]]мен шектеседі. Моңғолия — [[Мұхитқа шыға алмайтын елдер|мұхитқа шыға алмайтын мемлекеттердің]] бірі. Жер көлемі 1 564 116 км²-ге жетеді. Жер көлемінің үлкендігі бойынша әлемде 18-орында. Астанасы — [[Ұланбатыр]] қаласы. Халық саны 3,330,000 адамға жеткен. Мемлекеттік тілі – [[моңғол тілі]], жазуы [[кириллица]]. Моңғол тілінде халықтың 95%-ы сөйлейді. [[Қазақтар]] елдің 4 пайыздан астамын құрайды. Орта мектепте кирил жазуынан басқа ескі моңғол жазуы оқытылады. Қазақтар көп тұратын [[Баян-Өлгей аймағы]]нда [[қазақ тілі]] оқытылады. == Тарихы == Моңғолия аймағында әртүрлі түркі тілдес тайпалар көшіп-қонып өмір сүрді. Ең бірінші – [[Ғұндар|хуннулар]] (ғұндар), өз мемлекетін құрып, Қытаймен (Син династиясы) соғыс бастады. Қытайдың қолбасшы маршалы Менг Тиан өз елін қорғау үшін [[Ұлы Қытай қорғаны]]н тұрғызды. Хуннулардан кейін бұл жерде [[Түрік қағанаты|түркілер]] өз империясын құрды. 12-ғасырда Моңғол жерінде шағын хандықтар мен тайпа-ұлыстар болды. Қолбасшы Темучин бүкіл ұлыстарды бір елге біріктіріп [[Моңғол империясы|Моңғол Империясын]] жариялады. [[1206]] ж. ол [[Шыңғыс хан]] (Ұлы хан) атын алып, көршілес елдерді жаулап ала бастайды. 1368 жылы Юань әулеті Қытайдан ығыстырылғаннан кейін, моңғолдар мемлекеті бірден жойылып кеткен жоқ. Шыңғыс хан әулеті билігін сақтап, Моңғол үстіртінде жалғасқан мемлекет тарихта Солтүстік Юань деп аталады. Бұл кезеңде моңғол билеушілері Мин әулетіне қарсы үздіксіз соғыстар жүргізіп, Қытаймен саяси және әскери күресті жалғастырды. XV ғасырда ойрат көсемі Есен тайшы күшейіп, бүкіл Моңғолияға ықпал жүргізді. Ол Мин әулетімен соғысып, 1449 жылы Туму шайқасында Қытай императорын тұтқынға алды. Кейін Шыңғыс әулетінің билігі әлсірегенімен, толық жойылған жоқ. XVI ғасырдың басында Даян хан Моңғолияны қайта біріктіріп, Шыңғыс хан әулетінің билігін қалпына келтірді. Ол өз ұлдарына ұлыстарды бөліп беріп, децентрализденген, бірақ ортақ әулеттік жүйеге негізделген басқару құрды. Осы кезеңде моңғолдар Мин әулетімен шекаралық соғыстар мен жорықтарды жалғастырды. Даян ханның ұрпақтары арасында Алтан хан ерекше орын алды. Ол XVI ғасырда Мин әулетіне қарсы жорықтар жасап, кейін Қытаймен сауда және дипломатиялық қатынастар орнатты. Сонымен қатар, ол тибет буддизмін қолдап, моңғол қоғамында діни өзгерістерге ықпал етті. Даян ханның тағы бір ұлы Гэрсэнзэ арқылы Халха моңғолдарының хандықтары қалыптасты. Оның ұрпақтары Түшээт хан, Засагт хан және Сэцэн хан әулеттерін құрып, Солтүстік Моңғолияда билік жүргізді. XVII ғасырдың басында соңғы ұлы хан Лигдэн хан болды. Ол 1619–1634 жылдары маньчжурлармен (жүржендермен) соғысып, Моңғолиядағы билікті сақтап қалуға тырысты. Алайда ішкі алауыздық пен сыртқы қысым салдарынан Ішкі Моңғолиядағы көптеген тайпалар маньчжур билігін мойындады. Лигдэн хан қайтыс болғаннан кейін Шыңғыс әулетінің орталық билігі әлсіреп, моңғолдар біртіндеп маньчжурлардың ықпалына түсті. Кейінірек Халха моңғолдары да ойраттармен болған 1687–1688 жылдардағы соғыста жеңіліп, 1691 жылы Долоннуурда Цин әулетіне бағынуға мәжбүр болды. Осылайша, Юань әулеті құлағаннан кейін де моңғолдар бірнеше ғасыр бойы тәуелсіздігін сақтап, Мин және кейінгі маньчжур мемлекеттерімен үздіксіз күрес жүргізді, тек XVII ғасырдың соңында ғана толықтай сыртқы билікке бағынды.[[Сурет:TariatLandscape.jpg|нобай|Далалық сахара]] [[1911]] ж. Цин Империясы құлады, сондықтан [[Боғд ханның Моңғолия|Моңғолия тәуелсіз мемлекет ретінде жарияланды]]. Жаңа мемлекеттің басшысы [[Боғд хан]] болды. Бірақ Қытай қолбасшылары Моңғолияға өз әскерлерін кіргізіп, осы жердің екі аймаққа бөлінуі (Сыртқы Моңғолия және [[Ішкі Моңғолия]]). [[1917]] ж. [[Ресей империясының азамат соғысы]] басталды, көп «ақ әскерлер» Сібір және Қытай жеріне қашты. Бір сондай әскери қолбасшы, [[Барон Унгерн]] өз сарбаздарымен Сыртқы Моңғолияға кіріп, Урга (Өргөө) немесе Да-Хүрее қаласын (қазіргі [[Ұлан-Батыр]]) басып алды. Ресей қызыл армиясы Моңғолияның коммунистік қолбасшысы [[Сухэ-Батыр]]-ды қолдады, ол Унгернның әскерін жеңіп, 1921 жылы Сыртқы Моңғолияда [[Моңғолия Халық республикасы|Моңғолия Халық Республикасын]] жариялады. Ішкі Моңғолия аумағы қазіргі күннің өзінде де Қытайдың құрамында. Бүгінгі Моңғолия – [[парламенттік республика]]. Елдің парламенті – Мемлекеттік Ұлы Хурал деп аталады. == Географиясы == [[Сурет:Mongolia Landscape.jpg|thumbnail|left|Моңғолия табиғаты]] Моңғолияның оңтүстігі [[Гоби]] шөлі, солтүстігі және батысы суықтау боп келетін таулы өлкеде орналасқан. Моңғолияның орталық бөлігі жазық болып келеді. Ең биік шыңы Моңғол Алтай тау жүйесінің Таванбогд тауының [[Хүйтэн]] шыңы теңіз денгейінен 4,374 метр биік болып келеді. Моңғолия климаты – қатаң континенталды. Жазда ыстық болғанымен қыста суық болады. Қыста орташа температура -30&nbsp;°C болады. [[Ұлан-Батыр]] қаласы әлемдегі ең суық астана болып саналады. Таулы өлке көп болғандықтан жел көп соғады. Жылында орта есеппен 257 күндік тәулік болады. Жауын шашын мөлшері шығыс бөлігінде орташа есеппен 200-350 мм, оңтүстікте 100–200 мм. Оңтүстіктің ең шеткей өлкесі [[Гоби]] шөлінде кей жылдары жауын-шашын мүлде болмайды. == Табиғаты == === Табиғат белдеулері === Моңғолияның солтүстігінен оңтүстігіне қарай келесі меридиандық табиғат белдеулері кездеседі: орманды дала, дала, шөлейт, шөл. Орманды белдеуде таулы орманды және тайга белдеуі кездеседі. Табиғи белдеулері орналасуына байланысты Ханғай, Хэнтий, Алтай таулы, Дорнод далалық, Говь шөлдік деп төрт белдеуге бөлінеді. === Топырағы === Моңғолияда күрең, қара күрең, ашық күрең, қара топырақ, шөлдік қоңыр, батпақты, тұзды сияқты көптеген топырақ түрлері кездеседі. Бұлардың ішінен құнарлы топырақ олардың 5 %-ын құрайды. Жер көлемінің 0,76%-ы егін шаруашылығына ыңғайлы. Суармалы жер көлемі 840 км². === Суы === Моңғолияда ұзындығы 67000 км болатын 3811 өзен,бұлақ, ауданы -500 км³ болатын 3500-ге жуық көл, 7000-ға жуық көлшік, 540 км² ауданы бар 190-ға жуық мұздық, 250-ге жуық арасан бар. Жерасты суларының 139-ға жуық көзі бар. Моңғолияның ең ұзын өзені - [[Орхон өзені]]. Ұзындығы - 1124 км, ауданы - 133000 км². Ең үлкен көлі - Увс көлі (3350 км²), ең терең көлі - Хөвсгөл көлі (262.4 м). == Экономикасы == Моңғолияның экономикасы негізінен ауылшаруашылығы және тау-кен өнеркәсібіне тәуелді. Табиғи байлық түрлері көп кездеседі. Мыс, молибден, қалайы, көмір, вольфрам, мырыш рудасы, темір рудасы және алтын өндеу ел экономикасында маңызды орын алады. Ауылдағы адамдардың негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып келеді.Орта есеппен әрбір адамға 12 бас мал келеді. Егін шаруашылығында бидай, арпа, көкөніс және мал азығын егумен айналысады. 2008-жылғы есеп бойынша ІЖӨ-нің көлемі 9,48 млрд долларды құраған. Жан басына шаққандағы көрсеткіш 3200 доллар. Жұмыссыздар саны орта есеппен халық санының 2,8 % (2008). Негізгі экспорт өнімдері (2,5 млрд долл. 2008 ж) : [[Мыс]], [[молибден]], көмір, [[мырыш]] рудасы, [[темір]] рудасы, шикі мұнай, мал өнімдері, былғары, текстиль. Негізгі экспорттаушылары: ҚХР (76 %), Канада (9 %), Ресей (3 %). Импорт өнімдері: (3,6 млрд долл. 2008 ж): жанар-жағар май, машина техника, автомобиль, азық-түлік, құрылыс заттары, қант, өндірістік және күнделікті қолданыстағы тауарлар, шай т.б. Негізгі импортерлары: [[Ресей]] (35 %), [[ҚХР]] (29 %), [[Жапония]] (8 %). == Әскер == Қарулы күштегі адам саны 8,6 мың. Әскерге 18-25 жас аралығындағы жігіттер шақырылады. Әскер міндетін атқару уақыты 12 ай. Қарулы күштің резерві - 137 мың адам. Қарулы күштің бас штабының бастығы, генерал-лейтенант [[Цэрэндэжидийн Бямбажав]] (2009 ж бастап). 2002 жылдан бастап Моңғолия әскери күштері [[БҰҰ]] және басқадай халықаралық ұйымдармен бірге [[Сьерра-Леоне]], [[Ирак]], [[Эфиопия]], [[Эритрея]], [[Батыс Сахара]], [[Либери]], [[Чад]] ,[[Ауғанстан]] бейбітшілік миссияларына қатысуда. Бұл уақыт аралығында бұл миссияларға 3200-дей әскер қатысқан олардың 1800 [[БҰҰ]] мандаты бойынша 1400 халықаралық мандат бойынша өз міндеттерін атқаруда. [[Ауғанстан]]да Моңғол әскерлері [[Ауғанстан]] Ұлттық Қарулы Күшін құруда [[Солтүстік Атлантикалық Келісім Ұйымы|НАТО]] әскерлеріне бірге көмек көрсетуде. [[Ирак]]тағы бейбітшілік миссиясы кезінде моңғол әскерлері Польша әскерлерімен бірге [[Ирак]]тың оңтүстігінде [[Кэмп-Эхо]] базасының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 2005- 2006 жылдарда Моңғолия әскерлері [[Косово]]дағы [[Бельгия]] әскери тобында қызмет атқарды. Танкілері: * 350 [[T-55]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 250 [[T-62]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] APC's * 400 [[BMP-1]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] * 300 [[BTR-60]] {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] Моңғолия-ның әскери-әуе күштерін армия басқарады {{Standard table|0}} ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Ұшақ ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Жасаушы ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Бейне ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Версия ! style="text-align: left; background: #aacccc;"|Мөлшер ! style="text-align: left; background: #aacccc;"| |----- | [[Antonov An-24]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-24 || 4 || |----- | [[Antonov An-26]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-26 || 3 || |----- | [[Antonov An-2]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || An-2 || 10 || |----- | [[Harbin Y-12]] || {{flagicon|PRC}} [[Қытай]] || жүк тасымалдаушы ұшақ || Y-12 || 4 || |----- | [[Mikoyan-Gurevich MiG-21|MiG-21PFM/UM]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жойғыш ұшақ || MiG-21PFM/UM || 8/2 || grounded |----- | [[Mil Mi-24|Mil Mi-24V]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || шабуылдаушы тікұшақ || Mi-24V || 4 || |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || соғыс тікұшағы || Mi-8 || 20 || Anti-tank |----- | [[Mil Mi-8]] || {{flagicon|USSR}} [[КСРО]] || жүк тасымалдаушы || Mi-8 || 12 || Transport only |} == Әкімшілік құрылысы == Моңғолия 21 аймаққа бөлінеді. [[Сурет:Mongolian Aimags, Mongolia.png|thumbnail|right|400px]] <table><tr><td> * [[Арханғай аймағы]] * [[Баян-Өлгей аймағы]] * [[Баян-Хонгор аймағы]] * [[Бұлғын аймағы]] * [[Говь Алтай аймағы]] * [[Говьсүмбэр аймағы]] * [[Дархан-Уул аймағы]] * [[Доронғовь аймағы]] * [[Дорнод аймағы]] * [[Дундғовь аймағы]] * [[Завхан аймағы]] </td><td> * [[Орхон облысы|Орхон аймағы]] * [[Өвөрханғай аймағы]] * [[Өмөнговь аймағы]] * [[Сүхбаатар аймағы]] * [[Сэлэңгэ аймағы]] * [[Төв аймағы]] * [[Увс аймағы]] * [[Ховда аймағы]] * [[Хөвсгөл аймағы]] * [[Хэнтий аймағы]] == Сыртқы сілтемелер == </td></tr></table> * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 Экспедиционная поездка в Северо-Западную Монголию, Томский государственный университет и Университет Ховд, сотрудничество. Видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808021704/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=68&Itemid=119 |date=2011-08-08 }} * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 Динамика природной среды Монгольского Алтая в голоцене. - Климат, лёд, вода, ландшафты.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718170813/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=145:2011-03-26-04-41-41&catid=43:2011-03-30-10-56-16&Itemid=88 |date=2011-07-18 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Навигациялық блок |тақырып = Моңғолия |тақырып_стиль = background:{{түс|{{PAGENAME}}}}; |state = collapsed |Азия елдері |Орталық Азия |Шанхай ынтымақтастық ұйымы }} [[Санат:Моңғолия|*]] {{stub}} i6s856l9e413nkj1f3xyrff367g9yja Сидней 0 17206 3638859 3593855 2026-08-03T16:46:42Z 1nter pares 146705 3638859 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Сидней |шынайы атауы = Sydney |сурет = [[Сурет:Leo-Collage Sydney.png|300px|]] |жағдайы = |ел = Аустралия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 150px |ту ені = |lat_dir = S |lat_deg = 33 |lat_min = 52 |lat_sec = 10 |lon_dir = E |lon_deg = 151 |lon_min = 12|lon_sec = 30 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = 250 |кестедегі шекара = 250 |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = штат |аймағы = Жаңа Оңтүстік Уэльс |кестедегі аймақ = Жаңа Оңтүстік Уэльс |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1788 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1842 |жер аумағы = 12144,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = океандық |ресми тілі = |тұрғыны = 4 800 000 |санақ жылы = 2012 |тығыздығы = 397,25 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = сиднейлық |уақыт белдеуі = +10 |DST = |телефон коды = +61 2 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Sydney |сайты = http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/ |сайт тілі = en }} '''Сидней''' ({{lang-en|Sydney}}) — [[Аустралия]]ның ең үлкен қаласы, аумағы 12144,6 км² <ref>https://web.archive.org/web/20110318192321/http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/Environment/documents/web01-GeneralIntroduction.pdf</ref>, халқы 2012 жылы шамамен 4,8 миллион адамды құрады. Сидней [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] штатының әкімшілік орталығы болып табылады. Сидней Аустралия құрлығындағы алғашқы еуропалықтар келгелі бері пайда болған алғашқы қала. Қала 1788 жылы құрылған. [[Англия]]ның сол кездегі Ұлыбританияның колония министрі ''лорд Сиднейдің'' құрметіне осы қала ''Сидней'' болып атанып кеткен. == Географиясы == [[Сурет:Sydney_ASTER_2001_oct_12.jpg|thumb|left|200px|Сидней - ғарыштан көрініс.]] Қала Тынық мұхитының жағалауындағы алапты орналасқан. Шығыс жағынан қала Тынық мұхитының толқындарымен шайқалады, батыс жағында Көкшіл таулар орналасқан, солтүстік жағында—Хоксбери өзені, ал оңтүстік жағында - Корольдік ұлттық паркі орналасқан. Тынық мұхиты жағынан жағалауы көптеген көптеген мүйістер мен шығанақтармен кесілген. Порт Джексон шығанағы - әлемдегі ең ірі табиғи мүйіс болып есептеледі<ref>{{Cite web | url = http://www.mpiweb.org/CMS/mpiweb/mpicontent.aspx?id=3918 | title = The Harbour City | publisher = Showcase Destinations Sydney, Australia | accessdate = 24 қараша 2008 | archiveurl = http://www.webcitation.org/61CfF0vwA | archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. Қаланың тұрғын аймақтарында 70-тей шағын шығанақтар пен айлақтар бар. Олардың арасындағы ең әйгілісі - оңтүстік жағындағы Бондай-Бич және солтүстіктегі Мэнли айлағы. Сидней қаласы [[Сидней опера театры|опера театры]], [[Харбор-Бридж көпірі]] және көптеген жағалауларымен танымал. Қала [[Лоуборо университеті]] санаты бойынша әлемдік бета-класына жатады<ref>{{cite web | first = J.V. | last = Beaverstock | coauthors = Smith, R.G.; Taylor, P.J. | url = http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb5.html | title = Research Bulletin 5: A Roster of World Cities | publisher = Globalization and World Cities | accessdate = 23 қараша 2008 | archiveurl = http://www.webcitation.org/61Co4WPx8 | archivedate = 2011-08-25 }}</ref> == Экономикасы == Сиднейдің маңызды экономикалық салалары болып, егер сол саладағы жұмыскерлер саны бойынша есептесе, [[қызмет көрсету саласы]], [[сауда]], [[өндіріс]], [[денсаулық сақтау]] және [[коммуналдық қызмет]] болып табылады<ref name="2001census">{{cite web | url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@cpp.nsf/Lookup/105Snapshot12001 | title = Sydney — Basic Community Profile and Snapshot — 2001 Census | publisher = Australian Bureau of Statistics. 2002 | accessdate = 23 қараша 2008 | archiveurl = http://www.webcitation.org/61Co8AEoc | archivedate = 2011-08-25 }}</ref>. [[1980 жж.|1980-жылдардан]] бастап жұмысшылар нарығы өндіріс саласынан [[қызмет көрсету саласы]]на және ақпараттық технологиялар саласына ауыса бастайды. Сидней экономикасы [[Аустралия экономикасы]]ның шамамен 25 пайызын құрайды<ref name="sydneymedia">{{cite web | url = http://www.sydneymedia.com.au/html/2290-city-commerce.asp | title = City Commerce | publisher = City of Sydney Media Centre | accessdate = 23 қараша 2008 | archiveurl = http://www.webcitation.org/65Cfgw1r8 | archivedate = 2012-02-04 }}</ref>. Қалада [[Аустралия құнды қағаздар биржасы]] (ASX) мен [[Аустралия резерв банкі]], сонымен қатар 90 банктің және елдің жартысынан астам ірі компанияларының бас пәтерлері осында орналасқан. Сидней халықаралық компаниялардың (олардың саны шамамен 500) офистері орналасқан Аустралия бойынша орталығы болып табылады <ref name="sydneymedia">{{cite web | url = http://www.brw.com.au/lists/detail/?listId=5 | title = Of the ten largest corporations in Australia (based on revenue) | publisher = BRW 1000 | accessdate = 23 қараша 2008 | deadlink = 404 }}</ref>. Аустралияынң он ірі компанияларының төртеуінің бас пәтері Сиднейде ([[Caltex Australia]], [[Commonwealth Bank of Australia|Commonwealth Bank]], [[Westpac]] және [[Woolworth]]) орналасқан. [[Fox Studios Australia]] компаниясының қалада ірі киностудиясы бар. [[Сидней фьючерстер биржасы]] (SFE) осы тектестердің аустралия-тынықмұхит аймағындағы ең ірісі болып табылады. Ол әлем бойынша 12-ірі фьючерстік [[биржа]] және опциондар айналымы бойынша 19-орында <ref>{{cite web | url = http://www.sfe.com.au/index.html?content/sfe/intro.htm | title = Overview | publisher = Sydney Futures Exchange website | accessdate = 3 шілде 2006}}</ref>. == Халқы == {| class="infobox" style="float:left;" |colspan="2"|Шет елдерде туған тұрғындар<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=105&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=105&issue=2006&producttype=Community%20Profiles&&producttype=Community%20Profiles&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=LPD&&collection=Census&period=2006&producttype=Community%20Profiles& 2006 Census Community Profile Series] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110602032111/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?action=404&documentproductno=105&documenttype=Details&order=1&tabname=Details&areacode=105&issue=2006&producttype=Community%20Profiles&&producttype=Community%20Profiles&textversion=false&navmapdisplayed=true&breadcrumb=LPD&&collection=census&period=2006&producttype=Community%20Profiles& |date=2011-06-02 }}</ref> |- ! Ел || Халық (2006) |- |Ұлыбритания ||175 166 |- |Қытай ||109 142 |- |Жаңа Зеландия ||81 064 |- |Вьетнам ||62 144 |- |Ливан ||54 502 |- |Үндістан ||52 975 |- |Филиппины ||52 087 |- |Италия ||44 563 |- |Гонконг ||36 866 |- |Оңтүстік Корея ||32 124 |- |Ресей||5364<ref name=ReferenceA>[http://www.censusdata.abs.gov.au/AUSSTATS/2006Census3.nsf/logByLookupView?openagent&20050%2DXCP%2DSydney%2DNSW%20%28Statistical%20Division%29%2Ezip&20060&Main%20Features&1052006%20Census%20Expanded%20Community%20Profile28/11/071&0&2006&28%2E11%2E2007&Latest Expanded Community Profile — Sydney _ Sheet X01f]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |Украина ||4330<ref name=ReferenceA /> |- |} 2006 жылғы санақтардың мәліметі бойыншы Сиднейде және оның маңында жалпы 4 119 190 адам тұрады, оның ішіндегі 3 641 422-сі қаланың өзінде<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL171400&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401 2006 Census QuickStats] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902010244/http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/LocationSearch?collection=Census&period=2006&areacode=UCL171400&producttype=QuickStats&breadcrumb=PL&action=401 |date=2013-09-02 }}</ref>. Санақтың әліметі бойынша тұрғындардың 1,1%-ы жергілікті аборигендер, 37,7%-ы Аустралияда туылмаған, басқа елдерден миграция жасағандар. Қаланың 18,1%-ы Азия құрлығынан келген мигранттар<ref name="censusdata.abs.gov.au">{{cite web|url=http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/TopicList?newmethod=Place+of+Usual+Residence&newtopic=Ancestry&newproductlabel=Ancestry+%28Region%29+by+Country+of+Birth+of+Parents&submitbutton=Select+Location+%3E&collection=Census&period=2006&areacode=&geography=&method=Place+of+Usual+Residence&productlabel=&producttype=&topic=Ancestry&navmapdisplayed=true&javascript=true&breadcrumb=T&topholder=0&leftholder=0&currentaction=301&action=104&textversion=false|title=Australian Census 2006, Ancestry by Region|publisher=Censusdata.abs.gov.au|accessdate=1 June 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Df9xKv23|archivedate=2013-01-14}}</ref>. Мигранттардың көбісі үш елден келген, олар Ұлыбритания, Қытай және Жаңа Зеландия. Бұл елдерден кейін Вьетнам, Ливан, Үндістан, Италия және Филиппиннан қоныс аударған адамдар<ref>{{cite web|url=http://webdiary.com.au/cms/?q=node/2622|title=When diversity means cultural richness|publisher=Webdiary|accessdate=1 June 2010|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Df9zsAL1|archivedate=2013-01-14}}</ref>. По-русски говорили 13220 человек, 156 из них не ответили на вопрос о своём уровне владения английским<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/AUSSTATS/2006Census3.nsf/logByLookupView?openagent&20050%2DXCP%2DSydney%2DNSW%20%28Statistical%20Division%29%2Ezip&20060&Main%20Features&1052006%20Census%20Expanded%20Community%20Profile28/11/071&0&2006&28%2E11%2E2007&Latest Expanded Community Profile — Sydney _ Sheet X05e]{{Deadlink|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Сидней қаласының тұрғындарының орта жасы — 36, оның ішінде 15,4% — 65-тен үлкен, 15,2%-нда бакалавр дипломы бар. == Галерея == <gallery caption="Сиднейдің көрнекті тарихи жерлері" gallery mode=packed> File:SydneyHarbourBridge1_gobeirne.jpg| File:City_of_sydney_from_the_balmain_wharf_dusk_cropped2.jpg| Сурет:Botanical_Gardens,_Sydney,_Australia_1.jpg| File:SydneyTownHall_gobeirne.jpg| Сурет:Anzac_Bridge_and_Sydney_harbour_Bridge_from_Glebe_Point.jpg| Сурет:Sydney_Opera_House_-_Dec_2008.jpg| File:Fireworks,_Sydney_Harbour_Bridge,_2000_Summer_Olympics_closing_ceremony.jpg| </gallery> {{wide image|Sydney Tower Panorama.jpg|1800px|Сидней теледидар мұнарасынан көрініс}} {{wide image|Port Jackson Panorama.jpeg|1800px|Порт-Джэксон шығанағы және Сидней}} == Дереккөздер == <references/> {{Жазғы ОО астаналары}} [[Санат:Аустралия қалалары]] [[Санат:1788 жылы құрылған елді мекендер]] tdn9xc99bt3d79wjfzfb6w59bcppqzq Шахтер (футбол клубы, Қарағанды) 0 20481 3638848 3515470 2026-08-03T15:50:21Z ~2026-42991-31 184136 /* */ 3638848 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = {{flagicon|Kazakhstan}} Шахтер | логотипі = FC Shakhter.png|150px | толық атауы = «Шахтер» футбол клубы» [[Акционерлік қоғам|АҚ]] | лақап аты = ''Кеншілер'' | құрылған = [[1958 жыл]] | стадионы = [[Шахтёр (стадион, Қарағанды)|Шахтер]] | сыйымдылығы = 19000 | директоры = {{flagicon|Kazakhstan}} Әлібек Оразғалиев | жаттықтырушы = {{flagicon|Қазақстан}} [[Андрей Юрьевич Финонченко|Андрей Финонченко]] | капитаны = [[Игорь Шацкий|Игорь Шацкий]] | жарыс = [[Қазақстан Бірінші Лигасы]] | маусым = 2025 | орын = 4-ші | |сайты = [http://www.shahter.kz/?lang=kaz www.shahter.kz] |pattern_la1=|pattern_b1=_shahter2012h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_aalesunds11a|pattern_so1= |leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=000000|socks1=FF6600| |pattern_la2=|pattern_b2=_shahter2012a|pattern_ra2=|pattern_sh2=_black sides|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''«Шахтер» футбол клубы''' — [[Қазақстан Бірінші Лигасы]]нда ойнайтын Қазақстан футбол клубы. Қазақстанның екі-дүркін чемпионы. Қазақстан тарихында тұңғыш рет [[УЕФА]] [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар Лигасының]] төртінші кезеңіне жолдама алған клуб. [[Қарағанды]] қаласының Шахтер стадионы клубтың базасы болып табылады. Негізгі стадионы - сыйымдылығы 19000 болатын "Шахтер" Қарағанды стадионы, өлшемі 104 x 62 м. == Тарихы == Шахтер клубы тарихы 1958 жылы КСРО чемпионатының "Б" класында өнер көрсетуінен басталады. Клуб жасы бойынша тек [[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]] ғана жол береді. 1970-1973 жылдары Шахтер СКРО 1-ші лигасында, ал әрі қарай 2-ші лигасында өнер көрсетеді. 1962 жылы клуб КСРО жоғарғы лигасына жолдама алады, бірақ сол кездегі биліктің шешімімен ол лигада ойнай алмады. === Тәуелсіз [[Қазақстан]] === Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 19 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> Қазақстан чемпионатында үш рет қола 1995, 2007 және 2009 жылдары жүлдегер атанады, ал 2011 және 2012 жылы чемпион атағын аладды. Екі рет 2009 және 2010 Қазақстан кубогында финалға жетіп шешуші сәтте жолы болмады. <timeline> ImageSize = width:600 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/11/2011 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:8 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1997 till:01/07/1998 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/1998 till:01/07/1999 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/1999 till:01/07/2000 shift:(0,-4) text:5 from:01/07/2000 till:01/07/2001 shift:(0,-4) text:12 from:01/07/2001 till:01/07/2002 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2002 till:01/07/2003 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/2003 till:01/07/2004 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/2004 till:01/07/2005 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2005 till:01/07/2006 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2006 till:01/07/2007 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2007 till:01/07/2008 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/2008 till:01/07/2009 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2009 till:01/07/2010 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2010 till:01/07/2011 shift:(0,-4) text:1 from:01/07/1991 till:01/11/2011 color:bl1 shift:(0,13) text: "[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]" </timeline> === Ең үлкен жеңісі === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 9:2 ([[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|«ЦСКА»]], [[Алматы]]) === Ең үлкен жеңілістері === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993|1993]] — 0:5 ([[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|«Батыр»]], [[Екібастұз]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994|1994]] — 0:5 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Аңсат»]], [[Павлодар]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс»]], [[Астана]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|2005]] — 1:6 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Ертіс»]], [[Павлодар]]) == Құрамы == ''2019, мамыр'' {| class="wikitable" !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |1 |[[Абылайхан Дүйсен]] |03.06.1994 |Қазақстан |- |30 |[[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] |11.05.1989 |Қазақстан |- |40 |Егор Цуприков |27.05.1997 |Қазақстан |- !№ !Қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |3 |Евгений Ткачук |27.06.1991 |Украина |- |5 |Артём Барановский |17.03.1990 |Украина |- |19 |[[Евгений Сергеевич Тарасов|Евгений Тарасов]] |16.04.1985 |Қазақстан |- |23 |Біржан Кұлбеков |22.04.1994 |Қазақстан |- |29 |Нияз Шугаев |04.09.1998 |Қазақстан |- |55 |Руслан Әлімбаев |02.03.1997 |Қазақстан |- |84 |[[Антон Борисович Чичулин|Антон Чичулин]] |27.10.1984 |Қазақстан |- !№ !Жартылай қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |6 |Лукаш Дроппа |22.04.1989 |Чехия |- |7 |[[Геворг Арсенович Наджарян|Геворг Наджарян]] |06.01.1998 |Қазақстан |- |10 |Еркебұлан Нұрғалиев |12.09.1993 |Қазақстан |- |18 |Лувагга Кизито |20.12.1993 |Уганда |- |21 |Дмитрий Бачек |13.12.2000 |Қазақстан |- |22 |[[Марат Серікұлы Шахметов|Марат Шахметов]] |06.02.1989 |Қазақстан |- |24 |Руслан Тұтқышев |18.02.1999 |Қазақстан |- |27 |Темірлан Әділов |08.06.1997 |Қазақстан |- |72 |[[Сергей Александрович Скорых|Сергей Скорых]] |25.05.1984 |Қазақстан |- |77 |[[Берик Насымқұлұлы Шайықов|Берік Шаихов]] |20.02.1994 |Қазақстан |- |88 |Доньет Шкодра |30.04.1989 |Косово |- !№ !Шабуылшылар !Туған күні !Азаматтығы |- |9 |[[Иван Пешич]] |06.04.1992 |Хорватия |- |11 |Сергей Зенёв |20.04.1989 |Эстония |- |17 |[[Оралхан Ерғалиұлы Өміртаев|Оралхан Өміртаев]] |16.07.1998 |Қазақстан |- |70 |Жан Али Пайруз |12.08.1999 |Қазақстан |} ==Клуб атауларының тарихы== * «Шахтер» (1958—1996) * «Шахтер-Испат-Кармет» (1997—2004) * «Шахтер» (2004—о.у) == Жетістіктері == === Қазақстан дәуірі === *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011|2011]] [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның қола жүлдегері]] (3): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1995|1995]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007|2007]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]], *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2013|2013]] *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының финалисті]] (2): [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2009|2009]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2021|2021]] === КСРО дәуірі === * 1-лига жеңімпазы: 1962 * Екінші лига жеңімпазы: 1982, 1983 == Сілтемелер == * [http://www.shahter.kz Ресми сайты] * [http://www.stadion.kz «Шахтер» стадионының ресми сайты] * [http://fc-shahter-karaganda.de Тарих, статистика, "Шахтер" ФК программалары] * [http://www.kff.kz/rus Қазақстан футбол федерациясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606090459/http://www.kff.kz/rus |date=2009-06-06 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан Қазақстан чемпиондары}} {{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}} {{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}} [[Санат:Қазақстан футбол клубтары]] [[Санат:Қарағанды спорт клубтары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК]] [[Санат:1958 жылы құрылған футбол клубтары]] 1wu331obccxpwdj9sp38qpznwnwtkim 3638849 3638848 2026-08-03T15:51:55Z ~2026-42991-31 184136 /* */ 3638849 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = {{flagicon|Kazakhstan}} Шахтер | логотипі = FC Shakhter.png|150px | толық атауы = «Шахтер» футбол клубы» [[Акционерлік қоғам|АҚ]] | лақап аты = ''Кеншілер'' | құрылған = [[1958 жыл]] | стадионы = [[Шахтёр (стадион, Қарағанды)|Шахтер]] | сыйымдылығы = 19000 | директоры = {{flagicon|Kazakhstan}} Әлібек Оразғалиев | жаттықтырушы = {{flagicon|Қазақстан}} [[Андрей Юрьевич Финонченко|Андрей Финонченко]] | капитаны = [[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] | жарыс = [[Қазақстан Бірінші Лигасы]] | маусым = 2025 | орын = 4-ші | |сайты = [http://www.shahter.kz/?lang=kaz www.shahter.kz] |pattern_la1=|pattern_b1=_shahter2012h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_aalesunds11a|pattern_so1= |leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=000000|socks1=FF6600| |pattern_la2=|pattern_b2=_shahter2012a|pattern_ra2=|pattern_sh2=_black sides|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''«Шахтер» футбол клубы''' — [[Қазақстан Бірінші Лигасы]]нда ойнайтын Қазақстан футбол клубы. Қазақстанның екі-дүркін чемпионы. Қазақстан тарихында тұңғыш рет [[УЕФА]] [[УЕФА Чемпиондар Лигасы|Чемпиондар Лигасының]] төртінші кезеңіне жолдама алған клуб. [[Қарағанды]] қаласының Шахтер стадионы клубтың базасы болып табылады. Негізгі стадионы - сыйымдылығы 19000 болатын "Шахтер" Қарағанды стадионы, өлшемі 104 x 62 м. == Тарихы == Шахтер клубы тарихы 1958 жылы КСРО чемпионатының "Б" класында өнер көрсетуінен басталады. Клуб жасы бойынша тек [[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]] ғана жол береді. 1970-1973 жылдары Шахтер СКРО 1-ші лигасында, ал әрі қарай 2-ші лигасында өнер көрсетеді. 1962 жылы клуб КСРО жоғарғы лигасына жолдама алады, бірақ сол кездегі биліктің шешімімен ол лигада ойнай алмады. === Тәуелсіз [[Қазақстан]] === Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 19 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> Қазақстан чемпионатында үш рет қола 1995, 2007 және 2009 жылдары жүлдегер атанады, ал 2011 және 2012 жылы чемпион атағын аладды. Екі рет 2009 және 2010 Қазақстан кубогында финалға жетіп шешуші сәтте жолы болмады. <timeline> ImageSize = width:600 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/11/2011 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:8 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1997 till:01/07/1998 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/1998 till:01/07/1999 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/1999 till:01/07/2000 shift:(0,-4) text:5 from:01/07/2000 till:01/07/2001 shift:(0,-4) text:12 from:01/07/2001 till:01/07/2002 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2002 till:01/07/2003 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/2003 till:01/07/2004 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/2004 till:01/07/2005 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2005 till:01/07/2006 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2006 till:01/07/2007 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2007 till:01/07/2008 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/2008 till:01/07/2009 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2009 till:01/07/2010 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2010 till:01/07/2011 shift:(0,-4) text:1 from:01/07/1991 till:01/11/2011 color:bl1 shift:(0,13) text: "[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]" </timeline> === Ең үлкен жеңісі === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 9:2 ([[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|«ЦСКА»]], [[Алматы]]) === Ең үлкен жеңілістері === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993|1993]] — 0:5 ([[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|«Батыр»]], [[Екібастұз]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994|1994]] — 0:5 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Аңсат»]], [[Павлодар]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс»]], [[Астана]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|2005]] — 1:6 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Ертіс»]], [[Павлодар]]) == Құрамы == ''2019, мамыр'' {| class="wikitable" !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |1 |[[Абылайхан Дүйсен]] |03.06.1994 |Қазақстан |- |30 |[[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] |11.05.1989 |Қазақстан |- |40 |Егор Цуприков |27.05.1997 |Қазақстан |- !№ !Қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |3 |Евгений Ткачук |27.06.1991 |Украина |- |5 |Артём Барановский |17.03.1990 |Украина |- |19 |[[Евгений Сергеевич Тарасов|Евгений Тарасов]] |16.04.1985 |Қазақстан |- |23 |Біржан Кұлбеков |22.04.1994 |Қазақстан |- |29 |Нияз Шугаев |04.09.1998 |Қазақстан |- |55 |Руслан Әлімбаев |02.03.1997 |Қазақстан |- |84 |[[Антон Борисович Чичулин|Антон Чичулин]] |27.10.1984 |Қазақстан |- !№ !Жартылай қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |6 |Лукаш Дроппа |22.04.1989 |Чехия |- |7 |[[Геворг Арсенович Наджарян|Геворг Наджарян]] |06.01.1998 |Қазақстан |- |10 |Еркебұлан Нұрғалиев |12.09.1993 |Қазақстан |- |18 |Лувагга Кизито |20.12.1993 |Уганда |- |21 |Дмитрий Бачек |13.12.2000 |Қазақстан |- |22 |[[Марат Серікұлы Шахметов|Марат Шахметов]] |06.02.1989 |Қазақстан |- |24 |Руслан Тұтқышев |18.02.1999 |Қазақстан |- |27 |Темірлан Әділов |08.06.1997 |Қазақстан |- |72 |[[Сергей Александрович Скорых|Сергей Скорых]] |25.05.1984 |Қазақстан |- |77 |[[Берик Насымқұлұлы Шайықов|Берік Шаихов]] |20.02.1994 |Қазақстан |- |88 |Доньет Шкодра |30.04.1989 |Косово |- !№ !Шабуылшылар !Туған күні !Азаматтығы |- |9 |[[Иван Пешич]] |06.04.1992 |Хорватия |- |11 |Сергей Зенёв |20.04.1989 |Эстония |- |17 |[[Оралхан Ерғалиұлы Өміртаев|Оралхан Өміртаев]] |16.07.1998 |Қазақстан |- |70 |Жан Али Пайруз |12.08.1999 |Қазақстан |} ==Клуб атауларының тарихы== * «Шахтер» (1958—1996) * «Шахтер-Испат-Кармет» (1997—2004) * «Шахтер» (2004—о.у) == Жетістіктері == === Қазақстан дәуірі === *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011|2011]] [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның қола жүлдегері]] (3): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1995|1995]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007|2007]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]], *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2013|2013]] *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының финалисті]] (2): [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2009|2009]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2021|2021]] === КСРО дәуірі === * 1-лига жеңімпазы: 1962 * Екінші лига жеңімпазы: 1982, 1983 == Сілтемелер == * [http://www.shahter.kz Ресми сайты] * [http://www.stadion.kz «Шахтер» стадионының ресми сайты] * [http://fc-shahter-karaganda.de Тарих, статистика, "Шахтер" ФК программалары] * [http://www.kff.kz/rus Қазақстан футбол федерациясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606090459/http://www.kff.kz/rus |date=2009-06-06 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан Қазақстан чемпиондары}} {{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}} {{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}} [[Санат:Қазақстан футбол клубтары]] [[Санат:Қарағанды спорт клубтары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК]] [[Санат:1958 жылы құрылған футбол клубтары]] t0rmde2tc3i4r5vu7mfyfby933lf8vc 3638851 3638849 2026-08-03T16:03:48Z ~2026-42991-31 184136 /* */ 3638851 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы | атауы = {{flagicon|Kazakhstan}} Шахтер | логотипі = FC Shakhter Karagandy Logo.png | толық атауы = «Шахтер» футбол клубы» [[Акционерлік қоғам|АҚ]] | лақап аты = ''Кеншілер'' | құрылған = [[1958 жыл]] | стадионы = [[Шахтёр (стадион, Қарағанды)|Шахтер]] | сыйымдылығы = 19000 | директоры = {{flagicon|Kazakhstan}} Әкімбек Жақсылық | жаттықтырушы = {{flagicon|Қазақстан}} [[Андрей Юрьевич Финонченко|Андрей Финонченко]] | капитаны = [[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] | жарыс = [[Қазақстан Бірінші Лигасы]] | маусым = 2025 | орын = 4-ші | |сайты = [http://www.shahter.kz/?lang=kaz www.shahter.kz] |pattern_la1=|pattern_b1=_shahter2012h|pattern_ra1=|pattern_sh1=_aalesunds11a|pattern_so1= |leftarm1=FF6600|body1=FF6600|rightarm1=FF6600|shorts1=000000|socks1=FF6600| |pattern_la2=|pattern_b2=_shahter2012a|pattern_ra2=|pattern_sh2=_black sides|pattern_so2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''«Шахтер» футбол клубы''' — [[Қарағанды]] қаласының қазақстандық кәсіби футбол клубы. Қазақстанның екі дүркін чемпионы (2011, 2012), Қазақстан Кубогының (2013) және Қазақстан Суперкубогының иегері. Қазақстандық клубтардың арасында Еурокубоктардың топтық кезеңіне жолдама алған алғашқы команда. [[Қарағанды]] қаласының Шахтер стадионы клубтың базасы болып табылады. Негізгі стадионы - сыйымдылығы 19000 болатын "Шахтер" Қарағанды стадионы, өлшемі 104 x 62 м. == Тарихы == Шахтер клубы тарихы 1958 жылы КСРО чемпионатының "Б" класында өнер көрсетуінен басталады. Клуб жасы бойынша тек [[Қайрат (футбол клубы)|Қайратқа]] ғана жол береді. 1970-1973 жылдары Шахтер СКРО 1-ші лигасында, ал әрі қарай 2-ші лигасында өнер көрсетеді. 1962 жылы клуб КСРО жоғарғы лигасына жолдама алады, бірақ сол кездегі биліктің шешімімен ол лигада ойнай алмады. === Тәуелсіз [[Қазақстан]] === Қазақстан чемпионатының құрылуынан кейін, клуб 19 сезонды жоғарғы дивизионда (1992 жылдан бастап 2001 жылға дейін «Жоғарғы лига» деп аталды, 2002 жылдан 2007 жылға дейін «Суперлига» деген атпен белгілі болды, 2008 жылдан бастап «Премьер-лига» деп аталады.) өткізді.<ref>Қарағанды. Қарағанды облысы: Энциклопедия. - Алматы: Атамұра, 2006. ІSBN 9965-34-515-5</ref> Қазақстан чемпионатында үш рет қола 1995, 2007 және 2009 жылдары жүлдегер атанады, ал 2011 және 2012 жылы чемпион атағын аладды. Екі рет 2009 және 2010 Қазақстан кубогында финалға жетіп шешуші сәтте жолы болмады. <timeline> ImageSize = width:600 height:60 PlotArea = left:10 right:10 bottom:30 top:10 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/01/1991 till:01/11/2011 ScaleMajor = unit:year increment:1 start:1992 Colors = id:bl1 value:rgb(0.5,0.8,0.5) id:bl2 value:rgb(0.9,0.9,0.3) id:rs value:rgb(0.8,0.6,0.6) id:rn value:rgb(0.9,0.1,0.1) PlotData= bar:Position width:15 color:white align:center from:01/07/1991 till:01/07/1992 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/1992 till:01/07/1993 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1993 till:01/07/1994 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/1994 till:01/07/1995 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/1995 till:01/07/1996 shift:(0,-4) text:8 from:01/07/1996 till:01/07/1997 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/1997 till:01/07/1998 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/1998 till:01/07/1999 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/1999 till:01/07/2000 shift:(0,-4) text:5 from:01/07/2000 till:01/07/2001 shift:(0,-4) text:12 from:01/07/2001 till:01/07/2002 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2002 till:01/07/2003 shift:(0,-4) text:10 from:01/07/2003 till:01/07/2004 shift:(0,-4) text:9 from:01/07/2004 till:01/07/2005 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2005 till:01/07/2006 shift:(0,-4) text:4 from:01/07/2006 till:01/07/2007 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2007 till:01/07/2008 shift:(0,-4) text:7 from:01/07/2008 till:01/07/2009 shift:(0,-4) text:3 from:01/07/2009 till:01/07/2010 shift:(0,-4) text:6 from:01/07/2010 till:01/07/2011 shift:(0,-4) text:1 from:01/07/1991 till:01/11/2011 color:bl1 shift:(0,13) text: "[[Қазақстан Премьер Лигасы|Премьер Лига]]" </timeline> === Ең үлкен жеңісі === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1992|1992]] — 9:2 ([[ЦСКА (футбол клубы, Алматы)|«ЦСКА»]], [[Алматы]]) === Ең үлкен жеңілістері === Қазақстан чемпионаты *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1993|1993]] — 0:5 ([[Екібастұз (футбол клубы, 2003)|«Батыр»]], [[Екібастұз]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1994|1994]] — 0:5 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Аңсат»]], [[Павлодар]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2001|2001]] — 0:5 ([[Жеңіс (футбол клубы)|«Жеңіс»]], [[Астана]]) *[[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2005|2005]] — 1:6 ([[Ертіс (футбол клубы, Павлодар)|«Ертіс»]], [[Павлодар]]) == Құрамы == ''2019, мамыр'' {| class="wikitable" !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |1 |[[Абылайхан Дүйсен]] |03.06.1994 |Қазақстан |- |30 |[[Игорь Валерьевич Шацкий|Игорь Шацкий]] |11.05.1989 |Қазақстан |- |40 |Егор Цуприков |27.05.1997 |Қазақстан |- !№ !Қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |3 |Евгений Ткачук |27.06.1991 |Украина |- |5 |Артём Барановский |17.03.1990 |Украина |- |19 |[[Евгений Сергеевич Тарасов|Евгений Тарасов]] |16.04.1985 |Қазақстан |- |23 |Біржан Кұлбеков |22.04.1994 |Қазақстан |- |29 |Нияз Шугаев |04.09.1998 |Қазақстан |- |55 |Руслан Әлімбаев |02.03.1997 |Қазақстан |- |84 |[[Антон Борисович Чичулин|Антон Чичулин]] |27.10.1984 |Қазақстан |- !№ !Жартылай қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |6 |Лукаш Дроппа |22.04.1989 |Чехия |- |7 |[[Геворг Арсенович Наджарян|Геворг Наджарян]] |06.01.1998 |Қазақстан |- |10 |Еркебұлан Нұрғалиев |12.09.1993 |Қазақстан |- |18 |Лувагга Кизито |20.12.1993 |Уганда |- |21 |Дмитрий Бачек |13.12.2000 |Қазақстан |- |22 |[[Марат Серікұлы Шахметов|Марат Шахметов]] |06.02.1989 |Қазақстан |- |24 |Руслан Тұтқышев |18.02.1999 |Қазақстан |- |27 |Темірлан Әділов |08.06.1997 |Қазақстан |- |72 |[[Сергей Александрович Скорых|Сергей Скорых]] |25.05.1984 |Қазақстан |- |77 |[[Берик Насымқұлұлы Шайықов|Берік Шаихов]] |20.02.1994 |Қазақстан |- |88 |Доньет Шкодра |30.04.1989 |Косово |- !№ !Шабуылшылар !Туған күні !Азаматтығы |- |9 |[[Иван Пешич]] |06.04.1992 |Хорватия |- |11 |Сергей Зенёв |20.04.1989 |Эстония |- |17 |[[Оралхан Ерғалиұлы Өміртаев|Оралхан Өміртаев]] |16.07.1998 |Қазақстан |- |70 |Жан Али Пайруз |12.08.1999 |Қазақстан |} ==Клуб атауларының тарихы== * «Шахтер» (1958—1996) * «Шахтер-Испат-Кармет» (1997—2004) * «Шахтер» (2004—о.у) == Жетістіктері == === Қазақстан дәуірі === *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстан чемпионы]] (2): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2011|2011]] [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2012|2012]] *[[Қазақстан Премьер Лигасы|Қазақстанның қола жүлдегері]] (3): [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 1995|1995]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2007|2007]], [[Футболдан Қазақстан Чемпионаты 2009|2009]], *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогы]]: [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2013|2013]] *[[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының финалисті]] (2): [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2009|2009]], [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2010|2010]], [[Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2021|2021]] === КСРО дәуірі === * 1-лига жеңімпазы: 1962 * Екінші лига жеңімпазы: 1982, 1983 == Сілтемелер == * [http://www.shahter.kz Ресми сайты] * [http://www.stadion.kz «Шахтер» стадионының ресми сайты] * [http://fc-shahter-karaganda.de Тарих, статистика, "Шахтер" ФК программалары] * [http://www.kff.kz/rus Қазақстан футбол федерациясының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606090459/http://www.kff.kz/rus |date=2009-06-06 }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Футболдан Қазақстан чемпиондары}} {{Футболдан Қазақстан Кубогының иегерлері}} {{Футболдан Қазақстан Суперкубогының иегерлері}} [[Санат:Қазақстан футбол клубтары]] [[Санат:Қарағанды спорт клубтары]] [[Санат:Шахтер Қарағанды ФК]] [[Санат:1958 жылы құрылған футбол клубтары]] 9am3p4ucw6eukexoyj0bgzmnb94ar6i Мамания мектебі 0 28479 3638949 3567503 2026-08-04T00:58:24Z ~2026-42935-53 184147 Тарихи деректерге және архив құжаттары негізінде өңделіп, толықтырылды. Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3. ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 3638949 wikitext text/x-wiki '''«Мамания» мектебі''' – [[1899]] жылы [[Жетісу облысы]] [[Қапал уезі]]нің Қарағаш мекенінде ағартушы, меценат және қогам қайраткері [[Тұрысбек Маманұлы]]ның бастамасымен негізі қаланған білім ордасы. Алғашқы жылдары дәстүрлі діни мектеп ретінде ұйымдастырылған бұл оқу орны ХХ ғасырдың басында [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] бағытқа көшіп, Жетісу өңіріндегі қазақ балаларына арналған алғашқы зайырлы әрі ең беделді оқу орындарының біріне айналды. == Құрылу тарихы == Оқу орнының негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлы 1873–1891 жылдар аралығында Жетісу өңірінің Қапал уезін 18 жыл бойы басқарған болыс болды. Осы кезеңде ол жоғары ұйымдастырушылық және басқарушылық қабілетімен танылды. Сонымен қатар араб, татар және орыс тілдерін жетік меңгеріп, Қазақстан, [[Қытай]], [[Ресей]] және Орталық Азия елдерінде ірі сауда-саттықпен айналысты. Нәтижесінде Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтеріліп, Жетісу өңіріндегі ең беделді де ірі кәсіпкерлердің бірі болды. Тұрысбек Маманұлының ағартушылық идеяларының қалыптасуына және жаңа үлгідегі мектеп ашу туралы шешім қабылдауына оның 1886 жылғы қажылық сапары тікелей ықпал етті. Сапар барысында ол Жетісу өңірінен шығып, Ресей империясының ішкі жолдары арқылы оңтүстіктегі [[Одесса]] портына жеткен. Одессадан пароходпен Қара теңіз арқылы сол кезеңдегі Ислам әлемі мен Батыс мәдениетінің тоғысқан орталығы – [[Осман империясы]]ның астанасы [[Ыстамбұл]]ға барған. Естеліктерде оның осы сапар кезінде Анадолы жеріндегі білім ошақтарында болып, мұсылман әлеміндегі жаңа ағартушылық үрдістермен танысқаны айтылады. Ыстамбұлдан кейін Жидда порты арқылы [[Мекке]] мен [[Мәдина]]ға жетіп, қажылық парызын өтеген. Ол осы халықаралық сапарында Шығыс пен Еуропаның мәдениетін, экономикалық инфрақұрылымы мен білім беру жүйесін терең зерделеп келеді. Сапар барысында көрген озық тәжірибелерін туған өлкесінде іске асыруды мақсат еткен Тұрысбек қажы елге оралған соң Қарағаш мекеніне мешіт пен жаңа үлгідегі мектеп-медресе құрылысына дайындықты бастайды. Тұрысбек Маманұлы өз уақытында Қапал уезіндегі танымал «Якобия» медресесінде оқып, шығыстық ағартушылық жүйені жетік меңгерген және сол заманғы ірі оқу орындарының атауына меншікті білдіретін «-ия» жұрнағын жалғау дәстүрін де жақсы білген. Осы үрдісті негізге ала отырып, Тұрысбек қажы өз қаржысына салдырған мектепті «Мамания» деп атаған. Тұрысбек қажының мектеп ашудағы басты мақсаты – қазақ жастарына сапалы діни білім бере отырып, заман талабына сай ғылымдарды қатар меңгерген білімді жаңа буынды қалыптастыру болды. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ол мектептің алғашқы құрылысы мен оқу ісін толықтай өзі қаржыландырып, өңірдегі ұлттық ағартушылық қозғалыстың дамуына зор үлес қосты. ________________________________________ == Даму кезеңдері == === Алғашқы кезеңі (1899–1904) === 1899 жылы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнын алғашында үш жылдық медресе ретінде ашты. Ол дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесін заман талабына сай етіп, ағартушылық бағытпен ұштастыруды мақсат етті. «Мамания» мектебінің алғашқы қалыптасу кезеңі Тұрысбек қажы Маманұлының көрегендігі мен ағартушылық ұстанымының арқасында қарқынды дамыды. Тұрысбек қажы мектеп құрылысына қажетті ең сапалы материалдарды [[Семей]], [[Өскемен]], Кереку ([[Павлодар]]) және [[Омбы]] қалаларынан арнайы алдырды. Ол мектептің сәулеттік жобасын [[Верный]] қаласындағы беделді ресми оқу орындарының үлгісімен салдырса, оқу бағдарламасын әзірлеуде [[Қазан (қала)|Қазан]] мен [[Орынбор]]дағы жаңа әдісті мұсылман мектептерінің тәжірибесін негізге алды. Меценат Тұрысбек Маманұлының қаржыландыруымен оқу ғимараты салынды, ең озық оқу құралдары сатып алынып, бай кітапхана қорының негізі қаланды. Сонымен қатар алыстан келетін қазақ балаларына жағдай жасауды алдын ала ойластырған Тұрысбек қажы 60 оқушыға арналған интернат, шақыртумен келетін мұғалімдер үшін тұрғын үйлер және барлық қажетті шаруашылық нысандарды салдырып, мектеп аумағын және Қарағаш мекенін толықтай қалашық деңгейіне жеткізді. Тұрысбек қажының ұйымдастырушылық көрегендігінің айқын көріністерінің бірі – мектеп жанынан мал шаруашылығын, жеміс-жедек бау-бақшасын және тігін шеберханасын ұйымдастыруы болды. Ол шәкірттердің тек діни және зайырлы білім алып қана қоймай, бос уақытында осы шаруашылық нысандарында еңбек етіп, кәсіптік дағдыларды меңгеруіне әрі адал еңбекке баулынуына ерекше мән берді. Осылайша, Тұрысбек қажы оқу орнын өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ететін жүйеге айналдырып, оқушылардың өмірге бейім, еңбекқор болып қалыптасуына жағдай жасады. «Мамания» мектебі осындай кешенді білім беру жүйесі арқылы Жетісу өңіріндегі ұлттық ағартушылықтың озық үлгісіне айналды. 1904 жылы «Мамания» мектебінің негізін қалаушы, ағартушы-меценат Тұрысбек Маманұлы дүниеден озғаннан кейін, оның ағартушылық бағытын тұңғыш ұлы Құдайберген Тұрысбекұлы жалғастырды. Құдайберген Тұрысбекұлы 1885–1891 жылдары [[Самарқан]] қаласындағы [[Ұлықбек медресесі|«Ұлықбек» медресесінде]] білім алып, араб, парсы, түрік және шағатай тілдерін еркін меңгерді. Кейін 1891–1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер семинариясында білімін жалғастырып, орыс тілі мен әдебиетін, педагогика мен оқыту әдістемесін игерді. Осылайша, ол шығыстық дәстүрлі білім мен еуропалық үлгідегі зайырлы білімді ұштастырған, өз дәуірінің жан-жақты білімді әрі жаңашыл көзқарастағы қазақ зиялыларының бірі ретінде қалыптасты. Оның жан-жақты білімі мен ағартушылық көзқарасы кейін «Мамания» мектебінің оқу бағдарламасын жетілдіруге және оны жәдидтік бағыттағы беделді оқу орындарының біріне айналдыруға негіз болды. ________________________________________ === Жаңғыру кезеңі (1904–1909) === Тұрысбек қажы Маманұлы өмірден өткенімен, өзі негізін қалаған білім ордасының қызметі тоқтаған жоқ. Оның көрегендігіне негізделген ағартушылық бағыты жүйелі түрде жалғасын тапты. Әкесінің ұлттық ағартушылық мұратын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы мектепті заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алды. Ол оқу жүйесін жетілдіруді, білім беру мазмұнын кеңейтуді және оқу орнының материалдық базасын нығайтуды басты мақсат етті. Осы кезеңде Құдайберген әкесі негізін қалаған ағартушылық бағытты одан әрі дамытып, мектептің оқу мерзімін алты жылға дейін ұзартты. ________________________________________ === Өркендеу кезеңі (1909–1918) === 1909 жылдан бастап «Мамания» мектебі дамудың жаңа кезеңіне өтті. Құдайберген Тұрысбекұлы жүргізген реформалардың нәтижесінде оқу орны сегіз жылдық білім беру жүйесіне көшті. Бұл өзгеріс оқу мерзімін ұзартумен ғана шектелмей, білім беру мазмұнын байытып, мектептің [[Жетісу]] өңіріндегі беделін арттырды. Оқу бағдарламасына ислам негіздері және араб тілімен қатар [[математика]], [[география]], жаратылыстану, [[тарих]], қазақ және орыс тілдері енгізілді. [[Жәдидшілдік|Жәдидтік]] оқыту әдісі шәкірттердің дүниетанымын кеңейтіп, логикалық ойлау қабілетін дамытуға әрі заман талабына сай жан-жақты білім алуына мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде 1912 жылы мектепке ресми түрде жәдидтік оқу орны мәртебесі берілді. Білім сапасын арттыру мақсатында [[Айқап]] журналы мен [[Қазақ (газет)|«Қазақ» газеті]] арқылы білікті мұғалімдерді тарту ісі жүйелі жолға қойылды. Мектепке діни және [[Зайырлылық|зайырлы]] пәндерді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін ұстаздар шақырылды. Оларға келісім негізінде тұрақты жалақы төленіп, тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Мұндай ұйымдастыру үлгісі сол кезеңдегі қазақ қоғамындағы озық ағартушылық тәжірибелердің бірі болды. Мектептің даму қарқыны мұғалімдер мен оқушылар санының өсуінен де айқын көрінді. 1913 жылы мұнда 17 мұғалім жұмыс істеп, 200 шәкірт білім алса, 1918 жылы оқушы саны 300-ден асқан. Осылайша, «Мамания» мектебі Жетісу өңіріндегі ең ірі әрі беделді жәдидтік білім беру орталықтарының біріне айналып, XX ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуына елеулі үлес қосқан оқу ордасы ретінде танылды. ________________________________________ == Оқу жүйесі және білім беру ерекшеліктері == «Мамания» мектебінің оқу жүйесі мен ішкі құрылымы өз дәуіріндегі мұсылман әлемінің озық ағартушылық тәжірибесіне негізделді. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлының басты мақсаты қазақ балаларына діни біліммен қатар заманауи [[Зайырлылық|зайырлы]] білім беру болды. Осы мақсатқа сәйкес мектептің алғашқы үш жылдық оқу бағдарламасына діни ілімдермен бірге ана тілі (оқу және жазу), есеп ([[арифметика]]), жағрафия ([[география]]) және [[тарих]] сияқты заманауи пәндер енгізілді. Тұрысбек қажының осы ағартушылық бағытын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы 1909 жылы [[Уфа]] қаласына арнайы барып, [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасымен және пәндер жүйесімен танысқан. Сол тәжірибе негізінде медресенің озық үлгісін «Мамания» мектебінің сегіз жылдық оқу құрылымына бейімдеп енгізген. Архивтік құжаттар бойынша мектептің 1–8-сыныптарға арналған оқу бағдарламасы келесідей жүйеленді: === Бастауыш және орта буын (1–5 сыныптар) === Алғашқы бес жылдықта шәкірттердің сауатын ашу, тілдік дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ дін негіздері мен жаратылыстану ғылымдарының бастапқы білімдерін меңгерту көзделді. Оқыту үдерісінде өз кезеңінің озық оқулықтары пайдаланылды. * '''1-сынып:''' Қазақ тілі (оқу және жазу), Сауат ашу, Есеп (арифметика). * '''2-сынып:''' Иман-шарт (діни әліппе), Құран негіздері ([[тәжуид]] ережелері мен қысқа сүрелерді жаттау). * '''3-сынып:''' Пайғамбарлар тарихы («Тарих-и әнбия»), Орыс тілі (бастапқы деңгей), Жағрафия (география негіздері). Бұл сыныпта [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның «Оқу құралы» ([[Орынбор]], 1913) мен «Қырық мысал» ([[Санкт-Петербург]], 1909) еңбектері негізгі оқулық ретінде қолданылды. * '''4-сынып:''' Ислам дінінің тарихы, [[Зоология]], [[биология]] және жаратылыстану негіздері, Орыс тілі ([[грамматика]]). * '''5-сынып:''' Татар тарихы (түркі халықтары тарихының негізі ретінде), [[Хадис]] ілімі. Мұнда Фатих Каримовтің «Мухтасар тарих ислам» ([[Қазан (қала)|Қазан]], 1913), Габдулбари Батталовтың «Татар тарихы» (Қазан, 1913) және Ахметхади Максудидің «Ғилми хал» (Қазан, 1913) еңбектері кеңінен пайдаланылды. === Жоғары буын (6–8 сыныптар) === Жоғары сыныптарда оқу бағдарламасы күрделеніп, ғылыми, құқықтық және философиялық бағыттағы пәндермен толықтырылды. * '''6-сынып:''' [[Алгебра]] және [[Геометрия]] (күрделі теңдеулер мен өлшемдер ғылымы), [[Анатомия]] және [[Физиология]] (адам ағзасының құрылысы), Түрік тілі мен әдебиеті (Ғайнутдин Ахмеровтің «Турецкое чтение» (Қазан, 1911) оқулығы негізінде), [[Араб тілі]] (сарф/морфология). * '''7-сынып:''' [[Физика]] және [[Химия]] (тәжірибелік ғылым негіздері), Дүниежүзі тарихы (Ежелгі дүние, Еуропа мемлекеттері мен Ресей империясының тарихы), [[Фиқһ]] (Ислам құқығы – шариғаттың заңнамалық жүйесі), Араб тілі (наһу/синтаксис). * '''8-сынып:''' [[Астрономия]] («Хикмәт-и табиғия» – аспан әлемі, күнтізбе және уақытты есептеу), [[Тәпсір]] ілімі (Құран аяттарын терең талдау), [[Ақида]] және [[Кәләм]] (діни философия және қисын), Әдеп және Шешендік өнер (қоғамдық-саяси сауат және мәдениеттілік), Тереңдетілген орыс тілі мен әдебиеті (мәтінді сауатты құрастыру және орыс классикалық шығармаларын оқу). Оқу үдерісінде көрнекілік оқу құралдарын пайдалануға ерекше мән берілді. Сабақ барысында [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Африка]], [[Америка]] және [[Аустралия]]ның географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, Түркістан генерал-губернаторлығы мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, сондай-ақ Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар кеңінен қолданылды. Бұдан бөлек, мектепте көрнекілікке арналған әртүрлі бағыттағы 52 карта пайдаланылған. «Мамания» мектебі заманауи оқу жүйесімен, бай кітапхана қорымен және білікті мұғалімдер құрамымен Алты Алашқа кеңінен танылған білім ордаларының біріне айналды. Мектепте берілген білімнің жоғары деңгейінің арқасында оның түлектері қосымша даярлықсыз-ақ Жетісу өңіріндегі Ақсу, Қапал және Лепсі өңірлерінде тікелей мұғалімдік қызметке араласты. Мектептің оқу бағдарламасы [[Ресей империясы]]ның білім беру талаптарына сәйкес құрылғандықтан, оны тәмамдаған шәкірттер [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесіне]], [[Орынбор]], [[Омбы]] және [[Санкт-Петербург]] қалаларындағы мұғалімдер семинариялары мен жоғары оқу орындарына түсу емтихандарын сәтті тапсырып отырған. Оқу жылы 1 қыркүйекте басталып, мамыр айының аяғына дейін жалғасты. Жыл соңында оқушылар емтихан тапсырып, олардың білім деңгейі бағаланды. Емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, оқу жылының қорытындысы салтанатты жиынмен аяқталатын. Осы жиында үздік оқушылар марапатталып, оқу үлгеріміне қарай «афарин» (өте жақсы), «имтияз» (жақсы) және «мақбул» (қанағаттанарлық) дәрежелеріндегі куәліктер тапсырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы жыл сайын үздік бітірген шәкірттерге білімін жалғастыру үшін арнайы шәкіртақы тағайындап, оларды Ресей мен Татарстанның ірі қалаларындағы жоғары оқу орындарына оқуға жіберіп отырды. «Мамания» мектебінің білім беру жүйесінің тиімділігі оның түлектерінің кейінгі қоғамдық қызметінен айқын көрінді. Мектепті тәмамдаған шәкірттердің көпшілігі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырып, ағарту, ғылым, әдебиет және қоғамдық қызмет салаларында еңбек етті. Олардың бір бөлігі туған өлкесіне ұстаз болып оралып, «Мамания» мектебінің ағартушылық дәстүрінің сабақтастығын жалғастырды. ________________________________________ == Оқытушылар құрамы == «Мамания» мектебінің жалпыұлттық деңгейде жоғары беделге ие болуы оның білікті әрі кәсіби оқытушылар құрамымен тікелей байланысты болды. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнына тәжірибелі, жан-жақты білімді ұстаздарды тартуға алғашқы күннен-ақ ерекше көңіл бөлді. 1899 жылы мектеп ашылған кезде Тұрысбек қажының тікелей шақыруымен [[Бұқара]]дағы әйгілі [[Мир Араб медресесі|«Мир Араб» медресесін]] үздік бітірген Хасен Уәлиұлы молда мен Омар азаншы оқу-тәрбие жұмысына кірісті. Олар бекітілген оқу бағдарламасына сәйкес шәкірттерге Құран сүрелері мен ислам дінінің негіздерін оқытып, алғашқы діни сауатын ашты. Сонымен қатар мектеп жанындағы мешітте қызмет еткен молда-ұстаздар Хасен Уәлиұлы мен Қожахмет интернатта тәрбиеленген шәкірттерге сабақтан кейін қосымша дәрістер өткізді. Олар қисса-дастандарды, [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің хикметтерін, «Сияр шәріп» пен «Қисса-сул-әнбия» сияқты діни-танымдық шығармаларды оқытып, шәкірттердің рухани дүниетанымы мен діни білімін тереңдетуге ықпал етті. Мұндай тәрбие жұмысы діни білімді ұлттық рухани мұрамен ұштастыруға мүмкіндік берді. Мектептің алғашқы жылдарында-ақ шәкірттер саны 102-ге жетіп, оқу орнының өңір тұрғындары арасындағы беделі арта түсті. 1904 жылдан бастап мектептің оқу ісі мен кадрлық саясатын Құдайберген Тұрысбекұлы басқарды. Ол оқу орнының оқытушылар құрамын күшейтуге ерекше көңіл бөліп, діни және [[Зайырлылық|зайырлы]] білімді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін білікті ұстаздарды қызметке тарта бастады. Оқу орнының алғашқы таңдаулы ұстаздарының қатарында келесі тұлғалар болды: * Файзрахман Жиһангер * Жақый Айманов * Ахметкерей Ғабитов * Нажар Әбішев * Нұрмұхамет Ислямов * Құнанбай Басшабаев болды. Пәндерді әдістемелік бағыттар бойынша бөлу кестесіне сәйкес Ахметкерей Ғабитов бастауыш білім мен дүниежүзі тарихынан дәріс берсе, Құнанбай Басшабаев орыс тілі пәнін оқытты. Кейін орыс тілін тереңдетіп оқыту мақсатында арнайы маман ретінде Н. Назаров қызметке тартылды. Құдайберген Тұрысбекұлының «Мамания» ,мектебін жаңғырту ісіне [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер семинариясында алған білімі мен [[Ахмет Байтұрсынұлы]]мен бірге оқыған жылдары қалыптасқан достық қарым-қатынасы елеулі ықпал етті. Оқу қабырғасында басталған бұл достық кейін кәсіби әріптестікке ұласып, мектепті дамыту ісінде өз жалғасын тапты. Құдайберген Тұрысбекұлы оқу бағдарламасын жетілдіру, [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] оқыту жүйесін енгізу, оқу мерзімін ұзарту, мұғалімдер құрамын жасақтау, мерзімді басылымдар арқылы педагогтерді қызметке шақыру және оларды іріктеу мәселелерінде Ахмет Байтұрсынұлымен үнемі кеңесіп отырған. 1909 жылы «Мамания» мектебі сегіз жылдық оқу жүйесіне көшкеннен кейін оқытушылар құрамы да едәуір толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы ағартушы-реформатор әрі ұйымдастырушы ретінде «Мамания» мектебін болашақта университет деңгейіне дойін жеткізуді мақсат етті. Осы стратегиялық ұстанымын жүзеге асыру үшін ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында [[Уфа]], Орынбор, [[Омбы]], [[Санкт-Петербург]], [[Ыстамбұл]] және [[Каир]] қалаларындағы беделді оқу орындарын тәмамдаған жоғары білікті мамандарды қызметке шақырды. Олармен төрт-бес жыл мерзімге келісімшарт жасасып, кәсіби қызмет атқаруына қолайлы әлеуметтік-тұрмыстық жағдай жасады. «Мамания» мектебінің оқу-әдістемелік деңгейін көтеруге қазақ зиялылары да белсенді атсалысты. Солардың бірі – [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеті|Санкт-Петербург университетінің]] Шығыстану факультетін тәмамдаған заңгер, публицист, шығыстанушы әрі [[Алашорда|Алаш қайраткері]] [[Барлыбек Сырттанұлы]]. Ол 1910 жылы мектептің оқу бағдарламасын жетілдіруге және жаңа шәкірттерді қабылдау жүйесін ұйымдастыруға тікелей қатысіп, орыс тілі, орыс әдебиеті, құқық негіздері және заң тарихы пәндерінен сабақ берді. Сол жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның ұсынысымен Құдайберген Тұрысбекұлы Уфадағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] үздік түлегі [[Мұстақым Малдыбаев|Мұстақым Малдыбайұлын]] «Мамания» мектебіне қызметке шақырды. Ол мектеп директоры болып тағайындалып, есеп, физика, пайғамбарлар тарихы, фиқһ, ислам тарихы және ана тілі пәндерінен дәріс оқыды. Сонымен қатар Құдайберген Тұрысбекұлы Каирдегі «Әл-Каһира» университетінің заң факультетін тәмамдаған заңгер [[Ғабдолғазиз Мұсағалиев]]ті қызметке шақырды. Ол жағрафия, ислам дінінің тарихы, дүниежүзі тарихы және астрономия пәндерінен сабақ берді. 1911 жылдың қараша айынан бастап мектеп директоры қызметіне тағайындалған Ғабдолғазиз Мұсағалиев оқу бағдарламасын жетілдіруге және мектептегі тәрбие жұмысын жүйелеуге елеулі үлес қосты. Сонымен қатар ресми оқу бағдарламасына арнайы енгізілмесе де, Тұрысбек қажының қазақ жастарын құқықтық тұрғыдан сауаттандыру туралы ұстанымына сәйкес мектепте құқық негеіздері бойынша тұрақты дәрістер ұйымдастырылды. Бұл сабақтарды қазақтың алғашқы кәсіби заңгерлерінің бірі, құқықтанушы [[Жақып Ақбаев|Жақып Ақбайұлы]] жүргізді. 1913-1914 жылдары «Мамания» мектебінде 17 білікті мұғалім қызмет атқарып, 200 шәкірт білім алған. 1914 жылы Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен қазақ даласында алғашқылардың бірі болып «Мамания» мектебінің жанынан қыздарға арналған арнайы сынып ашылды. Оған жетекшілік ету үшін Уфада жоғары білім алған ерлі-зайыпты ұстаздар Мұхаметқали мен Фатима Есенгелдиндер шақырылды. Мұхаметқали Есенгелдин тарих, география, арифметика және жаратылыстану пәндерінен дәріс оқыса, Фатима Есенгелдина қыздар мен бастауыш сынып оқушыларына сабақ беріп, қолөнер мен тігін ісін үйретті. Қыздар сыныбында 40-50-ге жуық шәкірт білім алды. Сабақтан тыс уақытта ұйымдастырылған кешкі оқу курстары мен түрлі үйірмелерге мектеп шәкірттерімен қатар өңірдің ересек тұрғындары, ауыл әйелдері мен қыз-келіншектері де қатысып, сауаттарын ашты. Ересектерге арналған кешкі оқу курстарының тұрақты жұмыс істеуі «Мамания» мектебінің қызметін өңірлік деңгейден жалпыұлттық мәдени-ағартушылық орталық деңгейіне көтерді. Осы кезеңде мектептің оқытушылар құрамында Бейсембай Күдесов пен Мейірман Ермектасов та қызмет етіп, оқу-тәрбие жұмысының дамуына өз үлестерін қосты. Сонымен қатар мектептің мәдени-эстетикалық тәрбиесін дамыту мақсатында белгілі әнші [[Майра Уәлиқызы]] көркемөнерпаздар үйірмесін ұйымдастырып, ән, би және театрландырылған қойылымдарды жолға қойды. Оның бастамасымен өткізілген мәдени шаралар шәкірттердің ұлттық өнер мен әдебиетке қызығушылығын арттырып, көркемдік талғамының қалыптасуына ықпал етті. Сондай-ақ мектепте әдеби-музыкалық кештер мен театр қойылымдары жүйелі түрде өткізіліп, оқушылардың шығармашылық қабілеті мен қоғамдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлінді. Мектеп шәкірттері арасында [[Міржақып Дулатұлы]]ның шығармалары кеңінен насихатталды. Соның бір дәлелі ретінде жазушының [[Бақытсыз Жамал]] романы желісі бойынша сахналық қойылым қойылып, оған жергілікті халық көптеп қатысты. Қойылымдағы басты рөлдерді мектеп шәкірттері орындады. Жамал бейнесін Тұрысбек қажының немересі Алдабергеннің қызы Сапа сомдаса, бас кейіпкердің рөлін [[Ілияс Жансүгіров]] орындады. «Мамания» мектебіне [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] қайраткерлері мен қазақ зиялылары тұрақты келіп, шәкірттермен кездесулер өткізіп, қоғамдық-әдеби жиындарға қатысты. Осындай маңызды басқосулардың бірі Міржақып Дулатұлының Орынбор, Омбы, Семей және Аягөз өңірлеріне жасаған сапары кезінде Қапал уезінің Қарағаш елді мекеніне арнайы соғып, Алаш идеяларын насихаттауға арналған жиын өткізуі болды. Осы сапардан кейін ол [[Қазақ (газет)|«Қазақ» газетінде]] көлемді мақала жариялап, Тұрысбек Маманұлы мен оның балаларының ағартушылық қызметіне жоғары баға берді. Автор бұл бастаманы жалпыұлттық маңызы бар озық ағартушылық үлгі ретінде бағалады. Білікті ұстаздар ұжымы мен жүйелі ұйымдастырылған оқу-тәрбие жұмысының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында қазақ даласындағы беделді әрі озық білім беру орталықтарының бірі болды. Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық жолын жалғастырған оның ұлдары қазақ мәдениеті мен ұлттық білімнің дамуына тұрақты қолдау көрсетті. Олар Ресей мен шетелдің ірі оқу орындарында білім алып жүрген қазақ жастарына тұрақты түрде шәкіртақы тағайындап, ұлттық баспасөздің дамуына қаржылай демеушілік жасады. Осындай ағартушылық қызметтің ірі нәтижелерінің бірі болған «Мамания» мектебінің қалыптасуы мен дамуына [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Әлихан Бөкейханұлы]], Міржақып Дулатұлы және [[Мұхаметжан Сералин]] сияқты Алаш зиялылары да қолдау білдірді. Олардың мектепке қатысты ой-пікірлері мен бағалары [[Айқап]] журналы мен «Қазақ» газетінде жарияланып отырды. Бұл басылымдарда «Мамания» мектебінің қызметі мен оқу ісінің ұйымдастырылуына арналған жиырмаға жуық мақаланың жарық көруі оқу орнының жалпыұлттық беделінің арта түскенін көрсетті. ________________________________________ == Материалдық-техникалық базасы == «Мамания» мектебінің ұзақ жылдар бойы үздіксіз әрі сапалы жұмыс істеуіне оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлы қалыптастырған берік материалдық-техникалық база негіз болды. Мектептің алғашқы инфрақұрылымы Тұрысбек қажының бастамасымен қалыптасса, кейін оны Құдайберген Тұрысбекұлы заман талабына сай одан әрі жетілдіріп, кеңейтті. Мектеп қалашығының құрамында сегіз оқу бөлмесі, төрт кең зал, алпыс оқушыға арналған жатақхана-интернат, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлер және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстар болды. Бұл инфрақұрылым Тұрысбек қажы мен Құдайберген Тұрысбекұлының мектепті тек білім беретін орын ретінде ғана емес, оқу-тәрбие, тұрмыс және мәдени-ағартушылық қызметі біртұтас ұйымдастырылған кешенді білім беру орталығы ретінде жоспарлағанын көрсетеді. Оқу үдерісін заманауи деңгейде ұйымдастыру мақсатында мектептің кітапхана қоры мен оқу-әдістемелік базасы жүйелі түрде толықтырылып отырды. Тұрысбек қажы [[Қапал уезі]]ндегі «Якобия» медресесінде алған тәжірибесіне сүйене отырып, алғашқы оқулықтар мен оқу әдебиеттерін [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Орынбор]] және [[Верный]] қалаларынан арнайы алдырды. Кейін Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен оқу қоры [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасына сәйкес іріктелген оқулықтармен және мерзімді басылымдармен толықтырылды. Ал діни әдебиеттер Верный қаласындағы мұсылман кітапханасымен жасалған байланыстар арқылы жеткізілді. Сонымен қатар Қарағашқа Қазан, Уфа, [[Троицк]], Орынбор, [[Омбы]] және Петербор ([[Санкт-Петербург]]) қалаларында жарық көрген кітаптар мен мерзімді басылымдар тұрақты түрде жеткізіліп, мектеп кітапханасының қоры үздіксіз байытылып отырды. Оқу барысында көрнекі құралдарды пайдалануға ерекше көңіл бөлінді. Мектепте [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Аfrica]], [[Америка]] және [[Аустралия]] құрлықтарының географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар қолданылды. Жалпы мектеп қорында әртүрлі бағыттағы 52 көрнекі карта болған. Бұл құралдар [[география]], [[тарих]], жаратылыстану және дін пәндерін көрнекілік арқылы оқытуға мүмкіндік берді. Оқу орнының материалдық қажеттіліктерін тұрақты қамтамасыз ету мақсатында Тұрысбек әулеті тарапынан жыл сайын шамамен 4 мың сом көлемінде қаржы бөлініп отырды. Бұл қаражат оқу ғимараттарын күтіп ұстауға, оқу құралдары мен жаңа жабдықтарды үнемі толықтыруға жұмсалды. Осының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында Жетісу өңіріндегі материалдық-техникалық тұрғыдан ең бай жабдықталған, үлгілі білім беру мекемелерінің бірі болды. ________________________________________ == Қаржыландыру жүйесі == «Мамания» мектебінің құрылған күнінен бастап 1919 жылға дейінгі негізгі қаржылық шығындары толықтай [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлының]] жеке қаражаты есебінен қамтамасыз етілді. Оның жоғары қаржылық мүмкіндігі мектептің жиырма жыл бойы тұрақты әрі үздіксіз жұмыс істеуіне берік негіз қалады. 1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткеннен кейін мектептің қаржылық ісін жүргізу жауапкершілігі үлкен ұлы Құдайберген Тұрысбекұлына өтті. Ол әкесінен қалған ағартушылық мұраны сақтап қана қоймай, қаржыландыру жүйесін одан әрі тиімді ұйымдастырды. Мұғалімдердің еңбекақысы, заманауи оқулықтарды сатып алу, кітапхана қорын толықтыру, оқу ғимараттары мен интернатты күтіп ұстау, сондай-ақ шәкірттердің тұрмыстық қажеттіліктері мен тегін тамақтануы толықтай Тұрысбек әулетінің қаражаты есебінен қаржыландырылды. Бұл жүйе әлеуметтік жағдайы төмен қазақ балаларының да сапалы білім алуына мүмкіндік берді. Мектептің толыққанды қызметін қамтамасыз етуге жұмсалған жалпы жылдық шығын 20–30 мың сомға дейін жетті. ХХ ғасырдың басындағы экономикалық өлшеммен алғанда бұл аса ірі қаржы болатын. Зерттеушілердің бағалауынша, ол шамамен 10 мың қойдың құнына тең келген. Осы қаражат есебінен мектептің барлық ағымдағы шығындары өтеліп, оқу орны қажетті оқулықтармен, көрнекі құралдармен және басқа да оқу жабдықтарымен үздіксіз қамтамасыз етіліп отырды. Шақыртумен келген жоғары білімді ұстаздарға сол кезең үшін айтарлықтай жоғары жалақы төленді. Олардың жылдық еңбекақысы 400-500 сом көлемінде болды. Мектептің алғашқы даму кезеңінде 7-8 мұғалімнің жалақысына шамамен 5 мың сом жұмсалса, кейін оқытушылар саны 17-ге дойін көбейіп, еңбекақы қоры да сәйкесінше ұлғайды. Құдайберген Тұрысбекұлы әкесінің дарынды жастарды қолдау жөніндегі ағартушылық ұстанымын жалғастырып, шәкірттерді ынталандыру жүйесіне де ерекше көңіл бөлді. Жыл сайынғы қорытынды емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, үздік оқушыларды бағалы сыйлықтармен марапаттады. «Афарин» дәрежесіне ие болған шәкірттерге ақшалай сыйақы, құнды кітаптар беріліп, кейбіріне дәстүр бойынша шапан жабылып, ат мінгізілген. Ал мектепті үздік тәмамдаған түлектердің [[Уфа]], [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Омбы]] және [[Орынбор]] қалаларындағы жоғары оқу орындары мен мұғалімдер семинарияларында білімін жалғастыруына жағдай жасалып, жыл сайын 300 сом көлемінде арнайы шәкіртақы тағайындалды. Соның нәтижесінде «Мамания» мектебі қазақ қоғамының ағарту, ғылым және қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласқан көптеген білікті мамандарды тәрбиелеп шығарды. Мұндай дербес әрі тұрақты қаржыландыру жүйесі ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамындағы ұлттық ағартушылықты қолдаудың ең жарқын үлгілерінің бірі болды. Тұрысбек қажы мен оның балаларының білімді жастарды қолдауға көрсеткен бұл қамқорлығы 1913 жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]] бастаған Алаш зиялылары тарапынан да жоғары бағаланып, сол кезеңдегі қазақ баспасөзінде кеңінен насихатталды ([[Айқап]] журналы, №7, 1913). ________________________________________ == Белгілі түлектері == «Мамания» мектебінде білім алған көптеген шәкірттер кейін қазақтың ағарту ісінде, ғылымында, әдебиетінде және қоғамдық-саяси өмірінде елеулі із қалдырды. Олардың бірқатары ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясы мен [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] көрнекті өкілдері ретінде танылды. Мектеп түлектері Қазақстанмен қатар Орта Азия өңірлерінде де педагогика, ғылым, мемлекеттік басқару, дипломатия және мәдениет салаларында қызмет атқарды. * '''[[Біләл Сүлейұлы]]''' – «Мамания» мектебін тәмамдағаннан кейін білімін [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінде]] жалғастырды. Белгілі ақын, ағартушы, журналист, драматург, Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері. * '''[[Ілияс Жансүгіров]]''' – кейін [[Ташкент]] қаласындағы екі жылдық мұғалімдер курсында білімін жалғастырды. Қазақ әдебиетінің классигі, ақын, жазушы және Қазақстан Жазушылар одағының тұңғыш төрағасы. * '''[[Жұмахан Күдерин]]''' – мектепті үздік бітіріп, кейін осы оқу орнында ұстаздық қызмет атқарды. Қазақтың тұңғыш ғалым-агрономдарының бірі, педагог, биолог және Алаш қозғалысының белсенді қайраткері. * '''Айтмұхамет Тұрысбекұлы''' – білімін [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер мектебінде жалғастырды. Қоғам қайраткері, ағартушы-меценат әрі ірі кәсіпкер. [[Үрімжі]], [[Құлжа]], [[Шәуешек]] және Сүйдін қалаларында сауда орындарын ашып, өз қаражатына Қарасу жерінде қазақ балаларына арналған үш жылдық мектеп ашқан. 1932–1951 жылдары Іле-Қазақ автономиялық округінде Бас консул қызметін атқарған саясаткер-дипломат. * '''Мейірман Ермектасұлы''' – «Ғалия» медресесін тәмамдаған, ұстаз, қоғам қайраткері, халықтың білім мен мәдениет жолындағы қамқоршысы. * '''Бейсенбай Кедесұлы''' – ұлттық ағарту ісінің дамуына елеулі үлес қосқан білікті ұстаз. * '''Әбубәкір Жайшыбайұлы''', '''Есмұрат Сыйқымов''', '''Еркінбек Мәкей''' және '''Әйсейіт Бағрамұлы''' – елдің шаруашылық және мемлекеттік басқару салаларында қызмет атқарған қоғам қайраткерлері. * '''[[Ғали Орманов]]''' – қазақ поэзиясының көрнекті лирик ақыны, аудармашы және журналист. * '''Жүрімбек Сыдықов''' – көрнекті ғалым, гидрогеолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі. * '''[[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]''' – Қазақстанның құқықтық жүйесін қалыптастыруға елеулі үлес қосқан мемлекет қайраткері. Әр жылдары Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры, Әділет министрі және Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. «Мамания» мектебінде әртүрлі кезеңде білім алған шәкірттер қазақ қоғамының зияткерлік әлеуетінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты. ________________________________________ == Тарихи маңызы мен мұрасы == «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушылығының ірі орталықтарының бірі ретінде ұлттық білім беру тарихында айрықша орын алады. Бұл оқу орны [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] ағартушылық идеялардың кең таралуына, қазақ қоғамында жаңа үлгідегі [[Зайырлылық|зайырлы]] білім беру жүйесін орнықтыруға және ұлттық зиялы қауымның қалыптасуына елеулі ықпал етті. Мектептің алғашқы бас ғимараты өз дәуірінде [[Жетісу]] өңіріндегі ең сәулетті әрі бірегей құрылыстардың бірі саналды. [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлы]] мектеп құрылысына қажетті материалдарды арнайы алдырған. Қарағаш жеріне [[Омбы]]дан көк қаңылтыр, [[Семей]]ден қызыл кірпіш, [[Өскемен]]нен сапалы қарағай жеткізілген. Оның қаражатымен салынған мектеп кешені оқу кабинеттерін, жатақхананы, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлерді және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстарды біріктірген тұтас ағартушылық орталыққа айналды. Алайда 1918–1919 жылдары Жетісу өңірінде болған [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезіндегі қарулы қақтығыстар, соның ішінде [[Черкасск қорғанысы]] кезінде мектеп кешені толықтай өртеніп, жылдар бойы жинақталған бірегей оқулықтар мен бай кітапхана қоры күлге айналды. «Мамания» мектебі жайлы жарияланған мақалалар мен меценаттар әулеті жайлы естеліктер кітабында «білім ордасындағы құнды кітапхана қорының ауқымдылығы соншалық, ондағы жинақталған рухани қазына айға жуық уақыт бойы лаулап өртенген» деп жазылған. 1919 жылы Жетісу өңіріндегі Азамат соғысы кезіндегі саяси тұрақсыздық пен қарулы қақтығыстарға байланысты Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге уақытша [[Қытай]] жеріне өтуге мәжбүр болды. Саяси жағдай тұрақталғаннан кейін, 1922 жылы Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге туған жерге оралып, мектепті қайта қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырды. Соның нәтижесінде білім ордасының қызметі қайта жанданып, бес жылдық оқу жүйесі бойынша шәкірттер қабылдай бастады. Алайда [[Алашорда]] үкіметі мен ұлттық қозғалысқа қаржылай қолдау көрсеткені үшін Тұрысбек қажының балалары кеңестік билік тарапынан саяси қудалауға ұшырап, 1928 жылы Қытайға қайтадан қоныс аударды. Кеңестік кезеңде «Мамания» мектебі бірнеше рет құрылымдық өзгеріске ұшырады. Азамат соғысынан кейін сақталып қалған ғимараттар жөнделіп, олардың негізінде жетім балаларға арналған төрт жылдық мектеп-интернат ұйымдастырылды. 1930-жылдардың басында Шелек ауданынан 50 жетім баланы арнайы әкелуіне байланысты, оқу ордасы 200 орындық «Балалар коммунасына» айналды. Осы тұста мектептің мәртебесі өсіп, ол жеті жылдық «Колхоз жастар мектебі» деп аталды. Коммуна жанында балаларды еңбекке баулитын ағаш, темір және қағаз өңдеу шеберханалары, сондай-ақ жеке су диірмені мен наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Осы ішкі шаруашылықтан түскен қаржы есебінен коммуна тәрбиеленушілері тегін тамақпен, киім-кешекпен, төсек-орынмен және қажетті оқу құралдарымен толық қамтамасыз етіліп отырды. 1935 жылы оқу орны Ақсу аудан орталығына көшіріліп, ресми түрде «Ақсу орта мектебі» болып өзгертілді. 1959 жылы білім ордасы өзінің тарихи орны – Қарағаш ауылына қайта орналастырылып, мектеп-интернат ретінде қызметін жалғастырды. 1963 жылдан бастап оған қазақтың көрнекті ағартушысы [[Ыбырай Алтынсарин]]нің есімі берілді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және ұлттық меценаттардың еңбегін ұлықтау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Жергілікті қауымдастық пен зиялы қауым өкілдерінің бастамасымен атқарылған ауқымды жұмыстардың нәтижесінде білім ордасына 1998 жылы өзінің тарихи «Мамания» атауы ресми түрде қайтарылды. Бүгінде мектеп «Мамания» орта мектебі ретінде ағартушылық дәстүрін жалғастырып келеді. Бұл шешім оқу орнының қалыптасу тарихына және оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық қызметіне [[Қазақстанның тәуелсіздігі|мемлекеттік деңгейде]] берілген әділ баға болды. ________________________________________ == Дереккөздер == * [[Қазақстан (энциклопедия)|«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия]] / Бас редактор Ә. Нысанбаев – [[Алматы]] «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том. * Ж. Толымбеков. Атаулы аудан – Ақсу. [[Талдықорған]]: «GALAXY» баспасы, 2022. - 287 б. * Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архиві (ҚР ОМА). Ф. 44, оп. 1, іс 15, п. 893. j01v9fd00dro0g5fe92flkjexk91k5q 3638950 3638949 2026-08-04T01:34:14Z ~2026-42935-53 184147 Тарихи деректерге және архив құжаттарының негізінде өңделіп, толықтырылды. Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б.; ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 3638950 wikitext text/x-wiki '''І. Құрылу тарихы''' '''«Мамания» мектебі''' – 1899 жылы Жетісу облысы Қапал уезінің Қарағаш мекенінде ағартушы, меценат және қоғам қайраткері '''Тұрысбек Маманұлының''' бастамасымен негізі қаланған білім ордасы. Алғашқы жылдары дәстүрлі діни мектеп ретінде ұйымдастырылған бұл оқу орны ХХ ғасырдың басында жәдидтік бағытқа көшіп, Жетісу өңіріндегі қазақ балаларына арналған алғашқы зайырлы әрі ең беделді оқу орындарының біріне айналды. Оқу орнының негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлы 1873–1891 жылдар аралығында Жетісу өңірінің Қапал уезін 18 жыл бойы басқарған болыс болды. Осы кезеңде ол жоғары ұйымдастырушылық және басқарушылық қабілетімен танылды. Сонымен қатар араб, татар және орыс тілдерін жетік меңгеріп, Қазақстан, Қытай, Ресей және Орталық Азия елдерінде ірі сауда-саттықпен айналысты. Нәтижесінде Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтеріліп, Жетісу өңіріндегі ең беделді де ірі кәсіпкерлердің бірі болды. Тұрысбек Маманұлының ағартушылық идеяларының қалыптасуына және жаңа үлгідегі мектеп ашу туралы шешім қабылдауына оның 1886 жылғы қажылық сапары тікелей ықпал етті. Сапар барысында ол Жетісу өңірінен шығып, Ресей империясының ішкі жолдары арқылы оңтүстіктегі Одесса портына жеткен. Одессадан пароходпен Қара теңіз арқылы сол кезеңдегі Ислам әлемі мен Батыс мәдениетінің тоғысқан орталығы – Осман империясының астанасы Ыстамбұлға барған. Естеліктерде оның осы сапар кезінде Анадолы жеріндегі білім ошақтарында болып, мұсылман әлеміндегі жаңа ағартушылық үрдістермен танысқаны айтылады. Ыстамбұлдан кейін Жидда порты арқылы Мекке мен Мәдинаға жетіп, қажылық парызын өтеген. Ол осы халықаралық сапарында Шығыс пен Еуропаның мәдениетін, экономикалық инфрақұрылымы мен білім беру жүйесін терең зерделеп келеді. Сапар барысында көрген озық тәжірибелерін туған өлкесінде іске асыруды мақсат еткен Тұрысбек қажы елге оралған соң Қарағаш мекеніне мешіт пен жаңа үлгідегі мектеп-медресе құрылысына дайындықты бастайды. Тұрысбек Маманұлы өз уақытында Қапал уезіндегі танымал «Якобия» медресесінде оқып, шығыстық ағартушылық жүйені жетік меңгерген және сол заманғы ірі оқу орындарының атауына меншікті білдіретін «-ия» жұрнағын жалғау дәстүрін де жақсы білген. Осы үрдісті негізге ала отырып, Тұрысбек қажы өз қаржысына салдырған мектепті «Мамания» деп атаған. Тұрысбек қажының мектеп ашудағы басты мақсаты – қазақ жастарына сапалы діни білім бере отырып, заман талабына сай ғылымдарды қатар меңгерген білімді жаңа буынды қалыптастыру болды. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ол мектептің алғашқы құрылысы мен оқу ісін толықтай өзі қаржыландырып, өңірдегі ұлттық ағартушылық қозғалыстың дамуына зор үлес қосты. ----'''ІІ. Даму кезеңдері''' '''Алғашқы кезеңі (1899–1904)''' 1899 жылы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнын алғашында үш жылдық медресе ретінде ашты. Ол дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесін заман талабына сай етіп, ағартушылық бағытпен ұштастыруды мақсат етті. «Мамания» мектебінің алғашқы қалыптасу кезеңі Тұрысбек қажы Маманұлының көрегендігі мен ағартушылық ұстанымының арқасында қарқынды дамыды. Тұрысбек қажы мектеп құрылысына қажетті ең сапалы материалдарды Семей, Өскемен, Кереку және Омбы қалаларынан арнайы алдырды. Ол мектептің сәулеттік жобасын Верный қаласындағы беделді ресми оқу орындарының үлгісімен салдырса, оқу бағдарламасын әзірлеуде Қазан мен Орынбордағы жаңа әдісті мұсылман мектептерінің тәжірибесін негізге алды. Меценат Тұрысбек Маманұлының қаржыландыруымен оқу ғимараты салынды, ең озық оқу құралдары сатып алынып, бай кітапхана қорының негізі қаланды. Сонымен қатар алыстан келетін қазақ балаларына жағдай жасауды алдын ала ойластырған Тұрысбек қажы 60 оқушыға арналған интернат, шақыртумен келетін мұғалімдер үшін тұрғын үйлер және барлық қажетті шаруашылық нысандарды салдырып, мектеп аумағын және Қарағаш мекенін толықтай қалашық деңгейіне жеткізді. Тұрысбек қажының ұйымдастырушылық көрегендігінің айқын көріністерінің бірі – мектеп жанынан мал шаруашылығын, жеміс-жидек бау-бақшасын және тігін шеберханасын ұйымдастыруы болды. Ол шәкірттердің тек діни және зайырлы білім алып қана қоймай, бос уақытында осы шаруашылық нысандарында еңбек етіп, кәсіптік дағдыларды меңгеруіне әрі адал еңбекке баулынуына ерекше мән берді. Осылайша, Тұрысбек қажы оқу орнын өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ететін жүйеге айналдырып, оқушылардың өмірге бейім, еңбекқор болып қалыптасуына жағдай жасады. «Мамания» мектебі осындай кешенді білім беру жүйесі арқылы Жетісу өңіріндегі ұлттық ағартушылықтың озық үлгісіне айналды. 1904 жылы «Мамания» мектебінің негізін қалаушы, ағартушы-меценат Тұрысбек Маманұлы дүниеден озғаннан кейін, оның ағартушылық бағытын тұңғыш ұлы Құдайберген Тұрысбекұлы жалғастырды. Құдайберген Тұрысбекұлы 1885–1891 жылдары Самарқан қаласындағы «Ұлықбек» медресесінде білім алып, араб, парсы, түрік және шағатай тілдерін еркін меңгерді. Кейін 1891–1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер семинариясында білімін жалғастырып, орыс тілі мен әдебиетін, педагогика мен оқыту әдістемесін игерді. Осылайша, ол шығыстық дәстүрлі білім мен еуропалық үлгідегі зайырлы білімді ұштастырған, өз дәуірінің жан-жақты білімді әрі жаңашыл көзқарастағы қазақ зиялыларының бірі ретінде қалыптасты. Оның жан-жақты білімі мен ағартушылық көзқарасы кейін «Мамания» мектебінің оқу бағдарламасын жетілдіруге және оны жәдидтік бағыттағы беделді оқу орындарының біріне айналдыруға негіз болды. '''Жаңғыру кезеңі (1904–1909)''' Тұрысбек қажы Маманұлы өмірден өткенімен, өзі негізін қалаған білім ордасының қызметі тоқтаған жоқ. Оның көрегендігіне негізделген ағартушылық бағыты жүйелі түрде жалғасын тапты. Әкесінің ұлттық ағартушылық мұратын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы мектепті заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алды. Ол оқу жүйесін жетілдіруді, білім беру мазмұнын кеңейтуді және оқу орнының материалдық базасын нығайтуды басты мақсат етті. Осы кезеңде Құдайберген әкесі негізін қалаған ағартушылық бағытты одан әрі дамытып, мектептің оқу мерзімін алты жылға дейін ұзартты. Оқу бағдарламасы жәдидтік қағидаттар негізінде жетілдіріліп, дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесі заманауи зайырлы пәндермен толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлының басшылығымен жүзеге асқан бұл өзгерістер «Мамания» мектебінің оқу жүйесін жаңа сапалық деңгейге көтеріп, оның Жетісу өңіріндегі беделді ағартушылық орталықтардың біріне айналуына негіз болды. '''Өркендеу кезеңі (1909–1918)''' 1909 жылдан бастап «Мамания» мектебі дамудың жаңа кезеңіне өтті. Құдайберген Тұрысбекұлы жүргізген реформалардың нәтижесінде оқу орны сегіз жылдық білім беру жүйесіне көшті. Бұл өзгеріс оқу мерзімін ұзартумен ғана шектелмей, білім беру мазмұнын байытып, мектептің Жетісу өңіріндегі беделін арттырды. Оқу бағдарламасына ислам негіздері және араб тілімен қатар математика, география, жаратылыстану, тарих, қазақ және орыс тілдері енгізілді. Жәдидтік оқыту әдісі шәкірттердің дүниетанымын кеңейтіп, логикалық ойлау қабілетін дамытуға әрі заман талабына сай жан-жақты білім алуына мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде 1912 жылы мектепке ресми түрде жәдидтік оқу орны мәртебесі берілді. Білім сапасын арттыру мақсатында «Айқап» журналы мен «Қазақ» газеті арқылы білікті мұғалімдерді тарту ісі жүйелі жолға қойылды. Мектепке діни және зайырлы пәндерді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін ұстаздар шақырылды. Оларға келісім негізінде тұрақты жалақы төленіп, тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Мұндай ұйымдастыру үлгісі сол кезеңдегі қазақ қоғамындағы озық ағартушылық тәжірибелердің бірі болды. Мектептің даму қарқыны мұғалімдер мен оқушылар санының өсуінен де айқын көрінді. 1913 жылы мұнда 17 мұғалім жұмыс істеп, 200 шәкірт білім алса, 1918 жылы оқушы саны 300-ден асқан. Осылайша, «Мамания» мектебі Жетісу өңіріндегі ең ірі әрі беделді жәдидтік білім беру орталықтарының біріне айналып, XX ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуына елеулі үлес қосқан оқу ордасы ретінде танылды. ----'''III. Оқу жүйесі және білім беру ерекшеліктері''' «Мамания» мектебінің оқу жүйесі мен ішкі құрылымы өз дәуіріндегі мұсылман әлемінің озық ағартушылық тәжірибесіне негізделді. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлының басты мақсаты қазақ балаларына діни біліммен қатар заманауи зайырлы білім беру болды. Осы мақсатқа сәйкес мектептің алғашқы үш жылдық оқу бағдарламасына діни ілімдермен бірге ана тілі (оқу және жазу), есеп (арифметика), жағрафия (география) және тарих сияқты заманауи пәндер енгізілді. Тұрысбек қажының осы ағартушылық бағытын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы 1909 жылы Уфа қаласына арнайы барып, «Ғалия» медресесінің оқу бағдарламасымен және пәндер жүйесімен танысқан. Сол тәжірибе негізінде медресенің озық үлгісін «Мамания» мектебінің сегіз жылдық оқу құрылымына бейімдеп енгізген. Архивтік құжаттар бойынша мектептің 1–8-сыныптарға арналған оқу бағдарламасы келесідей жүйеленді: '''Бастауыш және орта буын (1–5 сыныптар):''' Алғашқы бес жылдықта шәкірттердің сауатын ашу, тілдік дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ дін негіздері мен жаратылыстану ғылымдарының бастапқы білімдерін меңгерту көзделді. Оқыту үдерісінде өз кезеңінің озық оқулықтары пайдаланылды. '''1-сынып:''' Қазақ тілі (оқу және жазу), Сауат ашу, Есеп (арифметика). '''2-сынып:''' Иман-шарт (діни әліппе), Құран негіздері (тәжуид ережелері мен қысқа сүрелерді жаттау). '''3-сынып:''' Пайғамбарлар тарихы («Тарих-и әнбия»), Орыс тілі (бастапқы деңгей), Жағрафия (география негіздері). Бұл сыныпта Ахмет Байтұрсынұлының «Оқу құралы» (Орынбор, 1913) мен «Қырық мысал» (Санкт-Петербург, 1909) еңбектері негізгі оқулық ретінде қолданылды. '''4-сынып:''' Ислам дінінің тарихы, Зоология, биология және жаратылыстану негіздері, Орыс тілі (грамматика). '''5-сынып:''' Татар тарихы (түркі халықтары тарихының негізі ретінде), Хадис ілімі. Мұнда Фатих Каримовтің «Мухтасар тарих ислам» (Қазан, 1913), Габдулбари Батталовтың «Татар тарихы» (Қазан, 1913) және Ахметхади Максудидің «Ғилми хал» (Қазан, 1913) еңбектері кеңінен пайдаланылды. '''Жоғары буын (6–8 сыныптар):''' Жоғары сыныптарда оқу бағдарламасы күрделеніп, ғылыми, құқықтық және философиялық бағыттағы пәндермен толықтырылды. '''6-сынып:''' Алгебра және Геометрия (күрделі теңдеулер мен өлшемдер ғылымы), Анатомия және Физиология (адам ағзасының құрылысы), Түрік тілі мен әдебиеті (Ғайнутдин Ахмеровтің «Турецкое чтение» (Қазан, 1911) оқулығы негізінде), Араб тілі (сарф/морфология). '''7-сынып:''' Физика және Химия (тәжірибелік ғылым негіздері), Дүниежүзі тарихы (Ежелгі дүние, Еуропа мемлекеттері мен Ресей империясының тарихы), Фиқһ (Ислам құқығы – шариғаттың заңнамалық жүйесі), Араб тілі (наһу/синтаксис). '''8-сынып:''' Астрономия («Хикмәт-и табиғия» – аспан әлемі, күнтізбе және уақытты есептеу), Тәпсір ілімі (Құран аяттарын терең талдау), Ақида және Кәләм (діни философия және қисын), Әдеп және Шешендік өнер (қоғамдық-саяси сауат және мәдениеттілік), Тереңдетілген орыс тілі мен әдебиеті (мәтінді сауатты құрастыру және орыс классикалық шығармаларын оқу). Оқу үдерісінде көрнекілік оқу құралдарын пайдалануға ерекше мән берілді. Сабақ барысында глобус, Еуропа, Азия, Африка, Америка және Аустралияның географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, Түркістан генерал-губернаторлығы мен Жетісу облысының карталары, сондай-ақ Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар кеңінен қолданылды. Бұдан бөлек, мектепте көрнекілікке арналған әртүрлі бағыттағы 52 карта пайдаланылған. «Мамания» мектебі заманауи оқу жүйесімен, бай кітапхана қорымен және білікті мұғалімдер құрамымен Алты Алашқа кеңінен танылған білім ордаларының біріне айналды. Мектепте берілген білімнің жоғары деңгейінің арқасында оның түлектері қосымша даярлықсыз-ақ Жетісу өңіріндегі Ақсу, Қапал және Лепсі өңірлерінде тікелей мұғалімдік қызметке араласты. Мектептің оқу бағдарламасы Ресей империясының білім беру талаптарына сәйкес құрылғандықтан, оны тәмамдаған шәкірттер Уфадағы «Ғалия» медресесіне, Орынбор, Омбы және Санкт-Петербург қалаларындағы мұғалімдер семинариялары мен жоғары оқу орындарына түсу емтихандарын сәтті тапсырып отырған. Оқу жылы 1 қыркүйекте басталып, мамыр айының аяғына дейін жалғасты. Жыл соңында оқушылар емтихан тапсырып, олардың білім деңгейі бағаланды. Емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, оқу жылының қорытындысы салтанатты жиынмен аяқталатын. Осы жиында үздік оқушылар марапатталып, оқу үлгеріміне қарай «афарин» (өте жақсы), «имтияз» (жақсы) және «мақбул» (қанағаттанарлық) дәрежелеріндегі куәліктер тапсырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы жыл сайын үздік бітірген шәкірттерге білімін жалғастыру үшін арнайы шәкіртақы тағайындап, оларды Ресей мен Татарстанның ірі қалаларындағы жоғары оқу орындарына оқуға жіберіп отырды. «Мамания» мектебінің білім беру жүйесінің тиімділігі оның түлектерінің кейінгі қоғамдық қызметінен айқын көрінді. Мектепті тәмамдаған шәкірттердің көпшілігі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырып, ағарту, ғылым, әдебиет және қоғамдық қызмет салаларында еңбек етті. Олардың бір бөлігі туған өлкесіне ұстаз болып оралып, «Мамания» мектебінің ағартушылық дәстүрінің сабақтастығын жалғастырды. ----'''IV. Оқытушылар құрамы''' «Мамания» мектебінің жалпыұлттық деңгейде жоғары беделге ие болуы оның білікті әрі кәсіби оқытушылар құрамымен тікелей байланысты болды. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнына тәжірибелі, жан-жақты білімді ұстаздарды тартуға алғашқы күннен-ақ ерекше көңіл бөлді. 1899 жылы мектеп ашылған кезде Тұрысбек қажының тікелей шақыруымен Бұқарадағы әйгілі «Мир Араб» медресесін үздік бітірген Хасен Уәлиұлы молда мен Омар азаншы оқу-тәрбие жұмысына кірісті. Олар бекітілген оқу бағдарламасына сәйкес шәкірттерге Құран сүрелері мен ислам дінінің негіздерін оқытып, алғашқы діни сауатын ашты. Сонымен қатар мектеп жанындағы мешітте қызмет еткен молда-ұстаздар Хасен Уәлиұлы мен Қожахмет интернатта тәрбиеленген шәкірттерге сабақтан кейін қосымша дәрістер өткізді. Олар қисса-дастандарды, Қожа Ахмет Ясауидің хикметтерін, «Сияр шәріп» пен «Қисса-сул-әнбия» сияқты діни-танымдық шығармаларды оқытып, шәкірттердің рухани дүниетанымы мен діни білімін тереңдетуге ықпал етті. Мұндай тәрбие жұмысы діни білімді ұлттық рухани мұрамен ұштастыруға мүмкіндік берді. Мектептің алғашқы жылдарында-ақ шәкірттер саны 102-ге жетіп, оқу орнының өңір тұрғындары арасындағы беделі арта түсті. 1904 жылдан бастап мектептің оқу ісі мен кадрлық саясатын Құдайберген Тұрысбекұлы басқарды. Ол оқу орнының оқытушылар құрамын күшейтуге ерекше көңіл бөліп, діни және зайырлы білімді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін білікті ұстаздарды қызметке тарта бастады. Оқу орнының алғашқы таңдаулы ұстаздарының қатарында Файзрахман Жиһангер, Жақый Айманов, Ахметкерей Ғабитов, Нажар Әбішев, Нұрмұхамет Ислямов және Құнанбай Басшабаев болды. Пәндерді әдістемелік бағыттар бойынша бөлу кестесіне сәйкес Ахметкерей Ғабитов бастауыш білім мен дүниежүзі тарихынан дәріс берсе, Құнанбай Басшабаев орыс тілі пәнін оқытты. Кейін орыс тілін тереңдетіп оқыту мақсатында арнайы маман ретінде Н.Назаров қызметке тартылды. Құдайберген Тұрысбекұлының «Мамания» мектебін жаңғырту ісіне Орынбор қаласындағы мұғалімдер семинариясында алған білімі мен Ахмет Байтұрсынұлымен бірге оқыған жылдары қалыптасқан достық қарым-қатынасы елеулі ықпал етті. Оқу қабырғасында басталған бұл достық кейін кәсіби әріптестікке ұласып, мектепті дамыту ісінде өз жалғасын тапты. Құдайберген Тұрысбекұлы оқу бағдарламасын жетілдіру, жәдидтік оқыту жүйесін енгізу, оқу мерзімін ұзарту, мұғалімдер құрамын жасақтау, мерзімді басылымдар арқылы педагогтерді қызметке шақыру және оларды іріктеу мәселелерінде Ахмет Байтұрсынұлымен үнемі кеңесіп отырған. 1909 жылы «Мамания» мектебі сегіз жылдық оқу жүйесіне көшкеннен кейін оқытушылар құрамы да едәуір толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы ағартушы-реформатор әрі ұйымдастырушы ретінде «Мамания» мектебін болашақта университет деңгейіне дейін жеткізуді мақсат етті. Осы стратегиялық ұстанымын жүзеге асыру үшін ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Уфа, Орынбор, Омбы, Санкт-Петербург, Ыстамбұл және Каир қалаларындағы беделді оқу орындарын тәмамдаған жоғары білікті мамандарды қызметке шақырды. Олармен төрт-бес жыл мерзімге келісімшарт жасасып, кәсіби қызмет атқаруына қолайлы әлеуметтік-тұрмыстық жағдай жасады. «Мамания» мектебінің оқу-әдістемелік деңгейін көтеруге қазақ зиялылары да белсенді атсалысты. Солардың бірі – Санкт-Петербург университетінің Шығыстану факультетін тәмамдаған заңгер, публицист, шығыстанушы әрі Алаш қайраткері Барлыбек Сырттанұлы. Ол 1910 жылы мектептің оқу бағдарламасын жетілдіруге және жаңа шәкірттерді қабылдау жүйесін ұйымдастыруға тікелей қатысып, орыс тілі, орыс әдебиеті, құқық негіздері және заң тарихы пәндерінен сабақ берді. Сол жылы Ахмет Байтұрсынұлының ұсынысымен Құдайберген Тұрысбекұлы Уфадағы «Ғалия» медресесінің үздік түлегі Мұстақым Малдыбайұлын «Мамания» мектебіне қызметке шақырды. Ол мектеп директоры болып тағайындалып, есеп, физика, пайғамбарлар тарихы, фиқһ, ислам тарихы және ана тілі пәндерінен дәріс оқыды. Сонымен қатар Құдайберген Тұрысбекұлы Каирдегі «Әл-Каһира» университетінің заң факультетін тәмамдаған заңгер Ғабдолғазиз Мұсағалиевті қызметке шақырды. Ол жағрафия, ислам дінінің тарихы, дүниежүзі тарихы және астрономия пәндерінен сабақ берді. 1911 жылдың қараша айынан бастап мектеп директоры қызметіне тағайындалған Ғабдолғазиз Мұсағалиев оқу бағдарламасын жетілдіруге және мектептегі тәрбие жұмысын жүйелеуге елеулі үлес қосты. Сонымен қатар ресми оқу бағдарламасына арнайы енгізілмесе де, Тұрысбек қажының қазақ жастарын құқықтық тұрғыдан сауаттандыру туралы ұстанымына сәйкес мектепте құқық негіздері бойынша тұрақты дәрістер ұйымдастырылды. Бұл сабақтарды қазақтың алғашқы кәсіби заңгерлерінің бірі, құқықтанушы Жақып Ақбайұлы жүргізді. 1913-1914 жылдары «Мамания» мектебінде 17 білікті мұғалім қызмет атқарып, 200 шәкірт білім алған. 1914 жылы Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен қазақ даласында алғашқылардың бірі болып «Мамания» мектебінің жанынан қыздарға арналған арнайы сынып ашылды. Оған жетекшілік ету үшін Уфада жоғары білім алған ерлі-зайыпты ұстаздар Мұхаметқали мен Фатима Есенгелдиндер шақырылды. Мұхаметқали Есенгелдин тарих, география, арифметика және жаратылыстану пәндерінен дәріс оқыса, Фатима Есенгелдина қыздар мен бастауыш сынып оқушыларына сабақ беріп, қолөнер мен тігін ісін үйретті. Қыздар сыныбында 40-50-ге жуық шәкірт білім алды. Сабақтан тыс уақытта ұйымдастырылған кешкі оқу курстары мен түрлі үйірмелерге мектеп шәкірттерімен қатар өңірдің ересек тұрғындары, ауыл әйелдері мен қыз-келіншектері де қатысып, сауаттарын ашты. Ересектерге арналған кешкі оқу курстарының тұрақты жұмыс істеуі «Мамания» мектебінің қызметін өңірлік деңгейден жалпыұлттық мәдени-ағартушылық орталық деңгейіне көтерді. Осы кезеңде мектептің оқытушылар құрамында Бейсембай Күдесов пен Мейірман Ермектасов та қызмет етіп, оқу-тәрбие жұмысының дамуына өз үлестерін қосты. Сонымен қатар мектептің мәдени-эстетикалық тәрбиесін дамыту мақсатында белгілі әнші Майра Уәлиқызы көркемөнерпаздар үйірмесін ұйымдастырып, ән, би және театрландырылған қойылымдарды жолға қойды. Оның бастамасымен өткізілген мәдени шаралар шәкірттердің ұлттық өнер мен әдебиетке қызығушылығын арттырып, көркемдік талғамының қалыптасуына ықпал етті. Сондай-ақ мектепте әдеби-музыкалық кештер мен театр қойылымдары жүйелі түрде өткізіліп, оқушылардың шығармашылық қабілеті мен қоғамдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлінді. Мектеп шәкірттері арасында Міржақып Дулатұлының шығармалары кеңінен насихатталды. Соның бір дәлелі ретінде жазушының «Бақытсыз Жамал» романы желісі бойынша сахналық қойылым қойылып, оған жергілікті халық көптеп қатысты. Қойылымдағы басты рөлдерді мектеп шәкірттері орындады. Жамал бейнесін Тұрысбек қажының немересі Алдабергеннің қызы Сапа сомдаса, бас кейіпкердің рөлін Ілияс Жансүгіров орындады. «Мамания» мектебіне Алаш қозғалысының қайраткерлері мен қазақ зиялылары тұрақты келіп, шәкірттермен кездесулер өткізіп, қоғамдық-әдеби жиындарға қатысты. Осындай маңызды басқосулардың бірі Міржақып Дулатұлының Орынбор, Омбы, Семей және Аягөз өңірлеріне жасаған сапары кезінде Қапал уезінің Қарағаш елді мекеніне арнайы соғып, Алаш идеяларын насихаттауға арналған жиын өткізуі болды. Осы сапардан кейін ол «Қазақ» газетінде көлемді мақала жариялап, Тұрысбек Маманұлы мен оның балаларының ағартушылық қызметіне жоғары баға берді. Автор бұл бастаманы жалпыұлттық маңызы бар озық ағартушылық үлгі ретінде бағалады. Білікті ұстаздар ұжымы мен жүйелі ұйымдастырылған оқу-тәрбие жұмысының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында қазақ даласындағы беделді әрі озық білім беру орталықтарының бірі болды. Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық жолын жалғастырған оның ұлдары қазақ мәдениеті мен ұлттық білімнің дамуына тұрақты қолдау көрсетті. Олар Ресей мен шетелдің ірі оқу орындарында білім алып жүрген қазақ жастарына тұрақты түрде шәкіртақы тағайындап, ұлттық баспасөздің дамуына қаржылай демеушілік жасады. Осындай ағартушылық қызметтің ірі нәтижелерінің бірі болған «Мамания» мектебінің қалыптасуы мен дамуына Ахмет Байтұрсынұлы, Әлихан Бөкейханұлы, Міржақып Дулатұлы және Мұхаметжан Сералин сияқты Алаш зиялылары да қолдау білдірді. Олардың мектепке қатысты ой-пікірлері мен бағалары «Айқап» журналы мен «Қазақ» газетінде жарияланып отырды. Бұл басылымдарда «Мамания» мектебінің қызметі мен оқу ісінің ұйымдастырылуына арналған жиырмаға жуық мақаланың жарық көруі оқу орнының жалпыұлттық беделінің арта түскенін көрсетті. ----'''V. Материалдық-техникалық базасы''' «Мамания» мектебінің ұзақ жылдар бойы үздіксіз әрі сапалы жұмыс істеуіне оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлы қалыптастырған берік материалдық-техникалық база негіз болды. Мектептің алғашқы инфрақұрылымы Тұрысбек қажының бастамасымен қалыптасса, кейін оны Құдайберген Тұрысбекұлы заман талабына сай одан әрі жетілдіріп, кеңейтті. Мектеп қалашығының құрамында сегіз оқу бөлмесі, төрт кең зал, алпыс оқушыға арналған жатақхана-интернат, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлер және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстар болды. Бұл инфрақұрылым Тұрысбек қажы мен Құдайберген Тұрысбекұлының мектепті тек білім беретін орын ретінде ғана емес, оқу-тәрбие, тұрмыс және мәдени-ағартушылық қызметі біртұтас ұйымдастырылған кешенді білім беру орталығы ретінде жоспарлағанын көрсетеді. Оқу үдерісін заманауи деңгейде ұйымдастыру мақсатында мектептің кітапхана қоры мен оқу-әдістемелік базасы жүйелі түрде толықтырылып отырды. Тұрысбек қажы Қапал уезіндегі «Якобия» медресесінде алған тәжірибесіне сүйене отырып, алғашқы оқулықтар мен оқу әдебиеттерін Қазан, Орынбор және Верный қалаларынан арнайы алдырды. Кейін Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен оқу қоры Уфадағы «Ғалия» медресесінің оқу бағдарламасына сәйкес іріктелген оқулықтармен және мерзімді басылымдармен толықтырылды. Ал діни әдебиеттер Верный қаласындағы мұсылман кітапханасымен жасалған байланыстар арқылы жеткізілді. Сонымен қатар Қарағашқа Қазан, Уфа, Троицк, Орынбор, Омбы және Петербор қалаларында жарық көрген кітаптар мен мерзімді басылымдар тұрақты түрде жеткізіліп, мектеп кітапханасының қоры үздіксіз байытылып отырды. Оқу барысында көрнекі құралдарды пайдалануға ерекше көңіл бөлінді. Мектепте глобус, Еуропа, Азия, Африка, Америка және Аустралия құрлықтарының географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, Түркістан генерал-губернаторлығы мен Жетісу облысының карталары, Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар қолданылды. Жалпы мектеп қорында әртүрлі бағыттағы 52 көрнекі карта болған. Бұл құралдар география, тарих, жаратылыстану және дін пәндерін көрнекілік арқылы оқытуға мүмкіндік берді. Оқу орнының материалдық қажеттіліктерін тұрақты қамтамасыз ету мақсатында Тұрысбек әулеті тарапынан жыл сайын шамамен 4 мың сом көлемінде қаржы бөлініп отырды. Бұл қаражат оқу ғимараттарын күтіп ұстауға, оқу құралдары мен жаңа жабдықтарды үнемі толықтыруға жұмсалды. Осының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында Жетісу өңіріндегі материалдық-техникалық тұрғыдан ең бай жабдықталған, үлгілі білім беру мекемелерінің бірі болды. ----'''VI. Қаржыландыру жүйесі''' «Мамания» мектебінің құрылған күнінен бастап 1919 жылға дейінгі негізгі қаржылық шығындары толықтай Тұрысбек қажы Маманұлының жеке қаражаты есебінен қамтамасыз етілді. Оның жоғары қаржылық мүмкіндігі мектептің жиырма жыл бойы тұрақты әрі үздіксіз жұмыс істеуіне берік негіз қалады. 1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткеннен кейін мектептің қаржылық ісін жүргізу жауапкершілігі үлкен ұлы Құдайберген Тұрысбекұлына өтті. Ол әкесінен қалған ағартушылық мұраны сақтап қана қоймай, қаржыландыру жүйесін одан әрі тиімді ұйымдастырды. Мұғалімдердің еңбекақысы, заманауи оқулықтарды сатып алу, кітапхана қорын толықтыру, оқу ғимараттары мен интернатты күтіп ұстау, сондай-ақ шәкірттердің тұрмыстық қажеттіліктері мен тегін тамақтануы толықтай Тұрысбек әулетінің қаражаты есебінен қаржыландырылды. Бұл жүйе әлеуметтік жағдайы төмен қазақ балаларының да сапалы білім алуына мүмкіндік берді. Мектептің толыққанды қызметін қамтамасыз етуге жұмсалған жалпы жылдық шығын 20–30 мың сомға дейін жетті. ХХ ғасырдың басындағы экономикалық өлшеммен алғанда бұл аса ірі қаржы болатын. Зерттеушілердің бағалауынша, ол шамамен 10 мың қойдың құнына тең келген. Осы қаражат есебінен мектептің барлық ағымдағы шығындары өтеліп, оқу орны қажетті оқулықтармен, көрнекі құралдармен және басқа да оқу жабдықтарымен үздіксіз қамтамасыз етіліп отырды. Шақыртумен келген жоғары білімді ұстаздарға сол кезең үшін айтарлықтай жоғары жалақы төленді. Олардың жылдық еңбекақысы 400-500 сом көлемінде болды. Мектептің алғашқы даму кезеңінде 7-8 мұғалімнің жалақысына шамамен 5 мың сом жұмсалса, кейін оқытушылар саны 17-ге дейін көбейіп, еңбекақы қоры да сәйкесінше ұлғайды. Құдайберген Тұрысбекұлы әкесінің дарынды жастарды қолдау жөніндегі ағартушылық ұстанымын жалғастырып, шәкірттерді ынталандыру жүйесіне де ерекше көңіл бөлді. Жыл сайынғы қорытынды емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, үздік оқушыларды бағалы сыйлықтармен марапаттады. «Афарин» дәрежесіне ие болған шәкірттерге ақшалай сыйақы, құнды кітаптар беріліп, кейбіріне дәстүр бойынша шапан жабылып, ат мінгізілген. Ал мектепті үздік тәмамдаған түлектердің Уфа, Қазан, Омбы және Орынбор қалаларындағы жоғары оқу орындары мен мұғалімдер семинарияларында білімін жалғастыруына жағдай жасалып, жыл сайын 300 сом көлемінде арнайы шәкіртақы тағайындалды. Соның нәтижесінде «Мамания» мектебі қазақ қоғамының ағарту, ғылым және қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласқан көптеген білікті мамандарды тәрбиелеп шығарды. Мұндай дербес әрі тұрақты қаржыландыру жүйесі ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамындағы ұлттық ағартушылықты қолдаудың ең жарқын үлгілерінің бірі болды. Тұрысбек қажы мен оның балаларының білімді жастарды қолдауға көрсеткен бұл қамқорлығы 1913 жылы Ахмет Байтұрсынұлы бастаған Алаш зиялылары тарапынан да жоғары бағаланып, сол кезеңдегі қазақ баспасөзінде кеңінен насихатталды ''(«Айқап» журналы, №7, 1913)''. ----'''VII. Белгілі түлектері''' «Мамания» мектебінде білім алған көптеген шәкірттер кейін қазақтың ағарту ісінде, ғылымында, әдебиетінде және қоғамдық-саяси өмірінде елеулі із қалдырды. Олардың бірқатары ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясы мен Алаш қозғалысының көрнекті өкілдері ретінде танылды. Мектеп түлектері Қазақстанмен қатар Орта Азия өңірлерінде де педагогика, ғылым, мемлекеттік басқару, дипломатия және мәдениет салаларында қызмет атқарды. Біләл Сүлейұлы – «Мамания» мектебін тәмамдағаннан кейін білімін Уфадағы «Ғалия» медресесінде жалғастырды. Белгілі ақын, ағартушы, журналист, драматург, Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері. Ілияс Жансүгіров – кейін Ташкент қаласындағы екі жылдық мұғалімдер курсында білімін жалғастырды. Қазақ әдебиетінің классигі, ақын, жазушы және Қазақстан Жазушылар одағының тұңғыш төрағасы. Жұмахан Күдерин – мектепті үздік бітіріп, кейін осы оқу орнында ұстаздық қызмет атқарды. Қазақтың тұңғыш ғалым-агрономдарының бірі, педагог, биолог және Алаш қозғалысының белсенді қайраткері. Айтмұхамет Тұрысбекұлы – білімін Орынбор қаласындағы мұғалімдер мектебінде жалғастырды. Қоғам қайраткері, ағартушы-меценат әрі ірі кәсіпкер. Үрімші, Құлжа, Шәуешек және Сүйдін қалаларында сауда орындарын ашып, өз қаражатына Қарасу жерінде қазақ балаларына арналған үш жылдық мектеп ашқан. 1932–1951 жылдары Іле-Қазақ автономиялық округінде Бас консул қызметін атқарған саясаткер-дипломат. Мейірман Ермектасұлы – «Ғалия» медресесін тәмамдаған, ұстаз, қоғам қайраткері, халықтың білім мен мәдениет жолындағы қамқоршысы.  Бейсенбай Кедесұлы – ұлттық ағарту ісінің дамуына елеулі үлес қосқан білікті ұстаз. Әбубәкір Жайшыбайұлы, Есмұрат Сыйқымов, Еркінбек Мәкей және Әйсейіт Бағрамұлы – елдің шаруашылық және мемлекеттік басқару салаларында қызмет атқарған қоғам қайраткерлері. Ғали Орманов – қазақ поэзиясының көрнекті лирик ақыны, аудармашы және журналист. Жүрімбек Сыдықов – көрнекті ғалым, гидрогеолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі. Оңалсын Жұмабеков – Қазақстанның құқықтық жүйесін қалыптастыруға елеулі үлес қосқан мемлекет қайраткері. Әр жылдары Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры, Әділет министрі және Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. «Мамания» мектебінде әртүрлі кезеңде білім алған шәкірттер қазақ қоғамының зияткерлік әлеуетінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты. ----'''VIII. Тарихи маңызы мен мұрасы''' «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушылығының ірі орталықтарының бірі ретінде ұлттық білім беру тарихында айрықша орын алады. Бұл оқу орны жәдидтік ағартушылық идеялардың кең таралуына, қазақ қоғамында жаңа үлгідегі зайырлы білім беру жүйесінің орнығуына және ұлттық зиялы қауымның қалыптасуына елеулі ықпал етті. Мектептің алғашқы бас ғимараты өз дәуірінде Жетісу өңіріндегі ең сәулетті әрі бірегей құрылыстардың бірі саналды. Тұрысбек қажы Маманұлы мектеп құрылысына қажетті материалдарды арнайы алдырған. Қарағаш жеріне Омбыдан көк қаңылтыр, Семейден қызыл кірпіш, Өскеменнен сапалы қарағай жеткізілген. Оның қаражатымен салынған мектеп кешені оқу кабинеттерін, жатақхананы, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлерді және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстарды біріктірген тұтас ағартушылық орталыққа айналды. Алайда 1918–1919 жылдары Жетісу өңірінде болған Азамат соғысы кезіндегі қарулы қақтығыстар, соның ішінде «Черкасск қорғанысы» төңкерісі кезінде мектеп кешені толықтай өртеніп, жылдар бойы жинақталған бірегей оқулықтар мен бай кітапхана қоры күлге айналды. «Мамания» мектебі жайлы жарияланған мақалалар мен меценаттар әулеті жайлы естеліктер кітабында «білім ордасындағы құнды кітапхана қорының ауқымдылығы соншалық, ондағы жинақталған рухани қазына айға жуық уақыт бойы лаулап өртенген» деп жазылған. 1919 жылы Жетісу өңіріндегі Азамат соғысы кезіндегі саяси тұрақсыздық пен қарулы қақтығыстарға байланысты Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге уақытша Қытай жеріне өтуге мәжбүр болды. Саяси жағдай тұрақталғаннан кейін, 1922 жылы Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге туған жерге оралып, мектепті қайта қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырды. Соның нәтижесінде білім ордасының қызметі қайта жанданып, бес жылдық оқу жүйесі бойынша шәкірттер қабылдай бастады. Алайда Алашорда үкіметі мен ұлттық қозғалысқа қаржылай қолдау көрсеткені үшін Тұрысбек қажының балалары кеңестік билік тарапынан саяси қудалауға ұшырап, 1928 жылы Қытайға қайтадан қоныс аударды. Кеңестік кезеңде «Мамания» мектебі бірнеше рет құрылымдық өзгеріске ұшырады. Азамат соғысынан кейін сақталып қалған ғимараттар жөнделіп, олардың негізінде жетім балаларға арналған төрт жылдық мектеп-интернат ұйымдастырылды. 1930-жылдардың басында Шелек ауданынан 50 жетім баланы арнайы әкелуіне байланысты, оқу ордасы 200 орындық «Балалар коммунасына» айналды. Осы тұста мектептің мәртебесі өсіп, ол жеті жылдық «Колхоз жастар мектебі» деп аталды. Коммуна жанында балаларды еңбекке баулитын ағаш, темір және қағаз өңдеу шеберханалары, сондай-ақ жеке су диірмені мен наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Осы ішкі шаруашылықтан түскен қаржы есебінен коммуна тәрбиеленушілері тегін тамақпен, киім-кешекпен, төсек-орынмен және қажетті оқу құралдарымен толық қамтамасыз етіліп отырды. 1935 жылы оқу орны Ақсу аудан орталығына көшіріліп, ресми түрде «Ақсу орта мектебі» болып өзгертілді. 1959 жылы білім ордасы өзінің тарихи орны – Қарағаш ауылына қайта орналастырылып, мектеп-интернат ретінде қызметін жалғастырды. 1963 жылдан бастап оған қазақтың көрнекті ағартушысы Ыбырай Алтынсариннің есімі берілді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және ұлттық меценаттардың еңбегін ұлықтау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Жергілікті қауымдастық пен зиялы қауым өкілдерінің бастамасымен атқарылған ауқымды жұмыстардың нәтижесінде білім ордасына 1998 жылы өзінің тарихи «Мамания» атауы ресми түрде қайтарылды. Бүгінде мектеп «Мамания» орта мектебі ретінде ағартушылық дәстүрін жалғастырып келеді. Бұл шешім оқу орнының қалыптасу тарихына және оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық қызметіне мемлекеттік деңгейде берілген әділ баға болды.   «Мамания» мектебінің тарихи мұрасы оның атауының қайта жаңғыртылуымен ғана шектелмейді. Бұл білім ордасы қазақ тарихындағы жеке меценаттықтың, жәдидтік ағартушылықтың және ұлттық зиялыларды тәрбиелеудің жарқын үлгілерінің бірі болып саналады. Мектептің ғасырлық тарихын сақтау және келешек ұрпаққа насихаттау мақсатында бірқатар маңызды жоба жүзеге асырылды. Соның бірі – 2022 жылғы 14 желтоқсанда «Мамания» орта мектебінде Тұрысбек қажы Маманұлы атындағы тарихи мұражайдың ашылуы. Мұражай мектеп әкімшілігі мен Ақсу аудандық білім бөлімінің қолдауымен құрылды. Оның қорында «Мамания» мектебінің тарихына қатысты архивтік құжаттар, сирек фотосуреттер мен тарихи жәдігерлер сақталған. Олар мектеп қонақтарына таныстырылып, Тұрысбек қажы Маманұлы мен Құдайберген Тұрысбекұлының ағартушылық мұрасын жас ұрпаққа насихаттау ісіне қызмет етіп келеді. Қорытындылай келе, «Мамания» мектебі қазақтың ағартушылық тарихындағы білім беру орталықтарының алғашқыларының бірі ретінде өзінің тарихи-мәдени маңызы мен рухани сабақтастығын бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. ----'''IX. Дереккөздер''' 1.   «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 <nowiki>ISBN 5-89800-123-9</nowiki>, VI том. 2.   Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3.   ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 ---- 8tx5jo6qk33oikmccuw774n2u4to9nu 3638951 3638950 2026-08-04T02:42:00Z ~2026-42935-53 184147 Тарихи деректерге және архив құжаттары негізінде өңделіп, толықтырылды. Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3. ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 3638951 wikitext text/x-wiki '''І. Құрылу тарихы''' '''«Мамания» мектебі''' – 1899 жылы [[Жетісу облысы]] [[Қапал уезі]]нің Қарағаш мекенінде ағартушы, меценат және қоғам қайраткері [['''Тұрысбек Маманұлы''']]ның бастамасымен негізі қаланған білім ордасы. Алғашқы жылдары дәстүрлі діни мектеп ретінде ұйымдастырылған бұл оқу орны ХХ ғасырдың басында [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] бағытқа көшіп, Жетісу өңіріндегі қазақ балаларына арналған алғашқы зайырлы әрі ең беделді оқу орындарының біріне айналды. Оқу орнының негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлы 1873–1891 жылдар аралығында Жетісу өңірінің Қапал уезін 18 жыл бойы басқарған болыс болды. Осы кезеңде ол жоғары ұйымдастырушылық және басқарушылық қабілетімен танылды. Сонымен қатар араб, татар және орыс тілдерін жетік меңгеріп, Қазақстан, [[Қытай]], [[Ресей]] және Орталық Азия елдерінде ірі сауда-саттықпен айналысты. Нәтижесінде Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтеріліп, Жетісу өңіріндегі ең беделді де ірі кәсіпкерлердің бірі болды. Тұрысбек Маманұлының ағартушылық идеяларының қалыптасуына және жаңа үлгідегі мектеп ашу туралы шешім қабылдауына оның 1886 жылғы қажылық сапары тікелей ықпал етті. Сапар барысында ол Жетісу өңірінен шығып, Ресей империясының ішкі жолдары арқылы оңтүстіктегі [[Одесса]] портына жеткен. Одессадан пароходпен Қара теңіз арқылы сол кезеңдегі Ислам әлемі мен Батыс мәдениетінің тоғысқан орталығы – [[Осман империясы]]ның астанасы [[Ыстамбұл]]ға барған. Естеліктерде оның осы сапар кезінде Анадолы жеріндегі білім ошақтарында болып, мұсылман әлеміндегі жаңа ағартушылық үрдістермен танысқаны айтылады. Ыстамбұлдан кейін Жидда порты арқылы [[Мекке]] мен [[Мәдина]]ға жетіп, қажылық парызын өтеген. Ол осы халықаралық сапарында Шығыс пен Еуропаның мәдениетін, экономикалық инфрақұрылымы мен білім беру жүйесін терең зерделеп келеді. Сапар барысында көрген озық тәжірибелерін туған өлкесінде іске асыруды мақсат еткен Тұрысбек қажы елге оралған соң Қарағаш мекеніне мешіт пен жаңа үлгідегі мектеп-медресе құрылысына дайындықты бастайды. Тұрысбек Маманұлы өз уақытында Қапал уезіндегі танымал «Якобия» медресесінде оқып, шығыстық ағартушылық жүйені жетік меңгерген және сол заманғы ірі оқу орындарының атауына меншікті білдіретін «-ия» жұрнағын жалғау дәстүрін де жақсы білген. Осы үрдісті негізге ала отырып, Тұрысбек қажы өз қаржысына салдырған мектепті «Мамания» деп атаған. Тұрысбек қажының мектеп ашудағы басты мақсаты – қазақ жастарына сапалы діни білім бере отырып, заман талабына сай ғылымдарды қатар меңгерген білімді жаңа буынды қалыптастыру болды. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ол мектептің алғашқы құрылысы мен оқу ісін толықтай өзі қаржыландырып, өңірдегі ұлттық ағартушылық қозғалыстың дамуына зор үлес қосты. ----'''ІІ. Даму кезеңдері''' '''Алғашқы кезеңі (1899–1904)''' 1899 жылы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнын алғашында үш жылдық медресе ретінде ашты. Ол дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесін заман талабына сай етіп, ағартушылық бағытпен ұштастыруды мақсат етті. «Мамания» мектебінің алғашқы қалыптасу кезеңі Тұрысбек қажы Маманұлының көрегендігі мен ағартушылық ұстанымының арқасында қарқынды дамыды. Тұрысбек қажы мектеп құрылысына қажетті ең сапалы материалдарды [[Семей]], [[Өскемен]], Кереку ([[Павлодар]]) және [[Омбы]] қалаларынан арнайы алдырды. Ол мектептің сәулеттік жобасын [[Верный]] қаласындағы беделді ресми оқу орындарының үлгісімен салдырса, оқу бағдарламасын әзірлеуде [[Қазан (қала)|Қазан]] мен [[Орынбор]]дағы жаңа әдісті мұсылман мектептерінің тәжірибесін негізге алды. Меценат Тұрысбек Маманұлының қаржыландыруымен оқу ғимараты салынды, ең озық оқу құралдары сатып алынып, бай кітапхана қорының негізі қаланды. Сонымен қатар алыстан келетін қазақ балаларына жағдай жасауды алдын ала ойластырған Тұрысбек қажы 60 оқушыға арналған интернат, шақыртумен келетін мұғалімдер үшін тұрғын үйлер және барлық қажетті шаруашылық нысандарды салдырып, мектеп аумағын және Қарағаш мекенін толықтай қалашық деңгейіне жеткізді. Тұрысбек қажының ұйымдастырушылық көрегендігінің айқын көріністерінің бірі – мектеп жанынан мал шаруашылығын, жеміс-жидек бау-бақшасын және тігін шеберханасын ұйымдастыруы болды. Ол шәкірттердің тек діни және зайырлы білім алып қана қоймай, бос уақытында осы шаруашылық нысандарында еңбек етіп, кәсіптік дағдыларды меңгеруіне әрі адал еңбекке баулынуына ерекше мән берді. Осылайша, Тұрысбек қажы оқу орнын өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ететін жүйеге айналдырып, оқушылардың өмірге бейім, еңбекқор болып қалыптасуына жағдай жасады. «Мамания» мектебі осындай кешенді білім беру жүйесі арқылы Жетісу өңіріндегі ұлттық ағартушылықтың озық үлгісіне айналды. 1904 жылы «Мамания» мектебінің негізін қалаушы, ағартушы-меценат Тұрысбек Маманұлы дүниеден озғаннан кейін, оның ағартушылық бағытын тұңғыш ұлы Құдайберген Тұрысбекұлы жалғастырды. Құдайберген Тұрысбекұлы 1885–1891 жылдары [[Самарқан]] қаласындағы [[Ұлықбек медресесі|«Ұлықбек» медресесінде]] білім алып, араб, парсы, түрік және шағатай тілдерін еркін меңгерді. Кейін 1891–1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер семинариясында білімін жалғастырып, орыс тілі мен әдебиетін, педагогика мен оқыту әдістемесін игерді. Осылайша, ол шығыстық дәстүрлі білім мен еуропалық үлгідегі зайырлы білімді ұштастырған, өз дәуірінің жан-жақты білімді әрі жаңашыл көзқарастағы қазақ зиялыларының бірі ретінде қалыптасты. Оның жан-жақты білімі мен ағартушылық көзқарасы кейін «Мамания» мектебінің оқу бағдарламасын жетілдіруге және оны жәдидтік бағыттағы беделді оқу орындарының біріне айналдыруға негіз болды. '''Жаңғыру кезеңі (1904–1909)''' Тұрысбек қажы Маманұлы өмірден өткенімен, өзі негізін қалаған білім ордасының қызметі тоқтаған жоқ. Оның көрегендігіне негізделген ағартушылық бағыты жүйелі түрде жалғасын тапты. Әкесінің ұлттық ағартушылық мұратын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы мектепті заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алды. Ол оқу жүйесін жетілдіруді, білім беру мазмұнын кеңейтуді және оқу орнының материалдық базасын нығайтуды басты мақсат етті. Осы кезеңде Құдайберген әкесі негізін қалаған ағартушылық бағытты одан әрі дамытып, мектептің оқу мерзімін алты жылға дейін ұзартты. Оқу бағдарламасы жәдидтік қағидаттар негізінде жетілдіріліп, дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесі заманауи зайырлы пәндермен толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлының басшылығымен жүзеге асқан бұл өзгерістер «Мамания» мектебінің оқу жүйесін жаңа сапалық деңгейге көтеріп, оның Жетісу өңіріндегі беделді ағартушылық орталықтардың біріне айналуына негіз болды. '''Өркендеу кезеңі (1909–1918)''' 1909 жылдан бастап «Мамания» мектебі дамудың жаңа кезеңіне өтті. Құдайберген Тұрысбекұлы жүргізген реформалардың нәтижесінде оқу орны сегіз жылдық білім беру жүйесіне көшті. Бұл өзгеріс оқу мерзімін ұзартумен ғана шектелмей, білім беру мазмұнын байытып, мектептің [[Жетісу]] өңіріндегі беделін арттырды. Оқу бағдарламасына ислам негіздері және араб тілімен қатар [[математика]], [[география]], жаратылыстану, [[тарих]], қазақ және орыс тілдері енгізілді. [[Жәдидшілдік|Жәдидтік]] оқыту әдісі шәкірттердің дүниетанымын кеңейтіп, логикалық ойлау қабілетін дамытуға әрі заман талабына сай жан-жақты білім алуына мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде 1912 жылы мектепке ресми түрде жәдидтік оқу орны мәртебесі берілді. Білім сапасын арттыру мақсатында [[Айқап]] журналы мен [[Қазақ (газет)|«Қазақ» газеті]] арқылы білікті мұғалімдерді тарту ісі жүйелі жолға қойылды. Мектепке діни және [[Зайырлылық|зайырлы]] пәндерді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін ұстаздар шақырылды. Оларға келісім негізінде тұрақты жалақы төленіп, тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Мұндай ұйымдастыру үлгісі сол кезеңдегі қазақ қоғамындағы озық ағартушылық тәжірибелердің бірі болды. Мектептің даму қарқыны мұғалімдер мен оқушылар санының өсуінен де айқын көрінді. 1913 жылы мұнда 17 мұғалім жұмыс істеп, 200 шәкірт білім алса, 1918 жылы оқушы саны 300-ден асқан. Осылайша, «Мамания» мектебі Жетісу өңіріндегі ең ірі әрі беделді жәдидтік білім беру орталықтарының біріне айналып, XX ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуына елеулі үлес қосқан оқу ордасы ретінде танылды. ----'''III. Оқу жүйесі және білім беру ерекшеліктері''' «Мамания» мектебінің оқу жүйесі мен ішкі құрылымы өз дәуіріндегі мұсылман әлемінің озық ағартушылық тәжірибесіне негізделді. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлының басты мақсаты қазақ балаларына діни біліммен қатар заманауи [[Зайырлылық|зайырлы]] білім беру болды. Осы мақсатқа сәйкес мектептің алғашқы үш жылдық оқу бағдарламасына діни ілімдермен бірге ана тілі (оқу және жазу), есеп ([[арифметика]]), жағрафия ([[география]]) және [[тарих]] сияқты заманауи пәндер енгізілді. Тұрысбек қажының осы ағартушылық бағытын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы 1909 жылы [[Уфа]] қаласына арнайы барып, [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасымен және пәндер жүйесімен танысқан. Сол тәжірибе негізінде медресенің озық үлгісін «Мамания» мектебінің сегіз жылдық оқу құрылымына бейімдеп енгізген. Архивтік құжаттар бойынша мектептің 1–8-сыныптарға арналған оқу бағдарламасы келесідей жүйеленді: '''Бастауыш және орта буын (1–5 сыныптар):''' Алғашқы бес жылдықта шәкірттердің сауатын ашу, тілдік дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ дін негіздері мен жаратылыстану ғылымдарының бастапқы білімдерін меңгерту көзделді. Оқыту үдерісінде өз кезеңінің озық оқулықтары пайдаланылды. '''1-сынып:''' Қазақ тілі (оқу және жазу), Сауат ашу, Есеп (арифметика). '''2-сынып:''' Иман-шарт (діни әліппе), Құран негіздері ([[тәжуид]] ережелері мен қысқа сүрелерді жаттау). '''3-сынып:''' Пайғамбарлар тарихы («Тарих-и әнбия»), Орыс тілі (бастапқы деңгей), Жағрафия (география негіздері). Бұл сыныпта Ахмет Байтұрсынұлының «Оқу құралы» ([[Орынбор]], 1913) мен «Қырық мысал» ([[Санкт-Петербург]], 1909) еңбектері негізгі оқулық ретінде қолданылды. '''4-сынып:''' Ислам дінінің тарихы, [[Зоология]], [[биология]] және жаратылыстану негіздері, Орыс тілі (грамматика). '''5-сынып:''' Татар тарихы (түркі халықтары тарихының негізі ретінде), [[Хадис]] ілімі. Мұнда Фатих Каримовтің «Мухтасар тарих ислам» (Қазан, 1913), Габдулбари Батталовтың «Татар тарихы» (Қазан, 1913) және Ахметхади Максудидің «Ғилми хал» (Қазан, 1913) еңбектері кеңінен пайдаланылды. '''Жоғары буын (6–8 сыныптар):''' Жоғары сыныптарда оқу бағдарламасы күрделеніп, ғылыми, құқықтық және философиялық бағыттағы пәндермен толықтырылды. '''6-сынып:''' [[Алгебра]] және [[Геометрия]] (күрделі теңдеулер мен өлшемдер ғылымы), Анатомия және Физиология (адам ағзасының құрылысы), Түрік тілі мен әдебиеті (Ғайнутдин Ахмеровтің «Турецкое чтение» (Қазан, 1911) оқулығы негізінде), Араб тілі (сарф/морфология). '''7-сынып:''' [[Физика]] және [[Химия]] (тәжірибелік ғылым негіздері), Дүниежүзі тарихы (Ежелгі дүние, Еуропа мемлекеттері мен Ресей империясының тарихы), [[Фиқһ]] (Ислам құқығы – шариғаттың заңнамалық жүйесі), Араб тілі (наһу/синтаксис). '''8-сынып:''' [[Астрономия]] («Хикмәт-и табиғия» – аспан әлемі, күнтізбе және уақытты есептеу), [[Тәпсір]] ілімі (Құран аяттарын терең талдау), [[Ақида]] және [[Кәләм]] (діни философия және қисын), Әдеп және Шешендік өнер (қоғамдық-саяси сауат және мәдениеттілік), Тереңдетілген орыс тілі мен әдебиеті (мәтінді сауатты құрастыру және орыс классикалық шығармаларын оқу). Оқу үдерісінде көрнекілік оқу құралдарын пайдалануға ерекше мән берілді. Сабақ барысында [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Африка]], [[Америка]] және [[Аустралия]]ның географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, Түркістан генерал-губернаторлығы мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, сондай-ақ Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар кеңінен қолданылды. Бұдан бөлек, мектепте көрнекілікке арналған әртүрлі бағыттағы 52 карта пайдаланылған. «Мамания» мектебі заманауи оқу жүйесімен, бай кітапхана қорымен және білікті мұғалімдер құрамымен Алты Алашқа кеңінен танылған білім ордаларының біріне айналды. Мектепте берілген білімнің жоғары деңгейінің арқасында оның түлектері қосымша даярлықсыз-ақ Жетісу өңіріндегі Ақсу, Қапал және Лепсі өңірлерінде тікелей мұғалімдік қызметке араласты. Мектептің оқу бағдарламасы [[Ресей империясы]]ның білім беру талаптарына сәйкес құрылғандықтан, оны тәмамдаған шәкірттер [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесіне]], [[Орынбор]], [[Омбы]] және [[Санкт-Петербург]] қалаларындағы мұғалімдер семинариялары мен жоғары оқу орындарына түсу емтихандарын сәтті тапсырып отырған. Оқу жылы 1 қыркүйекте басталып, мамыр айының аяғына дейін жалғасты. Жыл соңында оқушылар емтихан тапсырып, олардың білім деңгейі бағаланды. Емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, оқу жылының қорытындысы салтанатты жиынмен аяқталатын. Осы жиында үздік оқушылар марапатталып, оқу үлгеріміне қарай «афарин» (өте жақсы), «имтияз» (жақсы) және «мақбул» (қанағаттанарлық) дәрежелеріндегі куәліктер тапсырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы жыл сайын үздік бітірген шәкірттерге білімін жалғастыру үшін арнайы шәкіртақы тағайындап, оларды Ресей мен Татарстанның ірі қалаларындағы жоғары оқу орындарына оқуға жіберіп отырды. «Мамания» мектебінің білім беру жүйесінің тиімділігі оның түлектерінің кейінгі қоғамдық қызметінен айқын көрінді. Мектепті тәмамдаған шәкірттердің көпшілігі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырып, ағарту, ғылым, әдебиет және қоғамдық қызмет салаларында еңбек етті. Олардың бір бөлігі туған өлкесіне ұстаз болып оралып, «Мамания» мектебінің ағартушылық дәстүрінің сабақтастығын жалғастырды. ----'''IV. Оқытушылар құрамы''' «Мамания» мектебінің жалпыұлттық деңгейде жоғары беделге ие болуы оның білікті әрі кәсіби оқытушылар құрамымен тікелей байланысты болды. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнына тәжірибелі, жан-жақты білімді ұстаздарды тартуға алғашқы күннен-ақ ерекше көңіл бөлді. 1899 жылы мектеп ашылған кезде Тұрысбек қажының тікелей шақыруымен [[Бұқара]]дағы әйгілі [[Мир Араб медресесі|«Мир Араб» медресесін]] үздік бітірген Хасен Уәлиұлы молда мен Омар азаншы оқу-тәрбие жұмысына кірісті. Олар бекітілген оқу бағдарламасына сәйкес шәкірттерге Құран сүрелері мен ислам дінінің негіздерін оқытып, алғашқы діни сауатын ашты. Сонымен қатар мектеп жанындағы мешітте қызмет еткен молда-ұстаздар Хасен Уәлиұлы мен Қожахмет интернатта тәрбиеленген шәкірттерге сабақтан кейін қосымша дәрістер өткізді. Олар қисса-дастандарды, [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің хикметтерін, «Сияр шәріп» пен «Қисса-сул-әнбия» сияқты діни-танымдық шығармаларды оқытып, шәкірттердің рухани дүниетанымы мен діни білімін тереңдетуге ықпал етті. Мұндай тәрбие жұмысы діни білімді ұлттық рухани мұрамен ұштастыруға мүмкіндік берді. Мектептің алғашқы жылдарында-ақ шәкірттер саны 102-ге жетіп, оқу орнының өңір тұрғындары арасындағы беделі арта түсті. 1904 жылдан бастап мектептің оқу ісі мен кадрлық саясатын Құдайберген Тұрысбекұлы басқарды. Ол оқу орнының оқытушылар құрамын күшейтуге ерекше көңіл бөліп, діни және [[Зайырлылық|зайырлы]] білімді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін білікті ұстаздарды қызметке тарта бастады. Оқу орнының алғашқы таңдаулы ұстаздарының қатарында Файзрахман Жиһангер, Жақый Айманов, Ахметкерей Ғабитов, Нажар Әбішев, Нұрмұхамет Ислямов және Құнанбай Басшабаев болды. Пәндерді әдістемелік бағыттар бойынша бөлу кестесіне сәйкес Ахметкерей Ғабитов бастауыш білім мен дүниежүзі тарихынан дәріс берсе, Құнанбай Басшабаев орыс тілі пәнін оқытты. Кейін орыс тілін тереңдетіп оқыту мақсатында арнайы маман ретінде Н.Назаров қызметке тартылды. Құдайберген Тұрысбекұлының «Мамания» мектебін жаңғырту ісіне [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер семинариясында алған білімі мен [[Ахмет Байтұрсынұлы]]мен бірге оқыған жылдары қалыптасқан достық қарым-қатынасы елеулі ықпал етті. Оқу қабырғасында басталған бұл достық кейін кәсіби әріптестікке ұласып, мектепті дамыту ісінде өз жалғасын тапты. Құдайберген Тұрысбекұлы оқу бағдарламасын жетілдіру, [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] оқыту жүйесін енгізу, оқу мерзімін ұзарту, мұғалімдер құрамын жасақтау, мерзімді басылымдар арқылы педагогтерді қызметке шақыру және оларды іріктеу мәселелерінде Ахмет Байтұрсынұлымен үнемі кеңесіп отырған. 1909 жылы «Мамания» мектебі сегіз жылдық оқу жүйесіне көшкеннен кейін оқытушылар құрамы да едәуір толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы ағартушы-реформатор әрі ұйымдастырушы ретінде «Мамания» мектебін болашақта университет деңгейіне дейін жеткізуді мақсат етті. Осы стратегиялық ұстанымын жүзеге асыру үшін ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында [[Уфа]], Орынбор, [[Омбы]], [[Санкт-Петербург]], [[Ыстамбұл]] және [[Каир]] қалаларындағы беделді оқу орындарын тәмамдаған жоғары білікті мамандарды қызметке шақырды. Олармен төрт-бес жыл мерзімге келісімшарт жасасып, кәсіби қызмет атқаруына қолайлы әлеуметтік-тұрмыстық жағдай жасады. «Мамания» мектебінің оқу-әдістемелік деңгейін көтеруге қазақ зиялылары да белсенді атсалысты. Солардың бірі – [[Санкт-Петербург мемлекеттік университеті|Санкт-Петербург университетінің]] Шығыстану факультетін тәмамдаған заңгер, публицист, шығыстанушы әрі [[Алашорда|Алаш қайраткері]] [[Барлыбек Сырттанұлы]]. Ол 1910 жылы мектептің оқу бағдарламасын жетілдіруге және жаңа шәкірттерді қабылдау жүйесін ұйымдастыруға тікелей қатысып, орыс тілі, орыс әдебиеті, құқық негіздері және заң тарихы пәндерінен сабақ берді. Сол жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның ұсынысымен Құдайберген Тұрысбекұлы Уфадағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] үздік түлегі [[Мұстақым Малдыбаев|Мұстақым Малдыбайұлын]] «Мамания» мектебіне қызметке шақырды. Ол мектеп директоры болып тағайындалып, есеп, физика, пайғамбарлар тарихы, фиқһ, ислам тарихы және ана тілі пәндерінен дәріс оқыды. Сонымен қатар Құдайберген Тұрысбекұлы Каирдегі «Әл-Каһира» университетінің заң факультетін тәмамдаған заңгер [[Ғабдолғазиз Мұсағалиев]]ті қызметке шақырды. Ол жағрафия, ислам дінінің тарихы, дүниежүзі тарихы және астрономия пәндерінен сабақ берді. 1911 жылдың қараша айынан бастап мектеп директоры қызметіне тағайындалған Ғабдолғазиз Мұсағалиев оқу бағдарламасын жетілдіруге және мектептегі тәрбие жұмысын жүйелеуге елеулі үлес қосты. Сонымен қатар ресми оқу бағдарламасына арнайы енгізілмесе де, Тұрысбек қажының қазақ жастарын құқықтық тұрғыдан сауаттандыру туралы ұстанымына сәйкес мектепте құқық негеіздері бойынша тұрақты дәрістер ұйымдастырылды. Бұл сабақтарды қазақтың алғашқы кәсіби заңгерлерінің бірі, құқықтанушы [[Жақып Ақбаев|Жақып Ақбайұлы]] жүргізді. 1913-1914 жылдары «Мамания» мектебінде 17 білікті мұғалім қызмет атқарып, 200 шәкірт білім алған. 1914 жылы Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен қазақ даласында алғашқылардың бірі болып «Мамания» мектебінің жанынан қыздарға арналған арнайы сынып ашылды. Оған жетекшілік ету үшін Уфада жоғары білім алған ерлі-зайыпты ұстаздар Мұхаметқали мен Фатима Есенгелдиндер шақырылды. Мұхаметқали Есенгелдин тарих, география, арифметика және жаратылыстану пәндерінен дәріс оқыса, Фатима Есенгелдина қыздар мен бастауыш сынып оқушыларына сабақ беріп, қолөнер мен тігін ісін үйретті. Қыздар сыныбында 40-50-ге жуық шәкірт білім алды. Сабақтан тыс уақытта ұйымдастырылған кешкі оқу курстары мен түрлі үйірмелерге мектеп шәкірттерімен қатар өңірдің ересек тұрғындары, ауыл әйелдері мен қыз-келіншектері де қатысып, сауаттарын ашты. Ересектерге арналған кешкі оқу курстарының тұрақты жұмыс істеуі «Мамания» мектебінің қызметін өңірлік деңгейден жалпыұлттық мәдени-ағартушылық орталық деңгейіне көтерді. Осы кезеңде мектептің оқытушылар құрамында Бейсембай Күдесов пен Мейірман Ермектасов та қызмет етіп, оқу-тәрбие жұмысының дамуына өз үлестерін қосты. Сонымен қатар мектептің мәдени-эстетикалық тәрбиесін дамыту мақсатында белгілі әнші [[Майра Уәлиқызы]] көркемөнерпаздар үйірмесін ұйымдастырып, ән, би және театрландырылған қойылымдарды жолға қойды. Оның бастамасымен өткізілген мәдени шаралар шәкірттердің ұлттық өнер мен әдебиетке қызығушылығын арттырып, көркемдік талғамының қалыптасуына ықпал етті. Сондай-ақ мектепте әдеби-музыкалық кештер мен театр қойылымдары жүйелі түрде өткізіліп, оқушылардың шығармашылық қабілеті мен қоғамдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлінді. Мектеп шәкірттері арасында [[Міржақып Дулатұлы]]ның шығармалары кеңінен насихатталды. Соның бір дәлелі ретінде жазушының [[Бақытсыз Жамал]] романы желісі бойынша сахналық қойылым қойылып, оған жергілікті халық көптеп қатысты. Қойылымдағы басты рөлдерді мектеп шәкірттері орындады. Жамал бейнесін Тұрысбек қажының немересі Алдабергеннің қызы Сапа сомдаса, бас кейіпкердің рөлін [[Ілияс Жансүгіров]] орындады. «Мамания» мектебіне [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] қайраткерлері мен қазақ зиялылары тұрақты келіп, шәкірттермен кездесулер өткізіп, қоғамдық-әдеби жиындарға қатысты. Осындай маңызды басқосулардың бірі Міржақып Дулатұлының Орынбор, Омбы, Семей және Аягөз өңірлеріне жасаған сапары кезінде Қапал уезінің Қарағаш елді мекеніне арнайы соғып, Алаш идеяларын насихаттауға арналған жиын өткізуі болды. Осы сапардан кейін ол [[Қазақ (газет)|«Қазақ» газетінде]] көлемді мақала жариялап, Тұрысбек Маманұлы мен оның балаларының ағартушылық қызметіне жоғары баға берді. Автор бұл бастаманы жалпыұлттық маңызы бар озық ағартушылық үлгі ретінде бағалады. Білікті ұстаздар ұжымы мен жүйелі ұйымдастырылған оқу-тәрбие жұмысының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында қазақ даласындағы беделді әрі озық білім беру орталықтарының бірі болды. Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық жолын жалғастырған оның ұлдары қазақ мәдениеті мен ұлттық білімнің дамуына тұрақты қолдау көрсетті. Олар Ресей мен шетелдің ірі оқу орындарында білім алып жүрген қазақ жастарына тұрақты түрде шәкіртақы тағайындап, ұлттық баспасөздің дамуына қаржылай демеушілік жасады. Осындай ағартушылық қызметтің ірі нәтижелерінің бірі болған «Мамания» мектебінің қалыптасуы мен дамуына [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Әлихан Бөкейханұлы]], Міржақып Дулатұлы және [[Мұхаметжан Сералин]] сияқты Алаш зиялылары да қолдау білдірді. Олардың мектепке қатысты ой-пікірлері мен бағалары [[Айқап]] журналы мен «Қазақ» газетінде жарияланып отырды. Бұл басылымдарда «Мамания» мектебінің қызметі мен оқу ісінің ұйымдастырылуына арналған жиырмаға жуық мақаланың жарық көруі оқу орнының жалпыұлттық беделінің арта түскенін көрсетті. ----'''V. Материалдық-техникалық базасы''' «Мамания» мектебінің ұзақ жылдар бойы үздіксіз әрі сапалы жұмыс істеуіне оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлы қалыптастырған берік материалдық-техникалық база негіз болды. Мектептің алғашқы инфрақұрылымы Тұрысбек қажының бастамасымен қалыптасса, кейін оны Құдайберген Тұрысбекұлы заман талабына сай одан әрі жетілдіріп, кеңейтті. Мектеп қалашығының құрамында сегіз оқу бөлмесі, төрт кең зал, алпыс оқушыға арналған жатақхана-интернат, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлер және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстар болды. Бұл инфрақұрылым Тұрысбек қажы мен Құдайберген Тұрысбекұлының мектепті тек білім беретін орын ретінде ғана емес, оқу-тәрбие, тұрмыс және мәдени-ағартушылық қызметі біртұтас ұйымдастырылған кешенді білім беру орталығы ретінде жоспарлағанын көрсетеді. Оқу үдерісін заманауи деңгейде ұйымдастыру мақсатында мектептің кітапхана қоры мен оқу-әдістемелік базасы жүйелі түрде толықтырылып отырды. Тұрысбек қажы [[Қапал уезі]]ндегі «Якобия» медресесінде алған тәжірибесіне сүйене отырып, алғашқы оқулықтар мен оқу әдебиеттерін [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Орынбор]] және [[Верный]] қалаларынан арнайы алдырды. Кейін Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен оқу қоры [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасына сәйкес іріктелген оқулықтармен және мерзімді басылымдармен толықтырылды. Ал діни әдебиеттер Верный қаласындағы мұсылман кітапханасымен жасалған байланыстар арқылы жеткізілді. Сонымен қатар Қарағашқа Қазан, Уфа, [[Троицк]], Орынбор, [[Омбы]] және Петербор ([[Санкт-Петербург]]) қалаларында жарық көрген кітаптар мен мерзімді басылымдар тұрақты түрде жеткізіліп, мектеп кітапханасының қоры үздіксіз байытылып отырды. Оқу барысында көрнекі құралдарды пайдалануға ерекше көңіл бөлінді. Мектепте [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Аfrica]], [[Америка]] және [[Аустралия]] құрлықтарының географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар қолданылды. Жалпы мектеп қорында әртүрлі бағыттағы 52 көрнекі карта болған. Бұл құралдар [[география]], [[тарих]], жаратылыстану және дін пәндерін көрнекілік арқылы оқытуға мүмкіндік берді. Оқу орнының материалдық қажеттіліктерін тұрақты қамтамасыз ету мақсатында Тұрысбек әулеті тарапынан жыл сайын шамамен 4 мың сом көлемінде қаржы бөлініп отырды. Бұл қаражат оқу ғимараттарын күтіп ұстауға, оқу құралдары мен жаңа жабдықтарды үнемі толықтыруға жұмсалды. Осының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында Жетісу өңіріндегі материалдық-техникалық тұрғыдан ең бай жабдықталған, үлгілі білім беру мекемелерінің бірі болды. ----'''VI. Қаржыландыру жүйесі''' «Мамания» мектебінің құрылған күнінен бастап 1919 жылға дейінгі негізгі қаржылық шығындары толықтай [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлының]] жеке қаражаты есебінен қамтамасыз етілді. Оның жоғары қаржылық мүмкіндігі мектептің жиырма жыл бойы тұрақты әрі үздіксіз жұмыс істеуіне берік негіз қалады. 1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткеннен кейін мектептің қаржылық ісін жүргізу жауапкершілігі үлкен ұлы Құдайберген Тұрысбекұлына өтті. Ол әкесінен қалған ағартушылық мұраны сақтап қана қоймай, қаржыландыру жүйесін одан әрі тиімді ұйымдастырды. Мұғалімдердің еңбекақысы, заманауи оқулықтарды сатып алу, кітапхана қорын толықтыру, оқу ғимараттары мен интернатты күтіп ұстау, сондай-ақ шәкірттердің тұрмыстық қажеттіліктері мен тегін тамақтануы толықтай Тұрысбек әулетінің қаражаты есебінен қаржыландырылды. Бұл жүйе әлеуметтік жағдайы төмен қазақ балаларының да сапалы білім алуына мүмкіндік берді. Мектептің толыққанды қызметін қамтамасыз етуге жұмсалған жалпы жылдық шығын 20–30 мың сомға дейін жетті. ХХ ғасырдың басындағы экономикалық өлшеммен алғанда бұл аса ірі қаржы болатын. Зерттеушілердің бағалауынша, ол шамамен 10 мың қойдың құнына тең келген. Осы қаражат есебінен мектептің барлық ағымдағы шығындары өтеліп, оқу орны қажетті оқулықтармен, көрнекі құралдармен және басқа да оқу жабдықтарымен үздіксіз қамтамасыз етіліп отырды. Шақыртумен келген жоғары білімді ұстаздарға сол кезең үшін айтарлықтай жоғары жалақы төленді. Олардың жылдық еңбекақысы 400-500 сом көлемінде болды. Мектептің алғашқы даму кезеңінде 7-8 мұғалімнің жалақысына шамамен 5 мың сом жұмсалса, кейін оқытушылар саны 17-ге дейін көбейіп, еңбекақы қоры да сәйкесінше ұлғайды. Құдайберген Тұрысбекұлы әкесінің дарынды жастарды қолдау жөніндегі ағартушылық ұстанымын жалғастырып, шәкірттерді ынталандыру жүйесіне де ерекше көңіл бөлді. Жыл сайынғы қорытынды емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, үздік оқушыларды бағалы сыйлықтармен марапаттады. «Афарин» дәрежесіне ие болған шәкірттерге ақшалай сыйақы, құнды кітаптар беріліп, кейбіріне дәстүр бойынша шапан жабылып, ат мінгізілген. Ал мектепті үздік тәмамдаған түлектердің [[Уфа]], [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Омбы]] және [[Орынбор]] қалаларындағы жоғары оқу орындары мен мұғалімдер семинарияларында білімін жалғастыруына жағдай жасалып, жыл сайын 300 сом көлемінде арнайы шәкіртақы тағайындалды. Соның нәтижесінде «Мамания» мектебі қазақ қоғамының ағарту, ғылым және қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласқан көптеген білікті мамандарды тәрбиелеп шығарды. Мұндай дербес әрі тұрақты қаржыландыру жүйесі ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамындағы ұлттық ағартушылықты қолдаудың ең жарқын үлгілерінің бірі болды. Тұрысбек қажы мен оның балаларының білімді жастарды қолдауға көрсеткен бұл қамқорлығы 1913 жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]] бастаған Алаш зиялылары тарапынан да жоғары бағаланып, сол кезеңдегі қазақ баспасөзінде кеңінен насихатталды ([[Айқап]] журналы, №7, 1913)''. ----'''VII. Белгілі түлектері''' '''«Мамания» мектебінде''' білім алған көптеген шәкірттер кейін қазақтың ағарту ісінде, ғылымында, әдебиетінде және қоғамдық-саяси өмірінде елеулі із қалдырды. Олардың бірқатары ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясы мен [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] көрнекті өкілдері ретінде танылды. Мектеп түлектері Қазақстанмен қатар Орта Азия өңірлерінде де педагогика, ғылым, мемлекеттік басқару, дипломатия және мәдениет салаларында қызмет атқарды. '''[[Біләл Сүлейұлы]]''' – «Мамания» мектебін тәмамдағаннан кейін білімін [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінде]] жалғастырды. Белгілі ақын, ағартушы, журналист, драматург, Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері. '''[[Ілияс Жансүгіров]]''' – кейін [[Ташкент]] қаласындағы екі жылдық мұғалімдер курсында білімін жалғастырды. Қазақ әдебиетінің классигі, ақын, жазушы және Қазақстан Жазушылар одағының тұңғыш төрағасы. '''[[Жұмахан Күдерин]]''' – мектепті үздік бітіріп, кейін осы оқу орнында ұстаздық қызмет атқарды. Қазақтың тұңғыш ғалым-агрономдарының бірі, педагог, биолог және Алаш қозғалысының белсенді қайраткері. '''Айтмұхамет Тұрысбекұлы''' – білімін [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер мектебінде жалғастырды. Қоғам қайраткері, ағартушы-меценат әрі ірі кәсіпкер. [[Үрімжі]], [[Құлжа]], [[Шәуешек]] және Сүйдін қалаларында сауда орындарын ашып, өз қаражатына Қарасу жерінде қазақ балаларына арналған үш жылдық мектеп ашқан. 1932–1951 жылдары Іле-Қазақ автономиялық округінде Бас консул қызметін атқарған саясаткер-дипломат. '''Мейірман Ермектасұлы''' – «Ғалия» медресесін тәмамдаған, ұстаз, қоғам қайраткері, халықтың білім мен мәдениет жолындағы қамқоршысы.  '''Бейсенбай Кедесұлы''' – ұлттық ағарту ісінің дамуына елеулі үлес қосқан білікті ұстаз. '''Әбубәкір Жайшыбайұлы''', Есмұрат Сыйқымов, Еркінбек Мәкей және Әйсейіт Бағрамұлы – елдің шаруашылық және мемлекеттік басқару салаларында қызмет атқарған қоғам қайраткерлері. '''[[Ғали Орманов]]''' – қазақ поэзиясының көрнекті лирик ақыны, аудармашы және журналист. '''[[Жүрімбек Сыдықов]]''' – көрнекті ғалым, гидрогеолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі. '''[[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]''' – Қазақстанның құқықтық жүйесін қалыптастыруға елеулі үлес қосқан мемлекет қайраткері. Әр жылдары Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры, Әділет министрі және Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. «Мамания» мектебінде әртүрлі кезеңде білім алған шәкірттер қазақ қоғамының зияткерлік әлеуетінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты. ----'''VIII. Тарихи маңызы мен мұрасы''' «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушылығының ірі орталықтарының бірі ретінде ұлттық білім беру тарихында айрықша орын алады. Бұл оқу орны [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] ағартушылық идеялардың кең таралуына, қазақ қоғамында жаңа үлгідегі [[Зайырлылық|зайырлы]] білім беру жүйесінің орнығуына және ұлттық зиялы қауымның қалыптасуына елеулі ықпал етті. Мектептің алғашқы бас ғимараты өз дәуірінде [[Жетісу]] өңіріндегі ең сәулетті әрі бірегей құрылыстардың бірі саналды. [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлы]] мектеп құрылысына қажетті материалдарды арнайы алдырған. Қарағаш жеріне [[Омбы]]дан көк қаңылтыр, [[Семей]]ден қызыл кірпіш, [[Өскемен]]нен сапалы қарағай жеткізілген. Оның қаражатымен салынған мектеп кешені оқу кабинеттерін, жатақхананы, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлерді және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстарды біріктірген тұтас ағартушылық орталыққа айналды. Алайда 1918–1919 жылдары Жетісу өңірінде болған [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезіндегі қарулы қақтығыстар, соның ішінде [[Черкасск қорғанысы]] төңкерісі кезінде мектеп кешені толықтай өртеніп, жылдар бойы жинақталған бірегей оқулықтар мен бай кітапхана қоры күлге айналды. «Мамания» мектебі жайлы жарияланған мақалалар мен меценаттар әулеті жайлы естеліктер кітабында «білім ордасындағы құнды кітапхана қорының ауқымдылығы соншалық, ондағы жинақталған рухани қазына айға жуық уақыт бойы лаулап өртенген» деп жазылған. 1919 жылы Жетісу өңіріндегі Азамат соғысы кезіндегі саяси тұрақсыздық пен қарулы қақтығыстарға байланысты Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге уақытша [[Қытай]] жеріне өтуге мәжбүр болды. Саяси жағдай тұрақталғаннан кейін, 1922 жылы Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге туған жерге оралып, мектепті қайта қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырды. Соның нәтижесінде білім ордасының қызметі қайта жанданып, бес жылдық оқу жүйесі бойынша шәкірттер қабылдай бастады. Алайда [[Алашорда]] үкіметі мен ұлттық қозғалысқа қаржылай қолдау көрсеткені үшін Тұрысбек қажының балалары кеңестік билік тарапынан саяси қудалауға ұшырап, 1928 жылы Қытайға қайтадан қоныс аударды. Кеңестік кезеңде «Мамания» мектебі бірнеше рет құрылымдық өзгеріске ұшырады. Азамат соғысынан кейін сақталып қалған ғимараттар жөнделіп, олардың негізінде жетім балаларға арналған төрт жылдық мектеп-интернат ұйымдастырылды. 1930-жылдардың басында Шелек ауданынан 50 жетім баланы арнайы әкелуіне байланысты, оқу ордасы 200 орындық «Балалар коммунасына» айналды. Осы тұста мектептің мәртебесі өсіп, ол жеті жылдық «Колхоз жастар мектебі» деп аталды. Коммуна жанында балаларды еңбекке баулитын ағаш, темір және қағаз өңдеу шеберханалары, сондай-ақ жеке су диірмені мен наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Осы ішкі шаруашылықтан түскен қаржы есебінен коммуна тәрбиеленушілері тегін тамақпен, киім-кешекпен, төсек-орынмен және қажетті оқу құралдарымен толық қамтамасыз етіліп отырды. 1935 жылы оқу орны Ақсу аудан орталығына көшіріліп, ресми түрде «Ақсу орта мектебі» болып өзгертілді. 1959 жылы білім ордасы өзінің тарихи орны – Қарағаш ауылына қайта орналастырылып, мектеп-интернат ретінде қызметін жалғастырды. 1963 жылдан бастап оған қазақтың көрнекті ағартушысы [[Ыбырай Алтынсарин]]нің есімі берілді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және ұлттық меценаттардың еңбегін ұлықтау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Жергілікті қауымдастық пен зиялы қауым өкілдерінің бастамасымен атқарылған ауқымды жұмыстардың нәтижесінде білім ордасына 1998 жылы өзінің тарихи «Мамания» атауы ресми түрде қайтарылды. Бүгінде мектеп «Мамания» орта мектебі ретінде ағартушылық дәстүрін жалғастырып келеді. Бұл шешім оқу орнының қалыптасу тарихына және оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық қызметіне [[Қазақстанның тәуелсіздігі|мемлекеттік деңгейде]] берілген әділ баға болды.   «Мамания» мектебінің тарихи мұрасы оның атауының қайта жаңғыртылуымен ғана шектелмейді. Бұл білім ордасы қазақ тарихындағы жеке [[Меценаттық|меценаттықтың]], [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] ағартушылықтың және ұлттық зиялыларды тәрбиелеудің жарқын үлгілерінің бірі болып саналады. Мектептің ғасырлық тарихын сақтау және келешек ұрпаққа насихаттау мақсатында бірқатар маңызды жоба жүзеге асырылды. Соның бірі – 2022 жылғы 14 желтоқсанда «Мамания» орта мектебінде Тұрысбек қажы Маманұлы атындағы тарихи [[Мұражай|мұражайдың]] ашылуы. Мұражай мектеп әкімшілігі мен Ақсу аудандық білім бөлімінің қолдауымен құрылды. Оның қорында «Мамания» мектебінің тарихына қатысты архивтік құжаттар, сирек фотосуреттер мен тарихи жәдігерлер сақталған. Олар мектеп қонақтарына таныстырылып, Тұрысбек қажы Маманұлы мен Құдайберген Тұрысбекұлының ағартушылық мұрасын жас ұрпаққа насихаттау ісіне қызмет етіп келеді. Қорытындылай келе, «Мамания» мектебі қазақтың ағартушылық тарихындағы білім беру орталықтарының алғашқыларының бірі ретінде өзінің тарихи-мәдени маңызы мен рухани сабақтастығын бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. ----'''IX. Дереккөздер''' 1.   «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 <nowiki>ISBN 5-89800-123-9</nowiki>, VI том. 2.   Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3.   ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 ---- m4yquvs7mo7xznm0gfv4jku2w5cyiiz 3638953 3638951 2026-08-04T03:25:37Z ~2026-42935-53 184147 Тарихи деректерге және архив құжаттары негізінде өңделіп, толықтырылды. Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3. ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 3638953 wikitext text/x-wiki '''І. Құрылу тарихы''' '''«Мамания» мектебі''' – 1899 жылы [[Жетісу облысы]] [[Қапал уезі]]нің Қарағаш мекенінде ағартушы, меценат және қоғам қайраткері [[Тұрысбек Маманұлы]]ның бастамасымен негізі қаланған білім ордасы. Алғашқы жылдары дәстүрлі діни мектеп ретінде ұйымдастырылған бұл оқу орны ХХ ғасырдың басында [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] бағытқа көшіп, Жетісу өңіріндегі қазақ балаларына арналған алғашқы зайырлы әрі ең беделді оқу орындарының біріне айналды. Оқу орнының негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлы 1873–1891 жылдар аралығында Жетісу өңірінің Қапал уезін 18 жыл бойы басқарған болыс болды. Осы кезеңде ол жоғары ұйымдастырушылық және басқарушылық қабілетімен танылды. Сонымен қатар араб, татар және орыс тілдерін жетік меңгеріп, Қазақстан, [[Қытай]], [[Ресей]] және Орталық Азия елдерінде ірі сауда-саттықпен айналысты. Нәтижесінде Ресей империясының Бірінші гильдиялы саудагері дәрежесіне көтеріліп, Жетісу өңіріндегі ең беделді де ірі кәсіпкерлердің бірі болды. Тұрысбек Маманұлының ағартушылық идеяларының қалыптасуына және жаңа үлгідегі мектеп ашу туралы шешім қабылдауына оның 1886 жылғы қажылық сапары тікелей ықпал етті. Сапар барысында ол Жетісу өңірінен шығып, Ресей империясының ішкі жолдары арқылы оңтүстіктегі [[Одесса]] портына жеткен. Одессадан пароходпен Қара теңіз арқылы сол кезеңдегі Ислам әлемі мен Батыс мәдениетінің тоғысқан орталығы – [[Осман империясы]]ның астанасы [[Ыстамбұл]]ға барған. Естеліктерде оның осы сапар кезінде Анадолы жеріндегі білім ошақтарында болып, мұсылман әлеміндегі жаңа ағартушылық үрдістермен танысқаны айтылады. Ыстамбұлдан кейін Жидда порты арқылы [[Мекке]] мен [[Мәдина]]ға жетіп, қажылық парызын өтеген. Ол осы халықаралық сапарында Шығыс пен Еуропаның мәдениетін, экономикалық инфрақұрылымы мен білім беру жүйесін терең зерделеп келеді. Сапар барысында көрген озық тәжірибелерін туған өлкесінде іске асыруды мақсат еткен Тұрысбек қажы елге оралған соң Қарағаш мекеніне мешіт пен жаңа үлгідегі мектеп-медресе құрылысына дайындықты бастайды. Тұрысбек Маманұлы өз уақытында Қапал уезіндегі танымал «Якобия» медресесінде оқып, шығыстық ағартушылық жүйені жетік меңгерген және сол заманғы ірі оқу орындарының атауына меншікті білдіретін «-ия» жұрнағын жалғау дәстүрін де жақсы білген. Осы үрдісті негізге ала отырып, Тұрысбек қажы өз қаржысына салдырған мектепті «Мамания» деп атаған. Тұрысбек қажының мектеп ашудағы басты мақсаты – қазақ жастарына сапалы діни білім бере отырып, заман талабына сай ғылымдарды қатар меңгерген білімді жаңа буынды қалыптастыру болды. Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ол мектептің алғашқы құрылысы мен оқу ісін толықтай өзі қаржыландырып, өңірдегі ұлттық ағартушылық қозғалыстың дамуына зор үлес қосты. ----'''ІІ. Даму кезеңдері''' '''Алғашқы кезеңі (1899–1904)''' 1899 жылы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнын алғашында үш жылдық медресе ретінде ашты. Ол дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесін заман талабына сай етіп, ағартушылық бағытпен ұштастыруды мақсат етті. «Мамания» мектебінің алғашқы қалыптасу кезеңі Тұрысбек қажы Маманұлының көрегендігі мен ағартушылық ұстанымының арқасында қарқынды дамыды. Тұрысбек қажы мектеп құрылысына қажетті ең сапалы материалдарды [[Семей]], [[Өскемен]], Кереку ([[Павлодар]]) және [[Омбы]] қалаларынан арнайы алдырды. Ол мектептің сәулеттік жобасын [[Верный]] қаласындағы беделді ресми оқу орындарының үлгісімен салдырса, оқу бағдарламасын әзірлеуде [[Қазан (қала)|Қазан]] мен [[Орынбор]]дағы жаңа әдісті мұсылман мектептерінің тәжірибесін негізге алды. Меценат Тұрысбек Маманұлының қаржыландыруымен оқу ғимараты салынды, ең озық оқу құралдары сатып алынып, бай кітапхана қорының негізі қаланды. Сонымен қатар алыстан келетін қазақ балаларына жағдай жасауды алдын ала ойластырған Тұрысбек қажы 60 оқушыға арналған интернат, шақыртумен келетін мұғалімдер үшін тұрғын үйлер және барлық қажетті шаруашылық нысандарды салдырып, мектеп аумағын және Қарағаш мекенін толықтай қалашық деңгейіне жеткізді. Тұрысбек қажының ұйымдастырушылық көрегендігінің айқын көріністерінің бірі – мектеп жанынан мал шаруашылығын, жеміс-жидек бау-бақшасын және тігін шеберханасын ұйымдастыруы болды. Ол шәкірттердің тек діни және зайырлы білім алып қана қоймай, бос уақытында осы шаруашылық нысандарында еңбек етіп, кәсіптік дағдыларды меңгеруіне әрі адал еңбекке баулынуына ерекше мән берді. Осылайша, Тұрысбек қажы оқу орнын өзін-өзі азық-түлікпен қамтамасыз ететін жүйеге айналдырып, оқушылардың өмірге бейім, еңбекқор болып қалыптасуына жағдай жасады. «Мамания» мектебі осындай кешенді білім беру жүйесі арқылы Жетісу өңіріндегі ұлттық ағартушылықтың озық үлгісіне айналды. 1904 жылы «Мамания» мектебінің негізін қалаушы, ағартушы-меценат Тұрысбек Маманұлы дүниеден озғаннан кейін, оның ағартушылық бағытын тұңғыш ұлы Құдайберген Тұрысбекұлы жалғастырды. Құдайберген Тұрысбекұлы 1885–1891 жылдары [[Самарқан]] қаласындағы [[Ұлықбек медресесі]]нде білім алып, араб, парсы, түрік және шағатай тілдерін еркін меңгерді. Кейін 1891–1895 жылдары Орынбордағы мұғалімдер семинариясында білімін жалғастырып, орыс тілі мен әдебиетін, педагогика мен оқыту әдістемесін игерді. Осылайша, ол шығыстық дәстүрлі білім мен еуропалық үлгідегі зайырлы білімді ұштастырған, өз дәуірінің жан-жақты білімді әрі жаңашыл көзқарастағы қазақ зиялыларының бірі ретінде қалыптасты. Оның жан-жақты білімі мен ағартушылық көзқарасы кейін «Мамания» мектебінің оқу бағдарламасын жетілдіруге және оны жәдидтік бағыттағы беделді оқу орындарының біріне айналдыруға негіз болды. '''Жаңғыру кезеңі (1904–1909)''' Тұрысбек қажы Маманұлы өмірден өткенімен, өзі негізін қалаған білім ордасының қызметі тоқтаған жоқ. Оның көрегендігіне негізделген ағартушылық бағыты жүйелі түрде жалғасын тапты. Әкесінің ұлттық ағартушылық мұратын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы мектепті заман талабына сай жаңғырту ісін қолға алды. Ол оқу жүйесін жетілдіруді, білім беру мазмұнын кеңейтуді және оқу орнының материалдық базасын нығайтуды басты мақсат етті. Осы кезеңде Құдайберген әкесі негізін қалаған ағартушылық бағытты одан әрі дамытып, мектептің оқу мерзімін алты жылға дейін ұзартты. Оқу бағдарламасы жәдидтік қағидаттар негізінде жетілдіріліп, дәстүрлі мұсылмандық білім беру жүйесі заманауи зайырлы пәндермен толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлының басшылығымен жүзеге асқан бұл өзгерістер «Мамания» мектебінің оқу жүйесін жаңа сапалық деңгейге көтеріп, оның Жетісу өңіріндегі беделді ағартушылық орталықтардың біріне айналуына негіз болды. '''Өркендеу кезеңі (1909–1918)''' 1909 жылдан бастап «Мамания» мектебі дамудың жаңа кезеңіне өтті. Құдайберген Тұрысбекұлы жүргізген реформалардың нәтижесінде оқу орны сегіз жылдық білім беру жүйесіне көшті. Бұл өзгеріс оқу мерзімін ұзартумен ғана шектелмей, білім беру мазмұнын байытып, мектептің [[Жетісу]] өңіріндегі беделін арттырды. Оқу бағдарламасына ислам негіздері және араб тілімен қатар [[математика]], [[география]], жаратылыстану, [[тарих]], қазақ және орыс тілдері енгізілді. [[Жәдидшілдік|Жәдидтік]] оқыту әдісі шәкірттердің дүниетанымын кеңейтіп, логикалық ойлау қабілетін дамытуға әрі заман талабына сай жан-жақты білім алуына мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде 1912 жылы мектепке ресми түрде жәдидтік оқу орны мәртебесі берілді. Білім сапасын арттыру мақсатында [[Айқап]] журналы мен [[Қазақ газеті]] арқылы білікті мұғалімдерді тарту ісі жүйелі жолға қойылды. Мектепке діни және зайырлы пәндерді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін ұстаздар шақырылды. Оларға келісім негізінде тұрақты жалақы төленіп, тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Мұндай ұйымдастыру үлгісі сол кезеңдегі қазақ қоғамындағы озық ағартушылық тәжірибелердің бірі болды. Мектептің даму қарқыны мұғалімдер мен оқушылар санының өсуінен де айқын көрінді. 1913 жылы мұнда 17 мұғалім жұмыс істеп, 200 шәкірт білім алса, 1918 жылы оқушы саны 300-ден асқан. Осылайша, «Мамания» мектебі Жетісу өңіріндегі ең ірі әрі беделді жәдидтік білім беру орталықтарының біріне айналып, XX ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясының қалыптасуына елеулі үлес қосқан оқу ордасы ретінде танылды. ----'''III. Оқу жүйесі және білім беру ерекшеліктері''' «Мамания» мектебінің оқу жүйесі мен ішкі құрылымы өз дәуіріндегі мұсылман әлемінің озық ағартушылық тәжірибесіне негізделді. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек Маманұлының басты мақсаты қазақ балаларына діни біліммен қатар заманауи [[Зайырлылық|зайырлы]] білім беру болды. Осы мақсатқа сәйкес мектептің алғашқы үш жылдық оқу бағдарламасына діни ілімдермен бірге ана тілі (оқу және жазу), есеп ([[арифметика]]), жағрафия ([[география]]) және [[тарих]] сияқты заманауи пәндер енгізілді. Тұрысбек қажының осы ағартушылық бағытын жалғастырған Құдайберген Тұрысбекұлы 1909 жылы [[Уфа]] қаласына арнайы барып, [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасымен және пәндер жүйесімен танысқан. Сол тәжірибе негізінде медресенің озық үлгісін «Мамания» мектебінің сегіз жылдық оқу құрылымына бейімдеп енгізген. Архивтік құжаттар бойынша мектептің 1–8-сыныптарға арналған оқу бағдарламасы келесідей жүйеленді: '''Бастауыш және орта буын (1–5 сыныптар):''' Алғашқы бес жылдықта шәкірттердің сауатын ашу, тілдік дағдыларын қалыптастыру, сондай-ақ дін негіздері мен жаратылыстану ғылымдарының бастапқы білімдерін меңгерту көзделді. Оқыту үдерісінде өз кезеңінің озық оқулықтары пайдаланылды. '''1-сынып:''' Қазақ тілі (оқу және жазу), Сауат ашу, Есеп (арифметика). '''2-сынып:''' Иман-шарт (діни әліппе), Құран негіздері (тәжуид ережелері мен қысқа сүрелерді жаттау). '''3-сынып:''' Пайғамбарлар тарихы («Тарих-и әнбия»), Орыс тілі (бастапқы деңгей), Жағрафия (география негіздері). Бұл сыныпта Ахмет Байтұрсынұлының «Оқу құралы» ([[Орынбор]], 1913) мен «Қырық мысал» ([[Санкт-Петербург]], 1909) еңбектері негізгі оқулық ретінде қолданылды. '''4-сынып:''' Ислам дінінің тарихы, [[Зоология]], [[биология]] және жаратылыстану негіздері, Орыс тілі (грамматика). '''5-сынып:''' Татар тарихы (түркі халықтары тарихының негізі ретінде), [[Хадис]] ілімі. Мұнда Фатих Каримовтің «Мухтасар тарих ислам» (Қазан, 1913), Габдулбари Батталовтың «Татар тарихы» (Қазан, 1913) және Ахметхади Максудидің «Ғилми хал» (Қазан, 1913) еңбектері кеңінен пайдаланылды. '''Жоғары буын (6–8 сыныптар):''' Жоғары сыныптарда оқу бағдарламасы күрделеніп, ғылыми, құқықтық және философиялық бағыттағы пәндермен толықтырылды. '''6-сынып:''' [[Алгебра]] және [[Геометрия]] (күрделі теңдеулер мен өлшемдер ғылымы), Анатомия және Физиология (адам ағзасының құрылысы), Түрік тілі мен әдебиеті (Ғайнутдин Ахмеровтің «Турецкое чтение» (Қазан, 1911) оқулығы негізінде), Араб тілі (сарф/морфология). '''7-сынып:''' [[Физика]] және [[Химия]] (тәжірибелік ғылым негіздері), Дүниежүзі тарихы (Ежелгі дүние, Еуропа мемлекеттері мен Ресей империясының тарихы), [[Фиқһ]] (Ислам құқығы – шариғаттың заңнамалық жүйесі), Араб тілі (наһу/синтаксис). '''8-сынып:''' [[Астрономия]] («Хикмәт-и табиғия» – аспан әлемі, күнтізбе және уақытты есептеу), [[Тәпсір]] ілімі (Құран аяттарын терең талдау), [[Ақида]] және [[Кәләм]] (діни философия және қисын), Әдеп және Шешендік өнер (қоғамдық-саяси сауат және мәдениеттілік), Тереңдетілген орыс тілі мен әдебиеті (мәтінді сауатты құрастыру және орыс классикалық шығармаларын оқу). Оқу үдерісінде көрнекілік оқу құралдарын пайдалануға ерекше мән берілді. Сабақ барысында [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Африка]], [[Америка]] және [[Аустралия]]ның географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, Түркістан генерал-губернаторлығы мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, сондай-ақ Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар кеңінен қолданылды. Бұдан бөлек, мектепте көрнекілікке арналған әртүрлі бағыттағы 52 карта пайдаланылған. «Мамания» мектебі заманауи оқу жүйесімен, бай кітапхана қорымен және білікті мұғалімдер құрамымен Алты Алашқа кеңінен танылған білім ордаларының біріне айналды. Мектепте берілген білімнің жоғары деңгейінің арқасында оның түлектері қосымша даярлықсыз-ақ Жетісу өңіріндегі Ақсу, Қапал және Лепсі өңірлерінде тікелей мұғалімдік қызметке араласты. Мектептің оқу бағдарламасы [[Ресей империясы]]ның білім беру талаптарына сәйкес құрылғандықтан, оны тәмамдаған шәкірттер [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесіне]], [[Орынбор]], [[Омбы]] және [[Санкт-Петербург]] қалаларындағы мұғалімдер семинариялары мен жоғары оқу орындарына түсу емтихандарын сәтті тапсырып отырған. Оқу жылы 1 қыркүйекте басталып, мамыр айының аяғына дейін жалғасты. Жыл соңында оқушылар емтихан тапсырып, олардың білім деңгейі бағаланды. Емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, оқу жылының қорытындысы салтанатты жиынмен аяқталатын. Осы жиында үздік оқушылар марапатталып, оқу үлгеріміне қарай «афарин» (өте жақсы), «имтияз» (жақсы) және «мақбул» (қанағаттанарлық) дәрежелеріндегі куәліктер тапсырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы жыл сайын үздік бітірген шәкірттерге білімін жалғастыру үшін арнайы шәкіртақы тағайындап, оларды Ресей мен Татарстанның ірі қалаларындағы жоғары оқу орындарына оқуға жіберіп отырды. «Мамания» мектебінің білім беру жүйесінің тиімділігі оның түлектерінің кейінгі қоғамдық қызметінен айқын көрінді. Мектепті тәмамдаған шәкірттердің көпшілігі жоғары оқу орындарында білімін жалғастырып, ағарту, ғылым, әдебиет және қоғамдық қызмет салаларында еңбек етті. Олардың бір бөлігі туған өлкесіне ұстаз болып оралып, «Мамания» мектебінің ағартушылық дәстүрінің сабақтастығын жалғастырды. ----'''IV. Оқытушылар құрамы''' «Мамания» мектебінің жалпыұлттық деңгейде жоғары беделге ие болуы оның білікті әрі кәсіби оқытушылар құрамымен тікелей байланысты болды. Мектептің негізін қалаушы Тұрысбек қажы Маманұлы оқу орнына тәжірибелі, жан-жақты білімді ұстаздарды тартуға алғашқы күннен-ақ ерекше көңіл бөлді. 1899 жылы мектеп ашылған кезде Тұрысбек қажының тікелей шақыруымен [[Бұқара]]дағы әйгілі «Мир Араб» медресесін үздік бітірген Хасен Уәлиұлы молда мен Омар азаншы оқу-тәрбие жұмысына кірісті. Олар бекітілген оқу бағдарламасына сәйкес шәкірттерге Құран сүрелері мен ислам дінінің негіздерін оқытып, алғашқы діни сауатын ашты. Сонымен қатар мектеп жанындағы мешітте қызмет еткен молда-ұстаздар Хасен Уәлиұлы мен Қожахмет интернатта тәрбиеленген шәкірттерге сабақтан кейін қосымша дәрістер өткізді. Олар қисса-дастандарды, [[Қожа Ахмет Ясауи]]дің хикметтерін, «Сияр шәріп» пен «Қисса-сул-әнбия» сияқты діни-танымдық шығармаларды оқытып, шәкірттердің рухани дүниетанымы мен діни білімін тереңдетуге ықпал етті. Мұндай тәрбие жұмысы діни білімді ұлттық рухани мұрамен ұштастыруға мүмкіндік берді. Мектептің алғашқы жылдарында-ақ шәкірттер саны 102-ге жетіп, оқу орнының өңір тұрғындары арасындағы беделі арта түсті. 1904 жылдан бастап мектептің оқу ісі мен кадрлық саясатын Құдайберген Тұрысбекұлы басқарды. Ол оқу орнының оқытушылар құрамын күшейтуге ерекше көңіл бөліп, діни және зайырлы білімді қатар меңгерген, бірнеше тілді білетін білікті ұстаздарды қызметке тарта бастады. Оқу орнының алғашқы таңдаулы ұстаздарының қатарында Файзрахман Жиһангер, Жақый Айманов, Ахметкерей Ғабитов, Нажар Әбішев, Нұрмұхамет Ислямов және Құнанбай Басшабаев болды. Пәндерді әдістемелік бағыттар бойынша бөлу кестесіне сәйкес Ахметкерей Ғабитов бастауыш білім мен дүниежүзі тарихынан дәріс берсе, Құнанбай Басшабаев орыс тілі пәнін оқытты. Кейін орыс тілін тереңдетіп оқыту мақсатында арнайы маман ретінде Н.Назаров қызметке тартылды. Құдайберген Тұрысбекұлының «Мамания» мектебін жаңғырту ісіне [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер семинариясында алған білімі мен [[Ахмет Байтұрсынұлы]]мен бірге оқыған жылдары қалыптасқан достық қарым-қатынасы елеулі ықпал етті. Оқу қабырғасында басталған бұл достық кейін кәсіби әріптестікке ұласып, мектепті дамыту ісінде өз жалғасын тапты. Құдайберген Тұрысбекұлы оқу бағдарламасын жетілдіру, [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] оқыту жүйесін енгізу, оқу мерзімін ұзарту, мұғалімдер құрамын жасақтау, мерзімді басылымдар арқылы педагогтерді қызметке шақыру және оларды іріктеу мәселелерінде Ахмет Байтұрсынұлымен үнемі кеңесіп отырған. 1909 жылы «Мамания» мектебі сегіз жылдық оқу жүйесіне көшкеннен кейін оқытушылар құрамы да едәуір толықтырылды. Құдайберген Тұрысбекұлы ағартушы-реформатор әрі ұйымдастырушы ретінде «Мамания» мектебін болашақта университет деңгейіне дейін жеткізуді мақсат етті. Осы стратегиялық ұстанымын жүзеге асыру үшін ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында [[Уфа]], Орынбор, [[Омбы]], [[Санкт-Петербург]], [[Ыстамбұл]] және [[Каир]] қалаларындағы беделді оқу орындарын тәмамдаған жоғары білікті мамандарды қызметке шақырды. Олармен төрт-бес жыл мерзімге келісімшарт жасасып, кәсіби қызмет атқаруына қолайлы әлеуметтік-тұрмыстық жағдай жасады. «Мамания» мектебінің оқу-әдістемелік деңгейін көтеруге қазақ зиялылары да белсенді атсалысты. Солардың бірі – Санкт-Петербург университетінің Шығыстану факультетін тәмамдаған заңгер, публицист, шығыстанушы әрі [[Алашорда|Алаш қайраткері]] [[Барлыбек Сырттанұлы]]. Ол 1910 жылы мектептің оқу бағдарламасын жетілдіруге және жаңа шәкірттерді қабылдау жүйесін ұйымдастыруға тікелей қатысып, орыс тілі, орыс әдебиеті, құқық негіздері және заң тарихы пәндерінен сабақ берді. Сол жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]]ның ұсынысымен Құдайберген Тұрысбекұлы Уфадағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] үздік түлегі [[Мұстақым Малдыбаев|Мұстақым Малдыбайұлын]] «Мамания» мектебіне қызметке шақырды. Ол мектеп директоры болып тағайындалып, есеп, физика, пайғамбарлар тарихы, фиқһ, ислам тарихы және ана тілі пәндерінен дәріс оқыды. Сонымен қатар Құдайберген Тұрысбекұлы Каирдегі «Әл-Каһира» университетінің заң факультетін тәмамдаған заңгер [[Ғабдолғазиз Мұсағалиев]]ті қызметке шақырды. Ол жағрафия, ислам дінінің тарихы, дүниежүзі тарихы және астрономия пәндерінен сабақ берді. 1911 жылдың қараша айынан бастап мектеп директоры қызметіне тағайындалған Ғабдолғазиз Мұсағалиев оқу бағдарламасын жетілдіруге және мектептегі тәрбие жұмысын жүйелеуге елеулі үлес қосты. Сонымен қатар ресми оқу бағдарламасына арнайы енгізілмесе де, Тұрысбек қажының қазақ жастарын құқықтық тұрғыдан сауаттандыру туралы ұстанымына сәйкес мектепте құқық негеіздері бойынша тұрақты дәрістер ұйымдастырылды. Бұл сабақтарды қазақтың алғашқы кәсіби заңгерлерінің бірі, құқықтанушы [[Жақып Ақбаев|Жақып Ақбайұлы]] жүргізді. 1913-1914 жылдары «Мамания» мектебінде 17 білікті мұғалім қызмет атқарып, 200 шәкірт білім алған. 1914 жылы Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен қазақ даласында алғашқылардың бірі болып «Мамания» мектебінің жанынан қыздарға арналған арнайы сынып ашылды. Оған жетекшілік ету үшін Уфада жоғары білім алған ерлі-зайыпты ұстаздар Мұхаметқали мен Фатима Есенгелдиндер шақырылды. Мұхаметқали Есенгелдин тарих, география, арифметика және жаратылыстану пәндерінен дәріс оқыса, Фатима Есенгелдина қыздар мен бастауыш сынып оқушыларына сабақ беріп, қолөнер мен тігін ісін үйретті. Қыздар сыныбында 40-50-ге жуық шәкірт білім алды. Сабақтан тыс уақытта ұйымдастырылған кешкі оқу курстары мен түрлі үйірмелерге мектеп шәкірттерімен қатар өңірдің ересек тұрғындары, ауыл әйелдері мен қыз-келіншектері де қатысып, сауаттарын ашты. Ересектерге арналған кешкі оқу курстарының тұрақты жұмыс істеуі «Мамания» мектебінің қызметін өңірлік деңгейден жалпыұлттық мәдени-ағартушылық орталық деңгейіне көтерді. Осы кезеңде мектептің оқытушылар құрамында Бейсембай Күдесов пен Мейірман Ермектасов та қызмет етіп, оқу-тәрбие жұмысының дамуына өз үлестерін қосты. Сонымен қатар мектептің мәдени-эстетикалық тәрбиесін дамыту мақсатында белгілі әнші [[Майра Уәлиқызы]] көркемөнерпаздар үйірмесін ұйымдастырып, ән, би және театрландырылған қойылымдарды жолға қойды. Оның бастамасымен өткізілген мәдени шаралар шәкірттердің ұлттық өнер мен әдебиетке қызығушылығын арттырып, көркемдік талғамының қалыптасуына ықпал етті. Сондай-ақ мектепте әдеби-музыкалық кештер мен театр қойылымдары жүйелі түрде өткізіліп, оқушылардың шығармашылық қабілеті мен қоғамдық белсенділігін дамытуға ерекше көңіл бөлінді. Мектеп шәкірттері арасында [[Міржақып Дулатұлы]]ның шығармалары кеңінен насихатталды. Соның бір дәлелі ретінде жазушының [[Бақытсыз Жамал]] романы желісі бойынша сахналық қойылым қойылып, оған жергілікті халық көптеп қатысты. Қойылымдағы басты рөлдерді мектеп шәкірттері орындады. Жамал бейнесін Тұрысбек қажының немересі Алдабергеннің қызы Сапа сомдаса, бас кейіпкердің рөлін [[Ілияс Жансүгіров]] орындады. «Мамания» мектебіне [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] қайраткерлері мен қазақ зиялылары тұрақты келіп, шәкірттермен кездесулер өткізіп, қоғамдық-әдеби жиындарға қатысты. Осындай маңызды басқосулардың бірі Міржақып Дулатұлының Орынбор, Омбы, Семей және Аягөз өңірлеріне жасаған сапары кезінде Қапал уезінің Қарағаш елді мекеніне арнайы соғып, Алаш идеяларын насихаттауға арналған жиын өткізуі болды. Осы сапардан кейін ол [[Қазақ газеті]]нде көлемді мақала жариялап, Тұрысбек Маманұлы мен оның балаларының ағартушылық қызметіне жоғары баға берді. Автор бұл бастаманы жалпыұлттық маңызы бар озық ағартушылық үлгі ретінде бағалады. Білікті ұстаздар ұжымы мен жүйелі ұйымдастырылған оқу-тәрбие жұмысының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында қазақ даласындағы беделді әрі озық білім беру орталықтарының бірі болды. Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық жолын жалғастырған оның ұлдары қазақ мәдениеті мен ұлттық білімнің дамуына тұрақты қолдау көрсетті. Олар Ресей мен шетелдің ірі оқу орындарында білім алып жүрген қазақ жастарына тұрақты түрде шәкіртақы тағайындап, ұлттық баспасөздің дамуына қаржылай демеушілік жасады. Осындай ағартушылық қызметтің ірі нәтижелерінің бірі болған «Мамания» мектебінің қалыптасуы мен дамуына [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Әлихан Бөкейханов|Әлихан Бөкейханұлы]], [[Міржақып Дулатұлы]] және [[Мұхаметжан Сералин]] сияқты Алаш зиялылары да қолдау білдірді. Олардың мектепке қатысты ой-пікірлері мен бағалары [[Айқап]] журналы мен «Қазақ» газетінде жарияланып отырды. Бұл басылымдарда «Мамания» мектебінің қызметі мен оқу ісінің ұйымдастырылуына арналған жиырмаға жуық мақаланың жарық көруі оқу орнының жалпыұлттық беделінің арта түскенін көрсетті. ----'''V. Материалдық-техникалық базасы''' «Мамания» мектебінің ұзақ жылдар бойы үздіксіз әрі сапалы жұмыс істеуіне оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлы қалыптастырған берік материалдық-техникалық база негіз болды. Мектептің алғашқы инфрақұрылымы Тұрысбек қажының бастамасымен қалыптасса, кейін оны Құдайберген Тұрысбекұлы заман талабына сай одан әрі жетілдіріп, кеңейтті. Мектеп қалашығының құрамында сегіз оқу бөлмесі, төрт кең зал, алпыс оқушыға арналған жатақхана-интернат, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлер және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстар болды. Бұл инфрақұрылым Тұрысбек қажы мен Құдайберген Тұрысбекұлының мектепті тек білім беретін орын ретінде ғана емес, оқу-тәрбие, тұрмыс және мәдени-ағартушылық қызметі біртұтас ұйымдастырылған кешенді білім беру орталығы ретінде жоспарлағанын көрсетеді. Оқу үдерісін заманауи деңгейде ұйымдастыру мақсатында мектептің кітапхана қоры мен оқу-әдістемелік базасы жүйелі түрде толықтырылып отырды. Тұрысбек қажы [[Қапал уезі]]ндегі «Якобия» медресесінде алған тәжірибесіне сүйене отырып, алғашқы оқулықтар мен оқу әдебиеттерін [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Орынбор]] және [[Верный]] қалаларынан арнайы алдырды. Кейін Құдайберген Тұрысбекұлының бастамасымен оқу қоры [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінің]] оқу бағдарламасына сәйкес іріктелген оқулықтармен және мерзімді басылымдармен толықтырылды. Ал діни әдебиеттер Верный қаласындағы мұсылман кітапханасымен жасалған байланыстар арқылы жеткізілді. Сонымен қатар Қарағашқа Қазан, Уфа, [[Троицк]], Орынбор, [[Омбы]] және Петербор ([[Санкт-Петербург]]) қалаларында жарық көрген кітаптар мен мерзімді басылымдар тұрақты түрде жеткізіліп, мектеп кітапханасының қоры үздіксіз байытылып отырды. Оқу барысында көрнекі құралдарды пайдалануға ерекше көңіл бөлінді. Мектепте [[глобус]], [[Еуропа]], [[Азия]], [[Африка]], [[Америка]] және [[Аустралия]] құрлықтарының географиялық карталары, Еуропалық Ресейдің, [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] мен [[Жетісу облысы]]ның карталары, Ислам тарихы мен адам анатомиясына арналған карталар қолданылды. Жалпы мектеп қорында әртүрлі бағыттағы 52 көрнекі карта болған. Бұл құралдар [[география]], [[тарих]], жаратылыстану және дін пәндерін көрнекілік арқылы оқытуға мүмкіндік берді. Оқу орнының материалдық қажеттіліктерін тұрақты қамтамасыз ету мақсатында Тұрысбек әулеті тарапынан жыл сайын шамамен 4 мың сом көлемінде қаржы бөлініп отырды. Бұл қаражат оқу ғимараттарын күтіп ұстауға, оқу құралдары мен жаңа жабдықтарды үнемі толықтыруға жұмсалды. Осының нәтижесінде «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басында Жетісу өңіріндегі материалдық-техникалық тұрғыдан ең бай жабдықталған, үлгілі білім беру мекемелерінің бірі болды. ----'''VI. Қаржыландыру жүйесі''' «Мамания» мектебінің құрылған күнінен бастап 1919 жылға дейінгі негізгі қаржылық шығындары толықтай [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлының]] жеке қаражаты есебінен қамтамасыз етілді. Оның жоғары қаржылық мүмкіндігі мектептің жиырма жыл бойы тұрақты әрі үздіксіз жұмыс істеуіне берік негіз қалады. 1904 жылы Тұрысбек қажы дүниеден өткеннен кейін мектептің қаржылық ісін жүргізу жауапкершілігі үлкен ұлы Құдайберген Тұрысбекұлына өтті. Ол әкесінен қалған ағартушылық мұраны сақтап қана қоймай, қаржыландыру жүйесін одан әрі тиімді ұйымдастырды. Мұғалімдердің еңбекақысы, заманауи оқулықтарды сатып алу, кітапхана қорын толықтыру, оқу ғимараттары мен интернатты күтіп ұстау, сондай-ақ шәкірттердің тұрмыстық қажеттіліктері мен тегін тамақтануы толықтай Тұрысбек әулетінің қаражаты есебінен қаржыландырылды. Бұл жүйе әлеуметтік жағдайы төмен қазақ балаларының да сапалы білім алуына мүмкіндік берді. Мектептің толыққанды қызметін қамтамасыз етуге жұмсалған жалпы жылдық шығын 20–30 мың сомға дейін жетті. ХХ ғасырдың басындағы экономикалық өлшеммен алғанда бұл аса ірі қаржы болатын. Зерттеушілердің бағалауынша, ол шамамен 10 мың қойдың құнына тең келген. Осы қаражат есебінен мектептің барлық ағымдағы шығындары өтеліп, оқу орны қажетті оқулықтармен, көрнекі құралдармен және басқа да оқу жабдықтарымен үздіксіз қамтамасыз етіліп отырды. Шақыртумен келген жоғары білімді ұстаздарға сол кезең үшін айтарлықтай жоғары жалақы төленді. Олардың жылдық еңбекақысы 400-500 сом көлемінде болды. Мектептің алғашқы даму кезеңінде 7-8 мұғалімнің жалақысына шамамен 5 мың сом жұмсалса, кейін оқытушылар саны 17-ге дейін көбейіп, еңбекақы қоры да сәйкесінше ұлғайды. Құдайберген Тұрысбекұлы әкесінің дарынды жастарды қолдау жөніндегі ағартушылық ұстанымын жалғастырып, шәкірттерді ынталандыру жүйесіне де ерекше көңіл бөлді. Жыл сайынғы қорытынды емтихандарға қазақтың көрнекті зиялы қауым өкілдері қатысып, үздік оқушыларды бағалы сыйлықтармен марапаттады. «Афарин» дәрежесіне ие болған шәкірттерге ақшалай сыйақы, құнды кітаптар беріліп, кейбіріне дәстүр бойынша шапан жабылып, ат мінгізілген. Ал мектепті үздік тәмамдаған түлектердің [[Уфа]], [[Қазан (қала)|Қазан]], [[Омбы]] және [[Орынбор]] қалаларындағы жоғары оқу орындары мен мұғалімдер семинарияларында білімін жалғастыруына жағдай жасалып, жыл сайын 300 сом көлемінде арнайы шәкіртақы тағайындалды. Соның нәтижесінде «Мамания» мектебі қазақ қоғамының ағарту, ғылым және қоғамдық-саяси өміріне белсенді араласқан көптеген білікті мамандарды тәрбиелеп шығарды. Мұндай дербес әрі тұрақты қаржыландыру жүйесі ХХ ғасырдың басында қазақ қоғамындағы ұлттық ағартушылықты қолдаудың ең жарқын үлгілерінің бірі болды. Тұрысбек қажы мен оның балаларының білімді жастарды қолдауға көрсеткен бұл қамқорлығы 1913 жылы [[Ахмет Байтұрсынұлы]] бастаған Алаш зиялылары тарапынан да жоғары бағаланып, сол кезеңдегі қазақ баспасөзінде кеңінен насихатталды ([[Айқап]] журналы, №7, 1913)''. ----'''VII. Белгілі түлектері''' '''«Мамания» мектебінде''' білім алған көптеген шәкірттер кейін қазақтың ағарту ісінде, ғылымында, әдебиетінде және қоғамдық-саяси өмірінде елеулі із қалдырды. Олардың бірқатары ХХ ғасырдың басындағы қазақ ұлттық интеллигенциясы мен [[Алаш қозғалысы|Алаш қозғалысының]] көрнекті өкілдері ретінде танылды. Мектеп түлектері Қазақстанмен қатар Орта Азия өңірлерінде де педагогика, ғылым, мемлекеттік басқару, дипломатия және мәдениет салаларында қызмет атқарды. '''[[Біләл Сүлеев|Біләл Сүлейұлы]]''' – «Мамания» мектебін тәмамдағаннан кейін білімін [[Уфа]]дағы [[Ғалия медресесі|«Ғалия» медресесінде]] жалғастырды. Белгілі ақын, ағартушы, журналист, драматург, Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері. '''[[Ілияс Жансүгіров]]''' – кейін [[Ташкент]] қаласындағы екі жылдық мұғалімдер курсында білімін жалғастырды. Қазақ әдебиетінің классигі, ақын, жазушы және Қазақстан Жазушылар одағының тұңғыш төрағасы. '''[[Жұмахан Күдерин]]''' – мектепті үздік бітіріп, кейін осы оқу орнында ұстаздық қызмет атқарды. Қазақтың тұңғыш ғалым-агрономдарының бірі, педагог, биолог және Алаш қозғалысының белсенді қайраткері. '''[[Айтмұхамет Тұрысбекұлы]]''' – білімін [[Орынбор]] қаласындағы мұғалімдер мектебінде жалғастырды. Қоғам қайраткері, ағартушы-меценат әрі ірі кәсіпкер. [[Үрімжі]], [[Құлжа]], [[Шәуешек]] және Сүйдін қалаларында сауда орындарын ашып, өз қаражатына Қарасу жерінде қазақ балаларына арналған үш жылдық мектеп ашқан. 1932–1951 жылдары Іле-Қазақ автономиялық округінде Бас консул қызметін атқарған саясаткер-дипломат. '''[[Мейірман Ермектасов|Мейірман Ермектасұлы]]''' – «Ғалия» медресесін тәмамдаған, ұстаз, қоғам қайраткері, халықтың білім мен мәдениет жолындағы қамқоршысы.  '''[[Бейсенбай Кедесұлы]]''' – ұлттық ағарту ісінің дамуына елеулі үлес қосқан білікті ұстаз. '''[[Әбубәкір Жайшыбайұлы]]''', Есмұрат Сыйқымов, Еркінбек Мәкей және Әйсейіт Бағрамұлы – елдің шаруашылық және мемлекеттік басқару салаларында қызмет атқарған қоғам қайраткерлері. '''[[Ғали Орманов]]''' – қазақ поэзиясының көрнекті лирик ақыны, аудармашы және журналист. '''[[Жүрімбек Сыдықов]]''' – көрнекті ғалым, гидрогеолог, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі. '''[[Оңалсын Исламұлы Жұмабеков|Оңалсын Жұмабеков]]''' – Қазақстанның құқықтық жүйесін қалыптастыруға елеулі үлес қосқан мемлекет қайраткері. Әр жылдары Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры, Әділет министрі және Жоғары Сот Кеңесінің төрағасы қызметтерін атқарды. «Мамания» мектебінде әртүрлі кезеңде білім алған шәкірттер қазақ қоғамының зияткерлік әлеуетінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты. ----'''VIII. Тарихи маңызы мен мұрасы''' «Мамания» мектебі ХХ ғасырдың басындағы қазақ ағартушылығының ірі орталықтарының бірі ретінде ұлттық білім беру тарихында айрықша орын алады. Бұл оқу орны [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] ағартушылық идеялардың кең таралуына, қазақ қоғамында жаңа үлгідегі зайырлы білім беру жүйесінің орнығуына және ұлттық зиялы қауымның қалыптасуына елеулі ықпал етті. Мектептің алғашқы бас ғимараты өз дәуірінде [[Жетісу]] өңіріндегі ең сәулетті әрі бірегей құрылыстардың бірі саналды. [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек қажы Маманұлы]] мектеп құрылысына қажетті материалдарды арнайы алдырған. Қарағаш жеріне [[Омбы]]дан көк қаңылтыр, [[Семей]]ден қызыл кірпіш, [[Өскемен]]нен сапалы қарағай жеткізілген. Оның қаражатымен салынған мектеп кешені оқу кабинеттерін, жатақхананы, мұғалімдерге арналған тұрғын үйлерді және шаруашылық мақсатындағы қосымша құрылыстарды біріктірген тұтас ағартушылық орталыққа айналды. Алайда 1918–1919 жылдары Жетісу өңірінде болған [[Ресейдегі азамат соғысы|Азамат соғысы]] кезіндегі қарулы қақтығыстар, соның ішінде [[Черкасск қорғанысы]] төңкерісі кезінде мектеп кешені толықтай өртеніп, жылдар бойы жинақталған бірегей оқулықтар мен бай кітапхана қоры күлге айналды. «Мамания» мектебі жайлы жарияланған мақалалар мен меценаттар әулеті жайлы естеліктер кітабында «білім ордасындағы құнды кітапхана қорының ауқымдылығы соншалық, ондағы жинақталған рухани қазына айға жуық уақыт бойы лаулап өртенген» деп жазылған. 1919 жылы Жетісу өңіріндегі Азамат соғысы кезіндегі саяси тұрақсыздық пен қарулы қақтығыстарға байланысты Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге уақытша [[Қытай]] жеріне өтуге мәжбүр болды. Саяси жағдай тұрақталғаннан кейін, 1922 жылы Құдайберген Тұрысбекұлы бауырларымен бірге туған жерге оралып, мектепті қайта қалпына келтіру жұмыстарын ұйымдастырды. Соның нәтижесінде білім ордасының қызметі қайта жанданып, бес жылдық оқу жүйесі бойынша шәкірттер қабылдай бастады. Алайда [[Алашорда]] үкіметі мен ұлттық қозғалысқа қаржылай қолдау көрсеткені үшін Тұрысбек қажының балалары кеңестік билік тарапынан саяси қудалауға ұшырап, 1928 жылы Қытайға қайтадан қоныс аударды. Кеңестік кезеңде «Мамания» мектебі бірнеше рет құрылымдық өзгеріске ұшырады. Азамат соғысынан кейін сақталып қалған ғимараттар жөнделіп, олардың негізінде жетім балаларға арналған төрт жылдық мектеп-интернат ұйымдастырылды. 1930-жылдардың басында Шелек ауданынан 50 жетім баланы арнайы әкелуіне байланысты, оқу ордасы 200 орындық «Балалар коммунасына» айналды. Осы тұста мектептің мәртебесі өсіп, ол жеті жылдық «Колхоз жастар мектебі» деп аталды. Коммуна жанында балаларды еңбекке баулитын ағаш, темір және қағаз өңдеу шеберханалары, сондай-ақ жеке су диірмені мен наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Осы ішкі шаруашылықтан түскен қаржы есебінен коммуна тәрбиеленушілері тегін тамақпен, киім-кешекпен, төсек-орынмен және қажетті оқу құралдарымен толық қамтамасыз етіліп отырды. 1935 жылы оқу орны Ақсу аудан орталығына көшіріліп, ресми түрде «Ақсу орта мектебі» болып өзгертілді. 1959 жылы білім ордасы өзінің тарихи орны – Қарағаш ауылына қайта орналастырылып, мектеп-интернат ретінде қызметін жалғастырды. 1963 жылдан бастап оған қазақтың көрнекті ағартушысы [[Ыбырай Алтынсарин]]нің есімі берілді. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи әділеттілікті қалпына келтіру және ұлттық меценаттардың еңбегін ұлықтау бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілді. Жергілікті қауымдастық пен зиялы қауым өкілдерінің бастамасымен атқарылған ауқымды жұмыстардың нәтижесінде білім ордасына 1998 жылы өзінің тарихи «Мамания» атауы ресми түрде қайтарылды. Бүгінде мектеп «Мамания» орта мектебі ретінде ағартушылық дәстүрін жалғастырып келеді. Бұл шешім оқу орнының қалыптасу тарихына және оның негізін қалаған Тұрысбек қажы Маманұлының ағартушылық қызметіне мемлекеттік деңгейде берілген әділ баға болды.   «Мамания» мектебінің тарихи мұрасы оның атауының қайта жаңғыртылуымен ғана шектелмейді. Бұл білім ордасы қазақ тарихындағы жеке меценаттықтың, [[Жәдидшілдік|жәдидтік]] ағартушылықтың және ұлттық зиялыларды тәрбиелеудің жарқын үлгісінің бірі болып саналады. Мектептің ғасырлық тарихын сақтау және келешек ұрпаққа насихаттау мақсатында бірқатар маңызды жоба жүзеге асырылды. Соның бірі – 2022 жылғы 14 желтоқсанда «Мамания» орта мектебінде Тұрысбек қажы Маманұлы атындағы тарихи [[Мұражай|мұражайдың]] ашылуы. Мұражай мектеп әкімшілігі мен Ақсу аудандық білім бөлімінің қолдауымен құрылды. Оның қорында «Мамания» мектебінің тарихына қатысты архивтік құжаттар, сирек фотосуреттер мен тарихи жәдігерлер сақталған. Олар мектеп қонақтарына таныстырылып, Тұрысбек қажы Маманұлы мен Құдайберген Тұрысбекұлының ағартушылық мұрасын жас ұрпаққа насихаттау ісіне қызмет етіп келеді. Қорытындылай келе, «Мамания» мектебі қазақтың ағартушылық тарихындағы білім беру орталықтарының алғашқыларының бірі ретінде өзінің тарихи-мәдени маңызы мен рухани сабақтастығын бүгінгі күнге дейін сақтап келеді. ----'''IX. Дереккөздер''' 1.   «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 <nowiki>ISBN 5-89800-123-9</nowiki>, VI том. 2.   Ж. Толымбеков Атаулы аудан – Ақсу. Талдықорған: «GALAXY» баспасы, 2022. -287 б. 3.   ҚР Орталық мемлекеттік архиві Ф.44, оп.1, іс 15, п.893 ---- ssix2xb2nbqcncbja6u8noxuyzkb41x 3638956 3638953 2026-08-04T04:16:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-42935-53|~2026-42935-53]] ([[User talk:~2026-42935-53|т]]) өңдемелерінен [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] соңғы нұсқасына қайтарды 3567503 wikitext text/x-wiki '''“Мамания” мектебі''', “Қарағаш” мектебі, “Медресе мамания”, Қазақстанда (қазіргі [[Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]]ның [[Қараағаш (Жетісу облысы)|Қарағаш]] деген жерінде) 20 ғасырдың басында жұмыс істеген. [[Жетісу|Жетісудың]] атақты байы [[Маман Қалқабайұлы|Маман]] балалары [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек]], [[Сейітбаттал Маманұлы|Сейітбаттал]] және [[Есенқұл Маманұлы|Есенқұл]] [[Қажы|қажылар]] 1899 жылы ұйымдастырып, 1903 — 04 жылы салып бітірген. Мектептің құрылыс жобасы, оқу бағдарламасы, ішкі ережелері [[Уфа]]дағы “Медресе-Ғалияның” оқу-тәжірибесіне негізделді. Көптеген ру басшылары “орысша оқыған соң балаларымыз діннен шығып кетеді” деп, балаларын оқуға бермегендіктен, алғашқы жылдары мектепте, негізінен, Маманның балалары мен қыздары және олардың малшы-жалшыларының балалары оқыды. Мектепте арнаулы оқу орындарын бітірген [[қазақ]], [[татар]] мұғалімдері сабақ берген. Сабақ ана тілінде жүргізілді. [[Орыс тілі]] 4-сыныптан бастап жеке пән ретінде оқытылды. Мектепте діни сабақпен қатар жаңа пәндер ([[география]], [[есеп]], [[Орыс тілі|орыс тіл]]<nowiki/>і, [[ана тілі]], т.б.) оқытылды. Онда дәріс берген мұғалімдердің қатарында қазақ зиялыларының көрнекті өкілінің бірі Ғ.Мұсағалиев болды. Мамания Мектебін бітірген қазақ жастары [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]], [[Қапал (өзен)|Қапал]], [[Лепсі (өзен)|Лепсі]] елді мекендерінде бала оқытып, мұғалімдік қызмет атқарды. Б. Сүлеев, М. Ермектасов, Ә. Жайшыбеков, ақын [[Жансүгіров|І. Жансүгіров]] — Мамания мектебінің түлектері. 1928 жылы қазақ байларын [[кәмпескелеу]] кезінде Маманның ұрпақтары жер аударылып, қуғын-сүргінге ұшырады. “Қарағаштағы” мектептің өртенбей қалған бөлігі жөнделіп, жетім балалардың төрт сыныптық мектеп-интернатына айналды. 30-жылдары [[Шелек ауданы|Шелек ауданынан]] 50 жетім баланың келуіне байланысты Қарағаштағы оқу ордасы жеті жылдық КЖМ ([[Колхоз|колхоз жастар мектебі]]) деп аталып, 200 орынды балалар коммунасына айналды. Мектеп жанында [[ағаш]], [[темір]], [[қағаз]] жұмыстарына арналған шеберхана, су диірмені, наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Шаруашылық қаржысымен коммуна балаларға қажетті тамақ, киім, төсек-орын, оқу құралдарын сатып алып отырды. 1935 жылы оқу орны аудан орталығы [[Ақсу (Жетісу облысы)|Ақсуға]] көшіріліп, мектеп Ақсу орта мектебі деп аталды. 40-жылдардың басында [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]] мектебі аталды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы облысы мектептері]] e4hp3wjtr72mxk947ns7iahr632o1pd 3638957 3638956 2026-08-04T04:16:51Z 1nter pares 146705 3638957 wikitext text/x-wiki '''“Мамания” мектебі''', “Қарағаш” мектебі, “Медресе мамания”, Қазақстанда (қазіргі [[Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]]ның [[Қараағаш (Жетісу облысы)|Қарағаш]] деген жерінде) 20 ғасырдың басында жұмыс істеген. [[Жетісу|Жетісудың]] атақты байы [[Маман Қалқабайұлы|Маман]] балалары [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек]], [[Сейітбаттал Маманұлы|Сейітбаттал]] және [[Есенқұл Маманұлы|Есенқұл]] [[Қажы|қажылар]] 1899 жылы ұйымдастырып, 1903 — 04 жылы салып бітірген. Мектептің құрылыс жобасы, оқу бағдарламасы, ішкі ережелері [[Уфа]]дағы “Медресе-Ғалияның” оқу-тәжірибесіне негізделді. Көптеген ру басшылары “орысша оқыған соң балаларымыз діннен шығып кетеді” деп, балаларын оқуға бермегендіктен, алғашқы жылдары мектепте, негізінен, Маманның балалары мен қыздары және олардың малшы-жалшыларының балалары оқыды. Мектепте арнаулы оқу орындарын бітірген [[қазақ]], [[татар]] мұғалімдері сабақ берген. Сабақ ана тілінде жүргізілді. [[Орыс тілі]] 4-сыныптан бастап жеке пән ретінде оқытылды. Мектепте діни сабақпен қатар жаңа пәндер ([[география]], [[есеп]], [[Орыс тілі|орыс тіл]]<nowiki/>і, [[ана тілі]], т.б.) оқытылды. Онда дәріс берген мұғалімдердің қатарында қазақ зиялыларының көрнекті өкілінің бірі Ғ.Мұсағалиев болды. Мамания Мектебін бітірген қазақ жастары [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]], [[Қапал (өзен)|Қапал]], [[Лепсі (өзен)|Лепсі]] елді мекендерінде бала оқытып, мұғалімдік қызмет атқарды. Б. Сүлеев, М. Ермектасов, Ә. Жайшыбеков, ақын [[Жансүгіров|І. Жансүгіров]] — Мамания мектебінің түлектері. 1928 жылы қазақ байларын [[кәмпескелеу]] кезінде Маманның ұрпақтары жер аударылып, қуғын-сүргінге ұшырады. “Қарағаштағы” мектептің өртенбей қалған бөлігі жөнделіп, жетім балалардың төрт сыныптық мектеп-интернатына айналды. 30-жылдары [[Шелек ауданы|Шелек ауданынан]] 50 жетім баланың келуіне байланысты Қарағаштағы оқу ордасы жеті жылдық КЖМ ([[Колхоз|колхоз жастар мектебі]]) деп аталып, 200 орынды балалар коммунасына айналды. Мектеп жанында [[ағаш]], [[темір]], [[қағаз]] жұмыстарына арналған шеберхана, су диірмені, наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Шаруашылық қаржысымен коммуна балаларға қажетті тамақ, киім, төсек-орын, оқу құралдарын сатып алып отырды. 1935 жылы оқу орны аудан орталығы [[Ақсу (Жетісу облысы)|Ақсуға]] көшіріліп, мектеп Ақсу орта мектебі деп аталды. 40-жылдардың басында [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]] мектебі аталды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алматы облысы мектептері]] grb34zvoclipu02bj0f8wf1yodc49xo 3638958 3638957 2026-08-04T04:17:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3638958 wikitext text/x-wiki '''“Мамания” мектебі''', “Қарағаш” мектебі, “Медресе мамания”, Қазақстанда (қазіргі [[Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]]ның [[Қараағаш (Жетісу облысы)|Қарағаш]] деген жерінде) XX ғасырдың басында жұмыс істеген. [[Жетісу|Жетісудың]] атақты байы [[Маман Қалқабайұлы|Маман]] балалары [[Тұрысбек Маманұлы|Тұрысбек]], [[Сейітбаттал Маманұлы|Сейітбаттал]] және [[Есенқұл Маманұлы|Есенқұл]] [[Қажы|қажылар]] 1899 жылы ұйымдастырып, 1903–1904 жылы салып бітірген. Мектептің құрылыс жобасы, оқу бағдарламасы, ішкі ережелері [[Уфа]]дағы “Медресе-Ғалияның” оқу-тәжірибесіне негізделді. Көптеген ру басшылары “орысша оқыған соң балаларымыз діннен шығып кетеді” деп, балаларын оқуға бермегендіктен, алғашқы жылдары мектепте, негізінен, Маманның балалары мен қыздары және олардың малшы-жалшыларының балалары оқыды. Мектепте арнаулы оқу орындарын бітірген [[қазақ]], [[татар]] мұғалімдері сабақ берген. Сабақ ана тілінде жүргізілді. [[Орыс тілі]] 4-сыныптан бастап жеке пән ретінде оқытылды. Мектепте діни сабақпен қатар жаңа пәндер ([[география]], [[есеп]], [[орыс тілі]], [[ана тілі]], т.б.) оқытылды. Онда дәріс берген мұғалімдердің қатарында қазақ зиялыларының көрнекті өкілінің бірі Ғ.Мұсағалиев болды. Мамания Мектебін бітірген қазақ жастары [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]], [[Қапал (өзен)|Қапал]], [[Лепсі (өзен)|Лепсі]] елді мекендерінде бала оқытып, мұғалімдік қызмет атқарды. Б. Сүлеев, М. Ермектасов, Ә. Жайшыбеков, ақын [[Жансүгіров|І. Жансүгіров]] — Мамания мектебінің түлектері. 1928 жылы қазақ байларын [[кәмпескелеу]] кезінде Маманның ұрпақтары жер аударылып, қуғын-сүргінге ұшырады. “Қарағаштағы” мектептің өртенбей қалған бөлігі жөнделіп, жетім балалардың төрт сыныптық мектеп-интернатына айналды. 30-жылдары [[Шелек ауданы|Шелек ауданынан]] 50 жетім баланың келуіне байланысты Қарағаштағы оқу ордасы жеті жылдық КЖМ ([[Колхоз|колхоз жастар мектебі]]) деп аталып, 200 орынды балалар коммунасына айналды. Мектеп жанында [[ағаш]], [[темір]], [[қағаз]] жұмыстарына арналған шеберхана, су диірмені, наубайхана тұрақты жұмыс істеді. Шаруашылық қаржысымен коммуна балаларға қажетті тамақ, киім, төсек-орын, оқу құралдарын сатып алып отырды. 1935 жылы оқу орны аудан орталығы [[Ақсу (Жетісу облысы)|Ақсуға]] көшіріліп, мектеп Ақсу орта мектебі деп аталды. 40-жылдардың басында [[Ыбырай Алтынсарин|Ы. Алтынсарин]] мектебі аталды.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алматы облысы мектептері]] hn7pece1r6zkdgt7108250vg87ws44q Маман Қалқабайұлы 0 57566 3638959 3548588 2026-08-04T04:18:24Z 1nter pares 146705 3638959 wikitext text/x-wiki '''Маман Қалқабайұлы''' (1810, [[Жетісу облысы|Алматы облысы]] [[Ақсу ауданы]] – 1901, сонда) — қазақтан шыққан алғашқы кәсіпкерлердің бірі, [[би]]. Найман тайпасы [[Матай (ру бірлестігі)|Матай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Найман |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 10|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-21-09|тиражы= 1000}}</ref> Маман 1867 — 68 ж. қажылық сапармен Меккеге барды, жолшыбай [[Ресей]], [[Түркия]] және [[араб]] елдерінің тұрмыс-тіршілігін өз көзімен көрді. Қажылық сапардан оралған соң [[Қапал уезі|Қапал]] [[уезд болыстары]] арасындағы дау-дамайға төрелік айтып, [[төбе би]] болумен қатар елді мал бағудың өндірістік тәсілдеріне көшуге, негізгі өнімдерді айырбас сауда айналымына салуға үндеді; отырықшы тұрмыс салтының артықшылықтарын түсіндіруге талпынды. Маман байдың 4 ұлы заман ағымын, уақыт талабын ерте аңғарып, қарауындағы елді отырықшылыққа үйреткен. [[Әке]] өсиетімен олар “Қарағаш” деген жерге сәулетті [[қалашық]] тұрғызып, өз қаражаттарына мешіт, мектеп салдырды. Әрқайсысы [[Мекке]] — [[Мәдина]]ға қажылыққа барып, Жетісу өлкесінде білімнің, имандылық шарттарының, ұлттық [[кәсіпкерлік]] дағдыларының қалыптасып, дамуына үлес қосты (қ. “Мамания” мектебі). Маманның ұлы [[Есенқұл]] 1964 жылы қазақ романдарына конкурс жариялап, жеңіп шыққан романға сыйақы белгіледі. Бұл әрекетті “[[Айқап]]” журналы мен “Қазақ” газеті әйгілі [[Альфред Нобель]] сыйлығына теңеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VI том</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{stub}} t2yx9ueke60icfcd8t7a44oo4rdb17s Қуат Қайрайбаев 0 85210 3638945 2447842 2026-08-03T22:52:11Z Sussex2025 184143 Мақала мәтіні толықтырылып, фотосурет қосылды. Мен мақала кейіпкерінің қызымын. 3638945 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қуат Қайранбаевтың портреті, 2026.jpg|нобай|Қуат Қайранбаевтың портреті, 2026]] '''Қуат Қайранбаев.'''     Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, «Құрмет» орденінің иегері, халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының лауреаты, ақын Қуат Әбілұлы  Қайранбаев 1961 жылы 22 тамызда қазіргі Алматы облысы Ақсу ауданына қарасты Егінсу  ауылында, теміржолшы отбасында дүниеге келген. 1978 жылы  Матай орта мектебін бітіргеннен кейін еңбек жолын теміржолшы болып бастайды. Отан алдындағы азаматтық борышын Поляк Халық республикасында өтеп оралып, Бөрлітөбе аудандық газетіне тілші болып орналасады. 1982 –1986  жылдар аралығында қазіргі әл-Фараби атындағы Ұлттық университеттің журналистика факультетінде білім алып, жолдамамен Бөрлітөбе аудандық «Балқаш өңірі» – «Прибалхашъе» газетіне қайтып оралады. 1988 жылы  Қапал аудандық «Қапал еңбеккері» – «Капальский труженик» газеті редакторының орынбасары болып тағайындалып, 1988 – 1997 жылдары осы газеттің бас редакторы қызметін атқарған.  1999 жылдан бастап Алматы облыстық «Жетісу» газетінің бөлім меңгерушісі болып еңбек етіп, 2023 жылдан өз алдына шаңырақ құрған Алматы облысының «Алатау арайы» газетінде Қарасай ауданы бойынша меншікті тілші, «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі  қызметін атқарып келеді.    Қуат Қайранбаевтың қаламынан  «Жан сырым» (1996 ж.), «Ақ жауын» (2005 ж.), «Дариға – Дәурен» (2011 ж.), «Көңілдің қоңырауы» (2021 ж), «Ғазал – Ғұмыр», (2022 ж.), «Жүрегіме тіл бітсе...» (2024ж.) атты өлеңдер жинағы, «Тұғырлы тұлға» (200022ж) 1 ж.), «Жолайырық» (2005 ж.), «Әулет жыры» (2009 ж.), «Шұғыла» (2009 ж.), «Ерлік дастаны» (2016 ж.), «Ақ мама» (2017ж.), «Сағыныш сазы» (2019 ж.), «Ар мен Заң алдында»  (2019 ж.),  «Өлеңмен өрнектелген өмір» (2021ж), «Тағдыр – Тұлға» (2021 ж.), «Аға» (2024 ж.) атты прозалық кітаптары жарық көрген.  Ақын көптеген облыстық, республикалық жыр мүшәйраларының жеңімпазы.  Мемлекеттік мүдде мәселелеріне, еліміздің әдеби өміріне белсене араласып келеді.    Қазақ әдебиеті мен журналистика саласындағы жемісті еңбегі үшін «Құрмет» орденімен, ҚР Президентінің  және облыс әкімдерінің Алғыс хаттарымен марапатталған. 2011 жылы Қуат Қайранбаевқа «Қазақстанның Құрметті журналисі», Ақсу және Қарасай аудандарының Құрметті азаматы , ал 2018 жылы «ҚР ақпарат саласының үздігі» атақтары берілді. Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20  және 25 жыл, «Қазақстан Конституциясына  25 жыл» мерекелік медальдарымен, «Отан патриоты» , «Батыр шапағаты», «әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетіне 80 жыл» төсбелгілерімен және көптеген мерейтойлық медальдармен марапатталған. 2021 жылы Ақсу ауданына қарасты Егінсу ауылындағы орта мектепте ақын, жазушы, журналист Қуат Қайранбаев атындағы қазақ тілі мен әдебиеті кабинеті ашылды. Оны Қуат Әбілұлы күрделі жөндеуден өткізіп, заманауи құралдармен толықтай жабдықтап берді. Жары – Дариға Садықова бас дәрігер, қызы Гаухар философия докторы ғылыми дәрежесін қорғап, әл-Фараби атындағы Ұлттық университетте ұстаздық етеді.  Маржан Алматы энергетика институтын, Қазақ – Британ университетін, Ұлыбританияның Ланкастер университеттерін бітірген, байланыс саласының маманы, кәсиби психолг. Бүгіндері Англияда «Болашақ» бағдарламасы бойынша білім алуда. Ұлы – Сырым Әбіл, Астанадағы  Заң университетінің түлегі, әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті халықаралық құқық факультетінің магистратурасында, Шотландияның  Глазго университетінде «Болашақ» бағдарламасы бойынша білім алып,   «Халықаралық қауіпсіздік магистрі» мамандығын меңгерген. Жеті немересі бар. '''Электронды почта: al-ar2022@mail.ru''' ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Ақсу ауданында туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] 5ufuwlfw0kzmkmzc1o8wfwhgbm8modr 3638960 3638945 2026-08-04T04:19:06Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Sussex2025|Sussex2025]] ([[User talk:Sussex2025|т]]) өңдемелерінен [[User:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] соңғы нұсқасына қайтарды 2447842 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қуат Қайрайбаев.png|right|thumb]] '''Қуат Қайрайбаев''' - 1961 жылы 22 тамызда [[Алматы облысы]] (бұрынғы Талдықорған), [[Ақсу ауданы]] (бұрынғы Бөрлітөбе), Егінсу елді мекенінде туған. 1979 жылы ҚазМУ қалашығында құрылыста жұмыс істеген. Бөрлітөбе аудандық «Балқаш өңірі» газетінде еңбек еткен. ҚазМУ-дің [[журналистика]] факультетін тамамдаған. «Балқаш өңірі», «Прибалхашье» газетінде [[тілші]], [[радио]] ұйымдастырушысы, бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қапал аудандық «Қапал еңбеккері», «Капальский труженник» газетінде редактордың орынбасары, редакторы, 1997 жылдан «Ақсу өңірі» газеті редакторының орынбасары болып қызмет еткен. 2000 жылдан бері Алматы облыстық «Жетісу» газетінің білім және ғылым бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады. «Жан сырым» (1996), «Ақ жауын» (2004) жыр жинағы, «Жолайрық» (2004) әңгімелер жинағы жарық көрген.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Ақсу ауданында туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] idxcu0r42406wf2gkjbxtfywyv0q24o 3638961 3638960 2026-08-04T04:19:18Z 1nter pares 146705 3638961 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қуат Қайрайбаев.png|right|thumb]] '''Қуат Қайрайбаев''' - 1961 жылы 22 тамызда [[Алматы облысы]] (бұрынғы Талдықорған), [[Ақсу ауданы]] (бұрынғы Бөрлітөбе), Егінсу елді мекенінде туған. 1979 жылы ҚазМУ қалашығында құрылыста жұмыс істеген. Бөрлітөбе аудандық «Балқаш өңірі» газетінде еңбек еткен. ҚазМУ-дің [[журналистика]] факультетін тамамдаған. «Балқаш өңірі», «Прибалхашье» газетінде [[тілші]], [[радио]] ұйымдастырушысы, бөлім меңгерушісі, 1988 жылдан Қапал аудандық «Қапал еңбеккері», «Капальский труженник» газетінде редактордың орынбасары, редакторы, 1997 жылдан «Ақсу өңірі» газеті редакторының орынбасары болып қызмет еткен. 2000 жылдан бері Алматы облыстық «Жетісу» газетінің білім және ғылым бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады. «Жан сырым» (1996), «Ақ жауын» (2004) жыр жинағы, «Жолайрық» (2004) әңгімелер жинағы жарық көрген.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Ақсу ауданында туғандар]] [[Санат:1961 жылы туғандар]] 0n7s8vxhwzdvn9nq8kgl08g4bkp6jgt Google Chrome 0 105361 3638853 3554614 2026-08-03T16:13:34Z 1nter pares 146705 3638853 wikitext text/x-wiki {{мағына|Google (айрық)}} {{Infobox web browser |name = Google Chrome |logo = [[Сурет:Google Chrome icon (February 2022).svg|100px|chrome]] |screenshot = [[Сурет:Google Chrome for Windows.png|300px|Google Chrome-нің скриншоты]] |caption = Уикипедияның Google Chrome-дағы Басты беті |developer = [[Google|Google Inc.]] |released = 2 қыркүйек 2008 жыл |frequently updated = yes <!-- Release version update? Do not edit this page, just click on the version number! --> |operating system = [[Linux]]<br />[[Mac OS X]] (10.5 одан жоғары, тек қана Intel)<br />[[Microsoft Windows]] ([[Windows XP SP2|XP SP2]] және көнелері) |engine = [[WebKit]] ([[KHTML]] негізінде) |language = 47 тіл |programming language = [[C++]], [[Assembly language|Assembly]], [[Python (programming language)|Python]], [[JavaScript]] |status = Белсенді |genre = [[Веб браузер]] |license = [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Google Chrome Terms of Service];<ref group="note">An alternative and similar browser [[Chromium (web browser)|Chromium]] (except Chromium 5 beta) is open-sourced under [[BSD licenses|BSD]], [[MIT license|MIT]] and some other [[Free software licence|free licenses]]; Google Chrome's [[WebKit]] layout engine and [[V8 (JavaScript engine)|V8 JavaScript engine]] are all [[Free and open source software|FOSS]]; the other parts may be FOSS or proprietary (see [http://code.google.com/chromium/terms.html Chromium's Terms] for a list). However, Google Chrome's Terms of Service makes the whole Google Chrome itself non-free and source closed (See [http://www.google.com/chrome/intl/en/eula_text.html Terms of Service text] 9.2: You may not...).</ref><br />[[WebKit]]: [[BSD licenses|BSD]]/[[GNU Lesser General Public License|LGPL]];<br />[[V8 (JavaScript engine)|V8]]: BSD |website = [http://www.google.com/chrome www.google.com/chrome] }} '''Google Chrome''' — бұл [[Google|Google компаниясының]] [[Chromium]] еркін [[браузер]]і мен веб-парақшаларды көрсететін [[WebKit]] жүргіртпесінің (қозғағыш) негізде жасалған браузер.<ref>{{cite web|url=http://lingvo.abbyyonline.com/ru/en-ru/google|title=«google» ағылшын-қазақша аударылған|publisher=Lingvo.abbyyonline.com|accessdate=2011-04-10}}</ref> Алғашқы [[beta-нұсқа]]сы 2008 жылдың 2 қыркүйегінде [[Microsoft Windows]]-ке арналып шығарылды. Ал бірінші тұрақты нұсқасы - 2008 жылдың 11 желтоқсанында шықты.<ref>{{cite web|url=http://inogolo.com/query.php?desc=786&key=1|title=How to pronounce Google|publisher=inogolo.com|accessdate=2011-04-10|lang=en}}</ref> [[StatCounter]] мен [[Net Applications]] мәліметтері бойынша браузер танымалдылығы жөнінен 3 орында, ал оның 2011 жылдың нарықтағы көрсеткіші 13,49% пен 22,14% аралығында.<ref>{{cite web|url=http://gs.statcounter.com/#browser-ww-daily-20110701-20110731-bar|title=Top 5 browsers from 1 to 31 шілде 11|date=Тамыз 2011|publisher=StatCounter|lang=en|accessdate=2011-08-02}}</ref> == Тарихы == Алты жыл бойы Google-дің бас директоры [[Эрик Шмидт]] үздік браузерді ойлап табу идеясын қолдамады. Ол Google-дің тек қана "кішкене компания" деп, және де "браузерлер соғысына" қатысқысы келмеді. Компания негізін қалаушылары [[Сергей Брин]] мен [[Ларри Пейдж]] [[Mozilla Firefox]] браузерін жасаған бірнеше адамдарды ала отырып, Chrome-ның алғашқы түрін көрсеткеннен соң, Шмидт өз сөзінде "Оның керемет болғаны соншалық, өз ойымды өзгертуге тура келді" - деп айтады.<ref>{{cite web |author=Julia Angwin |date=9 маусым 2009 |url=http://blogs.wsj.com/digits/2009/07/09/sun-valley-schmidt-didnt-want-to-build-chrome-initially-he-says/ |title=Sun Valley: Schmidt Didn’t Want to Build Chrome Initially, He Says |work=WSJ Digits Blog |accessdate=14 маусым 2010}}</ref> Алғашқы Chrome тек Microsoft Windows-ке ғана арналып шығарылып келген, кейінірек 2009 жылдың 9 желтоқсанынан бастап [[Linux]] пен [[Mac OS X]]-ке арналған dev және beta-нұсқалары шығарыла бастады. 2011 жылы Google Chrome 11 жаңа логотиппен шықты, бұрынғы Chromium-ге ұқсайтын көлемді [[логотип]]ті ауыстырды.<ref>{{cite web |url = http://www.google.com/chrome/intl/ru/w00t.html |title = Google Chrome-тің Linux арналған бета-нұсқасы шығарылды |publisher = Google |date=??? |lang = ru |accessdate = 9 желтоқсан 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.google.com/chrome?platform=linux |title = Жүктеме беті |lang = ru |accessdate = 9 желтоқсан 2009 }}</ref> === Құлағдар ету === 2008 жылдың 2 қыркүйегінен бастап Google компаниясы өзінің жеке өнімі браузерді шығарғаны туралы жариялады. === Алғашқы шығарылым === Тұңғыш бета-нұсқа 2008 жылдың 2 қыркүйегінде Microsoft Windows-ке (XP-ден бастап көне нұсқаларына) арнап шығарылды, оның 43 түрлі тілдегі нұсқалары да қол жетімді болды. Алғашқы нұсқасы шығарыла сала Google-ге көптеген қателер туралы жүздеген түрлі хабарламалар келіп түскен. Chrome нарықтың 1% тез бағындырды. 2008 жылдың қазан айында қолданушылардың бастапқы нұсқадағы қателерді табуына байланысты нарықтағы үлесі 0,73%-ға төмендеп кетті. Содан кейін оның үлесі қайта өсе бастады, бірақ 2008 жылдың желтоқсанында тағы да 1%-ға жете алмай қалды.<ref name="releasedate">{{cite web|author=Pichai, Sundar|coauthors=Upson, Linus|date=2008-09-01|url=http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html|title=A fresh take on the browser|work=Google Blog|accessdate=2008-09-01}}</ref> === Даму === Chrome-ді жасаушылар браузерге WebKit жүгіртпесін енгізуді қолға алды. Chrome өзге де браузерлер секілді компания ішінде тексеруден өтті. Google Chrome-нің бірінші нұсқасы [[Acid1]] пен [[Acid2]] тексерісінен толығымен өтті, бірақ [[Acid3]] тексеруінен толықтай өте алмады(тек 79/100-ы ғана). Кейін [[Chrome 4.0]] нұсқасынан бастап қана барлық тексерулерден толықтай өтті. === Нұсқалар тарихы === {| class="wikitable" |- |- Key ! Түсі ! Мағынасы |- | style="background-color:#fa8072;" | Қызыл | Көне нұсқалары |- | style="background-color:#A0E75A;" | Жасыл | Ағымдағы тұрақты нұсқа |- | style="background-color:lightblue;" | Көк | Ағымдағы бета-нұсқа |- | style="background-color:#D6B4F1;" | Күлгін | Ағымдағы dev-нұсқа |} {| class="wikitable" |- ! Нұсқа ! Шығарылу уақыты ! [[WebKit]] нұсқасы <ref>[http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes/ Chromium.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203091242/http://dev.chromium.org/getting-involved/dev-channel/release-notes |date=2010-12-03 }}</ref> ! [[V8 (JavaScript жүгірпесі)|V8]] жүгіртпе нұсқасы <ref>{{cite web|url=http://code.google.com/p/v8/source/browse/trunk/ChangeLog|title=ChangeLog - v8}}</ref> ! Операциялық жүйе қолдауы ! Негізгі өзгертпелері |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 0.2.149 |style="white-space: nowrap;" width="70px"|2008-09-02 |style="white-space: nowrap;" width="60px" rowspan=2|522 |style="white-space: nowrap;" width="65px" rowspan=4|0.3 |align="center" width="65px" rowspan=8|Windows |Алғашқы шығарылым<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2008/09/fresh-take-on-browser.html Official Google Blog: A fresh take on the browser<!-- Бот арқылы жазылған -->]</ref>. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 0.3.154 |style="white-space: nowrap;"|2008-10-29 | Плагиндердің дамытылған өнімділігі мен сенімділігі. Енгізу бойындағы орфоргафияны тексеру. Проскидің жақсартылған қолдауы. Терезелер мен қыстырмалардың басқару жүйесін жаңартқан. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 0.4.154 |style="white-space: nowrap;"|2008-11-24 |525 | Импорт және экспорттың қолдауы бар белгiлерiнiң менеджерi. Баптауларда қауiпсiздiк секциясы қосылған. Қалқып шығатын терезелердiң бiтеуi туралы жаңа хабарлаулар. Қауiпсiздiктiң басқа жақсартулары. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 1.0.154 |style="white-space: nowrap;"|2008-12-11 |528 |Бiрiншi тұрақты шығарылым |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 2.0.172 |style="white-space: nowrap;"|2009-05-24 |530 |0.4 |[[JavaScript]] SunSpider-дiң тесттерi бойынша 35 %ке тез жұмыс iстейдi. Тышқанның доңғалағының қолдауы. Толық перделiк тәртiп. Толық беттi масштабтау. Формалардың автотолтыруы. Есім бойынша белгiлердiң iрiктеуi. Браузерге қыстырмаларының жабысуы және перденiң тараптарына ілігуі. Greasemonkey негiздi базалық қолдау<ref>[http://googlechromereleases.blogspot.com/2009/05/stable-update-google-chrome-2017228.html Google Chrome Releases: Stable Update: Google Chrome 2.0.172.28]</ref>. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 3.0.195 |style="white-space: nowrap;"|2009-10-12 |532 |1.2 |Кеңейтілген баптаулары бар "жаңа қыстырма" жаңа бет. JavaScript 25%-ға тез. Video және audioнiң тегтерiн [[HTML5]] қолдау. Жеңiлдiктi стильлер |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 4.0.249 |style="white-space: nowrap;"|2010-01-25 |rowspan=2|532.5 |rowspan=2|1.3 |Белгiлердiң өңдеушiнiң құрал ұлғаймалы кеңейту, синхронизациялары HTML5тiң қолдауымен жақсартылған, өнiмдiлiктiң жақсартулары, ACID3тiң тесттерiнiң толық өтуi, HTTP byte rangeның қолдауы, қауiпсiздiгі жақсартылған, anti-reflected-XSS жаңа эксперименталдi мүмкiндiк, XSS Auditor аталған<ref>[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/01/stable-channel-update_25.html Google Chrome Releases: Stable Channel Update]</ref>. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 4.1.249 |style="white-space: nowrap;"|2010-03-17 |Аударманың қалқып шығатын панелi, жекешелiктiң жаңа күйге келтiрулерi, XSS Auditor бөлiп тастаған<ref>[http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/03/stable-channel-update.html Google Chrome Releases: Stable Channel Update] 2010-03-17</ref>. |- |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 5.0.375 |style="white-space: nowrap;"|2010-05-21 |rowspan=1|533 |rowspan=1|2.1 |rowspan=13 align="center"|Windows<br />Mac<br />Linux |rowspan=1|JavaScript өнімділігі жақсартылған, браузердің сихронды баптаулары, HTML5-тің кеңейтіл қолдауы жақсартылған(Geolocation APIs, App Cache, web sockets, и file drag-and-drop), белгiлердiң [[Adobe Flash Player]] интеграцияланған жаңартылған менеджерi<ref name="Chrome 5">{{cite web|url= http://googleblog.blogspot.com/2010/05/evolving-from-beta-to-stable-with.html |title= Evolving from beta to stable with a faster version of Chrome |publisher= Google |author= Brian Rakowski |date= 2010-05-25 |accessdate= 2010-05-25}}</ref><ref>{{cite web |url=http://chrome.blogspot.com/2010/06/adobe-flash-player-support-now-enabled.html |title= Adobe Flash Player support now enabled in Google Chrome’s stable channel |date= 2010-06-30 |accessdate= 2010-08-08}}</ref>. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 6.0.472 |style="white-space: nowrap;"|2010-09-02 |534.3 |2.2 |Тулбарларды интерфейстiң өзгерiстерi (мысалы мәзiрдiң батырмасы ауыстырған), omnibox және жаңа қыстырманың бетiнiң жаңартуы. Формалардың автотолтыруы. Кеңейтулердi синхронизация бойынша мүмкiндiк кеңiткен<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/06/dev-channel-update_17.html|title=Dev Channel Update|publisher=Google Chrome Releases|date=2010-06-17|accessdate=2010-07-24}}</ref> [[WebM]] қолдау видео және PDF (үндемеу бойыншаға өшiрген).<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/07/dev-channel-update.html |title=Dev Channel Update|publisher=Google Chrome Releases |date=2010-07-02 |accessdate=2010-07-02}}</ref>. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 7.0.517 |style="white-space: nowrap;"| 2010-10-21 |534.7 |2.3.11.22 |Браузердiң тұрақтану бағытталған дұрыстауларды санда көбiрек болады. SSL - сокеттер бөлiп қойылған тағайындау:биiк басымдылықпен SSL сұрау салулары ең алдымен серверлерге ендi әрдайым жолданады. [[HTTP cookie|cookies]] басқару бойынша жаңа функциялар. Қосымшалардың веб-нiң қосымшаның мүмкiндiгi үшiн жаңа қыстырманың бетi жаңартқан. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 8.0.552 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2010-12-02 ||534.10 ||2.4.9.19 ||Chrome Web Store, PDF жаңа кiрiстiрiлген байқаушы - үлкен қауiпсiздiгi бар файлдар, Плагиндердiң қосымшалардың веб-нiң синхронизациясының мүмкiндiгi және жақсартылған өңдеуi<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/12/stable-beta-channel-updates.html|title=Stable, Beta Channel Updates|publisher=Google|accessdate=2010-12-03}}</ref>. Сонымен бiрге жаңа эксперименталдi функциялардың ұсынысы үшiн about:flagsтың бетi қосылған, Chrome Instant сияқтылар, қыстырмалардың бейнесi бiр бүйiрден, қыстырмалардағы баптауларға келтiру мәзiрі, көне плагиндердiң алынуы және «[[Бұлтты есептеулер|бұлтты»]] мөр қосу. |- |style="white-space: nowrap;background-color:#fa8072;"| 9.0.597 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-02-03 ||534.13 ||2.5.9.6 || [[WebGL]] қолдау қолайлылығы бойыншаға қосылған, Adobe Flash [[құм салғышқа (қауiпсiздiк )|құм салғышта»]], баптаулар мәзірі арқылы Chrome Instant қосу мүмкiндiгi бар<ref>{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2010/12/safer-plug-ins-faster-search-and-richer.html|title=Safer plug-ins, faster search, and richer graphics|publisher=Google|accessdate=2010-12-17}}</ref>, [[WebP]] қолдауы<ref>{{cite web|url=http://code.google.com/speed/webp/|title=WebP Home|publisher=Google|accessdate=2011-02-03}}</ref>, сонымен бiрге әр түрлi эксперименталдi функциялар, мөрдiң сондай алғашқы көрулерi, GPU жеделдетілуі, [[Google Native Client]], CRX-less Web Apps, Web Page Prerendering, Experimental Extension APIs, Disable hyperlink auditing. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 10.0.648 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-03-08 ||534.16 ||3.0.12.18 || Бөлімі Google Cloud Print қосылған, еркі бойынша қосылған<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2010/12/dev-channel-update_16.html|title=Dev Channel Update|publisher=Google|accessdate=2010-12-17}}</ref>. JavaScript жеделдетілген жұмысы, Crankshaft қолданылуымен, V8 үшiн жақсартылған компилятор<ref>{{cite web|url=http://blog.chromium.org/2010/12/new-crankshaft-for-v8.html|title=A New Crankshaft for V8|publisher=Google|accessdate=2010-12-17}}</ref>. WebNavigation API қолдауы. GPU-жеделдетілген вилео құм салғышта. Баптау келтiрулер терезелері жаңа қыстырмаларда көрсетiледi. Зиян келтiретiн бағдарламалар туралы ескертулер және әлдеқашанғы плагиндердiң ажыратуы. Келбет түс кеңейтулерiн қолдау. Парольлердiң синхронизациясы қосылған және үндемеу бойыншаға қосылған<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-30685_3-20040627-264.html|title=Faster JavaScript gets Google Chrome 10 spotlight|author=Stephen Shankland|date=8 марта 2011|publisher=CNET|lang=en|accessdate=2011-03-08}}</ref><ref>{{cite web|url=http://downloadsquad.switched.com/2011/03/08/chrome-updated-with-faster-javascript-engine-tabbed-settings-an/|title=Chrome updated with faster JavaScript engine, tabbed settings and password sync|author=Sebastian Anthony|date=8 марта 2011|publisher=[[AOL|Switched DownloadSquad]]|lang=en|accessdate=2011-03-08}}</ref>. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 11.0.696 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-04-27 ||534.23 ||3.1.8.12 ||Сөйлеп енгiзу үшiн HTML5 API. Жаңа логотип. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 12.0.742 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-06-07 ||534.30 ||3.2.10.15 ||3D CSS-шi аппаратты үдеу. Зиян келтiретiн файлдардың жүктеуiнен жақсартылған қорғау. Cookies алып тастау мүмкiндiгi, браузерден тiкелей Adobe Flash-ке әсерін келтірмейді . Қосымшалардың адрестi жол арқылы iске қосуы. Пердеден оқуды қолдау жақсартқан. Синхронизацияның күйге келтiрулерiн жаңа бет. [[Gears]] қолдау алып тасталған<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2011/06/chrome-stable-release.html|title=Chrome Stable Release|accessdate=2011-06-07|date=маусым 7, 2011}}</ref>. Құжаттардың PDFқа мөрдiң батырмасы және сақтауы қосылған. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 13.0.782 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-08-02 ||535.1 ||3.3.10.10 ||Қыстырмалардың топтауы. Ұқсас бетке фокусировка өткелде ашық қыстырмаға ендi. 2D Canvas-шi үдеу үндемеу бойыншаға қосылған. Instant тек қана iздестiруге ендi қолданылады. Google Instant Pages енгізілген.Басып шығуды алдын-ала қарауы жақсартылған. Жаңа қыстырма үшiн эксперименталдi бет<ref>{{cite web|url=http://googlechromereleases.blogspot.com/2011/06/dev-channel-update_08.html|title=Google Chrome Releases: Dev Channel Update|accessdate=Jun 8, 2011}}</ref>. |- |style="white-space: nowrap; style="background-color:#fa8072;"| 14.0.835 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-08-11 ||535.1 ||3.4.14.10 ||Көгiлдiр орынына аударма және парольнiң сақтауын панелдiң түсi ендi бозша болды. Жаңа қыстырма эксперименталдi бет ендi аз өте қатысатын қосымшалар скриншоттар және батырма ендi әр түрлi түсi болады. Профайлда эксперименталдi ауыстырып қосу ендi қыстырмалардың сол жағындағы [[Аватар (Интернет)|аватармен]] орналастырып белгiлелген. |- |style="white-space: nowrap; background-color:#fa8072;"| 15.0.874 |style="white-space: nowrap;" rowspan=1|2011-08-12 ||535.1 ||3.5.10.24 ||"Жаңа қыстырма" эксперименталдi бет үндемеу бойыншаға қосылған. |- | style="white-space:nowrap; background:#A0E75A;"| 16.0.912 <!-- DO NOT LIST CHROMIUM VERSIONS --> | style="white-space:nowrap;"|2011-12-13 ||535.7 ||3.6.6.11 ||Бірнеше аккаунттардың бір мезгілде қосылуын қолдайды<ref>{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/Download-Google-Chrome-16-Dev-and-Chrome-15-Beta-223218.shtml|title=Download Google Chrome 16 Dev and Chrome 15 Beta|accessdate=Sep 23, 2011}}</ref> |- | style="white-space:nowrap; background:#d6b4f1;"| 17.0.928 <!-- DO NOT LIST CHROMIUM VERSIONS --> | style="white-space:nowrap;"|2011-12-06 ||535.11 ||3.7.12.6 ||Жүктеулердi жою туралы қолданушының ескертуi тәртiпте соңғы терезенiң жабуында бейсауат. Өңдеушiнiң аспаптыларын панелдер үндемеу бойыншаға қосылған. Шегiнiстердiң мөрдiң алғашқы көруiндегi күйге келтiру. Диалогктiк терезе ұсынылатын тышқандар нұсқағыштың басып алуына шешу әрбiр доменнiң "content settings"iне ендi сақталынады. Сенсор ымдарының шектелген қолдауы. Интерфейстiң ептеген жаңартуы, қосатын қанат белгi және ауыстырып қосқыштар үшiн үйреншiктi өрiс алмастыратын күйге келтiрулердi жаңа қыстырманың батырмасы және беттiң стилизациясына "+" ның қосатын таңбаның жоқтығы CSSтар арқылы. Iздестiру қозғағышының күйге келтiрулерiн синхронизация.<ref>{{cite web|url=http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=15548|title=Issue 15548 - chromium|accessdate=Oct 02, 2011}}</ref> |} == Ерекшеліктері == [[Сурет:Google Chrome icon (March 2011).svg|thumb|150px|right| Google Chrome-нің ағымдағы логотипі, 2011 жылдың наурызынан бастап.]] Google Chrome қауiпсiздiк, жылдамдық және тұрақтылықтың жоғарылатуына бағытталған. 2009 жылдың 9 маусымында Google Chrome өңдеушілері қолданушылардың бейресми бірлестігіне берген сұхбатында браузердің жұмыс жасау жылдамдығы мен ыңғалы да үнемді функционалды қызметін, барлық қосымша функцияларды кеңейту арқылы енгізу жоспарын (стратегиясын) белгілегені туралы айтты. === Қауіпсіздік === Chrome екi қара тiзiмдерден жаңартуын мерзiмдi жүктейдi және сол зиян келтiретiн сайтқа кiрер кезде қолданушыны ескертедi. Chrome браузердегі қыстырмалардың жанындағы өзге де қыстырмаларға ықпал етпес үшін әр қыстырмаға өзінше бір жүйе құрады. Егер iшiндегi қыстырманың жүйесі қатып қалса, сонымен бiрге, ол басқа қыстырмалардың деректер жоғалту қаупіне қарамастан бiтiруге болады. Қыстырмаларды процесске артықшылықтардың ең кiшi саныды процесс берiледi, сонымен есептеу жасай алады, бiрақ оқу немесе жазу өндiрiп ала алмайды. Ауыспалы мағынада қыстырма құм салғышта болады. Әдеттегiдей плагиндер (өте әйгiлi [[Adobe Flash Player]]лер) браузердiң бөлшегi болып саналмайды және құм салғышқа салынбайды. 2010 жылдың 30 наурызында Google Adobe Flash-ті қолданушылар жүктеп отырмас үшін, плагинді браузер ендіргені туралы жариялады. Және ол автоматты түрде жаңартылып тұрады.<ref>{{cite web |url=http://blog.marcchung.com/2008/09/chromes-process-model-explained.html |title=chromes-process model explained |first=Marc |last=Chung |date=2008-09-05 |accessdate=2008-09-10}}</ref> Керекті файлды жүктемес алдында (мысалы, [[EXE]], [[DLL]] немесе [[BAT]]-тiң кеңейтуiмен) оны жүктеу бөлігіндегі сақтауды растау үшін "сақтау" батырмасын басу керек. Бұл компьютерге зиян келтiретiн программалық қамтамасыз етудi автоматты жүктеудi сақтап қалуға мүмкiндiк бередi. Браузер бейсауат тәртіпті қолдайды. Бейсауат тәртіпте қаралатын беттер браузер немесе iздестiрудi тарихында пайда болмайды, сонымен бірге [[cookie]] файл іспеттілерді компьютерде басқа да іздерін қалдырмайды, олар қолданушы браузерді жапқан кезде автоматты түрде жойылады. Әйтсе де, жүктелген барлық файлдар мен жасалған белгiлер сол қалпында сақталып тұрады.<ref name="Paul31Mar10">{{cite web|url =http://arstechnica.com/web/news/2010/03/google-bakes-flash-into-chrome-hopes-to-improve-plugin-api.ars|title=Google bakes Flash into Chrome, hopes to improve plug-in API|accessdate=14 наурыз 2010|last=Paul|first=Ryan|authorlink=|year=2010|month=наурыз}}</ref> Браузер ескертпесінде, бейсауат тәртіпке көшкенде ол басқа да қолданушыларға, серверлер мен бағдарламаларға әсер етпейді, және де қорғануға мүмкіндік бермейді; *Сiздi туралы мәлiметтердi жинайтын немесе мәліметтерді басқа қолданушыларға беретін веб-сайттардан: *Сіздің қай беттер мен қай жерлерге кіріп отырғаныңызды бақылайтын Интернет қызметтерін жабдықтаушылардан; *Сіздің пернетақта әріптерін бақылайтын зиянды операциялық жүйелерден; *Құпия агенттердің аңдуларынан; *Үстіңізде тұрған адамдардан.<ref name="Google Chrome 5.0.375.86 Stable">[http://my-chrome.ru/2010/06/google-chrome-5-0-375-86-stable/ Менің Google Chrome &gt; Google Chrome 5.0.375.86 Stable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101104125219/http://my-chrome.ru/2010/06/google-chrome-5-0-375-86-stable/ |date=2010-11-04 }}</ref> === Жылдамдық === Google Chrome [[JavaScript V8]]-дiң өңделуiндегі жоғары өнiмдi қозғағышты қолданады. Сонымен қатар Google Chrome бетті жүктеу үдете түсу үшін DNS-тің алдын алу жүйесін қолдана алады.<ref>[http://www.google.com/support/chrome/bin/answer.py?hl=ru&answer=114836 Мәліметтермен жұмыс]{{ref-ru}}</ref> === Тұрақтылық === Chrome көп процесстi [[архитектура]], және әрбiр қыстырмаға немесе плагинге қолданылады, жағдайлардың көпшiлiгiнде, жеке процесске сәйкес келедi. Бұл процесстердiң изоляция деп аталатын процедуралар қыстырма бiр-бiрлерiне кедергі болуына ықтимал болады. Сонымен бірге, зиян келтірушілер (қылмыскерлер), бір қыстырманы қолдана отыра басқа қыстырмаларды қарай аламайды.<ref>{{cite web|author=Chromium Developer Documentation|date=2008-09-03|title=Process Models|url=http://dev.chromium.org/developers/design-documents/process-models|accessdate=2008-09-12}}</ref> Chrome сайттар мен плагиндердің қолданушының жедел жадын, процессорын және интернет-каналын қаншалықты қолданып отырғанын қарауға мүмкіндік беретін есептеу диспетчерін қосты. === Интерфейс === Google Chrome интерфейсі қолайлығы бойынша мына батырмаларды кіріктірді: артқа, алға, жаңарту/қотарылуды тоқтату, ағымдағы бетті белгішелер қатарына қосу, басты бетке көшу. Басты бетке көшу батырмасын алып тастауға болады. Қыстырма панелі интерфейстің негізгі бөлшегі болып саналады және мекен-жай жазу бөлігінің астында емес, терезенің үстіңгі бөлігінде орналасқан. Бұл ерекшелік өзге браузерлермен салыстырғанда білініп тұрады. Қыстырма жылдам әрі жеңіл алдыға немесе артқа жылжытуға, және жаңа терезе болып немесе қыстырма қатарына қайта қосуға болады. Әр қыстырма өзінің жеке элементтер тергіші бар, соның ішінде [[Omnibox]]-те бар. '''Omnibox''' - бұл мекен-жай жазу жолы, ол қыстырманың жоғарғы жағында орналасқан, және өзінде мекен-жай жазу жолы мен іздеу жолы бар. Егер жазылған мекен-жай [[URL]] талаптарына сәйкес келмесе онда мекен-жайды іздеу жүйесіне жібереді, мысалы, нүктесі, қисық сызықтары болмаса, мекен-жай басында қателер болса. Chrome бір ерекшеліктерінің бірі - жылдам кіру беті, ол басты бетті алмастырады және де жаңа қыстырма ашқан кезде шығады. Жылдам кіру бетінде ең көп ашқан 8 веб-сайт орналасады(веб-сайттың кішірейтілген көрінісі беріледі), жақында жабылған қыстырмалар, Chrome туралы анықтамалар мен кеңестер және белгішелерді реттеу беті.<ref>[http://googleblog.blogspot.com/2009/09/google-chrome-after-year-sporting-new.html Google Chrome after a year: Sporting a new stable release — Official Google Blog]</ref> Chrome-де мәзір арқылы кіре алатын белгішелерді реттеу менеджері бар. Omnibox-тің сол жағында батырма (жұлдызша бейнесі көрсетілген) бар, оны басқанда ағымдағы бет белгішелер қатарына қосылады. Бірақ бұл функция Linux және Mac платформаларына арналған Chrome нұсқаларында жоқ. Содан соң 6 нұсқасынан бастап батырма баптаулар қатарынан алынып тасталды, ал жұлдызша батырмасын Mozilla Firefox секілді Omnibox-тің оң жағына орналастырылды. "Google Chorme баптаулары" терезесінде үш қыстырма бар: "Негізгі", "Жеке материалдар", "Кеңейтілгендер". "Негізгі" қыстырмасында мына баптаулар орналасқан: басты бет, іздеу жүйесі және қалауы бойынша браузер. "Жеке материалдар" қыстырмасында мына баптаулар орналасқан: белгішелерді реттеу, құпия сөздерді сақтау, формаларды автотолтыру, жасалған жұмыстар туралы мәліметтерді өзге браузерлерден импорттау және мұқаба бетін баптау. "Кеңейтілгендер" қыстырмасында мына баптаулар орналасқан: конфиденциалдық, желі, аударма, жүктеу және қауіпсіздік. Веб-сайт файл жүктеу кезінде қыстырманың астынғы бөлігінде жүктеу күйін көрсететін файлдар жүктеу панелі шығады. Барлық жүктелген файлдар тізімі жүктеулер бетінде орналасқан.<ref name="Issue21152">{{cite web|url = http://code.google.com/p/chromium/issues/detail?id=21152|title = Issue 21152: Expose UI for bookmark menu on all platforms|accessdate=2009-12-30|last=Google|authorlink=|year=2009|month=September}}</ref> === Мұқаба бетін әрлеу === 3.0 нұсқадан бастап қолданушылар браузердің ішкі түрін өзгертуге қол жеткізді. Google браузерге арнап мұқаба бетін әрлеу көрмесін ашты.<ref>{{cite web|url=http://chrome.blogspot.com/2011/03/fresh-take-on-icon.html|title=A fresh take on an icon|author=Steve Rura|date=21 наурыз 2011 жыл|publisher=[[Google Inc.]]|lang=en|accessdate=2011-03-22}}</ref> === Кеңейтулер === Google Chrome қолдану аумағының кеңеюі, браузердің көптеген мүмкіндігі мен функцияларын кеңейте түседі. Көп функция кей адамдарға пайдалы болса, кей адамдарға қолайлы болмауы мүмкін. Google Chrome қолдану аумағының кеңеюі тек керекті ғана батырма қосу емес, және де қолданыла бермейтін функциялардың шектен тыс көбеюіне қарайды. Chrome-нің 4.0 тұрақты нұсқасы шыққаннан бастап кеңейтіле басталды. Ал мұқаба бетін әрлеу көрмесі ресми түрде 2010 жылдың 25 қаңтардан бастап ашылды. Ашылу кезінді 1500 кеңейілген қосыишалар болды. === Веб-беттерді автоматты түрде аудару === Парақшаларды автоматты түрде аудару функциясы 4.1.249.1036 нұсқасынан (2010 жылы 17 наурыздан) бастап қол жетімді болды. Веб-парақшаға кірер кезде парақша бетінің үстінен автоматты түрде аудару бөлігі шығады. === Каналдар мен процесстердің жаңартылуы === 8 қаңтар 2009 жылдың жаңартулар каналдың ысқыла Google көрсетті: Stable (тұрақты), Beta (бета), өңдеушілер (Developer үшін). Бұл өзгеріске енгізуге дейін тек қана екі канал болды: Developer Beta және Қолданушылар көп тұрақты болжамдарды тез алу үшін, сол мақсатпен істеп жасалынған бұл болды. 22 шілде 2010 жылдың олардың шығуы — айналым браузер тұрақты болжамдар жаңарту жылдамдық жоғарылату туралы Google жариялады. Бұрынғы үш айдың орнына алты аптаға дейін қысқарып жатыр. Байланыста қосымша, төртінші бұл іске қосып жатыр, жаңартулар каналы — «Canary» («Шымшық», қауіпті шоғырландырулар бақылау үшін шымшықтармен, қолданхатын шахтерлермен ұқсастық бойынша газды тәуекелмен сабақтас өзгерістер тексеругеген жатырмын көмір шахталарда). Каналмен осы канал ұқсас болады Developer, бірақ жағдайда қажеттіліктер ол қосымша жаңартулар алады, сондықтан оның болжамдардың нөмірлер соңғы болжамдардың нөмірлері асады. Жеке ерекшелікпен әлдеқандай басқа оның параллел (тәуелсіз Chrome Canary келіп жатыр, енді қойылған болжамдар) жүйеге қою және, бойынша, тәуелсіз жаңартулар. Бастапқы түсінікті Windows-Платформа тек қана үшін.<ref>{{cite web|author=Anthony Laforge|date=2010-07-22|url=http://blog.chromium.org/2010/07/release-early-release-often.html|title=Release Early, Release Often|accessdate=2010-07-28}}</ref> Google Chrome автоматты браузерде жаңа болжамда табылуда жаңарып жатыр. Жаңартулар процессі фон тәртіпте болып жатыр және ешқандай әсерлерден қолданушыдан талап етпейді. Егер жаңартулар уақытты ашық Google Chrome болса, жаңа болжам іске қосу үшін браузер жеткілікті жабу және ашу керек.<ref>{{cite web|author=Huan Ren|date=2010-07-22|title=Install/run two Google Chrome builds side by side|url=http://groups.google.com/a/chromium.org/group/chromium-dev/browse_thread/thread/bf71d02dae94eb88?pli=1|accessdate=2010-07-28}}</ref> === Веб-ұсталар үшін аспаптар === Веб-инспектор: іске қосу Үшін қажетті, веб-беттерге кез келген компонентте тышқандар оң батырмамен басу керек және » элементтің коды « Көруі таңдау керек. Бұл компонентпен сабақтас элементтер және қорлар көрсетілетін диалогті терезе пайда болады. Сонымен бірге мүмкіндік болып жатыр, үлгілер DOM және JavaScript консоль иерархиялық ұсыныс қарау керек. (үшін консольды ашу JavaScript, төменгі бөлікте орташа батырманы маңызды басу керек. ОСАОЛАРЛАРҒА Windows JavaScript.) Консоль Өңдеушілерге> Бет> мәзір ашуға болады. Есептердің диспетчері : іске қосу Үшін қажетті: « Бет мәзір ашу керек » және Windows) ОСАОЛАРЛАРҒА » « Өңдеушілерге таңдау керек. » есептердің « Диспетчері таңдау керек. Сонымен бірге тез Shift + Escape пернелермен пайдалануға болады. Есептерге диспетчерде Google Chrome қараусыз қалған барлық процесстер көрініп жатыр, және (жад, процессор және желі) қорлар бұл процесстермен қолданатын. JavaScript қалпына келтіреді: іске қосу Үшін қажетті: « Бет мәзір ашу керек » және Windows) ОСАОЛАРЛАРҒА » « Өңдеушілерге таңдау керек. » JavaScript « Талқылау таңдау керек. Қараусыз қалған процесстер талқылау үшін қолдануға болатын JavaScript қалпына келтіргендіген жатырмын командалық жол ашылады. == Қоғам әсері == 2008 жылы күзде бета-нұсқа шығару кезінде браузердің Google-дің шығарғаны туралы басылымдар жаза бастады, көптеген басылымдар бұған таң қалды, және Google-дің бұндай керемет браузеріне риза болды.<ref>{{cite web|url=http://techcrunch.com/2008/09/02/giving-google-chrome-a-spin-this-thing-moves-fast/|title=Giving Google Chrome A Spin. This Thing Moves Fast.|author=Don Reisinger|quote=All in all, Google Chrome, after just a little time using it, is superb. It’s not only fast, but it’s useful. It’s not only elegant, but it understands what you really want to do with a browser. And although it suffers from some setbacks that shouldn’t be overlooked, it’s still a highly-capable browser. Download Chrome. You won’t regret it.|date=2008-09-02|publisher=[[TechCrunch]]|lang=en|accessdate=2011-05-02|archiveurl=http://www.webcitation.org/5yOICYoOp|archivedate=2011-05-02}}</ref> == Сынға алу == Google Chrome браузері [[APNG форматы]]н қолдамайды. Бірақ APNG форматы ресми түрде расталмаған, ресми емес қосымшаларды қолдану үшін [[APNG плагині]]н орнату қажет.<ref>[https://chrome.google.com/webstore/detail/ehkepjiconegkhpodgoaeamnpckdbblp Animated PNG support for Google Chrome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609112411/https://chrome.google.com/webstore/detail/ehkepjiconegkhpodgoaeamnpckdbblp |date=2012-06-09 }}</ref> == БАҚ == * {{cite web|url=http://www.softpedia.com/reviews/windows/Google-Chrome-Inside-Out-Review-92938.shtml|title=Google Chrome Inside Out|author=Ionut Ilascu|date=3 қыркүйек 2008|publisher=Softpedia|lang=en|accessdate=2011-03-13}} * {{cite web|url=http://www.softpedia.com/reviews/linux/Google-Chrome-Review-137377.shtml|title=Google Chrome 5 Beta Review|author=Lucian Parfeni|date=13 наурыз 2010|publisher=Softpedia|lang=en|accessdate=2011-03-13}} * {{cite web|url=http://www.techradar.com/reviews/pc-mac/software/home-and-reference-software/google-chrome-for-mac-702605/review|title=Google Chrome for Mac review|author=Craig Grannell|date=14 шілде 2010|publisher=TechRadar|description=Can Chrome beat Safari to claim the title of best browser on the Mac?|lang=en|accessdate=2011-03-13}} * {{cite web|url=http://www.pcworld.com/article/150579/google_chrome_web_browser.html|title=Google Chrome 5|author=Nick Mediati|quote=Google's streamlined and speedy browser offers strong integrated search and an intriguing alternative to Firefox and Internet Explorer.|publisher=PCWorld|lang=en|accessdate=2011-03-13}} * {{cite web|url=http://download.cnet.com/Google-Chrome/3000-2356_4-10881381.html?tag=rb_content;main|title=Google Chrome — CNET Editor's Review|author=Seth Rosenblatt|date=8 наурыз 2011|publisher=CNET|lang=en|accessdate=2011-03-13}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ғаламтор шолғыштары]] [[Санат:Google]] 3qbdgz8xppximy5070cm24p1l8z2zot Синхай атындағы көше (Алматы) 0 107102 3638832 3451238 2026-08-03T13:21:48Z Almatrkh 172335 3638832 wikitext text/x-wiki '''Синхай атындағы көше'''. Көшеге [[Қытай]]дың көрнекті композиторы, [[Ұлы Отан соғысы]]ның алдында Қазақстанда 3 жылдай тұрып «Амангелді» көркем фильмінің музыкасын жазуға өзіндік үлес қосқан композитордың бірі [[Си Синхай]]дың есімі ([[Алматы қаласы]] әкімінің 12.10.1999 №597 шешімі) берілген. Көше [[Бостандық ауданы]]нда орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Синхай көшесі.jpg|нобай|Синхай көшесі (Жароков көшесінің тарапынан батыс бағытқа).]] [[Сурет:Синхай көшесінің тақтайшасы.jpg|нобай|Синхай көшесінің тақтайшасы.]] ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Алматы көшелері]] aorhn5ob0faxv6demxot0sx5j4o4zug Төс (құрал) 0 111525 3638854 3446122 2026-08-03T16:14:12Z 1nter pares 146705 3638854 wikitext text/x-wiki '''Төс''' — [[металдар]]ды қолмен еркін соғып өңдегенде қолданылатын тұрақты ұсталық тіреуіш құрал. Бұл [[болат]]тан жасалған [[шомбал]] құйма. Әдетте [[ағаш]]тан жасалған тапал тіреуге бекітіледі. Төс - ұстаның түрлі металды қыздырып немесе құрғақтай өңдейтін негізгі құралы. Төстің алдыңғы сүйірлене біткен жағы - тұмсығы, оған қарсы жағы - дүмі, үстіңгі жағы- беті, екі жақтауы - қапталы деп аталады. Төстің беті суғарылған асыл болып келеді. Тұмсығының түбінде, яғни төстің желке тұсында темір кесуге арналған жасық жері, сондай-ақ дүм жағындағы бетінде бір дөңгелек және бір төрт бұрышты тесіктері болады. Дөңгелек тесігіне салып әр түрлі кесу жұмыстары атқарылады. Ал төрт бұрышты тесікке түрлі көмекші құралдар сұғылады. Төстер қайың, қарағаш, емен сияқты қатты ағаштардан көлденең кесіліп алынған дөңбекке бекітіледі. Оны төстұғыр немесе 《мықан》 деп атайды. Мықан ағашты айналдырып, құрсаулап қояды. Темір ұстасы көбіне жұмысты тұрып істейді. Сондықтан жұмыс кезінде белі ауырмау үшін әрі балға соғуға ыңғайлы болу үшін төстің бетіне тиіп тұратындай деңгейде орнатылады. <ref>Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.</ref> <ref>"Сен білесің бе?" энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құралдар]] r6mhrq8a6e9lhv4768qznqkcgv8ggsb Бульяс 0 199929 3638938 3256383 2026-08-03T19:20:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638938 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Бульяс |шынайы атауы = Bullas |сурет = |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Бульяс''' ({{lang-es|Bullas}}) — [[Испания|Испаниядағы]] [[муниципалитет]], [[Мурсия]] автономды ауданына кіретын [[Мурсия (аудан)|Мурсия]] әкімшілік бірлігіне қатысты. Муниципалитет [[Нороэсте (комарка)|Нороэсте]] ауданы құрамына кіреді. Ауданы: 82,2 км². Халықының саны 12424 адам [[2010 жыл]] бойынша. Аудандық орталыққа дейінгі қашықтық - 52 км. Қаланың саруары Вирхен дель Росарио болып саналады. == Тарихы == Қаланың іргетасы 1690 жылы қаланған. [[Сурет:Poblacion-Bullas-1900-2005.png|thumb|left|200px|Бульяс]] [[Сурет:Raspberry port.jpg|thumb|right|200px|Бульяс]] == Сілтемелер == * [http://www.bullas.net/ Ресми бет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208012450/http://www.bullas.net/ |date=2014-02-08 }} * [http://www.bullas.net/ Ayuntamiento de Bullas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208012450/http://www.bullas.net/ |date=2014-02-08 }} * [http://www.vinosdebullas.es Consejo Regulador de la Denominación de Origen "Bullas"]{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.carm.es/cma/dgmn/LIFE-noroeste/index.htm Gestión Integral Habitats Comarca Noroeste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051230020425/http://www.carm.es/cma/dgmn/LIFE-noroeste/index.htm |date=2005-12-30 }} [[Санат:Испания]] 3a7148x1vyiwjhugdhpi9y7u21us5ge Бёблинген (аудан) 0 203698 3638943 1821436 2026-08-03T22:37:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638943 wikitext text/x-wiki {{Германия ауданы |Қазақша атауы = Бёблинген (аудан) |Шынайы атауы = Landkreis Böblingen |Таңбасы = Wappen Landkreis Boeblingen.png |Орналасуы = Lage des Landkreises Boeblingen in Deutschland.png |Ел = [[Германия]] |Жері = [[Баден-Вюртемберг]] |Әкімшілік округі = [[Штутгарт әкімшілік округі|Штутгарт]] |Басшысы = [[Bernhard Maier]] |Басшының түрi = [[Ландрат]] |Жер аумағы = 617,83 |Тілі = [[неміс тілі|немісше]] |Тілдері = |Тұрғыны = 372 293 |Тығыздығы = 603 |Карта = Baden wuerttemberg bb.png |Ресми коды = 08 1 15 |Автомобиль коды = <tt>BB</tt> |Сайты = http://www.landkreis-boeblingen.de/ www.landkreis-boeblingen.de |email = |Мекен-жайы = Parkstraße 16<br/>71034 Böblingen |Орталығы = [[Бёблинген (қала) | Бёблинген ]] }} '''Бёблинген''' ({{lang-de|Landkreis Böblingen}}) — [[Германия]] [[Германия ауданы|ауданы]]. Аудан орталығы — [[Бёблинген (қала) | Бёблинген]] қаласы. Аудан [[Баден-Вюртемберг]] [[Германия әкімшілік бөлінісі|жерінде]] орналасқан. [[Штутгарт әкімшілік округі|Штутгарт]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. Жер аумағы 617,83 км² шамасында. Тұрғыны 372 293 мың адамды құрайды (2010). Халық тығыздығы 603 адам/км². Ауданның ресми коды — 08 1 15. Аудан 26 елді мекенге бөлінеді. == Қалалар мен қауымдар == ; Қалалар # [[Бёблинген (город)|Бёблинген]] (46 322) # [[Херренберг]] (31 235) # [[Хольцгерлинген]] (11 689) # [[Леонберг]] (45 535) # [[Реннинген]] (17 371) # [[Зиндельфинген]] (61 241) # [[Вальденбух]] (8 726) # [[Вайль-дер-Штадт]] (19 173);Қауымдық ;Қауым # [[Айдлинген]] (9 199) # [[Альтдорф (Бёблинген)|Альтдорф]] (4 447) # [[Бондорф]] (5 783) # [[Декенпфронн]] (2 924) # [[Энинген]] (7 591) # [[Гертринген]] (11 843) # [[Гойфельден]] (9 452) # [[Графенау (Вюртемберг)|Графенау]] (6 651) # [[Хильдрицхаузен]] (3 519) # [[Йеттинген]] (7 691) # [[Магштадт]] (9 055) # [[Мётцинген]] (3 562) # [[Нуфринген]] (5 317) # [[Рутесхайм]] (10 112) # [[Шёнайх]] (10 042) # [[Штайненброн]] (6 135) # [[Вайль-им-Шёнбух]] (10 100) # [[Вайсах]] (7 742) == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.landkreis-boeblingen.de/ www.landkreis-boeblingen.de Ресми бет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212232433/http://www.landkreis-boeblingen.de/ |date=2010-02-12 }} {{Баден-Вюртемберг аудандары}} {{Германия:Бёблинген ауданы:Қалалар}} {{BadenWürttemberg-geo-stub}} [[Санат:Баден-Вюртемберг аудандары]] i8856ngo6v2dfbntvmnsswxg8a9hdej Либенштайн 0 210629 3639052 3638531 2026-08-04T09:07:50Z CommonsDelinker 165 «[[:File:DEU_Liebenstei_(Geratal)_COA.svg]]» деген «[[:File:DEU_Liebenstein_(Geratal)_COA.svg]]» дегенмен алмастырылды. 3639052 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Либенштайн |шынайы атауы = Liebenstein |сурет = [[Сурет:IK Liebenstein.PNG|330px]] |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Liebenstein (Geratal) COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=46 |lat_sec=8 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=51 |lon_sec=15 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Райнхард Дциллак |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,24 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 365 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 377 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036207 |пошта индексі = 99330 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 033 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.oberes-geratal.de |сайт тілі = de }} '''Либенштайн''' ({{lang-de|Liebenstein}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 377 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 12,24 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 033''. Муниципалитеттің басшысы — Райнхард Дциллак. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.oberes-geratal.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120623164144/http://www.oberes-geratal.de/ |date=2012-06-23 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 0gx5szoe8agmai7zi4yw1a44fggz3cu Херетсрид 0 210822 3638968 1825652 2026-08-04T04:30:48Z Gliwi 67438 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Heretsried.png]] → [[File:DEU Heretsried COA.svg]] PNG → SVG 3638968 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Херетсрид |шынайы атауы = Heretsried |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Heretsried COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=28 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=44 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аугсбург |кестедегі аудан = Аугсбург (аудан){{!}}Аугсбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йозеф Картеау |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 515 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 982 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 08293 |пошта индексі = 86465 |пошта индекстері = |автомобиль коды = A |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 7 72 156 |ортаққордағы санаты = Heretsried |сайты = http://www.heretsried.de/ |сайт тілі = de }} '''Херетсрид''' ({{lang-de|Heretsried}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Швабия (округ)|Швабия]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Аугсбург (аудан)|Аугсбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 982 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 7 72 156''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Картеау. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.heretsried.de/ Ресми сайты] {{Бавария аудандары}} {{Германия:Аугсбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] tncaxoa7kscvuibq4ntxe5g1oklfqbx 3638982 3638968 2026-08-04T06:54:28Z 1nter pares 146705 3638982 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Херетсрид |шынайы атауы = Heretsried |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Heretsried COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=28 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=44 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аугсбург |кестедегі аудан = Аугсбург (аудан){{!}}Аугсбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йозеф Картеау |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 515 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 982 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 08293 |пошта индексі = 86465 |пошта индекстері = |автомобиль коды = A |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 7 72 156 |ортаққордағы санаты = Heretsried |сайты = http://www.heretsried.de/ |сайт тілі = de }} '''Херетсрид''' ({{lang-de|Heretsried}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Швабия (округ)|Швабия]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Аугсбург (аудан)|Аугсбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 982 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 7 72 156''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Картеау. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.heretsried.de/ Ресми сайты] {{Бавария аудандары}} {{Германия:Аугсбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] o2ggpskii2zhdy8vn5pfombpd9f8bym 3638983 3638982 2026-08-04T06:54:36Z 1nter pares 146705 3638983 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Херетсрид |шынайы атауы = Heretsried |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Heretsried COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=48 |lat_min=28 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=44 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Бавария |кестедегі аймақ = Бавария |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Аугсбург |кестедегі аудан = Аугсбург (аудан){{!}}Аугсбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Йозеф Картеау |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,31 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 515 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 982 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 08293 |пошта индексі = 86465 |пошта индекстері = |автомобиль коды = A |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 09 7 72 156 |ортаққордағы санаты = Heretsried |сайты = http://www.heretsried.de/ |сайт тілі = de }} '''Херетсрид''' ({{lang-de|Heretsried}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Бавария]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Швабия (округ)|Швабия]] [[Әкімшілік округ (Германия)|әкімшілік округіне]] бағынады. [[Аугсбург (аудан)|Аугсбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 982 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[https://www.statistikdaten.bayern.de/genesis/online?language=de&sequenz=tabelleErgebnis&selectionname=12411-009r&sachmerkmal=QUASTI&sachschluessel=SQUART04&startjahr=2010&endjahr=2010 Bayerisches Landesamt für Statistik und Datenverarbeitung – Fortschreibung des Bevölkerungsstandes, Quartale (hier viertes Quartal, Stichtag zum Quartalsende)]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''09 7 72 156''. Муниципалитеттің басшысы — Йозеф Картеау. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.heretsried.de/ Ресми сайты] {{Бавария аудандары}} {{Германия:Аугсбург ауданы:Қалалар}} {{Bavaria-geo-stub}} [[Санат:Бавария елді мекендері]] 7ku2909fumcdll1h7uofhxgf4uxwsvc Веллинг 0 211146 3638954 2914739 2026-08-04T03:26:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638954 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Веллинг |шынайы атауы = Welling |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Welling.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=19 |lat_sec=51 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=18 |lon_sec=53 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Майен-Кобленц |кестедегі аудан = Майен-Кобленц (аудан){{!}}Майен-Кобленц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Дитер Эберц |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы =  6,8 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 195 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 898 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02654 |пошта индексі = 56753 |пошта индекстері = |автомобиль коды = MYK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 1 37 112 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.gemeinde-welling.de/ |сайт тілі = de }} '''Веллинг''' ({{lang-de|Welling}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Майен-Кобленц (аудан)|Майен-Кобленц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 898 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы  6,8 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 1 37 112''. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Эберц. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.gemeinde-welling.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220427193227/https://www.gemeinde-welling.de/ |date=2022-04-27 }} {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Майен-Кобленц ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] 7o111pn8gm7wk8ur42gtqd81spup2oz Вайберн (Айфель) 0 213796 3638946 2913522 2026-08-03T23:15:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638946 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Вайберн (Айфель) |шынайы атауы = Weibern (Eifel) |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Weibern COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=23 |lat_sec=59 |lon_dir=E |lon_deg=7 |lon_min=09 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Арвайлер |кестедегі аудан = Арвайлер (аудан){{!}}Арвайлер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Петер Йозеф Шмиц |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,56 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 430 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1523 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 02655 |пошта индексі = 56745 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AW |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 1 31 211 |ортаққордағы санаты = Weibern (Eifel) |сайты = http://www.weibern.de/ |сайт тілі = de }} '''Вайберн (Айфель)''' ({{lang-de|Weibern (Eifel)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Арвайлер (аудан)|Арвайлер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1523 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 10,56 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 1 31 211''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Йозеф Шмиц. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.weibern.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160502010357/http://www.weibern.de/ |date=2016-05-02 }} {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Арвайлер ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] 4nccwem46hiru4mp10e8s71pp82yjmm Вильяррубиа-де-лос-Охос 0 222180 3639075 2878032 2026-08-04T11:11:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3639075 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Вильяррубиа-де-лос-Охос |шынайы атауы = Villarrubia de los Ojos |сурет = |жағдайы = |ел = Испания |елтаңба = Escudo de Villarrubia de los Ojos.png |ту = Bandera de Villarrubia de los Ojos (Ciudad Real).svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=39 |lat_min=13 |lat_sec=0 |lon_dir=W |lon_deg=3 |lon_min=36 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Испания әкімшілік бөлінісі{{!}}Автономды бірлестігі |аймағы = Кастилия — Ла-Манча |кестедегі аймақ = Кастилия — Ла-Манча |аудан түрі = Испания провинциялары{{!}}Провинциясы |ауданы = Сьюдад-Реаль (провинция){{!}}Сьюдад-Реаль |кестедегі аудан = |қауым түрі = Комарка (Испания){{!}}Ауданы |қауым = Кампо-де-Калатрава (комарка){{!}}Кампо-де-Калатрава |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 282 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 624 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 11119 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = Villarrubieros |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.villarrubiadelosojos.com |сайт тілі = es }} '''Вильяррубиа-де-лос-Охос''' ({{lang-es|Villarrubia de los Ojos}}) — [[Испания]]дағы [[қала]]. [[Кастилия — Ла-Манча]] автономды бірлестігіне қарасты [[Сьюдад-Реаль (провинция)|Сьюдад-Реаль]] провинциясының құрамына кіреді. Муниципалитет [[Кампо-де-Калатрава (комарка)|Кампо-де-Калатрава]] ауданында ([[Комарка (Испания)|комарка]]) орналасқан. [[2010 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 11119 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 282 км² шамасында. Провинцияның әкімшілік орталығына дейінгі қашықтығы — 47 км. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.villarrubiadelosojos.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616180627/http://www.villarrubiadelosojos.com/ |date=2012-06-16 }} {{Кампо-де-Калатрава ауданы муниципалитеттері}} {{spain-geo-stub}} [[Санат:Сьюдад-Реаль елді мекендері]] o9n26hr1au5qtmb46blevk5zh0kr3d3 Бонате-Сотто 0 237556 3638778 1840650 2026-08-03T12:11:07Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638778 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Бонате-Сотто |шынайы атауы = Bonate Sotto |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=40 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=34 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Бергамо (провинция){{!}}Бергамо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 215 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6010 |санақ жылы = |тығыздығы = 903 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = bonatesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 35 |пошта индексі = 24040 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 16031 |ортаққордағы санаты = Bonate Sotto |сайты = http://www.comune.bonate-sotto.bg.it |сайт тілі = it }} '''Бонате-Сотто''' ({{lang-it|Bonate Sotto}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Бергамо (провинция)|Бергамо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 6010 адамды құрайды. Халық тығыздығы 903 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 24040. Елді мекеннің қамқоршысы — Себастьян.&nbsp;Жыл сайынғы мерекесі — 20 қаңтар. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.bonate-sotto.bg.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412064334/http://comune.bonate-sotto.bg.it/ |date=2021-04-12 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Бергамо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] byi39z9gj96opyja711317b57kq6fvk Вепперсдорф 0 237917 3638962 1840605 2026-08-04T04:20:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638962 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Вепперсдорф |шынайы атауы = Weppersdorf |сурет = |жағдайы = |ел = Аустрия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=47 |lat_min=34 |lat_sec=46 |lon_dir=E |lon_deg=16 |lon_min=25 |lon_sec=37 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Аустрия әкімшілік бөлінісі{{!}}Федералды жері |аймағы = Бургенланд |кестедегі аймақ = Бургенланд |аудан түрі = Аустрия округтерінің тізімі{{!}}Округі |ауданы = Оберпуллендорф (округ){{!}}Оберпуллендорф |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Бургомистрі |басшысы = Пауль Пиниль |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 24,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 314 |климаты = |ресми тілі = неміс тілі{{!}}немісше |тұрғыны = 1754 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+43) 2618 |пошта индексі = 7331 |пошта индекстері = |автомобиль коды = OP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 1 08 23 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.weppersdorf.at |сайт тілі = de }} '''Вепперсдорф''' ({{lang-de|Weppersdorf}}) — [[Аустрия]]дағы коммуна. [[Бургенланд]] [[Аустрия әкімшілік бөлінісі|федералды жеріне]] қарасты [[Оберпуллендорф (округ)|Оберпуллендорф]] округінің құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1754 адамды құрайды (31 желтоқсан 2005). Алып жатқан жер аумағы 24,7 км² шамасында. Елді мекеннің [[Автомобиль нөмірлері|автомобиль коды]] — OP, [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми идентификациялық коды]] — ''1 08 23''. [[2007]] жылғы сайлау нәтижесі бойынша коммунаның бургомистрі болып Пауль Пиниль саналады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.weppersdorf.at Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220329212542/https://www.weppersdorf.at/ |date=2022-03-29 }} {{Аустрия:Оберпуллендорф округі:Қалалар}} {{austria-geo-stub}} [[Санат:Бургенланд елді мекендері]] t4bts8qb3zuurvysqqrh02snn9bnvvu Визано 0 237926 3638981 1840804 2026-08-04T06:33:45Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638981 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Визано |шынайы атауы = Visano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=19 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=22 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Брешия (провинция){{!}}Брешия |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,21 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 59 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1701 |санақ жылы = |тығыздығы = 155 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = visanesi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 30 |пошта индексі = 25010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 17203 |ортаққордағы санаты = Visano |сайты = http://www.comune.visano.bs.it |сайт тілі = it }} '''Визано''' ({{lang-it|Visano}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Брешия (провинция)|Брешия]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1701 адамды құрайды. Халық тығыздығы 155 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11,21 км² шамасында. Пошта индексі — 25010. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.visano.bs.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051229071332/http://www.comune.visano.bs.it/ |date=2005-12-29 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Брешия провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] 687r2qtux68fqsuxbhys6n41bba3uwx Бреббья 0 238263 3638846 1841221 2026-08-03T14:55:19Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638846 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Бреббья |шынайы атауы = Brebbia |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=50 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=39 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Варезе (провинция){{!}}Варезе |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 3119 |санақ жылы = |тығыздығы = 520 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) |пошта индексі = 21020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 12017 |ортаққордағы санаты = Brebbia |сайты = http://www.comune.brebbia.va.it |сайт тілі = it }} '''Бреббья''' ({{lang-it|Brebbia}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Варезе (провинция)|Варезе]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 3119 адамды құрайды. Халық тығыздығы 520 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 6 км² шамасында. Пошта индексі — 21020. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.brebbia.va.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721093239/http://www.comune.brebbia.va.it/ |date=2021-07-21 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Варезе провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] nlhhrfwejbb3pm1akhpi7mc0eztn57k Вестрено 0 238581 3638979 1841751 2026-08-04T06:03:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638979 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Вестрено |шынайы атауы = Vestreno |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=05 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=19 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Лекко (провинция){{!}}Лекко |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Mauro Bazzi |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 291 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 146 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 341 |пошта индексі = 22050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 97089 |ортаққордағы санаты = Vestreno |сайты = http://www.comune.vestreno.lc.it |сайт тілі = it }} '''Вестрено''' ({{lang-it|Vestreno}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Лекко (провинция)|Лекко]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 291 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 146 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 2 км² шамасында. Пошта индексі — 22050. == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 0341 850383 == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.vestreno.lc.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026140545/http://www.comune.vestreno.lc.it/ |date=2016-10-26 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Лекко провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] 5l1b8415z8yngciwjjzj24f9v5s9d8g Бриенно 0 239442 3638852 1842014 2026-08-03T16:06:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638852 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Бриенно |шынайы атауы = Brienno |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=54 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=8 |lon_min=08 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Комо (провинция){{!}}Комо |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Patrizia Nava |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 203 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 424 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 47 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 31 |пошта индексі = 22010 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 13030 |ортаққордағы санаты = Brienno |сайты = http://www.comune.brienno.co.it |сайт тілі = it }} '''Бриенно''' ({{lang-it|Brienno}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Комо (провинция)|Комо]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 424 адамды құрайды&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 47 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 9 км² шамасында. Пошта индексі — 22010. Елді мекеннің қамқоршысы — Назарий.&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 031 814016 * Электронды поштасы: info@comune.brienno.co.it == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.brienno.co.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205017/http://www.comune.brienno.co.it/ |date=2016-03-03 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Комо провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] cx3nwl1qkgdbs07bmyaq1p5pu00gt7y Адельберт фон Шамиссо 0 486083 3638855 3415147 2026-08-03T16:17:45Z Birkho 155141 + Қолтаңбасы 3638855 wikitext text/x-wiki {{уики}}{{Ғалым|Есімі=Адельберт фон Шамиссо|Азаматтығы=[[Пруссия]]|Ғылыми аясы=[[ботаника]], [[зоология]]|Суреті=Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|Commons=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Adelbert_von_Chamisso|Сайты=https://www.chamisso-gesellschaft.de/|Қолтаңбасы=Unterschrift Adelbert von Chamisso deutscher Naturforscher und Dichter französischer Herkunft.svg|Туған күні=30.01.1781|Қайтыс болған күні=21.06.1838|Шынайы есімі={{lang-de|Adelbert von Chamisso}}<br>{{lang-fr|Louis Charles Adélaïde de Chamissot de Boncourt}}|Туған жері=Шалон-ан-Шампань|Қайтыс болған жері=[[Берлин]], Пруссия патшалығы|Жұмыс орны=Берлиндік ботаникалық бақшасы|Альма-матер=Гумбольдт атындағы Берлин университеті<br>Берлиндегі француз гимназиясы}} '''Адельберт фон Шамиссо''' (''Chamisso, Adelbert von'') (1781–1838), толық аты-жөні Луи Шарль Аделаид де Шамиссо (''Louis Charles Adélaïde de Chamisso'') – неміс жазушысы, ақын, жаратылыстанушы. ХІХ ғасырдағы неміс әдебиетінің көрнекті тұлғаларының бірі Ұлты француз бола тұра, неміс поэзиясы мен прозасының ұлы суреткерлерінің бірі болды. Германия тарихи әдебиетін қалыптастыру кезеңінде оның алатын орны бөлек. Поэзиясында саяси тақырыпты көтеріп, сөз өнері арқылы қоғамдағы реакциялық жат қылықтарға қарсы күрес жүргізді. Романтикалық әдеби жанрдың өрлеу кезінде Шамиссо да неміс әдебиетіне үлкен үлес қосты. == Шамиссоның өмірі == Француз ақсүйегі Адельберт фон Шамиссо 1781-ші жылы 30-шы қаңтарда Франциядағы Шампань провинциясындағы Шато-де-Бонкур жерінде граф де Шамиссо әулетінде дүниеге келеді. Граф де Шамиссоның шыққан тегі француздық лотарингтік дворяндар әулетінен болды. Балалық шағы осында өтеді. Шоқындыру кезінде оған Луи Шарль Аделаид де Шамиссо деген есім берілді. 1790-шы жылы Француз революциясы кезінде ордасы қиратылып, бар байлығынан айрылып, қысым көрген Шамиссо әулеті ұзақ уақыт көшіп-қонып жүрді. Бүкіл байлығынан айрылып, жанұясымен Германияға Берлинге жер аударылып, сонда тұрады. Пруссия жеріне тұрақтап қалғанша көптеген қиыншылықты басынан кешеді. 1789–1794-ші жылдардағы қоғамдағы өзгерістер жазушының шығармашылығына түбегейлі өзгерістер әкеледі. Мұқтаждық тауқыметін көп көрген ол ақсүйекке тән паңдықты тастап, өзін-өзі қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Ол ағаш ұстасы, суретші болуға әрекеттенді. Зерттеуші А.С.Дмитриев оны «кедейленген француздық аристократ-эмигрант» деп атады. <ref>Э.Т.А.Гофман. А.С.Дмитриев // Кітапта: История зарубежной литературы ХІХ века. Под ред. Н.А.Соловьевой. Москва, Высшая школа, 2000, ISBN 5-7695-0379-X</ref> 1796-шы жылы Шамиссо «Пруссиялық патшайымның қол баласы» деген атаққа ие болды. <ref>История зарубежной литературы ХІХ в. М.Е.Елизарова и др. Москва, Просвещение, 1972. И 90.</ref> 1798-ші жылы алғашқы әскери шені лейтенант атағымен ол пруссиялық әскер қызметіне түседі. Жеткіліксіз білімін толықтыру үшін ол қажырлықпен еңбектене бастайды. Неміс тілін жетік меңгеріп, неміс классиктері Гейне мен Шиллер, француз ағартушылары Вольтер, Дидро, Руссо, Гельвеций еңбектерін оқып үйренді. Берлин қаласында әдебиет, философиямен әуестенуші жастар қатарында «Поляр жұлдызы одағы» қоғамдастығын құрды. Бұл қоғамдастықта Карл Август, Варнаген фон Энзе, Гофман, Шамиссо, Юлиус, Эдуард Гидцит секілді әдебиетші, философтар болған. 1801-ші жылы Шамиссоның жанұясы Францияға қайта оралады, ал жазушы әскери қызметін жалғастырып, Германияда қалады. Әскери қызмет оған ұнамайтын және мұнда ол өзін жалғыз сезінетін. 1815-ші жылы ғылымдағы ең маңызды мақсатының бірін жүзеге асырудың сәті түседі. Граф Румянцевтің жабдықтауымен, орыс капитаны Коцебудың жетекшілігімен экспедицияға шыққан «Рюрик» атты орыс кемесінен жер шарын жүзіп өту үшін шақырту алады. Шамиссо бұл ұсынысты қабыл алып, 3 жыл бойына (1815–1818) африкалық аралдарды, Оңтүстік Американы, Сібірдің жартысын, одан соң Солтүстік Американы, Полинезиялық аралдар мен Капландияны көреді. Бұл сапар тек қана ғылыми мақсатта болды. Осы сәттен бастап Шамиссоның Ресейге қызығушылығы оянады. Экспедиция кезінде Шамиссо оқымысты ғалым ретінде көптеген аралдардағы адамдардың өмірін, әдет-ғұрпын, тұрмыс-салтын зерттейді. Беймәлім өсімдіктерді табады, құстардың, теңіз жәндіктерінің құрылысын зерттейді. Бірақ капитан Коцебу Шамиссоның ғылыми ізденістеріне барынша кедергі жасап бағады. Коцебу кейіннен өзінің саяхатын жазу барысында Шамиссо еңбектерінің тек үзінділерін ғана, соның ішінде ботаникалық, зоологиялық, гавай тілі туралы лингвистикалық зерттеулерінің үзінділерін ғана жариялайды. Бұл сапардағы ғылыми ізденістерін Шамиссо толық күйінде тек 1836-шы жылы ғана жариялады. <ref>Тоқшылықова Г.Б. Шетел әдебиетінің тарихы. Алматы, 2010. ISBN 986-702-431-859-2</ref> 1818-ші жылы Шамиссо Берлинге оралып, сонда түбегейлі тұрақтауды ұйғарады. Отанына арнап толғанысқа толы өлеңдер жаза бастайды. Шамиссоның жасаған саяхаты оның ғылыми ортада даңқын асыра түсті. Көп ұзамай Шамиссо Берлин қаласындағы Шенеберг ботаникалық бағының адъютанты қызметіне тағайындалып, 1818 жылы Берлин университеті атынан «философия ғылымдарының құрметті докторы» атағы беріледі. Осы жылы үйленеді. Шамиссо өсімдіктанумен де, әдебиетпен де айналысады. Өзінің тамаша өлеңдерінің біразын жариялайды. 1837-ші жылы Шамиссоның әйелі қайтыс болады. Бұл трагедиядан кейін Шамиссо ботаникалық бақтан мүлде кетеді. Шамиссо 1838-ші жылы 21-ші тамызда дүниеден өтеді. == Шамиссо шығармашылығы == Шамиссоның алғашқы жазушылық тәжірибесі – француз тілінде жазылған өлеңдері болды. 1801 жылы неміс тілінде жаза бастайды. Әдеби қызығушылығы оны әдебиетші Варнаген фон Энзеге жақындатады. <ref>История зарубежной литературы ХІХ в. М.Е.Елизарова и др. Москва, Просвещение, 1972. И 90.</ref> 1801 жылы өз қаражатымен «Музалар альманахы» атты алғашқы жинағын жарыққа шығарады. Бұл еңбекке Фихте, Август Вильгельм, Шлегель жоғары баға беріп, оң сапар тілейді. Альманахтың бірінші санында «Фауст» шығармасы жарық көреді. Шамиссо Гетенің ықпалымен сәл ғана өзгеріс енгізудің арқасында «Фауст» шығармасын жазып көпшілік арасында сүйіспеншілікке бөленеді. «Фауст» шығармасынан бөлек оның лирикалық өлеңдері, эпиграммалары мен Новалиске еліктеумен жазған философияға толы «Адельберг мысалы» бар. Пруссиядағы әскери өмірі оған айтарлықтай жеңілдік әкелмеді. Соның әсері болу керек Шамиссо өз еңбектерінде еркіндікті көп сөз етеді. Шамиссо қызмет еткен Гемельн қаласының Наполеон әскерінен жеңіліс табуы, оны әскери қызметтен босатты. Сөйтіп, 1806 жылы отставкаға шығып, екі жыл бойы Франция мен Германия жерлерін аралап, екі жылдан кейін Вандейдегі Наполеонвиллдегі гимназияда мұғалімдік қызметке ие болады. Бірақ екі жылдан соң бұл қызметінен айрылып қалады. 1810 жылы Парижге келіп, А.В.Шлегельмен, де Сталь ханыммен танысады. 1811 жылдың жазын Женева көлінің жағасында, Коппэде де Сталь ханымның имениесінде өткізеді. Мұнда Шамиссо жаратылыстану ғылымдарын, бірнеше тілдерді оқып, игереді. Берлинге қайта оралған соң, Шамиссо медицина университетінің студенті болып жазылып, ботаника мен зоологияны оқып, үйренеді. Сонымен бірге, оқырман қауымның қызығушылығын туғызған лирикалық өлеңдерін баспа бетінде жариялап отырады. 1813 жылы «Петер Шлемильдің ғажайып оқиғасы» атты романтикалық ертегісін (прозалық туынды) жазады. Ертегінің негізгі кейіпкері байлық үшін өз көлеңкесін сатып, кейін оны қайтарып алу үшін бүкіл әлемді шарлап, тек ғылыми жұмыспен айналысу арқылы жаны тыныштық тапқан жан болды. Аталған ертегі немістер мен француздар арасындағы азаттық үшін болған соғыс жылдарында жазылды. Шамиссоның өзінің жеке шығармашылығын ғана емес, бүкіл неміс әдебиетін жаңа бағытқа жетелеген «Көктем», «Кеш», «Диірменші әйел» атты туындылары бар. <ref>Э.Т.А.Гофман. А.С.Дмитриев // Кітапта: История зарубежной литературы ХІХ века. Под ред. Н.А.Соловьевой. Москва, Высшая школа, 2000, ISBN 5-7695-0379-X</ref> 20-жылдары елдегі феодалдық реакцияның шиеленісуі Шамиссоның Берлинде толық тұрақтауымен тұспа-тұс келді. Осы кезде Шамиссо, Гейне, Берн, Платеннің туындыларынан демократиялық бетбұрысты байқауға болады. Уақыт әдеби бағыттың жаңа формасын талап етті. Демократиялық қозғалыстың шиеленісуі Шамиссо шығармашылығына әсер етпей қоймады. 20-жылдан бастап өмірінің соңына дейінгі шығармаларында қара халықтың мұңын мұңдаушы, жан айқайын жеткізуші, бір сөзбен айтқанда халық жанашыры болды. Әсіресе, оның «Бонкур қорғаны» атты лирикалық өлеңі оқырмандарын бей-жай қалдырмады. Бұл өлеңде Шамиссо өзінің балалық шағы өткен, ата-бабасы мекен еткен Бонкур қамалы тұрған жерді соқасымен жыртып жүрген шаруаны ақын қуанышпен құшақ жая қарсы алады. Негізі ақын әрбір ұсақ-түйек дүниелерге дейін суреттеп жазады. Мысалы, биік мұржалар, тас көпірлер, қақпалар, мүрделер т.б. Алайда бұл сюжеттерден оның өткен өміріне деген өкінішін байқай алмаймыз. Шамиссоның «Кәрі патша», «Жайсыз ауа-райы», «Наполеонның өлімі», «Түс» атты сонеттері бар. Ақын 1832 жылы «Неміс музасының альманахы» баспасын басқарады. «Музалар альманахында» 40-жылдары революциялық-демократиялық поэзияның көрнекті өкілі Ф.Фрейлиграт та өз өлеңдерін шығарып отырған. Бұл кезеңде Шамиссо ақын-романтиктерден оқшаулана бастайды. 1837 жылы Шамиссо ақын ретінде жоғары бағалаған және онымен таныс болған Гейненің портретін «Альманахта» шығарғысы келеді. Бірақ бұл ойы іске аспайды. Себебі, Гейне «Романтикалық мектеп» атты шығармасында шваб мектебінің консервативті-эпигондық позицияны ұстанған ақындары жайлы теріс көзқарасын білдірген еді. <ref>Тоқшылықова Г.Б. Шетел әдебиетінің тарихы. Алматы, 2010. ISBN 986-702-431-859-2</ref> Шамиссо «Немістің ұлттық ертегілері» атты балладасында халықтық аңыздарды өңдеп, оған әлеуметтік сипат береді. Оның саяси-әлеуметтік көзқарастары «Бонкур қамалында» (1827) көрініс табады. Шамиссо реставрация кезіндегі саяси жүйеге теріс көзқараста болады. Ол буржуазиялық-демократиялық позицияны ұстанады. === Шамиссо лирикасы === Шамиссо – лирик ақын. Оның алғашқы өлеңдер жинағы 1831 жылы жарыққа шықты. Шамиссо лирик ақын ретінде неміс әдебиетіндегі мықты ақындардың бірінен саналады. Оның барлық өлеңдері бостандыққа деген сүйіспеншілікке, кедейлер мен жарлыларға аяушылық сезімге толы болды. Шамиссо бұрын неміс лирикасында болмаған күнделікті өмір, отбасы тақырыбына «Әйел махаббаты мен өмірі» атты циклі (1830), «Өмірдің көрінісі мен өлеңдері», «Тырна» (1832); әлеуметтік жағынан төменгі сатыдағы адамдар тақырыбына «Кедей және оның иті» (1829), «Жесір әйелдің дұғасы» (1831), «Кір жуушы кәрі әйел» (1833), «Кір жуушы кәрі әйел жайлы екінші өлең» (1838), бостандық үшін күрес және сол жолда күрескен ерлер тақырыбына («Войнаровский», «Бестужев» секілді бостандық үшін күрескен ерлерге арналған өлеңдер) өз өлеңдерін арнады. Шамиссоның саяси лирикасына Реставрация тәртібіне қарсы жазылған «Түнгі қарауылдың жыры», «Бонкур қорғаны»; қорқақ неміс бюргеріне арналған «Француз әні» атты сатиралық өлеңдері жатады. Ақын байрондық тақырып – грек елінің ұлт-азаттық қозғалысына да үн қосты. Бұл тұрғыда жазылған «Хиос», «Лорд Байронның соңғы махаббаты» атты туындылары бар. <ref>Э.Т.А.Гофман. А.С.Дмитриев // Кітапта: История зарубежной литературы ХІХ века. Под ред. Н.А.Соловьевой. Москва, Высшая школа, 2000, ISBN 5-7695-0379-X</ref> Ақын 20-жылдың басы мен 30-жылдың аяғында реалистік тенденцияға бет бұрды. Бірақ сол кездегі Германиядағы дамымаған қоғамдық қатынастардың әсерінен ол өз шығармаларында айтылған шыншылдықтың пісіп-жетілуіне қол жеткізе алмады. Бұл замандағы неміс әдебиеті сол кездегі француз, ағылшын әдебиетіне қарағанда, сыншыл реализмді көтере алмады, оның кең тарауына жол бермеді. Шамиссо неміс демократиялық поэзиясында «Жесірдің табынуы», «Кедей мен оның иті», «Кір жуушы кәрі әйел» атты өлеңдері арқылы бірінші рет кедей-кепшіктердің тұрмыс-тіршілігін басты назарға алды. Бұл тұрғыдан оны жаңашыл ақын деуге болады. «Кедей мен оның иті» өлеңін Карл Маркс жатқа оқыған. Кедей өмірінде басқа ештеңесі жоқ бейшара еді. Иті үшін төленетін салықты төлей алмағандықтан, оны өлтірмекші болады. Кедей шарасыздықтан өзіне-өзі қол жұмсайды. Өлеңнің негізгі идеясы – оқырманның аяушылық сезімін ояту, қарапайым халық пен оның мұқтаждығына оқырман назарын аудару. «Кір жуушы кәрі әйел» өлеңі –әлеуметтік тақырыптағы ең көрнекті өлеңдердің бірі. <ref>История зарубежной литературы ХІХ в. М.Е.Елизарова и др. Москва, Просвещение, 1972. И 90.</ref> «Войнаровский» және «Бестужев» («Жер аударылғандар» деген атпен біріктірілген) туындылары – Шамиссо шығармашылығындағы лиро-эпостық жанрда жазылған өлеңдері. «Жер аударылғандар» атты поэмасын орыс оқырмандары жақсы біледі. Өйткені Германиядан өз шығармалары үшін лайықты, қаһарман кейіпкер таба алмаған Шамиссо орыс декабристеріне назар аударады. Бұнда Сібір жерін аралаған неміс оқымыстысы Адольф Эльман Бестужевпен танысқандығын әңгімелеп береді. Сібір жеріндегі Войнаровскийдің Миллермен кездесуі – бірінші бөлімнің негізі. Шамиссо Войнаровскийді жазғанда лиро-эпостық тұрғыда жазады. Екінші бөлім Эрманның Бестужевпен кездесуін арқау еткен Войнаровский әңгімесінде туған жерінің бостандығы үшін Сібірге жер аударылуы, сүйікті жарының қайтыс болуы, міне, осылардың бәрінен кек алатын кез келді деп есептейді. Орыс декабристерінің тағдыры Шамиссоға Батыс Еуропадағы демократия тағдырына ұқсас болып көрінді. Орыс мәдениетіне зер салуы оның аудармамен айналысуына зор әсер етті. Шамиссо өз шығармашылығында аудармашылықпен де айналысты. Ол А.С.Пушкиннің «Қарға, қарғаның досы» және орыстың әзіл өлеңі «Шемякин соты» атты шығармаларын сәтті аударады. Ал француз тілінен өзінің сүйікті жазушысы Беранже шығармаларын аударды. Шамиссо кездейсоқ оқиғаларды, халықтың арасында көп айтылып жүрген сюжеті қызық әңгімелерді, анекдоттарды, тіпті қылмыстық жағдайлардан материалдар жинап, оны әдеби тілмен өңдеп, көпшілікке ұсына білді. <ref>Тоқшылықова Г.Б. Шетел әдебиетінің тарихы. Алматы, 2010. ISBN 986-702-431-859-2</ref> Шамиссоның өмірі мен шығармашылығын сөз еткенде оның қалам тербеген тақырыптарының әлі күнге маңызды, мағыналы екендігін байқалады. Әдебиетте қай жанрды қолданса да, өте әдемі әдіспен шебер суреттейді. Немістің әдебиет тарихын қалыптастыруда оның алар орны бөлек. Шамиссо неміс әдебиетіне үлкен үлес қосты. Өмір бойғы ізденімпаздық пен еңбекқорлықтың арқасында ол өлмес мұра қалдырды. == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Романтизм жазушылары]] [[Санат:Германия жазушылары]] [[Санат:Германия лингвистері]] [[Санат:Германия этнографтары]] it5u7gywsj59u0z7o7hv7brgkp4hm2k Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3639051 3638659 2026-08-04T09:00:24Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3639051 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35534]||623||26||18||263||28||3||34389||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2898]||274||7||6||377||8||15||2197||0||4||10||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1185]||37||0||0||12||17||0||1108||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 486]||15||0||7||42||6||1||398||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] kk6nlkvyzwij0b2rzq0o1bjqs2nqogh Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3638776 3638254 2026-08-03T12:01:35Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3638776 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2561}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:2233}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1320}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:318}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 5 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:305}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 6 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:252}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 7 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:226}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 8 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:177}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 9 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:158}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 10 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:154}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 11 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:148}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 12 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 13 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:116}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 14 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 15 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:85}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 16 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:73}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 17 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 18 || [[User:Айжан Утепбаева|Айжан Утепбаева]] || [[Special:Contributions/Айжан Утепбаева|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Айжан Утепбаева}} |- | 19 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 20 || [[User:Алмас Нурмаш|Алмас Нурмаш]] || [[Special:Contributions/Алмас Нурмаш|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Алмас Нурмаш}} |- | 21 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 22 || [[User:Lucky2704|Lucky2704]] || [[Special:Contributions/Lucky2704|{{formatnum:48}}]] || {{Permissions|Lucky2704}} |- | 23 || [[User:Нұржанар Хатимуллақызы|Нұржанар Хатимуллақызы]] || [[Special:Contributions/Нұржанар Хатимуллақызы|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|Нұржанар Хатимуллақызы}} |- | 24 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 25 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:34}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 26 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:27}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 27 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 28 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 29 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 30 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 31 || [[User:Бақтыгүл|Бақтыгүл]] || [[Special:Contributions/Бақтыгүл|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Бақтыгүл}} |- | 32 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 33 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 34 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 35 || [[User:Aiman Tauman|Aiman Tauman]] || [[Special:Contributions/Aiman Tauman|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Aiman Tauman}} |- | 36 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 37 || [[User:Омарбек Мөлдір|Омарбек Мөлдір]] || [[Special:Contributions/Омарбек Мөлдір|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Омарбек Мөлдір}} |- | 38 || [[User:Madi Dos|Madi Dos]] || [[Special:Contributions/Madi Dos|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Madi Dos}} |- | 39 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 40 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 41 || [[User:WellDone7|WellDone7]] || [[Special:Contributions/WellDone7|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|WellDone7}} |- | 42 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 43 || [[User:Қатысушы Апельсин|Қатысушы Апельсин]] || [[Special:Contributions/Қатысушы Апельсин|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Қатысушы Апельсин}} |- | 44 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 45 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} {{/end}} artabozxztfsor6fy4xnbe5uask7u0y Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3638976 3638539 2026-08-04T05:00:53Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3638976 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96567" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 567] | data-sort-value="1106" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1106] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86078" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 078] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84039" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 039] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55564" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 564] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48975" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 975] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="33156" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 33 156] | data-sort-value="55" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 55] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="22844" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 22 844] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22698" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 698] | data-sort-value="222" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 222] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19738" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 738] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17254" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 254] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11330" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 330] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10144" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 144] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8337" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8337] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8202" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8202] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7488" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7488] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7420" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7420] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4515" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4515] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4433" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4433] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3746" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3746] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3136" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3136] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2912" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2912] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2135" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2135] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1611" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1611] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1540] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1174" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1174] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1079" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1079] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="920" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 920] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="728" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 728] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="594" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 594] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] dcaglexinyg75feqcq7d8ziusmrgttt Көшім (ру) 0 545049 3638784 3636929 2026-08-03T12:26:35Z Karagandanese 183847 3638784 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. 2017 жылы З. Садуақасов Көшім шежіресін жарыққа шығарды. [[File:Raport of the Kuchumovsky volost. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысы рапорты. 1867 жылы.]] [[Сурет:Report of the Kuchumovsky volost. 1867 year. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысының басқарушы Мес Кибатовтың мөрі.]] == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Басқарушылары == • Құғадай Маманов (ХІХ ғасыр) • Мес Кибатов (ХІХ ғасыр) • Тұңғат Тоқтакүшіков (ХІХ ғасыр) • Сарыбай Қожа Ералин (ХІХ ғасыр) • Қадыр Қозыбаев (ХІХ ғасыр)[https://www.calameo.com/books/0028934340e3eebea0dd4 <nowiki>[1]</nowiki>] == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] dl83jsg46zvd2zpx3vi7g2uhxyufcib 3638786 3638784 2026-08-03T12:28:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Karagandanese|Karagandanese]] ([[User talk:Karagandanese|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3636810 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] oyhyqna7hnzqzlonikjd61mpzndwc9t 3638787 3638786 2026-08-03T12:28:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/1nter pares|1nter pares]] ([[User talk:1nter pares|т]]) өңдемелерінен [[User:Karagandanese|Karagandanese]] соңғы нұсқасына қайтарды 3638784 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. 2017 жылы З. Садуақасов Көшім шежіресін жарыққа шығарды. [[File:Raport of the Kuchumovsky volost. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысы рапорты. 1867 жылы.]] [[Сурет:Report of the Kuchumovsky volost. 1867 year. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысының басқарушы Мес Кибатовтың мөрі.]] == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Басқарушылары == • Құғадай Маманов (ХІХ ғасыр) • Мес Кибатов (ХІХ ғасыр) • Тұңғат Тоқтакүшіков (ХІХ ғасыр) • Сарыбай Қожа Ералин (ХІХ ғасыр) • Қадыр Қозыбаев (ХІХ ғасыр)[https://www.calameo.com/books/0028934340e3eebea0dd4 <nowiki>[1]</nowiki>] == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] dl83jsg46zvd2zpx3vi7g2uhxyufcib 3638788 3638787 2026-08-03T12:28:44Z 1nter pares 146705 3638788 wikitext text/x-wiki {{Дереккөздер жетіспейді}} '''Көшім руы''' ({{lang-kk-Arab|كوشىم رۋى}}) — [[Арғын|Арғынның]] [[Орта жүз|Қаракесек]] руының бір тармағы. Көшімдер [[Ресей империясы]] кезінде Семей облысы [[Қарқаралы уезі|Қарқаралы уезіндегі]] Сарытау (Көшім, Көшім-Байбөрі) болысына қоныстанған. Бүгінде Көшімдер [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] [[Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданындағы]] [[Егіндібұлақ ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Егіндібұлақ ауылдық округінде]], [[Нығмет Нұрмақов ауылдық округі|Нығмет Нұрмақов ауылдық округінде]] және [[Қарағанды|Қарағанды қаласында]] тұрады. == Мәдениеті == [[Сурет:Көшім атаның ескірткіші.png|alt=Көшім атаның ескірткіші|нобай|Егіндібұлақ ауылдық округіндегі Көшім атаға арналған ескірткіш.]] Егіндібұлақ ауылдық округінде Көшім атаға арналған ескерткіш орналасқан. 2017 жылы З. Садуақасов Көшім шежіресін жарыққа шығарды. [[File:Raport of the Kuchumovsky volost. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысы рапорты. 1867 жылы.]] [[Сурет:Report of the Kuchumovsky volost. 1867 year. Koshim clan.jpg|thumb|Көшім болысының басқарушы Мес Кибатовтың мөрі.]] == Рулары == Көшім руы үш атадан тарайды: * Жаныс * Жақсыбек * Елшібек == Тұлғалар == * [[Жүсіпбек Елебеков]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} {{Суретсіз мақала}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Қазақ рулары]] noyze09m893xz103vd724daqobyx2do Уикипедия:Жаңалықтар/Техникалық 4 554792 3638941 3635673 2026-08-03T19:45:36Z MediaWiki message delivery 28897 /* Tech News: 2026-32 */ жаңа бөлім 3638941 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}} {{Жинақталған мазмұн|20|400}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:04, 2026 ж. маусымның 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:47, 2026 ж. маусымның 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 2026 ж. шілденің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:10, 2026 ж. шілденің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:45, 2026 ж. шілденің 21 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 2026 ж. шілденің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 2026 ж. тамыздың 4 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 24re9w4l79kyjxqx3lm3gealyfbv3np Орталық Азия ойындары 1999 0 576592 3638978 3224780 2026-08-04T06:02:34Z ~2026-43095-63 184150 3638978 wikitext text/x-wiki [[File:1999 Central Asian Games Logo.png|thumb]] '''Орталық Азия ойындары''' '''[[1999 жыл|1999]]''', сондай-ақ '''3-ші Орталық-Азия ойындары''' ретінде белгілі, [[Бішкек|Бішкекте]], [[Қырғызстан|Қырғызстанда]] өткізілді.<ref>[http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=99 OCA Regional Games] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613093159/http://ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=99 |date=2010-06-13 }}</ref> 1999 жылғы Орталық Азия ойындарына Қытайлық Тайбэй шақырылды. == Қатысушы елдер == * {{flagicon|Taiwan}} [[Қытайлық Тайпей]] * {{flagicon|KAZ}} [[Қазақстан]] * {{flagicon|KGZ}} [[Қырғызстан]] * {{flagicon|TJK}} [[Тәжікстан]] * {{flagicon|TKM}} [[Түрікменстан|Түркменстан]] * {{flagicon|UZB}} [[Өзбекстан]] == Спорт == * баскетбол (ерлер, әйелдер) * бокс * волейбол (ерлер, әйелдер) * күрес (еркін, грек-рим күресі) * дзюдо * жеңіл атлетика * спорттық ату * семсерлесу * жарысқа арналған цикл * жүзу * теннис * ауыр атлетика == Медаль кестесі == {| {{RankedMedalTable}} |- |1||align=left|{{байрақ|Қазақстан}}||119||68||34||221 |- style="background:#ccccff" |2||align=left|{{байрақ|Қырғызстан}}||27||58||59||144 |- |3||align=left|{{байрақ|Өзбекстан}}||17||28||30||75 |- |4||align=left|{{байрақ|Түрікменстан}}||0||6||25||31 |- |5||align=left|{{байрақ|Тәжікстан}}||0||2||10||12 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орталық Азия ойындары]] jobt3dkw8g0lktpmrl3iusaoct2asc2 Орталық Азия ойындары 2003 0 576594 3639069 2534577 2026-08-04T10:57:12Z ~2026-42946-74 184158 3639069 wikitext text/x-wiki [[File:2003 Central Asian Games Logo.png|thumb]] '''2003 жылғы Орталық Азия ойындары''', сондай-ақ '''5-ші Орталық-Азия ойындары''' ретінде белгілі [[Душанбе|Душанбеде]], [[Тәжікстан|Тәжікстанда]] 2003 жылы өткізілді.<ref>{{Cite web|title=Dushanbe 2003|url=http://www.ocasia.org/Game/GameParticular.aspx?GPCode=101|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|accessdate=2010-10-17}}</ref> == Қатысушы елдер == * {{flagicon|KAZ}} [[Қазақстан]] * {{flagicon|KGZ}} [[Қырғызстан]] * {{flagicon|TJK}} [[Тәжікстан]] * {{flagicon|TKM}} [[Түрікменстан|Түркменстан]] * {{flagicon|UZB}} [[Өзбекстан]] == Спорт == * баскетбол (ерлер, әйелдер) * бокс * волейбол (ерлер) * күрес (еркін, грек-рим күресі) * дзюдо * жеңіл атлетика * спорттық ату * таэквондо * теннис == Медаль кестесі == {| {{RankedMedalTable}} |- |1||align=left|{{байрақ|Қазақстан}}||48||32||31||111 |- |2||align=left|{{байрақ|Өзбекстан}}||36||35||20||91 |- style="background:#ccccff" |3||align=left|{{байрақ|Тәжікстан}}||18||22||17||57 |- |4||align=left|{{байрақ|Қырғызстан}}||5||14||42||61 |- |5||align=left|{{байрақ|Түрікменстан}}||0||5||17||22 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Орталық Азия ойындары]] 3epfumx89auni0qg711gli0zywbkmp9 Кәрсен-Керней болысы 0 586201 3639057 3529559 2026-08-04T09:50:48Z Kaiyr 3134 /* Тарихы */ 3639057 wikitext text/x-wiki {{Әкімшілік бірлік |Түс1 = |Қазақша атауы = Кәрсен-Керней болысы |Шынайы атауы = |Елтаңба = |Ту = |Елтаңбаның ені = |Тудың ені = |Елтаңбаның аты = |Тудың аты = |Ел = Ресей империясы |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |type = |деңгей = |CoordScale = |Әнұраны = |Статусы = |Кіреді = [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Қарқаралы уезі]] |Енеді = 18 әкімшілік ауыл |Астанасы = |Ірі қаласы = |Ірі қалалары = |Құрылды = 18 маусым 1824<ref name=autogenerated1>Шет ауданы, энциклопедия, Алматы, Казакпарат, 2013</ref> |Таратылған уақыты = [[1869]] |Басшысы = |Басшының түрі = |Басшысы2 = |Басшының түрі2 = |ЖІӨ = |ЖІӨ жылы = |ЖІӨ бойынша орны = |Жан басына шаққанда ЖІӨ орны = |Тілі = |Тілдері = |Тұрғыны = 7568 |Санақ жылы = 1831-1855 |Пайызы = |Халық саны бойынша орны = |Тығыздығы = |Тығыздығы бойынша орны = |Ұлттық құрамы = [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] бұтағының Кәрсөн және Керней руы |Конфессиялық құрамы = Мұсылмандар |Жер аумағы = |Жер аумағының пайызы = |Жер аумағы бойынша орны = |Максималды биіктігі = |Орташа биіктігі = |Минималды биіктігі = |Ендік = |Бойлық = |Карта = |Карта ені = |Әкімшілік бірліктің картасы = |Әкімшілік бірлік картасының ені = |Уақыт белдеуі = |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон коды = |Пошта индекстері = |Интернет-үйшігі = |Автомобиль коды = |Сайты = |Commons санаты = |Түсініктемелер = }} '''Кәрсен-Керней болысы''' — [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]] [[Қарқаралы сыртқы округі|Қарқаралы сыртқы округіндегі]] қазақ болысы. == Тарихы == 1824 жылы 13 маусымда Қарқаралы сыртқы округінде құрылған. 1869 жылы<ref>Шет өңірінің тарихи-мәдени ескерткіштері, Қарағанды 2004</ref> [[Ақшатау болысы (Семей облысы)|Керней]] және [[Мойынты болысы|Кәрсөн болыс]]тарына бөлінген. {| class="wikitable" !№ !Болыс, ру, ауыл атаулары|| Ауыл саны || Үй саны || colspan="2" | Жан басы ! colspan="4" |Жобалы саны |- | ||| || ||ер|| Әйел || жылқы || ірі қара || қой || түйе |- | |1|| 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 |- | | Кәрсен-Керней болысында Басшы-сұлтан Құдайменді Ғазин || 1 || 22 || 66 || 88 || 675 || 41 || 1100 || |- | | Керней руы, Шаң бөлімінде, Старшын Жәнібек Тазовта || 3 || 124 || 372 || 406 || 1140 || 300 || 8100 || |- | | Керней руы, Дау, Түйте бөлімдерінде Старшын Бәйсейіт Қырбасовта || 2 || 99 || 207 || 306 || 1410 || 232 || 8170 || |- | | Керней руы, Балта бөлімінде Старшын Аққошқар Ақеділовте || 2 || 84 || 252 || 336 || 2000 || 101 || 6300 || |- | | Керней руы, Балапан бөлімінде Старшын Арқабай Ерубаевта || 2 || 106 || 318 || 424 || 1275 || 250 || 8000 || |- | | Кәрсен руы, Алықұл, Баймұрат бөлімдерінде Старшын Қансейіт Жабағинде || 2 || 106 || 318 || 424 || 1030 || 159 || 3680 || |- | | Кәрсен руы, Ырысқұл бөлімінде Старшын Көнек Қоңырбаевта || 1 || 51 || 153 || 204 || 382 || 113 || 2170 || |- | | Кәрсен руы, Ерназар бөлімінде Старшын Жанбатыр Қойсынбаевта || 1 || 48 || 144 || 102 || 282 || 81 || 3220 || |- | | Кәрсен руы, Таңыбай бөлімінде Старшын Байарыстан Әбеновте || 2 || 74 || 222 || 206 || 572 || 150 || 3300 || |- | | Кәрсен руы, Құлназар бөлімінде Старшын Қожас Елшібековте || 1 || 56 || 168 || 224 || 325 || 103 || 3870 || |- | | Кәрсен руы, Таз бөлімінде Старшын Ожайық,Көшекбаевта || 2 || 71 || 213 || 284 || 1320 || 150 || 4970 || |- | | Кәрсен руы, Жүзей бөлімінде Старшын Базар Есбергеновте || 1 || 75 || 225 || 300 || 526 || 132 || 2900 || |} 1855-1858 жж санақ бойынша адам басына шаққанда [[Қарқаралы сыртқы округі]] бойынша жылқы санына екінші орында, ал қой санынан бірінші орында болған.<ref>Омбы облыстық мұрағаты. Отдел дореволюционных фондов. Ф.3. Оп.3. Ед. хранения 3766. Cв. 503.</ref><ref>Қояншы-Дәулет-Таңай (Қояншытағай) шежіресі / Жалпы редакциясын басқарған Н. О. Дулатбеков. — Қарағанды: «Болашақ-Баспа» РББ, 2008. — 293 б.</ref> == Басшылары == [[File:Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, общий вид.jpg|thumb|Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова]] [[File:Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, указатель.jpg|thumb|Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, указатель]] [[File:Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, внутри.jpg|thumb|Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова, внутри]] [[File:Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова. купол.jpg|thumb|Мавзолей волостного управителя Нурлана Байсеитова. купол]] * Бірінші басшысы — сұлтан Құдайменді Ғазин 1824 жылдың 14 шілдесінен 1837 жылға дейін.<ref>[http://bibliotekar.kz/kazahstan-v-20-40-gody-xix-veka-e-bekmah/glava-7-vosstanie-v-srednem-zhuze.html Глава 7. ВОССТАНИЕ В СРЕДНЕМ ЖУЗЕ. — bibliotekar.kz - Казахская электронная библиотека] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423060140/http://bibliotekar.kz/kazahstan-v-20-40-gody-xix-veka-e-bekmah/glava-7-vosstanie-v-srednem-zhuze.html |date=2016-04-23 }}</ref>. * Есберген Садырбаев ~ 1847 ~ 1849 * Бегалы Жәутікұлы ~ 1849 ~ 1850 * Нұрлан Байсейітов (19.01.1851-10.03.1855) * Данияр Баубеков * Ак Жанысбаев * Көпбай Есетов 16.04.1859 == Шежіре == [[Арғын]] - [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] - Бошан - Бораншы: * Тілеберді ** Керней *** Самырза *** Дау (Қараша, Балта, Түйте) *** Шаң (Ес, Жар-Құтымбет, Сүйіндік, Қуандық, Маматай) *** Балапан (Есей, Бөгілі, Тұрнияз) *Сұрауберді ** Кәрсөн *** Есенаман (Қадыр, Асан, Қалыбай) *** Наурызымбет (Қозыбақ) *** Жүзей (Құлқара) *** Алданазар (?) *** Бабаназар (Аралбай, Оралбай) *** Бекназар (Таңғабай) *** Есназар *** Құлназар (Қойлан) [[Арғын]] - [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] - Шұбыртпалы: *** *** *** == Халық == Халық саны негізінен [[Арғын]] тайпасының [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руының Кәрсөн және Керней бұтағынан құралған. 1824 жылғы санақта Кәрсөн-Керней: 3243 ер, 4324 әйел.<ref>http://akikat.kazgazeta.kz/?p=838 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170917170814/http://akikat.kazgazeta.kz/?p=838 |date=2017-09-17 }}</ref><ref>М.С.Мұқановтың «Этнический состав и расселения казахов средного жуза»</ref> == 1850 ревизия == {| class="wikitable collapsible sortable" ! !! colspan="3" | 1850 жыл, ревизия |- ! Аты тегі | Ер || әйел || жылқы |- ! colspan="4" | Керней руы |- ! Болыснай Есберген Садырбай | 4 || 4 || 140 |- ! colspan="4" | Керней руы, Ес тармағы, 1. Байдәулет тармағы |- ! А.с. Орманшы Күлен | 4 || 4 || 82 |- ! Айдабол Күленов | 3 || 4 || 70 |- ! Дүйсе Жанболов | 1 || 1 || 72 |- ! Қазытай Жанболов | 2 || 2 || 72 |- ! Ноғай Жанболов | 1 || 1 || 72 |- ! Даданбай Құлболдин | 2 || 2 || 6 |- ! Шүйінбек Құлболдин | 1 || 1 || - |- ! Асылбек Құлболдин | 1 || 1 || - |- ! Қаржас Күленов | 4 || 3 || 75 |- ! Төлепберген Қаржасов | 1 || 1 || 75 |- ! Кейқуат Теміров | 2 || 2 || - |- ! Байбағыс Қозыбаев | 2 || 1 || 3 |- ! Медет Қоскелдин | 1 || 1 || - |- ! Көгедай Болатов | 2 || 3 || 7 |- ! Жанақ Байшуақов | 5 || 5 || 2 |- ! Жайлау Байшуақов | 3 || 3 || 6 |- ! Кен Байшуақов | 1 || 2 || 1 |- ! Дәуіт Егізғарин | 3 || 3 || 10 |- ! Бек Егізғарин | 2 || 3 || 10 |- ! Дөнен Егізғарин | 1 || 1 || 4 |- ! Айтбай Жолғұттин | 2 || 2 || 14 |- ! Тоқабай Айтбаев | 4 || 5 || 10 |- ! Қыпшақбай Айтбаев | 4 || 4 || - |- ! Матыбай Айтбаев | 3 || 3 || - |- ! Қашаған Айтбаев | 2 || 3 || 4 |- ! Салабай Айтбаев | 2 || 2 || 2 |- ! Назарбай Айтбаев | 3 || 3 || 2 |- ! Жангел Егізғарин | 2 || 2 || 17 |- ! Әлеке Жангелов | 1 || 1 || 17 |- ! Азнабай Бақтыбаев | 2 || 2 || - |- ! Сатыбалды Айтбаев | 3 || 3 || 12 |- ! Қараменде Кейтпеев | 3 || 4 || 6 |- ! Байгел Аманбаев | 2 || 2 || 8 |- ! Болтай Күлтеев | 2 || 2 || 6 |- ! Қанқожа Кейтеев | 3 || 2 || - |- ! Ағадай Өтелбаев | 2 || 2 || - |- ! Болтай Келтеев | 4 || 5 || 16 |- ! Жандарбек Жақин | 2 || 2 || 1 |- ! Қабанбай Ботақанов | 1 || 1 || 2 |- ! Болғанбай Ботақанов | 1 || 1 || 2 |- ! Аткелтір Қабанбаев | 4 || 4 || 6 |- ! Тоқтанай Тасболатов | 4 || 4 || 4 |- ! Күлік Қабанбаев | 1 || 1 || 9 |- ! Мыңбыр Ботақанов | 2 || 1 || - |- ! Арқарбай Мыңбыров | 1 || 1 || - |- ! colspan="4" | 2. Кенендік |- ! Керейбай Құтаманов | 3 || 3 || 115 |- ! Байғара Қонақбаев | 5 || 5 || 115 |- ! Барабай Қонақбаев | 1 || 1 || 115 |- ! Тоқабай Қонақбаев | 2 || 2 || 4 |- ! Берді Мүсірепов | 2 || 3 || 1 |- ! Тұрсынбай Мүсірепов | 3 || 3 || - |- ! Төртуыл Мүсірепов | 2 || 3 || 3 |- ! Саты Мүсірепов | 3 || 2 || 1 |- ! Тойғанбай Мүсірепов | 1 || 1 || - |- ! Ұрмаш Мүсірепов | 3 || 3 || 3 |- ! Торғай Мұсабаев | 2 || 2 || 4 |- ! Шау Мұсабаев | 2 || 1 || 5 |- ! Байтемір Мұсабаев | 3 || 3 || 10 |- ! colspan="4" | 3. Малгелді |- ! Майбас Майгелдин | 2 || 2 || 2 |- ! Ізбасты Майбасов | 2 || 1 || - |- ! Аққозы Майбасов | 2 || 2 || - |- ! Телғозы Майбасов | 1 || 1 || - |- ! Табылды Майгелдин | 3 || 4 || - |- ! Қарақозы Майбасов | 2 || 2 || - |- ! Мәмбет Қойбасов | 2 || 2 || - |- ! Түлкібай Майгелдин | 4 || 3 || - |- ! Қаңтар Айбасов | 2 || 2 || - |- ! Мұақ Бөрібасов | 3 || 3 || - |- ! Сұрапкел Айбасов | 1 || 1 || - |- ! Жүзен Түлкібаев | 2 || 2 || - |- ! Қарсақ Майгелдин | 3 || 3 || - |- ! colspan="4" | Темеш тобы |- ! Жанбай Жарылғапов | 1 || 1 || 1 |- ! Кенбай Жарылғапов | 2 || - || - |- ! colspan="4" | 4. Ораз бөлігі |- ! Керейбай Төлебаев | 3 || 3 || 4 |- ! Аю Төлебаев | 3 || 4 || 13 |- ! Ақын Төлебаев | 2 || 2 || 3 |- ! Бибатыр Құрманбаев | 4 || 5 || 1 |- ! Төре Байсарин | 3 || 3 || 11 |- ! Жайгенес Төрин | 2 || 2 || 11 |- ! Тасыбек Жайынов | 2 || 2 || - |- ! Жанақ Оразов | 3 || 3 || 7 |- ! Бермен Жанақин | 3 || 3 || - |- ! Батырбек Жанақин | 3 || 4 || 1 |- ! Кәмен Жанақин | 2 || 2 || 1 |- ! Анай Таймалақов | 2 || 2 || 1 |- ! Қаржау Байсарин | 3 || 5 || 22 |- ! Бейсенбі Байсарин | 2 || 3 || 1 |- ! Матай Қойсарин | 2 || 2 || 1 |- ! Нұр Қойсарин | 2 || 3 || 2 |- ! colspan="4" | Алшын табы |- ! Нар Шүренов | 1 || 2 || - |- ! Сапар Арғынбаева | - || 1 || - |- ! (Айнабек Жанысбаев) | || || |- ! colspan="4" | Жиыны:213-222-824 |- ! colspan="4" | Шаң тармағы. 1.Құтымбет бөл. |- ! Ас. Мұжық Құрқұйын | 1 || 2 || 14 |- ! би Жанысбай Тазов | 1 || 1 || 36 |- ! би Ақ Жанысбаев | 4 || 3 || 42 |- ! Қоныс Тазов | 2 || 2 || 125 |- ! Әлжан Жанысбаев | 1 || 1 || 12 |- ! Бөлеген Тазов | 2 || 2 || 30 |- ! Жапақ Жанысбаев | 3 || 3 || 2 |- ! Тілес Жанысбаев | 3 || 3 || 8 |- ! Қазанғап Тазов | 2 || 2 || - |- ! Қарқұйын Өмірбеков | 2 || 3 || 27 |- ! Қанай Өмірбеков | 3 || 3 || 36 |- ! Жанай Өмірбеков | 3 || 2 || 63 |- ! Қайдауыл Өмірбеков | 3 || 4 || 2 |- ! Жәдік Өмірбеков | 3 || 3 || 10 |- ! Жанбай Қарқұйынов | 3 || 3 || 8 |- ! Итбай Өмірбеков | 3 || 4 || 18 |- ! Сарыбатыр Тоңқиев | 3 || 3 || 3 |- ! Аю Сарыбатыров | 2 || 3 || 2 |- ! Құбыл Сарыбатыров | 4 || 5 || 25 |- ! Алтынай Сарыбатыров | 3 || 4 || 1 |- ! Найзабек Сарыбатыров | 4 || 5 || - |- ! Бозжан Тепенов | 5 || 4 || 1 |- ! әй. Тербен Байқадамова | 1 || 1 || - |- ! Бимен Жанұзақов | 5 || 3 || 4 |- ! Құнар Жанұзақов | 3 || 3 || 8 |- ! Қонақ Бәйменов | 3 || 3 || 4 |- ! Серкебай Бәйменов | 3 || 4 || 6 |- ! Бисерке Бәйменов | 5 || 4 || 3 |- ! Қоңырбай Бәйменов | 3 || 3 || 5 |- ! Бұлти Бәйменов | 2 || 3 || 1 |- ! Сарғалдақ Бәйменов | 2 || 3 || 1 |- ! Айнабек То5ызбаев | 3 || 3 || 61 |- ! Салық Жанұзақов | 4 || 5 || 55 |- ! Ердекей Тоғызов | 4 || 5 || 8 |- ! Қонақбай Жанұзақов | 4 || 3 || 6 |- ! Шал Қисы: | 2 || 2 || 4 |- ! Құлбай Тоғызбаев | 2 || 2 || 4 |- ! Асылбай Тоғызбаев | 3 || - || 4 |- ! Қарсыбай Қисықов | 1 || 2 || 28 |- ! Қисық Жанұзақов | 3 || 3 || 28 |- ! Жақсыбай Жанұзақов | 1 || 1 || 1 |- ! colspan="4" | 2. Сүйіндік |- ! би Қара Бәйтіков | 3 || 4 || 34 |- ! Қанқұл Бәйтіков | 3 || 3 || 27 |- ! Шолақ Бәтіков | 4 || 4 || 21 |- ! Тоқсанбай Сағындықов | 2 || 2 || - |- ! Шүрмен Жомартов | 3 || 3 || 3 |- ! Әжі Жомартов | 2 || 2 || 1 |- ! Байдара Шүрменов | 1 || 1 || - |- ! Сырғабай Көшебаев | 1 || 1 || 2 |- ! Көжек Көшебаев | 2 || 2 || 2 |- ! Байғожа Тәйтіков | 3 || 4 || - |- ! Тайжы Тәйтіков | 4 || 4 || 5 |- ! Шонтай Тәйтіков | 2 || 3 || - |- ! Тайкелтір Тәйтіков | 1 || 1 || 1 |- ! Аққожа Шоқатов | 3 || 5 || 2 |- ! Дүбер Жанғабылов | 3 || 3 || 3 |- ! Шабар Жанғабылов | 2 || 2 || - |- ! Сексенбай Сағындықов | 2 || 2 || 3 |- ! Бақтияр Бөлемесов | 4 || 5 || - |- ! Биғара Шаншаров | 2 || 3 || - |- ! Бөлекбай Ошағанов | 3 || 2 || - |- ! Үрпейіс Ошағанов | 2 || 1 || 3 |- ! Дорбен Тоғабаев | 2 || 2 || - |- ! Байкенже Саңрықов | 3 || 4 || 1 |- ! Төлен Өміров | 1 || 2 || 1 |- ! colspan="4" | 3. Қуандық |- ! Торғауыт Маркенов | 3 || 3 || 15 |- ! Қопа Торғауытов | 3 || 2 || 15 |- ! Жетібай Құлжанов | 4 || 3 || 6 |- ! Жетербай Құлжанов | 2 || 2 || 5 |- ! Сокыр Алтыбаев | 4 || 2 || 1 |- ! Қыдырбек Ұлжанов | 6 || 5 || 6 |- ! Меркебай Өміреков | 1 || 2 || 3 |- ! Жұман Өміреков | 3 || 3 || 3 |- ! Аман Түйкин | 2 || 2 || 2 |- ! Төлеген Теңізов | 1 || 1 || 7 |- ! Бақаяқ Теңізов | 2 || 2 || 7 |- ! Күлік Егізеков | 3 || 2 || - |- ! Қайқы Бұланов | 4 || 4 || - |- ! Бек Бұланов | 2 || 2 || 1 |- ! Шаркынбай Көбенев | 3 || 2 || 18 |- ! Байбала Көбенев | 2 || 2 || 1 |- ! Алтай Торғауытов | colspan="3" | 1845 ж. Ақм- Тамаға кетті |- ! Шыны Құлжабаев | 1 || 2 || - |- ! Ербі Шағыров | 1 || 1 || - |- ! Шакы Құлжабаев | 2 || 2 || 1 |- ! Мәти Бекбаев | 4 || 4 || 10 |- ! Бектас Басанов | 2 || 1 || 1 |- ! Құдабай Бекбасов | 3 || 3 || 15 |- ! Дәуітбай Жанбаев | 2 || 1 || 1 |- ! әй.Үкіаяк Бұғалина | 1 || 2 || 1 |- ! Құнан Өтеулин | 2 || 2 || 4 |- ! Қодас Құнанов | 3 || 3 || 4 |- ! Алданазар Құнанов | 1 || 1 || 2 |- ! Боқан Құнанов | 1 || 1 || 1 |- ! Жұман Жаманбаев | 5 || 4 || 1 |- ! Шындауыл Төлесов | 4 || 3 || 1 |- ! Қараман Сатанов | 3 || 2 || 1 |- ! Қалкан Жанбин | 1 || 1 || 1 |- ! Базарбай Тайбеков | 3 || 3 || - |- ! Қырғыз табы | || || |- ! Байдәулет Тілеубердин | 2 || 3 || 1 |- ! Дүйсенбай Тілеубердин | 3 || 3 || 2 |- ! colspan="4" | Жиыны:262-268-886 |- ! colspan="4" | Дау-Түйте тармағы |- ! colspan="4" | 1.Жарылғап бөлігі |- ! Ас. Қаражігіт Бексейіт | 1 || 1 || 1 |- ! Бексейіт Жәнібеков | 5 || 3 || - |- ! Байсейіт Қырбасов | 2 || 4 || 1000 |- ! Нұрлан Байсейітов | 2 || 2 || 1000 |- ! Қасқабай Қырбасов | 2 || 2 || 1000 |- ! Тоқсейіт Қырбасов | 3 || 3 || 85 |- ! Құлсейіт Қырбасов | 2 || 3 || 135 |- ! Мырзасейіт Қырбасов | 3 || 3 || 49 |- ! Базарқұл Жылқыбаев | 4 || 4 || 15 |- ! Бұрақай Базарқұлов | 1 || 1 || 15 |- ! Данияр Баубеков | 3 || 3 || 126 |- ! Алдияр Баубеков | 4 || 4 || 52 |- ! Райымбек Баубеков | 3 || 3 || 190 |- ! Тоқыш Баубеков | 2 || 3 || 13 |- ! Мырзағұл Баубеков | 2 || 2 || 63 |- ! әй. Айдын Өжетова | - || 2 || 63 |- ! Садыбек Жарылғапов | 1 || 1 || 310 |- ! Базылбек Садыбеков | 3 || 4 || 310 |- ! Бекберген Садыбеков | 4 || 4 || 44 |- ! Бұзау Садыбеков | 3 || 3 || 12 |- ! әй. Битей олжабаева | 1 || 1 || 12 |- ! Жәнібек Жарылғапов | 2 || 2 || 27 |- ! Темірбай Жәнібеков | 1 || 1 || 27 |- ! Төресейіт Жәнібеков | 3 || 3 || 155 |- ! Берден Бисейітов | 2 || 3 || 186 |- ! Бақсейіт Жәнібеков | 3 || 5 || 67 |- ! Әдігене Хансейітов | 3 || 4 || 66 |- ! Хансейіт Жәнібеков | 3 || 4 || 66 |- ! Ерсейіт Жәнібеков | 5 || 4 || 7 |- ! Битен Құлынбеков | 4 || 3 || 25 |- ! Алтай Есіркепов | 2 || 3 || 2 |- ! Шақай Жолымбетов | 3 || 3 || 8 |- ! Бердіқожа Жолымбетов | 1 || 2 || 20 |- ! Дән Жолымбетов | 3 || 2 || 12 |- ! Балықбай Келімбетов | 1 || 1 || 2 |- ! Тоғай Мырзабеков | 3 || 4 || 32 |- ! Қуат Жетімеков | 2 || 2 || 8 |- ! Қарақұл Құттыбаев | 4 || 4 || 27 |- ! Жаңықұл Құттыбаев | 1 || 1 || 27 |- ! Бурабай Таушев | 2 || 3 || 3 |- ! Байгелді Жылкелдин | 2 || 2 || 3 |- ! Құлтай Жылкелдин | 2 || 2 || 2 |- ! Мықтыбай Жақсылық | 2 || 1 || 19 |- ! Қондыбай Жақсылықов | 1 || 1 || 19 |- ! colspan="4" | Қыпшақ табы |- ! Тілеу Тайғұлин | 2 || 1 || - |- ! colspan="4" | Қанжығалы табы |- ! Қоғажан Алыпқарин | 4 || 4 || - |- ! colspan="4" | 2.Қабыл бөлігі |- ! Айқожа Сұқсыров | 2 || 3 || 35 |- ! Биқожа Сұқсыров | 1 || 1 || 35 |- ! Құдық Қабылов | 4 || 6 || 30 |- ! Тентек Құдықов | 3 || 3 || 30 |- ! Байқожа Құдықов | 4 || 6 || 17 |- ! Бодық Қабылов | 3 || 3 || 76 |- ! Керімбек Бодықов | 1 || 1 || 76 |- ! Таңқы Қабылов | 1 || 1 || 76 |- ! Таңсыққожа Мүсіралин | 3 || 2 || 32 |- ! Қырғызалы Қабылов | 4 || 5 || 14 |- ! Кенбай Қырғызалин | 1 || 1 || 14 |- ! Танабас Мүсіралин | 2 || 2 || 4 |- ! Құттықожа Мүсіралин | 5 || 4 || 22 |- ! Байшоқан Сұқсыров | 3 || 4 || 31 |- ! Тайырқожа Сұқсыров | 1 || 1 || 31 |- ! Таз Қабылов | 3 || 5 || 4 |- ! Бегалы Қабылов | 3 || 4 || 14 |- ! Жорта Қыдыралин | 2 || 2 || 10 |- ! Қожас Қыдыралин | 1 || 2 || 10 |- ! Найзақон Құлматаев | 2 || 2 || 50 |- ! Қалдыбай Құлматаев | 1 || 2 || 50 |- ! Жантемір Құлматаев | 2 || 2 || 22 |- ! Битемір Құлматаев | 2 || 2 || 4 |- ! colspan="4" | 3.Тұматай |- ! Ұлақ Тұматаев | 4 || 4 || 15 |- ! Соқыр Тұматаев | 3 || 3 || 10 |- ! Шегетулақ Тұматаев | 3 || 3 || 5 |- ! Тоқты Жұмықов | 2 || 2 || - |- ! Жұмалай Тұматаев | 1 || 1 || 5 |- ! Шайқы Айтбаев | 3 || 3 || 24 |- ! colspan="4" | 4.Тілепберген |- ! Үйсінбек Әуелбеков | 3 || 4 || 55 |- ! Әуелбек Тілепбергенов | 3 || 4 || 55 |- ! Менеш Оразқұлова | 1 || 3 || 83 |- ! Әділбек Тілепбергенов | 3 || 4 || 84 |- ! Балқыбек Арыстанбек | 3 || 2 || 29 |- ! Ақтайбек Арыстанбек | 2 || 2 || 32 |- ! Бақтияр Арыстанбеков | 1 || 2 || 32 |- ! Тұрысбек Нөгербеков | 3 || 4 || 18 |- ! Үкібас Тілепбергенов | 2 || 1 || - |- ! colspan="4" | Жиыны:203-227-3541 |- ! colspan="4" | Балта тармағы, 1.Жаныс бөлігі |- ! Ас.Жаманбала Байтөрин | 4 || 3 || 370 |- ! Тай Қажыгелдин | 3 || 2 || 34 |- ! Есберген Тайов | 4 || 3 || 40 |- ! Беберген Тайов | 3 || 3 || 10 |- ! Досберген Тайов | 2 || 2 || 15 |- ! Қосберген Тайов | 1 || 1 || 13 |- ! Қабан Байбөрин | 1 || 1 || 200 |- ! Ырыс Байбөрин | 2 || 2 || 550 |- ! Құлыбек Байбөрин | 1 || 2 || 550 |- ! Төребай Қажыгелдин | 3 || 3 || 4 |- ! Қаржас Төребаев | 1 || 1 || 4 |- ! Мырзалы Төребаев | 2 || 1 || 1 |- ! Байтөре Қажыгелдин | 3 || 3 || 12 |- ! Айткел Байтөрин | 1 || 1 || 12 |- ! Тұрсынбай Қажыгелдин | 1 || 2 || 15 |- ! Үйсінбай Қажыгелдин | 2 || 1 || 16 |- ! Бейсек Қажыгелдин | 2 || 2 || 22 |- ! Сиқымбай Қажыгелдин | 2 || 2 || 1 |- ! Құдайберген Батықов | 2 || 1 || 40 |- ! Бекқұлы Батықов | 2 || 3 || 50 |- ! Текқұлы Батықов | 3 || - || 50 |- ! Қойбақ Батықов | 5 || 5 || 15 |- ! Тоқбура Батықов | 1 || 1 || 15 |- ! Тілек Қазыбаев | 3 || 3 || 64 |- ! Қосай Тілекин | 2 || 2 || 38 |- ! Досай Тілекин | 3 || 2 || 6 |- ! Тілеп Дәулетов | 4 || 3 || 2 |- ! Телеген Дәулетов | 3 || 2 || 2 |- ! Құлшыман Дәулетов | 2 || 1 || 2 |- ! Тілеген Дәулетов | 4 || 5 || 4 |- ! Кенжебай Дәулетов | 1 || 1 || 7 |- ! Тоқмырза Қазыбаев | 2 || 2 || 2 |- ! Ақмырза Мамырбаев | 3 || 3 || 9 |- ! Жанмырза Мамырбаев | 2 || 3 || 100 |- ! Еркебай Жанмырзин | 3 || 3 || 43 |- ! Шиқан Жанмырзин | 1 || 2 || 12 |- ! Түлкібай Ақмырзин | 3 || 2 || 1 |- ! Тоқыш Аманов | 4 || 2 || 6 |- ! colspan="4" | Үйсін табы |- ! Тоқтауыл Менешев | 3 || 3 || 2 |- ! Тоғай Менешев | 3 || 2 || 1 |- ! Бектау Менешев | 2 || 3 || 3 |- ! Арқабай Баубеков | 5 || 4 || 3 |- ! Баубек Қазыбаев | 2 || 2 || 3 |- ! colspan="4" | 2.Қартай бөлімі |- ! би Аққошқар Ақеділов | 3 || 3 || 40 |- ! Арап Аққошқаров | 2 || 2 || - |- ! Байғұтты Тентеков | 2 || 3 || 3 |- ! Жанту Байғұттин | 1 || 1 || 3 |- ! Бабақ Тентеков | 3 || 3 || 20 |- ! Тайырберген Ақеділов | 4 || 4 || 50 |- ! Тыштықбай Тайырберген | 3 || 2 || 6 |- ! Артықбай Тайырберген | 2 || 3 || 8 |- ! Телғозы Тентеков | 3 || 2 || 7 |- ! Бажақ Тентеков | 2 || 3 || 4 |- ! Тасболат Тентеков | 2 || 2 || 10 |- ! Балшықбай Басықов | 1 || 1 || 6 |- ! Көшербай Басықов | 4 || 2 || 5 |- ! Еркебай Тұрдыбеков | 3 || 2 || - |- ! Жабағы Ізбасаров | 2 || 1 || 4 |- ! Еген Малсарин | 3 || 2 || 1 |- ! Кенжебай Пұшықов | 3 || 3 || 17 |- ! colspan="4" | 3. Қараша |- ! Тұрсынбай Байтүгелов | 3 || 4 || 17 |- ! Қатпа Байтүгелов | 3 || 3 || 5 |- ! Дос Жантілесов | 3 || 4 || 3 |- ! Бекберген Жантілесов | 3 || 3 || - |- ! Темірқұл Шақаманов | 2 || 2 || 3 |- ! Дауылбай Алшынбаев | 6 || 4 || 39 |- ! Дүйсен қоянов | 1 || 1 || 2 |- ! Баймырза Алшынбаев | colspan="3" | (1846ж.Ақмолаға көшті) |- ! Байтілес Қарашин | 5 || 5 || 11 |- ! Қарауыл Алшынбаев | 3 || 3 || 8 |- ! Қанқожа Байтілесов | || || |- ! colspan="4" | 4.Жамбы бөлігі |- ! Қожекей Амангелдин | 4 || 3 || 15 |- ! Қаратоқа Амангелдин | 2 || 2 || 15 |- ! Жолбарыс Байгөншеков | 3 || 3 || 16 |- ! Жаныш Байгөншеков | 2 || 3 || 22 |- ! Алтыш Байгөншеков | 2 || 1 || 30 |- ! Бегеш Байсымақов | 3 || 3 || 4 |- ! Байсымақ Жамбин | 1 || 1 || 4 |- ! Жангелді Жамбин | 3 || 3 || - |- ! Қожамжар Жалгелдин | 1 || 1 || - |- ! Нисанбек Байарыстан | 3 || 3 || - |- ! ЕркесарыЖылгелдин | 1 || 1 || - |- ! Қарақожа Қотыров | 2 || 2 || 6 |- ! Бигелді Қотыров | 2 || 3 || - |- ! Өлмес Айбаев | - || 2 || - |- ! colspan="4" | 3.Итқара бөлігі |- ! Ақбота Итқарин | 2 || 2 || 15 |- ! Оразбек Ақботин | 1 || 2 || 15 |- ! Ұрмақай Ақботин | 2 || 3 || 3 |- ! Айдарбек Бекмырзин | 2 || 2 || 2 |- ! Байбек Бекмырзин | 2 || 2 || 2 |- ! Әлібек Бекмырзин | 2 || 3 || 3 |- ! Жаман Ақжолов | 3 || 3 || 10 |- ! Қанбатыр Итқарин | 3 || 4 || 1 |- ! Ерназар Итқарин | 2 || 2 || 2 |- ! Бекей Бекботин | 3 || 3 || 2 |- ! Бекбота Итқарин | 2 || 2 || 2 |- ! Бегалы Бекботин | 5 || 4 || 8 |- ! Қодар Жангелдин | 1 || 1 || - |- ! Баян Жолдыбаев | 2 || 2 || - |- ! Сүйірбай Итқарин | 3 || 3 || 10 |- ! Бердібай Итқарин | 5 || 3 || - |- ! Байсал Итқарин | 3 || 3 || 1 |- ! Күнжан Итқарин | 3 || 2 || 4 |- ! Бибатыр Итқарин | 2 || 2 || 2 |- ! Бөлеміс Толыбаев | 2 || 2 || - |- ! Тоқтамыс Толыбаев | 2 || 3 || - |- ! Бекжан Қадырбаев | 3 || 2 || - |- ! Естемес Толыбаев | 2 || 2 || - |- ! Бектеміс Толыбаев | 1 || 2 || - |- ! Бұсырман Толыбаев | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Қоңырат табы |- ! Құлман Берсүгіров | 3 || 3 || 2 |- ! Боқан Құлманов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Жиыны:272-263-2145 |- ! colspan="4" | Балапан тармағы. Тұрнияз бөлігі |- ! А.с. Бейсен Қалжанов | 1 || 1 || 60 |- ! Қалжан Жұмабаев | 4 || 2 || 60 |- ! Төреш Қалжанов | 3 || 2 || 9 |- ! Бегайдар Жұмабаев | 3 || 4 || 180 |- ! Жылқайдар Жұмабаев | 3 || 4 || 20 |- ! Құлқай Байжанов | 3 || 3 || 16 |- ! Күдербай Байжанов | 1 || 1 || - |- ! Қойайдар Жұмабаев | 3 || 3 || - |- ! Құттыбай Қарамырзин | 3 || 4 || 20 |- ! Елғон Қыдырбаев | 2 || 1 || 3 |- ! Серкебай Қыдырбаев | 2 || 1 || 3 |- ! Жангел Шағыров | 2 || 2 || - |- ! Мангел Шағыров | 3 || 2 || - |- ! Сарқұл Меңдібаев | 3 || 3 || 27 |- ! Оразбай Байсалов | 2 || 2 || - |- ! Танабай Жапақов | 2 || 1 || - |- ! Есілбай Жапақов | 1 || 2 || - |- ! Құлжан Меңдібаев | 2 || 1 || 2 |- ! Айдарбек Түменбаев | 3 || 4 || 3 |- ! Есен Төртуылов | 3 || 3 || 6 |- ! Жақа Боранбаев | 1 || 1 || - |- ! Ақбай Боранбаев | 2 || 2 || - |- ! Боқбай Боранбаев | 3 || 2 || 4 |- ! Шотбай Боранбаев | 3 || 2 || 4 |- ! Құдабай Қондыбаев | 4 || 3 || - |- ! Жүзбай Сараев | 1 || 1 || 27 |- ! Мыңбай Сараев | 2 || 2 || 27 |- ! Балғабай Салпықов | 2 || 4 || 10 |- ! Мырзабай Салпықов | 2 || 3 || 10 |- ! Балтақай Тағылин | 1 || 1 || 22 |- ! Бөлек Тағылин | 1 || 1 || 22 |- ! Құрман Елшібеков | 3 || 2 || 15 |- ! Кенжебай Салпықов | 3 || 2 || 4 |- ! Санатбай Бегалин | 2 || 2 || - |- ! Көккөз Тілемісов | 1 || - || - |- ! colspan="4" | Қыпшақ табы |- ! Мүсіреп Азынабаев | 3 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | 2.Бөгілі бөлігі |- ! Сарыбай Бабекин | 3 || 3 || 5 |- ! Телғозы Бабекин | 3 || 3 || 6 |- ! Мырзақұл Телғозин | 2 || 2 || 6 |- ! Мырзабек Бабекин | 2 || 3 || 9 |- ! Қожабек Бабекин | 2 || 3 || 9 |- ! Байғозы Бабекин | 3 || 4 || 3 |- ! Сартбала Арқабаев | 4 || 5 || 50 |- ! Жабы Қыстаубаев | 4 || 3 || 40 |- ! Бұзаубақ Қыстаубаев | 2 || 2 || 40 |- ! Арап Ерубаев | 3 || 3 || 7 |- ! Танабақ Қыстаубаев | 3 || 3 || - |- ! Торпақ Қыстаубаев | 3 || 2 || - |- ! Байтоқа Ерубаев | 3 || 3 || 8 |- ! Бөжей Байтоқин | 2 || 2 || - |- ! Базарбай Ерубаев | 3 || 3 || 2 |- ! әй. Сарығыз Дүйсеева | 1 || 1 || - |- ! Дербіс Аршабаев | 3 || 2 || 4 |- ! Жиес Аршабаев | 3 || 3 || 3 |- ! Сүйінші Аршабаев | 3 || 2 || 5 |- ! Қаражан Қарпықбаев | 3 || 4 || 6 |- ! Үйсінбай Қарпықбаев | 2 || 3 || - |- ! Құнангелді Қарпықбаев | 2 || 3 || 1 |- ! Табылды Қойшыбаев | 3 || 2 || 3 |- ! Бошан Қойшыбаев | 2 || 2 || 9 |- ! Қошан Қойшыбаев | 4 || 3 || 6 |- ! Қожыбақ Қойшыбаев | 3 || 2 || 15 |- ! Бажбақ Орысов | 3 || 2 || - |- ! Жайлау Орысов | 3 || 3 || 7 |- ! Наржау Орысов | 2 || 2 || 1 |- ! Биболсын Орысов | 2 || 1 || - |- ! Берді Жаманқұлов | 3 || 2 || 2 |- ! Болтай Қашқынбаев | 2 || 2 || 1 |- ! Жансары Қашқынбаев | 3 || 2 || 13 |- ! Маутан Жансарин | 3 || 3 || 13 |- ! colspan="4" | Уақ табы |- ! Көпен Қоңырақаев | 3 || 2 || 12 |- ! Жиенбай Көпенов | 2 || 2 || 3 |- ! Жепеш Тасыбаев | 2 || 3 || - |- ! Тасыбай Қоңыратбаев | 5 || 2 || 5 |- ! Мотыш Тасыбаев | 2 || 2 || - |- ! Жаманбала Тасыбаев | 2 || 2 || 1 |- ! Шоқан Қоңыратбаев | 3 || 2 || - |- ! Боқан Қоңыратбаев | 2 || 3 || - |- ! colspan="4" | Найман табы |- ! Жаманқара Талпанов | 2 || 3 || 21 |- ! Тілеу Жаманқарин | 2 || 3 || 21 |- ! Сиқымбай Талпанов | 3 || 3 || 10 |- ! Тәсіл Сиқымбаев | 1 || 2 || 10 |- ! Бекберген Талпанов | 3 || 5 || 15 |- ! Тайғара Есенгелдин | 3 || 2 || 2 |- ! Жомарт Алтаев | 3 || 3 || - |- ! Дәулет Алтаев | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Самырза тармағы |- ! би Жарқынбай Тазов | 5 || 4 || 8 |- ! Көбентай Артықов | 4 || 4 || 52 |- ! Дәуқара Артықов | 4 || 3 || 6 |- ! Таубай Артықов | 3 || 4 || 17 |- ! би Тілеу Артықов | 1 || 1 || 12 |- ! Бектілеу Артықов | 3 || 3 || 16 |- ! Манат Артықов | 2 || 2 || 1 |- ! Шанақ Тайлақов | 3 || 3 || 6 |- ! Жайыл Тайлақов | 3 || 3 || - |- ! Қайықбай Тайлақов | 2 || 3 || - |- ! Сибан Құрманалин | 3 || 2 || 4 |- ! Еменәлі Тұлғин | 3 || 2 || 2 |- ! Есен Тұлғин | 1 || 1 || 2 |- ! Шаң Байкісин | 2 || 2 || 8 |- ! Құттық Баубеков | 2 || 2 || 2 |- ! Мауқымбай Тазов | 3 || 3 || 6 |- ! Қожабек Сеңкібаев | 1 || - || 2 |- ! Қойгелді Сеңкібаев | 3 || 2 || - |- ! Тайырберген Ақкісин | 1 || 2 || - |- ! Жаназар Ақкісин | 2 || 1 || 7 |- ! Құлбөбек Шалабаев | 1 || 1 || - |- ! Матыш Шалабаев | 3 || 3 || 4 |- ! Найзагер Шалабаев | 4 || 4 || 12 |- ! Манас Найзагеров | 3 || 2 || - |- ! Жолды Шалабаев | 2 || 3 || - |- ! Қоныш Шалабаев | 3 || 3 || 1 |- ! Мәт Бектасов | 3 || 4 || 15 |- ! Сәт Бектасов | 2 || 3 || 3 |- ! Құдияр Байзақов | 3 || 1 || 5 |- ! Ерденебек Байзақов | 1 || 1 || 8 |- ! Шақанбек Байзақов | 1 || 1 || 16 |- ! colspan="4" | Кәрсон руы, Баймұрат тар, 1. Ақпан бөлігі |- ! А.с. Бұлан* Кенеғарин | 2 || 2 || 15 |- ! Мұстапа* Жантаев | 3 || 4 || 36 |- ! Тоқтамыс Жантаев | 2 || 2 || 36 |- ! Жортушы Қансейітов | 3 || 6 || 38 |- ! Құлтайлақ Жабағин | 3 || 4 || 115 |- ! Сиқымбай Құлтайлақов | 2 || 2 || 24 |- ! Қантөре Құлтайлақов | 1 || 1 || 10 |- ! Бекарыстан Жабағин | 7 || 8 || 39 |- ! Күшікбай* Байтайлақов | 2 || 3 || 215 |- ! Жанкүшік Байтайлақов | 2 || 3 || 215 |- ! Әділ Жабағин | 5 || 6 || 280 |- ! Қарабала Жабағин | 1 || 1 || - |- ! Өзден Жабағин | 3 || 3 || 18 |- ! Байарыстан Кенжеғарин* | 5 || 6 || 150 |- ! Жансейіт Кенжеғарин | 5 || 6 || 39 |- ! Иса* Бексейітов | 3 || 3 || 23 |- ! Смаил Кенжеғарин | 3 || 4 || 80 |- ! Сүлеймен Кенжеғарин | 3 || 3 || 80 |- ! Жолдыбай Кенжеғарин | 2 || 3 || 7 |- ! Құлан Кенжеғарин | 3 || 3 || 5 |- ! Кейқуат Жантаев | 3 || 4 || 8 |- ! Мәмбет Жантаев | 2 || 3 || 8 |- ! Ержан Жантаев | 2 || 4 || 24 |- ! Байдалы Жантаев | 3 || 3 || 4 |- ! colspan="4" | Балапан тарм., 1. Есей бөлігі |- ! Батыр Бекенев | 3 || 3 || 46 |- ! Берді Бекенев | 3 || 4 || 42 |- ! Маңқылдақ Балықов | 3 || 4 || 16 |- ! Сүйіндік Еділев | 2 || 3 || 16 |- ! Жармен Бекенев | 2 || 1 || 49 |- ! Байдалы Бекенев | 2 || 2 || 18 |- ! Ұдырай Бекенев | 3 || 2 || 16 |- ! Мінгесер Бекенев | 1 || 1 || 1 |- ! Барқы Бекенев | 2 || 3 || 54 |- ! Қайып Бекенев | 1 || 1 || 54 |- ! Әділ Бекенев | 3 || 2 || 15 |- ! Алдияр Бекенев | 2 || 2 || 16 |- ! Алшағыр Бекенев | 2 || 2 || 16 |- ! Байбұға Әзбергенев | 2 || 2 || 7 |- ! Тастан Байбұғин | 1 || 1 || 7 |- ! Сақаубұқа Тоқтаров | 2 || 1 || 2 |- ! Ақсақал Жибергенев | 3 || - || - |- ! Байкенже* Ұзақов | 5 || 5 || 22 |- ! Сартау Бөрібаев | 3 || 3 || 4 |- ! Едіге Ұзақов | 2 || 3 || 1 |- ! Есенақ Досанов | 3 || 2 || - |- ! Есенбай Есенақов | 4 || 2 || - |- ! Бұқаш Досанов | 3 || 3 || 7 |- ! Саты Досанов | 3 || 4 || 2 |- ! Биен Атанов | 2 || 1 || - |- ! Бөгенбай Төбетев | 2 || 2 || 2 |- ! Көпжасар Жауменев | 1 || 2 || - |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы):375-339-1256 |- ! Сауқат Жантаев | 2 || 2 || - |- ! Қожамсейіт Жақин | 3 || 4 || 4 |- ! Қосбармақ Жақин | 1 || 2 || 4 |- ! Тарпа Медетев | 2 || 2 || - |- ! Бектемір Жиенбеков | 1 || 1 || - |- ! Көбен Бекбасаров | 4 || 3 || - |- ! Қазыбай Қосаев | - || - || - |- ! Айтөре Бидекин (2-і Ташкент шеб. ығысқан) | - || - || - |- ! Дәулет Аққожин | 3 || 2 || - |- ! Шындәулет Болатаев | 2 || 2 || - |- ! Қанжығалы табы | || || |- ! Бердіқожа Таттымбетов | 3 || 3 || 4 |- ! Берден Таттымбетов | 2 || 3 || 3 |- ! Байқожа Таттымбетов | 2 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | 2. Сары бөлігі |- ! Жалбы Тоқин | 2 || 3 || - |- ! Тоқа Сарин | 3 || 3 || - |- ! Бердіқожа Сарин | 3 || 3 || 2 |- ! Жандалы Сарин | 3 || 2 || - |- ! Жантау Сарин | 1 || 2 || - |- ! би Тоқбай Сарин | 3 || 2 || - |- ! colspan="4" | 3. Құрымсы бөлігі |- ! Айбөбек Құрымсин | 3 || 2 || 20 |- ! Сағал Құрымсин | 3 || 3 || 5 |- ! Айдәулет Айбөбеков | 4 || 4 || 10 |- ! Сүйінбай* Айбөбеков | || || |- ! Төрехан Шөкин | 3 || 4 || 14 |- ! Тұрпан Құрымсин | 4 || 2 || - |- ! Тақыр Тұрпанов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | 4. Арық бөлігі |- ! Құнанбай Артықов | 2 || 2 || 18 |- ! Бұсырман Құнанбаев | 2 || 2 || 18 |- ! Маркен Құнанбаев | 2 || 2 || 2 |- ! Мауқыш Құнанбаев | 3 || 3 || 3 |- ! Айбас Құнанбаев | 2 || 2 || 6 |- ! Айқожа Құнанбаев | 3 || 4 || 5 |- ! Өтеулі Қарин | 2 || 1 || - |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы):145-161-1232 |- ! colspan="4" | Қыпшақ руы (бөлек) |- ! А.с. Бәшке* Қапақов | 1 || 1 || 100 |- ! Манас Қапақов | 2 || 3 || 100 |- ! Байжан Қоңырбаев | 2 || 2 || 15 |- ! Жәпек Қоңырбаев | 3 || 3 || 5 |- ! Құлыбек Битин | 2 || 2 || 24 |- ! Қабан Қоңырбаев | 2 || 1 || 1 |- ! Қопа Жаманов | 2 || 2 || 18 |- ! Жаман Қоңырбаев | 3 || 3 || 18 |- ! Жанжарас Жаманов | 1 || 1 || 9 |- ! Торғауыт Баушин | 4 || 4 || 10 |- ! Бимырза Қабанов | 4 || 5 || 1 |- ! Шуақбай Тезеков | 4 || 4 || 6 |- ! Байжарас Денгелев | 4 || 3 || 2 |- ! Қоянбай Өтепқарин | 3 || 5 || 7 |- ! Қалқан Өтепқарин | 4 || 6 || 32 |- ! Солтан Өтепқарин | 2 || 3 || 26 |- ! Кенбай Көкебаев | 3 || 4 || 10 |- ! Кененбай Көкебаев | 2 || 3 || 2 |- ! Байғабыл Көкебаев | 2 || 3 || 2 |- ! Қосым Күлікбаев | 3 || 3 || 1 |- ! Досым Күлікбаев | 2 || 2 || 1 |- ! Күлікбай Жанболатов | 1 || 2 || 1 |- ! Қонысбай Құнанбаев | 2 || 2 || - |- ! Жарбол Шәукенев | 2 || 2 || 1 |- ! Мәмбет Сарышев | 3 || 3 || - |- ! Бозай Тілегенов | 1 || 1 || 1 |- ! Сырғабай Ерубаев | 2 || 3 || 10 |- ! Ерубай Шолақов | 2 || 1 || 10 |- ! Жанай Ерубаев | 1 || 1 || 3 |- ! Түйте Лебаев | 2 || 3 || - |- ! Бопы Лебаев | 1 || 2 || 4 |- ! Балта Лебаев | 1 || 1 || 1 |- ! Жаназар Теңізбаев | 3 || 3 || 49 |- ! Саржан* Жаназаров | 1 || 1 || 49 |- ! Қыдыр Жаназаров | 1 || 2 || 5 |- ! Ақбала Жабағин | 2 || 2 || - |- ! Құлшық Нарботин | 3 || 4 || 1 |- ! Ақмырза Теңізбаев | 2 || 1 || - |- ! Есен Нарботин | 3 || 4 || 4 |- ! Құл Байназаров | 3 || 3 || 1 |- ! Нұрқожа Барлыбаев | 2 || 3 || 1 |- ! Мықтыбай Байназаров | 3 || 3 || - |- ! Асыр Байназаров | 2 || 2 || - |- ! Құнанбай Сұлтанов | 3 || 2 || 6 |- ! Бердіқожа Құнанбаев | 1 || 3 || 6 |- ! Байтілес Құнанбаев | 2 || 2 || 4 |- ! Шегетай Дөненбаев | 3 || 3 || 2 |- ! Жағал Бүкжеров | 3 || 3 || 3 |- ! Байтен Бүкжеров | 3 || 2 || - |- ! Тай Байжанов | 3 || 3 || - |- ! Қарынбай Тоқтышақов | 2 || 3 || 1 |- ! Байғұтты Үкібаев (1846 ж. белгісіз) | || || |- ! Жанғозы Құлынбаев | 5 || 3 || 2 |- ! colspan="4" | Кәрсон руының жалғасы |- ! colspan="4" | Рысқұл тарм., 1. Қанқараша бөлігі |- ! би Шал Қанқарашин | 4 || 3 || 66 |- ! Қантөре* Шалов | 3 || 3 || 100 |- ! Құдияр Шалов | 1 || 1 || 40 |- ! Қаражігіт Шалов | 3 || 4 || 50 |- ! Құлжабай Құлсарин | 3 || 3 || 50 |- ! Ботбай Шалов | 5 || 4 || 8 |- ! Шаншар Шалов | 3 || 3 || 3 |- ! Беген Шалов | 2 || 2 || - |- ! Қабыл Құлсарин | 2 || 1 || - |- ! Айгел Қанқарашин | 2 || 2 || 20 |- ! Бердібай Айгелев | 2 || 2 || 20 |- ! Әзберген Айгелев | 3 || 2 || 28 |- ! Мыңбай Айгелев | 2 || 3 || 4 |- ! Байыр Қанқарашин | 3 || 4 || - |- ! Өтеген Дүйдеев | 3 || 4 || 1 |- ! Жидебай* Байгелев | 3 || 2 || 37 |- ! Кеңсуат Байгелев | 2 || 2 || 37 |- ! Киіз Байгелев | 2 || 4 || - |- ! Қыли Байгелев | 2 || 2 || 1 |- ! Қарамерген Жабаев | 3 || 2 || 19 |- ! Тілеубай Өзденбаев | 4 || 2 || - |- ! Ералы Өзденбаев | 3 || 3 || - |- ! Eрубай Өзденбаев | 4 || 2 || 3 |- ! Елғонды Өзденбаев | 1 || 1 || - |- ! Малдыбай Өзденбаев | 3 || 4 || - |- ! Бурабай Өзденбаев | 3 || 2 || - |- ! Жаманбай Өзденбаев | 3 || 3 || 1 |- ! Байтүгел Өзденбаев | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | 2. Атағозы |- ! би Жәнібек Жангелев | 4 || 5 || 10 |- ! Жантөре Жәнібеков | 3 || 3 || 31 |- ! Алданазар Малгелев | 2 || 2 || 20 |- ! Айтбай Жангелев | 2 || 2 || 6 |- ! Құрымшы* Малгелев | 3 || 3 || 27 |- ! Қыстаубай Малгелев | 3 || 3 || - |- ! Мамырбай Түгелбаев | 3 || 4 || 5 |- ! Қармыс Малгелев | 2 || 2 || 2 |- ! Сарыбас Жантөрин | 1 || 1 || 3 |- ! Шоқан Малгелев | 2 || 3 || 3 |- ! Жылқыбай Жангелев | 2 || 2 || - |- ! Топа Тасыбеков | 2 || 3 || - |- ! colspan="4" | Шұбартбалы табы |- ! Көбек Күтенев | 1 || 1 || - |- ! colspan="4" | 3. Сұлтангелді бөлігі |- ! Жақсылық Байғарашин | 4 || 3 || 14 |- ! Қанқожа Жақсылықов | 4 || 4 || 13 |- ! Бопы Жақсылықов | 3 || 4 || 15 |- ! Айдабол* Байғарашин | 4 || 3 || 15 |- ! Жандос Байғарашин | 2 || 2 || 15 |- ! Күлік Байғарашин | 3 || 3 || 5 |- ! Қаржас Байғарашин | 3 || 4 || 10 |- ! Қармыс Сарин | 3 || 2 || 1 |- ! Құрман Жапалақов | 3 || 3 || - |- ! Қажы Атанов | 3 || 2 || - |- ! Сақауқара Естемесов | 3 || 3 || 2 |- ! Тұрлыбай Естемесов | 3 || 4 || 4 |- ! Қарағалтай Малмақов | 2 || 2 || - |- ! Боқай Төлепов | 2 || 2 || - |- ! Алдаберген Метемесов | 2 || 2 || 6 |- ! Метемес Бошанов | 2 || 3 || 6 |- ! Нұралы Өтемісов | 1 || 1 || - |- ! Тұрғанбай Малмақов | 1 || 1 || - |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы): 279-290-950 |- ! colspan="4" | Танабай тармагы, 1. Тайна бөлігі |- ! А.с. Көпбай* Есетов | 2 || 2 || 37 |- ! Жұрқаш Есетов | 4 || 3 || 37 |- ! Байту Шуақов | 2 || 2 || 6 |- ! Қырғызбай Тоғанбаев | 3 || 3 || 8 |- ! Тоғанас Тайкин | 3 || 3 || 14 |- ! Түктібай Тайкин | 3 || 3 || 6 |- ! Елікбай Қолдасов | 3 || 3 || 20 |- ! Шұлғау Қойшин | 2 || 2 || 14 |- ! Қопанбай Тайкин | 3 || 3 || 3 |- ! Орал Тайкин | 2 || 2 || - |- ! Шоқан Тайкин | 4 || 3 || 4 |- ! Құдабай Тайкин | 1 || 1 || 3 |- ! colspan="4" | 2. Жәутік |- ! Тоққожа* Бегалин | 2 || 2 || 290 |- ! би Бегалы Жәутіков | 3 || 3 || 290 |- ! Ердес Бегалин | 3 || 4 || 290 |- ! Төкен Әбенов | 3 || 3 || 47 |- ! Баймен Байарыстанов | 2 || 2 || 20 |- ! Қантөре Әбенев | 2 || 2 || 48 |- ! Жолдас Бегалин | 4 || 4 || 152 |- ! Ақболат Бегалин | 2 || 4 || 51 |- ! Байтоқа Бегалин | 1 || 2 || 35 |- ! Көбей Бегалин | 3 || 3 || 36 |- ! Олжабай Бегалин | 2 || 3 || 15 |- ! Құлжабай Бозанбаев | 2 || 1 || - |- ! Сабыр Жәутіков | 3 || 4 || 46 |- ! Қаратышқан Сабыров | 1 || 1 || 46 |- ! Тұрсын Сабыров | 2 || 2 || 9 |- ! Дүке Сабыров | 2 || 3 || 23 |- ! Машақ Сабыров | 2 || 3 || 6 |- ! Тыныбай Сабыров | 2 || 3 || - |- ! Қашқынбай Жәутіков | 2 || 4 || 3 |- ! colspan="4" | Уақ табы |- ! Мырзабай Сасықов | 2 || 3 || 20 |- ! Маймақ Теңізбаев | 2 || 2 || 20 |- ! Менебай Сасықов | 2 || 3 || 5 |- ! Бопы Балғабаев | 2 || 2 || - |- ! Көжебай Сасықов | 2 || 2 || 5 |- ! Мырзағұл Сасықов | 1 || 1 || 4 |- ! Байғасқа Алтыбаев | 3 || 1 || 11 |- ! Белен Алтаев | 3 || 3 || 2 |- ! Боранбай Алтаев | 2 || 2 || - |- ! Баймамыр Алтаев | 1 || 2 || 4 |- ! Кенетай Алтаев | 2 || 2 || - |- ! Кенжеғұл Алтаев | 2 || 2 || 3 |- ! Құттыбай Алтаев | 2 || 2 || - |- ! Лау Жанмырзин | 3 || 3 || 1 |- ! Алпысбай Қосмырзин | 2 || 1 || - |- ! colspan="4" | 3. Жаманқұл |- ! Аңдас* Жаманқұлов | 3 || 3 || 19 |- ! Құдас Жаманқұлов | 3 || 3 || 1 |- ! Байыс Жаманқұлов | 3 || 2 || 5 |- ! Төрегелді Дауылбаев | 2 || 2 || 3 |- ! Бабас Жаманқұлов | 3 || 3 || - |- ! Меңтай Естемесов | 4 || 3 || 4 |- ! colspan="4" | Тарақты табы |- ! Құлжан Түлкібаев | 2 || 2 || 3 |- ! Асанбай Түлкібаев | 2 || 1 || 3 |- ! colspan="4" | 4. Сапақ бөлігі |- ! Емес Сапақов | 2 || 3 || 20 |- ! Түркеш Сапақов | 2 || 3 || 6 |- ! Шойын Сапақов | 2 || 2 || 10 |- ! Жәтен Жосалин | 2 || 3 || 10 |- ! Қорысбай Сапақов | 3 || 3 || 12 |- ! Күшікбай Торқашев | 2 || 2 || 5 |- ! Метен Сапақов | 3 || 3 || 8 |- ! colspan="4" | 5. Тоқбай бөлігі |- ! Таттыбай Тоқбаев | 2 || 3 || 17 |- ! Аманжол Таттыбаев | 2 || 2 || 17 |- ! Тұман* Оразбаев | 2 || 2 || 11 |- ! Қомыт Оразбаев | 2 || 3 || 11 |- ! Игілік Оразбаев | 2 || 3 || 11 |- ! Тайсық Оразбаев | 2 || 3 || - |- ! Майлыбай Оразбаев | 2 || 3 || 17 |- ! Боран Оразбаев | 3 || 3 || 3 |- ! Сатанбай Тоқбаев | 3 || 3 || 24 |- ! Бекежан Сатанбаев | 2 || 1 || 24 |- ! Жұмажан Сатанбаев | 3 || 3 || 5 |- ! Кеңесбай Бақтыбаев | 2 || 1 || 9 |- ! Бөрібай Бақтыбаев | 3 || 4 || 17 |- ! Бұсырман Бақтыбаев | 2 || 3 || 3 |- ! Домбылай Бақтықов | 2 || 3 || 9 |- ! Есжан Бөктіков | 2 || 3 || 2 |- ! Сарымсақ Сүттібаев | 3 || 3 || 3 |- ! colspan="4" | Уақ табы |- ! Бегеш Аралбаев | 2 || 3 || 6 |- ! Жылқайдар Аралбаев | 2 || 2 || 6 |- ! Мінәсіп Тоқбаев | 3 || 3 || 8 |- ! colspan="4" | 6. Бапан бөлігі |- ! би Бекболат Пшанов | 4 || 4 || 58 |- ! би Итжан* Пшанов | 4 || 5 || 87 |- ! Шыңғысбай Пшанов | 3 || 2 || 32 |- ! Мазыр Шыңғысбаев | 2 || 2 || 32 |- ! би Тасболат Бапанов | 3 || 3 || 25 |- ! Құлшыман Тасболатов | 2 || 2 || 25 |- ! Байғабат Байшыманов | 2 || 2 || 9 |- ! Байшыман Тасболатов | 2 || 3 || 8 |- ! Құрымбай Тасболатов | 2 || 1 || 3 |- ! Есқожа Бапанов | 3 || 3 || 80 |- ! Нарынша Есқожин | 2 || 2 || 80 |- ! Қартабай Есқожин | 2 || 2 || 24 |- ! Саржан Бапанов | 3 || 3 || 78 |- ! Байболат Бапанов | 2 || 2 || 78 |- ! Қарынбай Есқожин | 2 || 3 || 6 |- ! colspan="4" | Төлеңгіт табы |- ! Ұлтөре Айтбаев | 3 || 3 || 9 |- ! Мүлдік Айтбаев | 1 || 1 || 9 |- ! Битен Айдаболатов | 2 || 3 || 6 |- ! Жантөле Айдаболатов | 2 || 2 || 3 |- ! Күтен Жанбаев | 2 || 2 || 4 |- ! қожа Өмір Келуетқожин | 3 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | 7. Шыбын бөлігі |- ! Қазанғап Шыбынов | 2 || 2 || 37 |- ! Қарпық Қазанғапов | 2 || 2 || 37 |- ! Қожа Қазанғапов | 2 || 3 || 1 |- ! Аманжол* Қазанғапов | 2 || 2 || 10 |- ! Таңқы Аманжолов | 2 || 2 || 10 |- ! Молдаш Қазанғапов | 2 || 3 || 5 |- ! Шынболат Сырбаев | 2 || 4 || 8 |- ! Бәйтік Сырбаев | 2 || 3 || 9 |- ! Нарбота Сазанбаев | 2 || 4 || 6 |- ! Сабота Сазанбаев | 2 || 2 || 3 |- ! colspan="4" | Алтай табы |- ! Күшік Елғондин | 2 || 2 || 16 |- ! colspan="4" | 8. Жаңабай |- ! Байтөбет Жетібаев | 3 || 3 || 27 |- ! Икем Байтөбетев | 1 || 2 || 27 |- ! Алтай Жетібаев | 2 || 2 || 10 |- ! Қарпық Жетібаев | 3 || 3 || 33 |- ! Жаманбай Сегізбаев | 3 || 3 || 3 |- ! Қойтөбет Сегізбаев | 2 || 3 || 11 |- ! Боранбай Сегізбаев | 2 || 2 || 11 |- ! Байдар Тоғызбаев | 2 || 2 || 3 |- ! Итаман Тоғызбаев | 4 || 3 || 2 |- ! Байтезек Елемесов | 2 || 2 || 8 |- ! Өскенбай Шауқаров | 2 || 3 || 8 |- ! Сиқымбай Шауқаров | 3 || 3 || 15 |- ! Қаражан Шауқаров | 2 || 2 || 1 |- ! Жабал Жидебаев | 2 || 2 || 1 |- ! Құрақ Жидебаев | 2 || 3 || 1 |- ! Шалқар Жидебаев (Мақыш* Дұрқашев) | 2 || 3 || 2 |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы): 300-328-1869 |- ! colspan="4" | Құлназар тар., 1. Ақтанберді бөлігі |- ! Ас. Нұрлыбай Байбурин* | 4 || 3 || 30 |- ! Сатыбалды Қосов | 4 || 4 || 90 |- ! Алдияр Қосов | 5 || 5 || 6 |- ! Қабанбай Сатыбалдин | 2 || 3 || 11 |- ! Шабанбай Сатыбалдин | 2 || 3 || 9 |- ! Сиқымбай Қосов | 2 || 2 || 16 |- ! Шымырбай Қосов | 2 || 2 || 28 |- ! Ботбай Қосов | 2 || 2 || 28 |- ! Байтайлақ Қосов | 2 || 5 || 2 |- ! Ақтайлақ Қосов | 3 || 5 || 7 |- ! Өтеген Қосов | 4 || 4 || 8 |- ! Есен Көккөзов | 4 || 2 || 4 |- ! Бұқба Асауов | 4 || 5 || 10 |- ! Жаншора Дауылбаев | 3 || 2 || 1 |- ! Орал Жанақбаев | 4 || 4 || 2 |- ! Байбұға Сүттібаев | 3 || 4 || 8 |- ! Бөріші Жаналин | 3 || 4 || 8 |- ! Арықбай Малдин | 4 || 4 || 2 |- ! Қарлыбай Байбурин | 2 || 3 || 2 |- ! Бек Байшегіров | 3 || 3 || 15 |- ! Сырлыбай Байтелин | 2 || 2 || 8 |- ! Жәпек Байтелин | 4 || 2 || 46 |- ! Түмен Бұғылин | 2 || 1 || - |- ! Байтоқ Тоқбөрин | 2 || 2 || - |- ! Наурызбай Келдібаев | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | 2. Қабылан бөлігі |- ! Төлекбай* Елшібеков | 5 || 4 || 45 |- ! Қарынбай Елшібеков | 2 || 3 || 70 |- ! Қожас Елшібеков | 4 || 3 || 12 |- ! Нарынбай Елшібеков | 3 || 2 || 30 |- ! Күңке Жәмеңкин | 5 || 8 || 53 |- ! Жұрын Жәмеңкин | 3 || 5 || 85 |- ! Бәзілбек Жәмеңкин (Жұрын*) | 4 || 7 || 49 |- ! Қырымқожа Жәмеңкин | 4 || 4 || 8 |- ! Жартыбай Жәмеңкин | 2 || 4 || 36 |- ! Қозғанбай Қотанов | 3 || 2 || 3 |- ! Бапы Қотанов | 7 || 4 || 6 |- ! Түктібай Қозғанбаев | 3 || 4 || 16 |- ! Бек Қозғанбаев | 4 || 2 || 8 |- ! Қаражігіт* Қозғанбаев | 2 || 2 || 5 |- ! Күнбас Сыпин | 2 || 2 || 2 |- ! Тілеп Қыстаубаев | 2 || 2 || 2 |- ! Есілбай Тұрдин | 4 || 4 || 3 |- ! Бегайдар Тұрдин | 4 || 4 || 5 |- ! Аманбай Тұрдин | 2 || 2 || - |- ! Дәулен Сәбеков | 4 || 3 || 53 |- ! Алдекен Дәуленев | 2 || 2 || 53 |- ! Жантеке Сәбеков | 2 || 2 || 10 |- ! Байбура Жантекин | 2 || 2 || 10 |- ! Байкүшік* Жантекин | 2 || 5 || 15 |- ! Жұбаныш Жантекин | 2 || 3 || - |- ! Долан Жантекин | 3 || 3 || 16 |- ! Байқуаныш Жантекин | 6 || 3 || - |- ! Байсейіт Жантекин | 2 || 2 || 5 |- ! Байтілес Жантекин | 2 || 4 || - |- ! Өмір Сәбеков | 3 || 4 || 10 |- ! Алдаберген Өміров | 2 || 3 || 10 |- ! Шегембай Байемгенев | 2 || 1 || - |- ! Бекберген Майемгенев | 3 || 2 || - |- ! Кемпір Сәбеков | 5 || 2 || 40 |- ! Томаш Кемпіров | 1 || 1 || 40 |- ! Байжан Сәбеков | 3 || 2 || - |- ! Тіней Дүйсенбаев | 4 || 5 || 7 |- ! Қашаған* Садырбаев | 3 || 2 || 30 |- ! Төлен Садырбаев | 2 || 3 || 30 |- ! Майтөбет Асауов | 4 || 3 || 4 |- ! Бисен Асауов | 2 || 3 || 4 |- ! Айтуған Есенбаев | 2 || 3 || - |- ! Балғозы Сарымов | 3 || 3 || 1 |- ! Есенгелді Дүйсенбаев | 3 || 4 || 6 |- ! Алшынбай Есенбаев | 3 || 3 || - |- ! colspan="4" | Тарақты табы |- ! Ақтұлым Қожаболатов | 3 || 3 || 4 |- ! Күлікбай Тайғұлин | 4 || 2 || 3 |- ! colspan="4" | Надан Тобықты табы |- ! Атымтай Алакөшеков | 4 || 4 || 1 |- ! Таласбай Алакөшеков | 3 || 2 || - |- ! Жиыны (ер, әйел, жылқы): 225-230-956 | || || |- ! colspan="4" | Таз тар., 1. Көшекбай бөлігі |- ! Ас. Мәжік* Жылқыбай | 2 || 2 || 55 |- ! Жылқыбай Жабағин | 4 || 5 || 55 |- ! Тастан Татанов | 2 || 2 || 17 |- ! Бостан Татанов | 1 || 1 || 17 |- ! Бибатыр Көшекбаев | 2 || 3 || 2 |- ! Қияқбай Жайықов | 4 || 3 || 2 |- ! Серікбай Мүсірепов | 3 || 3 || 6 |- ! Өтеген Мазалин | 2 || 3 || 3 |- ! Тізенші Шүршітов | 3 || 3 || 2 |- ! Түлкібай Шүршітов | 3 || 5 || 2 |- ! Жантау Түлкібаев | 2 || 2 || - |- ! Әзберген* Шүршітов | 3 || 3 || 3 |- ! Есенқұл Шүршітов | 3 || 3 || - |- ! Есқұл Шүршітов | 1 || 2 || - |- ! Жанбай Жабағин | 3 || 4 || 26 |- ! Қожантай Жанбаев | 3 || 2 || 6 |- ! Қопабай Мыңбаев | 2 || 2 || 5 |- ! Мыңбай Жабағин | 2 || 2 || 5 |- ! Амангелді Мыңбаев | 2 || 3 || - |- ! Қисық Мыңбаев | 2 || 2 || - |- ! Жүзбай Жабағин | 3 || 4 || 10 |- ! Тұқыш Жүзбаев | 2 || 2 || 10 |- ! Жүніс Жабағин | 3 || 3 || 15 |- ! Бердіқожа Жабағин | 3 || 4 || 55 |- ! colspan="4" | Керей табы |- ! Сарт Дарқанов | 2 || 1 || 4 |- ! Битық Дарханов | 2 || 1 || 5 |- ! Бүркітбай Босалдақов | 4 || 1 || 5 |- ! Сағал Тайбөрин | 4 || 2 || 5 |- ! colspan="4" | Тарақты табы |- ! Көжек Атағозин | 3 || 3 || - |- ! Шойынбай Байғанин | 3 || 4 || 1 |- ! colspan="4" | 2. Жандыр бөлігі |- ! Нұрбай* Садырбаев | 4 || 4 || 380 |- ! Асанбай Садырбаев | 2 || 3 || 65 |- ! Қондыбай Садырбаев | 3 || 4 || 65 |- ! Шоң Қондыбаев | 2 || 1 || 65 |- ! Нысан Садырбаев | 2 || 2 || 17 |- ! Молда Садырбаев | 2 || 2 || 2 |- ! Сарыайғыр Едігин | 3 || 3 || 70 |- ! Едіге Жандыров | 3 || 3 || 70 |- ! Шегебай Едігин | 4 || 2 || 17 |- ! Байқожа Құмбасов | 3 || 3 || 5 |- ! Қауаш Құлбаев | 3 || 3 || 80 |- ! Құлбай Жандыров | 3 || 4 || 80 |- ! Жолбарыс Құлбаев | 2 || 3 || 34 |- ! Есенқұл Садырбаев | 3 || 3 || 3 |- ! Бекебай Едігин | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Қыпшақ табы |- ! Алтай Бертісов | 3 || 2 || 2 |- ! Күшік Шабанов | 1 || 1 || 1 |- ! colspan="4" | Уақ табы |- ! Көкбала Байтілесов | 3 || 3 || 3 |- ! Жанмырза Көкбалин | 4 || 2 || - |- ! Бибала Байтілесов | 3 || 3 || 11 |- ! Аманқұл Бибалин | 2 || 3 || 11 |- ! Битық Бибалин | 2 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | Тарақты табы |- ! Құлжабай Күнтұров | 3 || 3 || 29 |- ! Тұманшы Құлжабаев | 3 || 2 || 29 |- ! Қаражігіт Сәбденев | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Алшын табы |- ! Байқожа Досқанов | 3 || 5 || 25 |- ! Бажек Досқанов | 3 || 3 || 10 |- ! Қанет Қунақов | 3 || 4 || 5 |- ! Қонақ Шектібаев | 3 || 4 || 4 |- ! Сұңқарбек Берденев | 2 || 2 || 4 |- ! Сатай Сұңқарбеков | 3 || 3 || 7 |- ! Күлен Дәулетов | 3 || 3 || - |- ! Абыл Тасболатов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | 3. Жанқара бөлігі |- ! Мырзабай Құдайберген | 4 || 3 || 45 |- ! Шағабай Құдайбергенев | 3 || 3 || 42 |- ! Жарғақ* Құдайбергенев | 3 || 5 || 42 |- ! Қашанбай Құдайберген | 2 || 2 || 1 |- ! Құлжабай Қарасартов | 2 || 3 || 1 |- ! Масығұт Қарасартов | 2 || 2 || - |- ! Төбебай Қарасартов | 2 || 2 || - |- ! Жантөре Қарасартов | 1 || 2 || - |- ! Жүйріктай Бөлтіріков | 3 || 3 || - |- ! colspan="4" | 4. Тайқара |- ! Орақ Бұқанов | 3 || 4 || 2 |- ! Найзабек Байзақов | 3 || 3 || 10 |- ! Батырбек Байзақов | 2 || 2 || 10 |- ! Аманжол Құттыбаев | 2 || 2 || 1 |- ! Бексейіт Құттыбаев | 3 || 3 || - |- ! Жанбала Құттыбаев | 2 || 2 || 2 |- ! Майқы Бауытбаев | 2 || 3 || 3 |- ! colspan="4" | 5. Алыпқара |- ! Бөгенбай Орысов | 4 || 4 || 55 |- ! Бақы Бөгенбаев | 2 || 2 || 55 |- ! Қибай Орысов | 3 || 4 || 46 |- ! Байжан* Орысов | || || |- ! Ноғайбай Жарылғапов | 2 || 2 || 46 |- ! Дәулен Жарылғапов | 2 || 2 || 69 |- ! Олжа Жарылғапов | 2 || 3 || 69 |- ! Өтетілеу Тұрсынбаев | 2 || 2 || - |- ! Батырхан Байсынов | 1 || 1 || 1 |- ! Бекбау Қарымсақов | 2 || 1 || - |- ! Аязбай Жанысов | 2 || 2 || - |- ! Сәтбай Боранбаев | 2 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | Қанжығалы табы |- ! Майлыбай Қашқынов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Жағалбайлы табы |- ! Жайлау Құлтаев | 4 || 4 || 1 |- ! Құлынбай Тұрымбетев | 2 || 3 || 3 |- ! Бегі Орманов | 5 || 2 || 4 |- ! Тілеулі Аманов (1845 ж. Ташкент жақта) | || || |- ! colspan="4" | Ерназар тар., 1. Қонысбай бөлігі |- ! Жаңабатыр Қойшин | 3 || 5 || 10 |- ! Жандарбек* Баубеков | 5 || 6 || 5 |- ! Жәпек Қойшин | 3 || 3 || - |- ! Жанен Байбеков | 1 || 1 || 2 |- ! Ақылбай Атанов | 2 || 2 || - |- ! Алдыбай Қонысбаев | 4 || 4 || - |- ! Құлшыман Қосағалов | 2 || 2 || - |- ! Бұсырман Тастеміров | 3 || 4 || 2 |- ! Бекен Майқин | 2 || 3 || - |- ! colspan="4" | 2. Жарас бөлігі |- ! Күшікбай Жуасов | 2 || 2 || - |- ! Қаражан Жуанин | 2 || 2 || 2 |- ! Отарбай Менетев | 2 || 3 || - |- ! Дайрабай Қаржауов | 3 || 3 || - |- ! Байтоқ Сеңгірбаев | 2 || 2 || 1 |- ! Әти Кейкин | 3 || 3 || - |- ! Торжан Жайлауов | 4 || 3 || 1 |- ! Сейітбай Кенжебаев | 3 || 2 || - |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы): 289-301-1380 |- ! colspan="4" | Наурызбай тар., 1. Қозыбақ бөлігі |- ! А.с. Жанғұлы* Асауов | 2 || 2 || 10 |- ! Тұрпан Найманов | 3 || 3 || 42 |- ! Лау Наймантаев | 2 || 4 || 20 |- ! Асау Наймантаев | 3 || 3 || 29 |- ! Бәйке Асауов | 2 || 2 || 29 |- ! әй. Басты Шабанова | - || 3 || 1 |- ! әй. Тілмаш Қыстаубай | 1 || 2 || - |- ! Шоқан Наймантаев | 2 || 4 || 10 |- ! Қошқар Наймантаев | 3 || 3 || 7 |- ! Жартен Тілегенев | 5 || 3 || 8 |- ! Байғара Шолақов (1845 ж. Кенесарыға кетті) | || || |- ! Бапақ Тілегенев | 3 || 3 || 2 |- ! Жанғара Жандауылов | 3 || 2 || - |- ! Қармыс Жақыпов (1844 ж. Ақм, Тамаға кетті) | || || |- ! Манаш Көбеков | 2 || 3 || 1 |- ! әй. Тоқтық Мәтенева | - || 2 || - |- ! Атығай Бөлегенев | 2 || 2 || 26 |- ! Өтеген Атығаев | 2 || 2 || 26 |- ! Жаман Атығаев | 3 || 4 || 5 |- ! Жолдас Атығаев | 3 || 2 || 4 |- ! Сарға Атығаев | 2 || 3 || 8 |- ! әй. Айымжан Мырзина | - || 2 || - |- ! Көшек Шиқанов | 2 || 2 || - |- ! Андас Шиқанов | - || - || - |- ! Бекбай Бөпежанов (2-і 1845 ж. Кенесарыға кетті) | || || |- ! Топыш Бөлегенов | 3 || 3 || 82 |- ! Тұрсынбай Топышев | 2 || 2 || 82 |- ! Мықтыбай Топышев | 2 || 3 || 82 |- ! Шымырбай Сартов | 2 || 3 || - |- ! Құл Сартов | 2 || 3 || - |- ! Қожа Төлегенов | 4 || 2 || 2 |- ! Еркебай Төлегенов | 2 || 2 || 2 |- ! Жиенбай Төлегенов | 3 || 2 || 3 |- ! Қошке Төлегенов | 3 || 2 || 6 |- ! Дауылбай Төлегенов | 2 || 3 || 2 |- ! Опабай Елемесов (тат. Хамитте) | 1 || - || - |- ! Қонақ Төлегенов (Шонатай* Жанатин) | 4 || 5 || 8 |- ! Байты Шонатаев | 2 || 5 || 6 |- ! әй. Танаша Топанова | - || 2 || - |- ! Жабай Өтепов | 2 || 2 || 1 |- ! Жолымбет Жорықов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | 2. Бидай бөлігі |- ! би Базар Есіркепов* | 4 || 3 || 15 |- ! Шалабай Қыдырбаев | 2 || 4 || - |- ! Босмойын Байторин | 4 || 3 || 3 |- ! Сеңкібай Байторин | 2 || 3 || 4 |- ! Қармыс Есіркепов | 4 || 3 || - |- ! Дауылбай Байтоқин | 2 || 3 || - |- ! colspan="4" | Жүзей тар., 1. Құлсары бөлігі |- ! Сарыбай Шорманов | 2 || 2 || 18 |- ! Тақырбас Шорманов | 3 || 3 || 10 |- ! Жесебай Шорманов | 3 || 4 || 30 |- ! Салықбай Текин | 3 || 3 || 10 |- ! Дайрабай Текин | 2 || 2 || 6 |- ! Мыңжасар Әлекин | 3 || 3 || 3 |- ! Бөке Әлекин | 3 || 2 || 7 |- ! Балта Тастеміров | 2 || 3 || 4 |- ! Молдабер. Жаманбалин | 2 || 3 || - |- ! Терек Сарекин | 4 || 3 || 9 |- ! Күней Сарекин | 2 || 4 || 5 |- ! Кенжебай Текин | 2 || 3 || 4 |- ! Қопа Жанкин | 2 || 2 || - |- ! Тұрысбек Өтемісов | 4 || 4 || 15 |- ! Әлібек Өтемісов | 2 || 3 || - |- ! Құл Табаев | 3 || 2 || 2 |- ! colspan="4" | 2. Көркембай бөлігі |- ! Дулыға Тоғанасов | 3 || 3 || 20 |- ! Жансүгір Тоғанасов | 2 || 3 || 20 |- ! Жансейіт Тоғанасов | 3 || 3 || 20 |- ! Сайдалы Тұяқов | 2 || 2 || 2 |- ! Нысанбай Көркембаев | 4 || 3 || - |- ! Шағатай Көркембаев | 3 || 4 || - |- ! Ұябай Баймырзин | 4 || 4 || 4 |- ! Таутан Матқұлов | 2 || 4 || - |- ! Қылыш Қарамырзин | 2 || 5 || 10 |- ! Құрақ Көркембаев | 3 || 3 || - |- ! Бектас Төбетев | 2 || 2 || - |- ! Темір Рүстемов | 4 || 2 || 10 |- ! Жаңқұт Теміров | 3 || 2 || 10 |- ! Бораш Рүстемов | 3 || 3 || 5 |- ! colspan="4" | Жиыны (ер, әйел, жылқы): 181-205-479 |- ! colspan="4" | Есенаман тар., 1. Қыдыр бөлігі |- ! Ас. Қарпықбай Садырбек* | 4 || 4 || 19 |- ! би Тобышақ* Орынбай | 3 || 3 || 89 |- ! Тінәлі Тобышақов | 2 || 2 || 89 |- ! Садырбек Орынбаев | 3 || 3 || 13 |- ! Алтай Садырбеков | 2 || 2 || 13 |- ! Қантөре Құлыншақов | 2 || 5 || - |- ! Батырбек Орынбаев | 2 || 3 || 3 |- ! Өтепберген Орынбаев | 3 || 3 || 24 |- ! Бұлан Орынбаев | 4 || 4 || 12 |- ! Бекен Асауов | 4 || 3 || 8 |- ! Лау Орынбаев | 4 || 2 || 15 |- ! Құлбай Орынбаев | 5 || 3 || - |- ! Жанжігіт Байтүгелов | 3 || 4 || - |- ! Саржал Жанжігітов | 2 || 3 || - |- ! Қуат Өмірзақов | 3 || 3 || 22 |- ! Айнабек Құманбеков | 2 || 3 || 8 |- ! Ералы Құттыбаев | 4 || 4 || 26 |- ! Төлен Құттыбаев | 3 || 3 || 2 |- ! Арық Құттыбаев | 4 || 2 || 41 |- ! Көрпетай Құттыбаев | 2 || 2 || 3 |- ! Жадай Жаманкин | 3 || 3 || 4 |- ! Мүсіреп Жаманкин | 5 || 2 || 3 |- ! Өтеулі Байназаров | 2 || 2 || 2 |- ! Арғынбай Құлтаев (1845 ж. Кенесарыға кетті) | || || |- ! Құтбай Байбарақов | 3 || 2 || 1 |- ! Өмірбек Мұқышев | 1 || - || - |- ! Жанаберген Кененбаев | 1 || 1 || - |- ! colspan="4" | 2. Қалыбай бөлігі |- ! Өзден* Жанбаев | 2 || 4 || 85 |- ! Сәмек Өзденев | 2 || 3 || 85 |- ! Қанқожа Жанбаев | 3 || 4 || 1 |- ! Қалдаман Жанбаев | 4 || 2 || - |- ! Есқожа Жанбаев | 2 || 4 || 6 |- ! Аманжол Еркин | 3 || 3 || 22 |- ! Таз Еркин | 3 || 3 || 7 |- ! Байша Тасболатов | 5 || 4 || 16 |- ! Есен Бекболатов | 5 || 4 || 40 |- ! Байкүшік Рақпанов | 2 || 2 || 3 |- ! Исмаил Рақпанов | 3 || 3 || 9 |- ! Қазыбек Қауғанов | 2 || 2 || 2 |- ! Әзберген Қауғанов | 2 || 2 || - |- ! Байкөбек Әзбергенев | 2 || 2 || - |- ! Баймырза Ақылбеков | 3 || 3 || 6 |- ! Асқар Баймырзин | 2 || 2 || 6 |- ! Ермек Тілекин | 4 || 3 || 10 |- ! Толыбай Тілекин | 4 || 4 || 4 |- ! Кожан Шөкин | 2 || 2 || 2 |- ! Жұман Мәмбетев | 2 || 2 || 15 |- ! Сұңқарбек Мәмбетев | 2 || 3 || 15 |- ! Айдабол Тілеуов | 3 || 2 || 1 |- ! Тұлпар Мәмбетев | 3 || 4 || - |- ! colspan="4" | 3. Мырзагелді бөлігі |- ! Сығай* Жолдыбаев | 4 || 3 || 12 |- ! Бұғай Сығаев | 2 || 2 || - |- ! Қуақбел Жолдыбаев | 3 || 3 || 5 |- ! Қорысбай Байжігітов | 3 || 3 || 5 |- ! Бектау Қойгелев | 1 || 1 || - |- ! Жиенбек Тайтекин | 3 || 3 || 10 |- ! Сүрті Жиенбеков | 2 || 2 || 10 |- ! Қопабай Бегалин | 1 || 2 || 10 |- ! Торыбай Қойайдаров | 3 || 3 || - |- ! Ақжол Тайтекин | 2 || 3 || 1 |- ! Тағылы Жолдыбаев | 3 || 3 || - |- ! colspan="4" | 4. Асан бөлігі |- ! Игілік Дербісов | 2 || 3 || 20 |- ! Арыстанбек Игіліков | 3 || 3 || 20 |- ! Ауылбек Бекарыстанов | 4 || 3 || 15 |- ! Елшіман Әлібеков | 3 || 3 || 11 |- ! Ақбай Елшінбеков | 3 || 2 || - |- ! Телібай Есілбаев | 2 || 2 || 5 |- ! Аманжол Шағатаев | 3 || 3 || 20 |- ! Әуке Жақсылықов | 2 || 2 || 2 |- ! Ерубай Жанаев | 2 || 2 || - |- ! Күзенбай Қазыбеков | 4 || 2 || 5 |- ! Сапақ* Қазыбеков | 4 || 4 || 8 |- ! Құдияр Қазыбеков | 3 || 3 || 12 |- ! Жандос Тұрдин | 4 || 3 || 1 |- ! Қолбас Тұрдин | 3 || 2 || 5 |- ! Майлыбай Бердин | 3 || 2 || 2 |- ! Жауқашар Бердібаев | 3 || 2 || 4 |- ! Күнту Жауқашаров | 3 || 4 || 4 |- ! Шоқа Маманов | 3 || 2 || 2 |- ! Боқа Маманов | 2 || 2 || 10 |- ! Ноқай Кәкин | 2 || 2 || 2 |- ! Бекбасар Өтегенов | - || - || - |- ! Шүлембай Бөгенбаев | - || - || - |- ! Малдыбай Сарманов | - || - || - |- ! Наурызбай Бөгенбаев | 2 || 2 || - |- ! Қабанбай Сарманов | 3 || 3 || - |- ! Тастанбек Тоғаев | 2 || 2 || - |- ! Тақым Байсалов | 1 || 1 || 1 |- ! Мейірман Байсалов | 2 || 2 || 10 |- ! Жортуыл Шабаров | 3 || 5 || - |- ! Бекбау Сарманов | 3 || 3 || - |- ! Байдалы Ерденев | 2 || 1 || 10 |- ! Белесар Байдалин | 1 || 3 || 9 |- ! Жанғасқар Бекбауов | 2 || 2 || - |- ! colspan="4" | Жиыны(ер, әйел, жылқы): 247-241-710 |- ! colspan="4" | Б. (ер, әйел, жылқы): 2973-3075-16228 |} == Аумағы == Территориясы Қарқаралы уезінің оңтүстік шығысында болды. Территориясы қазіргі [[Шет ауданы|Шет]] және [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)|Ақтоғай ауданында]] болды. '''Қыстақтар орналасқан мекендер:''' Бірназар, Сапы, Қаркеспе, Қанжығалы, Бидайық, Сырға, Адыр, Орташ, Жанарқұс, Үйтас, Қараоба, Жылгелді бойы, Ақшатау, Ақирек, Қыземшек, Басши, Алтынсандық, Қарабие, Қарашоқы, Айыртау, Балақсары, Көсе, Бесапанның жалы, Найзакескен, Қумола, Қызылтас, Ақсораң, Киікбай, Жаманшоқы, Бекеннің Ақшиі, Толағай, Айыртау, Жосалы, Қарғалы, Ақтас, Керегетас, Қызылағаш, Қоскеліншек, Қараша-Жалпақсары, Тілеулі, Киікбай, Олжабай, Сасықбұлақ, Кенебайдың Қызылшілігі, Жалпақ, Жекетас, Балажүндіжал, Ақшағыл, Шөладыр, Найзакескен, Қосдоңғал, Қаратас, Бидайық, Сырлытам, Шұбар айғыр, Қайрақты, Шоқтас, Көсе, Бүркітті, Шүмек, Қараш, Кебенек, Қазаншолақ, Қараағаш, Сарыоба, Битұрқы, Жамжаттың құмы, Бөле, Қонғаншілік, Ойран, Ақшай мен Қызылжар. '''Жайлаулары:''' Үлкен және кіші Нұраның бойы, Сарысу, Айса, Көкпекті, Соқыр, Байғара, Толар өзендерінің бойы, Сораң, Қаратүлкі, Шолақ, Толағай, Тектұрмас және олардың Ақтау бекінісімен Жора қыраттарына дейінгі жерлер.<ref>http://stom.tilimen.org/jurnalimizdi-bl-saninda-ararali-jattari-ajdari-bojinsha-azati.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306174801/http://stom.tilimen.org/jurnalimizdi-bl-saninda-ararali-jattari-ajdari-bojinsha-azati.html |date=2019-03-06 }}</ref> == Әкімшілік бөлінуі == 18 әкімшілік ауылдардан құралды, 1081 киіз үй, 7568 адам. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == == Сілтемелер == [[Санат:Семей облысы болыстары]] [[Санат:Шет ауданы тарихы]] b4h23daxq8t4uwm70jz6c48hfztlmto Марс бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі 0 643589 3638942 3053196 2026-08-03T21:20:07Z Don-vip 174454 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Presidential full.jpg]] → [[File:Mars Pathfinder Presidential full.jpg]] 3638942 wikitext text/x-wiki '''Марс бетіндегі ғарыш аппараттары тізімі''' — ғылыми зерттеулер жүргізу үшін [[Марс]]қа жеткізілген (жылжымайтын) автоматты станциялар мен (мобильді) роверлердің тізімі. [[Ғарыштық ұшу аппараттары|Аппараттардың]] планетаға жұмсақ қонуын қонушы аппарат қамтамасыз етеді. Қонушы аппараттардың массалары ішіндегі станция немесе ровердің массасымен қоса берілген. 2021 жылға қарай, Марс бетіндегі барлық аппараттардың жалпы массасы 9,5 тоннаға жуықтады. == Тізім == {| class="wikitable" |- ! № ! width="80px"|Ғарыш аппараты ! Ел ! Суреті ! Қонған күн ! width="40px"|Қонушы аппарат массасы (кг) ! width="40px"|Станцияның/ровердің өз массасы (кг) ! Қону координаттары ! Түсініктеме |- | align="center"|'''1''' | align="center"|[[Марс-2]] | align="center"|{{USSR}} | align="center"|[[Сурет:1972 CPA 4113.jpg|90px]] | align="center"|27.11.1971 | align="center"|1 000 ұшырғанда | align="center"|355 | align="center"|4º N — 47º W | Марс бетіне жеткен бірінші аппарат, қонуы сәтсіз өтті |- | align="center"|'''2''' | align="center"|[[Марс-3]] | align="center"|{{USSR}} | align="center"|[[Сурет:1972 CPA 4114.jpg|90px]] | align="center"|02.12.1971 | align="center"|1 000 ұшырғанда | align="center"|355 | align="center"|45° S — 158° W | Марсқа жұмсақ қонуы сәтті өткен бірінші аппарат, алғашқы автоматты марстық станция (сигналы 14,5 секундтан кейін өшті) |- | align="center"|'''3''' | align="center"|[[Марс-6]] | align="center"|{{USSR}} | align="center"|[[Сурет:Mars 6.jpg|90px]] | align="center"|12.03.1974 | align="center"|844 Марс атмосферасына кіргенде | align="center"|355 | align="center"|29.9° S — 19,4° W | Қонуы сәтсіз өтті |- | align="center"|'''4''' | align="center"|[[Viking 1]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Viking spacecraft.jpg|90px]] | align="center"|20.07.1976 | align="center"|1199 | align="center"|657 (отынсыз 572) | align="center"|22.48° N — 47,97° W Хрис жазықтығы | Жұмыс істейтін бірінші АМС, Марс бетінен алғашқы түсті суреттерді жіберді, алғашқы тікелей атмосфера мен грунт зерттеулері, Марстағы тіршілікті іздеудің алғашқы тәжірибелері. 11.11.1982 дейін контакт болды. |- | align="center"|'''5''' | align="center"|[[Viking 2]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Sagan large.jpg|90px]] | align="center"|03.09.1978 | align="center"|1199 | align="center"|657 (отынсыз 572) | align="center"|48.3° N — 225,99° W [[Утопия жазықтығы]] | АМС. 11.04.1980 дейін контакт болды. |- | align="center"|'''6''' | align="center"|[[Mars Pathfinder]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Lander and rover drawing.gif|90px]] | align="center"|04.07.1997 | align="center"|570 Марс атмосферасына кіргенде | align="center"|264 (ровермен бірге) | align="center"|19.3° N — 33,6° W | АМС және алғашқы жұмыс істейтін Марс ровері. 27.09.1997 дейін контакт болды. |- | align="center"|'''7''' | align="center"|[[Mars Polar Lander]] және [[Deep Space 2]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Mars polar lander.jpg|90px]] | align="center"|03.12.1999 | align="center"|494 | align="center"|354 (отынсыз 290) | align="center"|76° S — 195° W | Сәтсіз қонған АМС |- | align="center"|'''8''' | align="center"|[[Beagle 2]] | align="center"|{{ту|Ұлыбритания}} | align="center"|[[Сурет:Beagle2.jpg|90px]] | align="center"|25.12.2003 | align="center"|68,84 | align="center"|33,2 | align="center"|10.6° N — 270° W | АМС, қонғаннан кейін күн батареялары жазылмай, байланысқа шықпай қалды |- | align="center"|'''9''' | align="center"|[[Spirit]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Mars Spirit.jpg|90px]] | align="center"|04.01.2004 | align="center"|820 | align="center"|185 | align="center"|14.6° S — 175,48° O Гусев кратері | Марсқа сәтті жеткізілген ровер. 22.03.2010 дейін контакт болды. |- | align="center"|'''10''' | align="center"|[[Opportunity]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:NASA Mars Rover.jpg|90px]] | align="center"|25.01.2004 | align="center"|820 | align="center"|185 | align="center"|1.95° S — 354,47° O | Марсқа сәтті жеткізілген ровер. 2018 жылдың ортасынан бастап, шаңды дауылға байланысты ұйықтау тәртібіне ауысты |- | align="center"|'''11''' | align="center"|[[Phoenix]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:Phoenix Lander small.jpg|90px]] | align="center"|25.05.2008 | align="center"|582 | align="center"|410 (отынсыз 343) | align="center"|68.2° N — 125,7° W | АМС, полярлық аймаққа сәтті қонған бірінші аппарат. 02.11.2008 дейін контакт болды. |- | align="center"|'''12''' | align="center"|[[Curiosity]] | align="center"|{{ту|АҚШ}} | align="center"|[[Сурет:PIA16239 High-Resolution Self-Portrait by Curiosity Rover Arm Camera square.jpg|90px]] | align="center"|06.08.2012 | align="center"|3300 | align="center"|899 | align="center"|4.58° S — 137,43° O | Жұмыс істейтін ровер |- | align="center"|'''13''' | align="center"|[[Schiaparelli]] | align="center"|[[Сурет:Flag_of_Europe.svg|22x20px|link=[[Еуроодақ]]]] | align="center"|[[Сурет:Schiaparelli Lander Model at ESOC.JPG|90px]] | align="center"|19.10.2016 | align="center"|577 | align="center"| - | align="center"|~ 2° S — 6° W | АМС, қонуы сәтсіз өтті, 2—4 шақырым биіктіктен құлай бастады |- |align="center"|'''14''' |align="center"|[[InSight]] |align="center"|{{ту|АҚШ}} |align="center"|[[Сурет:Simulated view of NASA's InSight about to land on the surface of Mars PIA22813.jpg|95px]] |align="center"|26.11.2018 |align="center"|694 |align="center"|358 |align="center"|4,5° N 135,0° E, Элизий жазықтығы | АМС, сәтті қонды |- |align="center"|'''15''' |align="center"|[[Perseverance]] және [[Ingenuity]] |align="center"|{{ту|АҚШ}} |align="center"|[[Сурет:Perseverance rover design.png|95px]] |align="center"|18.02.2021 |align="center"| |align="center"|1025 |align="center"|18,855° N 77,519° E, <br>[[Езеро (кратер)]] | Ровермен бірге Марс атмосферасындағы алғашқы ұшу аппараты жеткізілді |- |align="center"|'''16''' |align="center"|[[Чжужун]] |align="center"|{{ту|Қытай}} |align="center"| |align="center"|15.05.2021 |align="center"| |align="center"|240 |align="center"|25°06′ N, <br>109°54′ E, [[Утопия жазықтығы]] | Қытайдың алғашқы марстық аппараты |} == Панорамалар == {{Wide image|Mars Viking 22a002.png|1500px|Утопия жазықтығының Viking 2 аппараты жіберген суреті}} {{Wide image|Mars Pathfinder Presidential full.jpg|1500px|Mars Pathfinder станциясы түсірген сурет}} {{Wide image|Victoria Crater, Cape Verde-Mars.jpg|1500px|2006 жылы Opportunity түсірген Виктория кратерінің суреттерінен жасалған панорама}} {{Wide image|MarsSunsetCut.jpg|1500px|Марстағы күннің батуы, 19 мамыр 2005. Spirit роверінің Гусев кратеріндегі суреті}} {{Марсқа ұшқан ғарыш кемелер}} [[Санат:Ғаламшарлар аралық станциялар]] [[Санат:Ғарыш тізімдері]] ga6tvi1qsgzwp9430fc56lnt52b1fj5 Борис Александрович Чехлыстов 0 652992 3638815 2964420 2026-08-03T13:06:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638815 wikitext text/x-wiki '''Борис Александрович Чехлыстов''' (19 наурыз 1946 жыл, Краснотуриньск, Свердлов облысы) — КСРО-лық допты хоккейші, жартылай қорғаушы, допты хоккей жаттықтырушысы. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген жаттықтырушысы. "Достық" орденінің иегері<ref>http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsv/dok_oegprz/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160120210208/http://kazakhstan.news-city.info/docs/sistemsv/dok_oegprz/ |date=2016-01-20 }}</ref>. 1990 жылы [[Динамо (допты хоккей клубы, Алматы)|"Динамо" (Алматы)]] жаттықтырушысы ретінде КСРО чемпионы атанған. Көгалдағы хоккейде де ойнаған, [[Динамо (көгалдағы хоккей, Алматы)|"Динамо" (Алматы)]] сапында бірнеше рет КСРО чемпиондығына қол жеткізді. 1964-83 жылдары "Динамо" сапында ойнады. == Жетістіктері == ===Допты хоккей=== *КСРО чемпионы (1) – 1977 *Күміс жүлдегер (6) — 1973, 1975, 1976, 1978, 1979, 1981 *Қола жүлдегер (3) —1966, 1967, 1971, 1974, 1983 *Еуропа чемпиондар кубогы (1) – 1978 === Көгалдағы хоккей=== *КСРО чемпионы – 1972, 1973, 1975, 1976 *Күміс жүлдегер – 1970, 1971, 1974 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша допты хоккейшілер]] [[Санат:19 наурызда туғандар]] [[Санат:1946 жылы туғандар]] [[Санат:Динамо Алматы КХК ойыншылары]] [[Санат:КСРО допты хоккейшілері]] [[Санат:КСРО көгалдағы хоккейшілері]] [[Санат:Динамо Алматы ДХК ойыншылары]] [[Санат:Динамо Алматы ДХК жаттықтырушылары]] 14j0y7di0twtct2gkbvee9tp52hcfrp Валентина Владимировна Терешкова 0 654234 3638947 3629210 2026-08-03T23:39:50Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638947 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер |Есімі=Валентина Терешкова |Сурет=Valentina Tereshkova (2017-03-06).jpg |Атауы=Валентина Владимировна Терешкова |Туған кездегі есімі=Валентина Терешкова |Туған күні=6.03.1937 |Туған жері=Үлкен Масленниково, Тутаев ауданы, Ярославль облысы, [[РСФСР]], [[КСРО]] |Білімі=Н. Е. Жуковский атындағы әскери-әуе инженерлік академиясы ([[1969]]) |Ғылыми дәрежесі=[[Техникалық ғылымдар|техника ғылымдарының]] кандидаты (1977) [[Ғылыми атақ|Ғылыми атағы]]: [[профессор]] |Партиясы=[[КОКП]] (1960-1991) Біздің үй - Ресей ([[1995]]) Ресей өмір партиясы ([[2003]]) Біртұтас Ресей (2008 жылдан бастап) |Марапаттары= {{Алтын Жұлдыз медалі}} {{ХШЖК алтын медалі}} {{Орақ пен Балға медалі}} {{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 20 жыл медалі}} {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (КСРО)}} {{КСРО Қарулы күштеріне 50 жыл медалі}} {{КСРО Қарулы күштеріне 60 жыл медалі}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{Еңбек Қызыл Ту ордені}} {{Ленин ордені}} {{Тың жерлерді игергені үшін медалі}} {{Қазан төңкерісі ордені}} |Мансабы=[[инженер]], [[Ғарышкер|ұшқыш-ғарышкер]], [[саясаткер]] |Жұбайлары=1)Андриян Григорьевич Николаев; 2)Юлий Георгиевич Шапошников |Қолтаңбасы=Valentina Tereshkova Signature.svg}} '''Валентина Владимировна Терешкова''' ({{lang-ru|Валентина Владимировна Терешкова}}; [[6 наурыз]] [[1937 жыл]], {{туғанжері|Ярославль облысы|Ярославль облысында}}) — [[КСРО]] ұшқыш-ғарышкері, әлемдегі тұңғыш [[Ғарышкер|әйел-ғарышкер]] ([[1963]]), [[Кеңес Одағының Батыры]] (1963), авиация генерал-майоры ([[1995]])<ref>[https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/4188688 ТЕРЕШКОВА // Большая российская энциклопедия. 32 том. Мәскеу, 2016, ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180302225404/https://bigenc.ru/technology_and_technique/text/4188688 |date=2018-03-02 }}</ref>. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесінің]] VII-XI шақырылымдарының депутаты (1966-1989), [[КСРО Жоғарғы Кеңесі|КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының]] мүшесі (1974-1989). Кеңес Әйелдері Комитетінің (1968-1987) және Шет елдермен достық пен мәдени байланыстың кеңестік қоғамдары одағының (1987-1992) жетекшісі. Ресейлік саясаткер, РФ Мемлекеттік Думасының депутаты, «Единая Россия» партиясының Жоғарғы Кеңесінің мүшесі. 2020 жылы наурызда ол [[Ресей|Ресей Федерациясы]]ның Конституциясына Ресейдің қазіргі Президенті [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путинге]] тағы екі рет президенттік сайлауға түсуге мүмкіндік беретін түзету ұсынды. == Балалық және жастық шағы == Валентина Терешкова Ярославль облысы, Тутаев қаласының маңындағы Үлкен Масленниково ауылында [[Беларусь|Беларуссиядан]] көшіп келген шаруалардың отбасында дүниеге келген. Әкесі - Терешков Владимир Аксенович (1912-1940), [[Могилев облысы]], Белиничский ауданы, Выйлово ауылында туған. Тракторшы. 1939 жылы [[Қызыл Армия]] қатарына шақырылды. [[Кеңес-Фин соғысы|Кеңес-Фин соғысында]] хабарсыз кетті. Анасы - Терешкова (Круглова) Елена Федоровна (1913-1987), Витебск облысы, Дубровен ауданы, Еремеевщина ауылынан, тоқыма фабрикасының жұмысшысы. Отбасында Людмила атты үлкен әпкесі мен Владимир деген інісі болған<ref>[https://sobesednik.ru/obshchestvo/20120317-tainy-biografii-valentiny-tereshkovoi Тайны биографии Валентины Терешковой | Общество | Собеседник.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304224040/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20120317-tainy-biografii-valentiny-tereshkovoi |date=2021-03-04 }}</ref>. 1945 жылы ол Ярославль қаласындағы №32 орта мектепке оқуға түсті (қазіргі таңда мектеп өз атымен аталады)<ref>[https://school32.edu.yar.ru/ Муниципальное общеобразовательное учреждение «Средняя школа № 32 имени В. В. Терешковой»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402032826/https://school32.edu.yar.ru/ |date=2022-04-02 }}</ref>. Музыкаға икемі бар ол бос уақытында домра ойнауды үйренді. Ол 1953 жылы жеті сыныпты бітірді. 1954 жылы отбасына көмектесу үшін Валентина Ярославль шиналар зауытына дайындық кезінде монтаждау және вулканизациялау цехында білезікші ретінде жұмысқа орналасты. Онда диагональды кескіш машинаны басқарды. Сонымен бірге, 1954-1955 жылдары Ярославль қаласындағы №10 жұмысшы жастарға арналған мектептің 8-9 кешкі сыныбында оқыды. 1955 жылдың сәуір айынан бастап Ярославльдегі «Красный Перекоп» өнеркәсіптік мата фабрикасының лента цехында созба жасаушы болып жұмыс істеді (оның анасы мен үлкен әпкесі де комбинатта жұмыс істеді<ref>[https://sobesednik.ru/obshchestvo/20120317-tainy-biografii-valentiny-tereshkovoi Тайны биографии Валентины Терешковой | Общество | Собеседник.ру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304224040/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20120317-tainy-biografii-valentiny-tereshkovoi |date=2021-03-04 }}</ref>). 1955 жылдан 1960 жылға дейін Ярославль жеңіл өнеркәсіптің сырттай техникумында мақта иіру технигі мамандығы бойынша оқыды. 1957 жылы ол [[комсомол]] қатарына қабылданды. 1960 жылдың 11 тамызынан 1962 жылдың наурызына дейін - «Красный Перекоп» зауытының комсомол комитетінің босатылған хатшысы. Ол зауыттың мәдениет үйінің халық аспаптары оркестрінде домра ойнады. 1959 жылдан бастап Ярославльдағы аэроклубта парашютпен секірумен айналысты (90 секіру орындады). == [[Ғарышкер|Ғарышкерлер]] отрядында == [[Сурет:RIAN archive 159271 Nikita Khrushchev, Valentina Tereshkova, Pavel Popovich and Yury Gagarin at Lenin Mausoleum.jpg|нобай|солға|Кесене мінбесінде 1963 жылы 22 маусымда]] Кеңес ғарышкерлерінің алғашқы сәтті ұшуларынан кейін Сергей Королевтің [[Ғарыш|ғарышқа]] әйел-ғарышкерді ұшыру идеясы пайда болды<ref>[http://znamyamaytreyi.ru/page/ay_script.php?fname=picma_chitateley/02-tereshkova.htm&mode=0 Их позвал космос (герои-космонавты)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210301201609/http://znamyamaytreyi.ru/page/ay_script.php?fname=picma_chitateley%2F02-tereshkova.htm&mode=0 |date=2021-03-01 }}</ref>. 1962 жылдың басында үміткерлерді іздеу келесі талаптар бойынша басталды: парашютші, 30 жасқа дейін, бойы 170 см-ге дейін және салмағы 70 кг-ға дейін. Жүздеген үміткерлердің бесеуі таңдалды: Жанна Йоркина, Татьяна Кузнецова, Валентина Пономарева, Ирина Соловьева және Валентина Терешкова. Терешкова ғарышкерлер құрамына қабылданғаннан кейін, қалған қыздармен бірге қатардағы [[Әскери шен|әскери шенімен]] жедел әскери қызметке шақырылды. === Дайындық === Терешкова 1962 жылы 12 наурызда ғарышкерлер корпусына қабылданып, 2-ші отрядтың студент-космонавты ретінде дайындықтан өте бастады. 1962 жылы 29 қарашада ол ОКП қорытынды емтихандарын өте жақсы бағаға тапсырды. 1962 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Терешкова 1 дивизияның 1 отрядының ғарышкері болды. 1963 жылдың 16 маусымынан бастап, яғни ұшудан кейін бірден 1-ші отрядтың нұсқаушы-ғарышкері болды және 1966 жылдың 14 наурызына дейін осы қызметті атқарды. Жаттығу кезінде дененің ғарышқа ұшу факторларына төзімділігі бойынша дайындықтан өтті. Жаттығулар термокамерада өтті, мұнда + 70 ° С температурада және 30% ылғалдылықта ұшу костюмінде болу керек. Оқшаулау камерасы - дыбыстардан оқшауланған бөлме, әр үміткерге 10 күн бойы сол жерде болуға тура келді. МиГ-15-те [[Гравитация|гравитациялық]] нөлдік жаттығу өтті. Параболикалық слайдты орындау кезінде ұшақтың ішінде салмақсыздық 40 секундқа орнатылды және мұндай сеанстар бір рейс үшін 3-4 болды. Әр сессия барысында келесі тапсырмаларды орындау қажет болды: аты-жөнін жазу, тамақ ішуге тырысу, радиода сөйлесу. Парашют жаттығуларына ерекше назар аударылды, өйткені ғарышкердің өзі қонар алдында бөлек шығарылды және парашютпен қонды. Түсіру аппаратын су басу қаупі әрқашан болғандықтан, теңізде парашютпен секіру бойынша технологиялық, яғни өлшемі бойынша сыймайтын, [[скафандр]] бойынша жаттығулар да өткізілді. === Сайлау === Бастапқыда екі әйел экипажының бір уақытта ұшуы жоспарланған болатын, бірақ 1963 жылы наурызда олар бұл жоспардан бас тартты. Олардың алдында бес үміткердің біреуін ғана таңдау міндеті тұрды. Терешкованы бірінші әйел-ғарышкер рөліне таңдағанда, дайындықтан сәтті өтуінен бөлек, саяси сәттер де ескерілді: Терешкова жұмысшылардан, ал, мысалы, Пономарев пен Соловьев — қызметкерлерден болды. Сонымен қатар, Терешкова екі жаста болғанда оның әкесі Владимир Кеңес-фин соғысы кезінде қайтыс болды. Ұшудан кейін Терешковқа Кеңес Одағы оның қызметі үшін не істей алатындығы туралы сұрағанда, ол әкесінің қайтыс болған жерін табуды өтінді. Таңдаудың соңғы критерийі кандидаттың белсенді қоғамдық қызмет жүргізу қабілеті болды<ref>[http://www.cosmoworld.ru/spaceencyclopedia/tereshkova/index.shtml?ponomareva.html Валентина Пономарёва. Неоткрытый космос]</ref> — адамдармен кездесу, ел мен әлем бойынша көптеген сапарларда көпшілік алдында сөйлеу, кеңестік жүйенің артықшылықтарын барлық жағынан көрсету, {| class="wikitable" | ... біздің партиямызды, [[Ленин]] идеяларын, [[Коммунизм|коммунизмді]] дәріптеу және біздің жаққа миллиондаған адамдарды, әсіресе әйелдерді тарту. — Николай Каманин<ref>[https://web.archive.org/web/20080331133536/http://www.rtc.ru/encyk/bibl/kamanin/kniga1/08-63.html Каманин Н. П. Скрытый космос. Книга 1. Дневниковая запись за 1 августа 1963 года]</ref> |} Басқа үміткерлер, одан гөрі нашар дайындығы жоқ (медициналық тексеру нәтижелері бойынша және әйел-ғарышкер кандидаттардың теориялық дайындығы бойынша Терешкова соңғы орында тұрды)<ref>[https://web.archive.org/web/20080331133536/http://www.rtc.ru/encyk/bibl/kamanin/kniga1/08-63.html Каманин Н. П. Скрытый космос. Книга 1. Дневниковая запись за 1 августа 1963 года]</ref>, Терешковадан осындай қоғамдық қызметке қажетті қасиеттерден едәуір төмен болды<ref>[http://www.cosmoworld.ru/spaceencyclopedia/tereshkova/index.shtml?ponomareva.html Валентина Пономарёва. Неоткрытый космос]</ref>. Сондықтан ол ұшуға негізгі үміткер болып тағайындалды, И.Б. Соловьева — резервтік, ал В. Л. Пономарева — қосалқы. Терешкова «Восток-6» ұшқышы болып тағайындалған кезде, ол американдық астронавттардың алғашқы Жас отряды Гордон Куперден 10 жас кіші болды. === «Восток-6»-да ұшу === [[Сурет:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg|нобай|оңға|Валентина Терешкова формада]] [[Сурет:Stamps of Azerbaijan, 2013-1110-souvenir.jpg|нобай|оңға|Әйелдің ғарышқа алғашқы ұшуының 50 жылдығына арналған Әзербайжан пошта блогы]] Терешкова 1963 жылы 16 маусымда (әлемдегі әйел-ғарышкердің алғашқы ұшуы) Восток-6 ғарыш кемесімен ғарышқа ұшты. Ол шамамен үш күнге созылды. Старт [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)|Байқоңырда]] «Гагарин» алаңынан емес, резервтік алаңнан басталды. Сонымен бірге [[Орбита|орбитада]] ғарышкер Валерий Быковский басқаратын Восток-5 [[ғарыш кемесі]] болды. Ғарышқа ұшпастан бұрын Терешкова туыстарына парашютшілер жарысына кететінін айтқан, ал олар ғарышқа ұшу туралы радиодағы жаңалықтардан білді. Ғарышкерлерді іріктеумен және дайындаумен айналысқан Генерал-лейтенант Николай Каманин Терешкованың старты жайлы осылай сипаттады<ref> Книга «Скрытый космос» запись за 16 июня 1963 года.</ref>: {| class="wikitable" | [[Зымыран|Зымыранды]], кемені дайындау және барлық техникалық қызмет көрсету жұмыстары өте жақсы өтті. Барлық қызметтер мен жүйелердің жұмысының анықтығы мен үйлесімділігі бойынша Терешкова Гагариннің стартын еске салды. 1961 жылы 12 сәуірдегідей, 1963 жылы 16 маусымда ұшу жақсы дайындалып, жақсы басталды. Терешкованы кемені ұшыруға дайындық және орбитаға шығару кезінде көргендердің бәрі, радиодан оның санауларын тыңдаған адамдар бірауыздан: «Ол Попович пен Николаевтан гөрі стартты жақсы бастады» - деді. Иә, мен бірінші әйел-ғарышкерді таңдауда қателеспегеніме өте қуаныштымын. |} Терешкованың ұшу кезіндегі шақыруы - «Чайка». Оның стартты бастамас бұрын айтқан сөзі: «Ей! Аспан! Шляпаңды шеш!», В.Маяковскийдің «Облако в штанах» өлеңінен үзінді болды. Ұшу кезінде Николай Каманин былай деп жазды<ref>«Скрытый космос», запись за 18 июня 1963 года.</ref>: {| class="wikitable" | Терешковамен бірнеше рет сөйлестім. Оның шаршағаны сезіледі, бірақ ол мұны мойындағысы келмейді. Соңғы байланыс сессиясында ол Ленинград ИПа-ның қоңырауларына жауап бермеді. Біз теледидар камерасын қосып, оның ұйықтап жатқанын көрдік. Мен оны оятып, алдағы қону және қолмен бағдарлау туралы сөйлесуге тура келді. Ол кемені екі рет бағыттауға тырысты және тангажға бағдарлау мүмкін еместігін ашық мойындады. Бұл жағдай бізді қатты алаңдатады: егер сіз қолмен отыруға тура келсе және ол кемені бағыттай алмаса, онда ол орбитадан шықпайды. Ол біздің күмәнімізге: «Уайымдамаңыз, мен бәрін таңертең жасаймын», - деп жауап берді. Ол өте жақсы байланыс жасайды, жақсы ойлайды және әзірге бірде-бір қате жібермеді. |} Кейін ұшқыш берген командалар басқару қозғалысының бағытын қолмен өзгерткені белгілі болды (кеме тренажерде жұмыс істеген кезде дұрыс емес бағытқа бұрылды). Терешкованың айтуынша, мәселе басқару сымдарын дұрыс орнатпағаннан болды: командалар төмендетуге емес, кеменің орбитасын көтеруге берілді. Автоматты режимде полярлық дұрыс болды, бұл кемені үнемі бағыттауға және отырғызуға мүмкіндік берді. Бұл оқиға туралы Терешкова қырық жылдан астам уақыт бойы айтпаған, өйткені С.П. Королев одан бұл туралы ешкімге айтпауын өтінді<ref>[https://iz.ru/news/394799 Терешкова: по просьбе Королева я не один десяток лет хранила эту тайну // Известия, 2 марта 2007.]</ref><ref>[https://www.vesti.ru/nauka/article/1038121 Вести.Ru: Терешкова готова отправиться на Марс в одну сторону]</ref>. Сол кезде кеңестік ғарыштық бағдарламаны медициналық қамтамасыз етуге жауапты медицина ғылымдарының докторы, профессор В.И. Яздовскийдің айтуынша, әйелдер етеккір циклінің 14-18-ші күнінде ғарыштық ұшудың төтенше жүктемелеріне төтеп бере алмайды. Терешкованы орбитаға шығарған тасымалдаушының старты бір күнге кешіктірілгендіктен, дәрігерлер қарастырған ұшу режиміне төтеп бере алмағаны анық. Яздовский сонымен бірге: «Терешкова, телеметрия және теледидарлық бақылау мәліметтері бойынша, ұшуды негізінен қанағаттанарлық деңгейде өткізді. Жердегі байланыс станцияларымен келіссөздер баяу жүргізілді. Ол өзінің қимыл-қозғалыстарын күрт шектеді. Қозғалыссыз отырды. Ол вегетативті сипаттағы денсаулығының өзгеруін айқын көрсетті» - деп айта кетті. Жүрек айнуы мен физикалық қолайсыздыққа қарамастан<ref>[https://radiosputnik.ria.ru/ Марина Попович: «Королев был против полетов женщин в космос». Голос России.]</ref> Терешкова жерді 48 рет айналып өтіп, ғарышта үш күнге жуық уақыт өткізді. Онда ол борт журналын басқарды және көкжиекті суретке түсірді. Олар кейінірек атмосферадағы аэрозоль қабаттарын анықтау үшін пайдаланылды. «Восток-6» түсірілетін аппараты Алтай өңірінің Баев ауданына аман-есен қонды. Қонғаннан кейін, үш күндік ыңғайсыздықтан, бірден медициналық нұсқауларға қарамастан, Терешкова жергілікті өнімдерді жеді<ref>Черток Б. Е. Ракеты и люди. Фили — Подлипки — Тюратам — М.: Машиностроение, 1999. «Отбросив все медицинские наставления, она расправлялась с местными продуктами питания, удобно расположившись на парашютном шёлке. Трое суток в космосе „Чайке“ было не до еды.»</ref>. '''Статистика<ref>[http://www.spacefacts.de/bios/cosmonauts/english/tereshkova_valentina.htm Statistics — Tereshkova Valentina Vladimirovna]</ref>''' {| class="wikitable" |- ! # !! Старт кемесі !! Старт, UTC !! Экспедиция !! Қону кемесі !! Қону, UTC !! Ұшуы !! Ашық ғарышқа шығу !! Ашық ғарыштағы уақыты |- | 1 || Восток-6 || 16.06.1963, 09:29 || Восток-6 || Восток-6 || 19.06.1963, 08:20 || 02 күн 22 сағат 51 минут || 0 || 0 |} Терешкова — КСРО-ның №6 ұшқыш-ғарышкері (шақыру белгісі - «Чайка»), әлемнің 10-шы ғарышкері; [[Ғарыш|ғарышта]] жалғыз өзі ұшқан әлемдегі жалғыз әйел<ref>[https://www.vesti.ru/article/1899745 Дмитрий Кайстро. Небо, сними шляпу: 50 лет полёту Валентины Терешковой // vesti.ru (14 июня 2013 года).]</ref>. 19 жылдан кейін, 1982 жылдың тамызында келесі болып ғарышқа ұшқан әйел - Светлана Савицкая болды. === Ұшудан кейінгі жасақтағы қызмет === [[Сурет:RIAN archive 888102 Soviet cosmonauts.jpg|сүрмесіз|солға]] 1969 жылғы 30 сәуір — 1997 жылғы 28 сәуір аралығында – орбиталық кемелер мен станциялар тобының 1-ші Басқармасы 1-ші бөлімінің Ғарышкерлер жасағының нұсқаушы-ғарышкері, жалпы және арнайы мақсаттағы орбиталық басқарылатын кешендер тобының нұсқаушы-ғарышкері-сынаушысы, Ғарышкерлер жасағының 1-ші тобы. Терешкова отрядта қалып, 1982 жылы «Союз»ҚК әйелдер экипажының командирі болып тағайындалды. 1997 жылы 30 Сәуірде Терешкова шекті жасқа толуына байланысты 1962 жылғы әйелдер құрамының соңғы құрамы ретінде отрядтан шықты. 1997 жылдан – Ғарышкерлерді даярлау орталығының аға ғылыми қызметкері. Терешкова ғарышқа ұшып келгеннен кейін Н.Е. Жуковский атындағы Әскери-әуе инженерлік академиясына оқуға түсті. Оны үздік бітіріп, кейінірек техника ғылымдарының кандидаты, профессор, 50-ден астам ғылыми жұмыстардың авторы болды. Терешкова Марсқа бір бағытта ұшуға дайын болды<ref>[https://www.vesti.ru/nauka/article/1038121 Вести.Ru: Терешкова готова отправиться на Марс в одну сторону]</ref>. == Қоғамдық-саяси қызмет == [[Сурет:Tereshkova heureka.jpg|нобай|оңға|Валентина Терешкова [[Финляндия|Финляндияға]] сапары кезінде. 2002 жыл]] 1962 жылдың наурыз айынан – КОКП мүшесі. 1966-1989 жылдары — КСРО Жоғарғы Кеңесінің VII—XI шақырылымдарының депутаты. 1968-1987 жылдары Кеңес әйелдері комитетін басқарды. 1969 жылы – Халықаралық демократиялық әйелдер федерациясының вице-президенті, [[Дүниежүзілік Бейбітшілік Кеңесі|дүниежүзілік бейбітшілік кеңесінің]] мүшесі. 1971-1990 жылдары — [[КОКП|КОКП ОК]] мүшесі. КОКП XXIV, XXV, XXVI және XXVII съездерінің делегаты. 1974-1989 жылдары – КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының депутаты және мүшесі. 1987-1992 жылдары – шет елдермен кеңестік достық және мәдени байланыс қоғамдары одағы президиумының төрағасы. 1989-1992 жылдары — КСРО және «Родина» қоғамынан халық депутаты. 1969 жылы 22 қаңтарда [[Леонид Ильич Брежнев|Брежневке]] жасалған қастандық барысында офицер Виктор Ильин атқан көлікте болған. 1992 жылы – Ресей Халықаралық ынтымақтастық қауымдастығы президиумының төрағасы. 1992-1995 жылдары – Ресей Халықаралық ынтымақтастық және даму агенттігі төрағасының бірінші орынбасары. 1994-2004 жылдары – Ресей Халықаралық ғылыми және мәдени ынтымақтастық орталығының жетекшісі. 2003 жылдың 14 қыркүйегінде Ресей партиясының II съезінде 4-ші шақырылымдағы [[Мемлекеттік дума|Мемлекеттік Думаға]] сайлауда депутаттыққа кандидат ретінде Федералды партиялық тізім бойынша 3 нөмірімен ұсынылды<ref>[https://www.newsru.com/russia/14sep2003/moscow.html В Москве завершил работу II Всероссийский съезд Российской партии Жизни]</ref>, бірақ партия блогы сайлау кедергісін жеңе алмады. 2008-2011 жылдары – «Единая Россия» партиясынан Ярославль облыстық думасының депутаты, төрағаның орынбасары. 2008 жылдың 5 сәуірінде Санкт-Петербургте өткен Пекин олимпиадасының алау эстафетасының ресейлік алау ұстаушысы болды. 2011 жылы Ярославль аймақтық тізімі бойынша «Единая Россия» партиясынан Ресей Мемлекеттік думасының депутаты болып сайланды. Терешкова Елена Мизулина, Ирина Ярова және Андрей Скочеммен бірге христиан құндылықтарын қорғау жөніндегі фракцияаралық депутаттық топтың құрамына кіреді; осы тұрғыда ол Ресей Конституциясына өзгерістер енгізуді қолдады, оған сәйкес «православие Ресейдің ұлттық және мәдени ерекшелігінің негізі болып табылады». 2011 жылдың 21 желтоқсанынан бастап – Мемлекеттік Думаның федералды құрылым және жергілікті өзін-өзі басқару жөніндегі комитеті төрағасының орынбасары. 2013 жылы Ярославль облыстық Думасына сайлауда партияның тізімін басқарды<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3081832 Александр Тихонов, Андрей Перцев. Приподняться с последнего места Газета «Коммерсантъ» № 164 от 07.09.2016, с. 4.]</ref>. 2014 жылдың 7 ақпанында 2014 жылы [[Сочи|Сочиде]] өткен қысқы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында ол Олимпиада жалауын көтерген Ресейдің сегіз таңдаулы тұлғаларының бірі болды<ref>[https://www.kp.ru/daily/26192/3080875/ Валентина Терешкова: «Церемонию открытия я смотрела в записи. На мой взгляд, она была очень красивой»]</ref>. Терешкованың көмегімен Ярославльде университет ашылды. Жеңіл өнеркәсіп техникумының жаңа ғимараты, өзен вокзалы, планетарий салынды. Еділ жағалауы абаттандырылды. Өмір бойы туған мектебіне және Ярославль балалар үйіне көмек көрсетеді. 2015 жылдан бастап — «Память поколений» коммерциялық емес қайырымдылық қорының президенті. 2016 жылдың 18 қыркүйегінде өткен парламенттік сайлауда Ярославль, Иваново, Кострома және Тверь облыстарын қамтитын «Единая Россия» аймақтық тобында екінші орын алып, Мемлекеттік Думаның депутаты болды<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/3081832 Александр Тихонов, Андрей Перцев. Приподняться с последнего места Газета «Коммерсантъ» № 164 от 07.09.2016, с. 4.]</ref>. Ресей Федерациясының Тергеу комитеті жанындағы Қоғамдық кеңестің<ref>[https://sledcom.ru/Konsultativnie_i_obshhestvennie_organi/Obshhestvennij_sovet_pri_SK_Rossii Бастрыкин, Александр Общественный совет при СК России. Следственный комитет Российской Федерации (21 июля 2017).]</ref> құрамына кіреді. == [[Заң]] шығару қызметі == 2011 жылдан бастап 2019 жылға дейін VI және VII шақырылымдардың Мемлекеттік Думасы депутатының өкілеттігін орындау барысында 21 заң шығару бастамасының және федералдық заңдар жобаларына түзетулердің бірлескен авторы болды<ref>[http://old.duma.gov.ru/systems/law/?deputy-letter=Т&deputy=99112025 Официальный сайт Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации. old.duma.gov.ru.]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2018 жылы ол ресейліктердің теріс реакциясын тудырған зейнеткерлік жастың өсуіне<ref>[https://regnum.ru/news/2451128.html Трое ярославских депутатов из четырёх поддержали пенсионную реформу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721162229/https://regnum.ru/news/2451128.html |date=2018-07-21 }}</ref> дауыс берді. 2020 жылы 10 наурызда Мемлекеттік Думада Ресей Конституциясына енгізілген түзетулерді талқылау кезінде ол президенттік мерзімдердің санына қатысты шектеулерді алып тастауды ұсынды (не толық, не ескерілмейді — «күшін жояды» - қазіргі президенттің бұрынғы шарттары)<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4283602 Терешкова предложила снять ограничение по числу президентских сроков]</ref><ref>[https://www.interfax.ru/russia/698430 Поправка об обнулении президентских сроков внесена в Госдуму]</ref><ref>[https://tass.ru/politika/7944621 Крашенинников не считает поправку Терешковой обнулением президентских сроков Путина]</ref>. Бұл ұсынысты оның екінші нұсқасында Мемлекеттік Дума қабылдады<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4283602 Терешкова предложила снять ограничение по числу президентских сроков]</ref><ref>[https://tass.ru/politika/7944621 Крашенинников не считает поправку Терешковой обнулением президентских сроков Путина]</ref>. Терешкованың сөзінен кейін саяси белсенділердің наразылық пикеттері өтті<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5e67d20c9a79479a97ddb5bc В Москве активисты вышли с пикетами против обнуления президентских сроков]</ref>. Қорлайтын пікірлер пайда болды. Әдепсіздікке ренжіді (ол 1977 жылғы КСРО Конституциясын және Л.И. Брежневтің жеке басын мақтады<ref>[https://www.mk.ru/social/2020/03/11/v-internete-vspomnili-kak-tereshkova-khvalila-brezhnevskuyu-konstituciyu.html А. Шляпников. В интернете вспомнили, как Терешкова хвалила брежневскую конституцию. Московский комсомолец (11 марта 2020).]</ref>) және депутатқа қауіп төнді — Думаның төрағасы В.В. Володин Терешковаға шабуылдарды [маңыздылығы бойынша] жалпы елге шабуылдармен теңестірді<ref>[https://rg.ru/2020/03/12/volodin-prizval-zashchitit-tereshkovu-ot-lzhi-iz-za-ee-popravki-v-konstituciiu.html Т. Замахина. Володин назвал атаки на Терешкову атаками на Россию. Российская Газета (12 марта 2020).]</ref>. Росреестр Терешкованың жылжымайтын мүлкі туралы деректерді жіктеді<ref>[https://lenta.ru/news/2020/03/13/top_secret/ Росреестр засекретил информацию о недвижимости Терешковой. Lenta.Ru (13 марта 2020).]</ref>. Ғалымдар, заңгерлер және журналистер тобы «нөлдеу» идеясына қарсы шықты<ref>[https://novayagazeta.ru/news/2020/03/16/159824-rossiyskie-uchenye-yuristy-i-zhurnalisty-vystupili-protiv-obnuleniya-prezidentskih-srokov Российские ученые, юристы и журналисты выступили против обнуления президентских сроков. Новая газета (16 марта 2020).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200317163544/https://novayagazeta.ru/news/2020/03/16/159824-rossiyskie-uchenye-yuristy-i-zhurnalisty-vystupili-protiv-obnuleniya-prezidentskih-srokov |date=2020-03-17 }}</ref>. Бірінші әйел-ғарышкерді бірқатар қалалардың Құрметті азаматы атағынан айыру және оның құрметіне аталған көшелердің атын өзгерту туралы петициялар құрылды<ref>[https://www.rosbalt.ru/russia/2020/03/15/1832764.html «Обнулила доверие»: россияне в Сети «восстали» против Терешковой. Росбалт (15 марта 2020).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316130048/https://www.rosbalt.ru/russia/2020/03/15/1832764.html |date=2020-03-16 }}</ref>, оның ішінде Новосібір Академқалашығында<ref>[https://academ.info/news/45042 Жители Академгородка собирают подписи за переименование улицы Терешковой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511104502/https://academ.info/news/45042 |date=2020-05-11 }}</ref>. Түзетудің авторы сыншыларға жауап бере отырып, оларды Ресейге деген сүйіспеншіліктің жоқтығы және жағымсыз істер жасауға ұмтылды деп айыптады<ref>[https://rg.ru/2020/03/12/tereshkova-otvetila-na-kritiku-svoej-popravki-v-konstituciiu.html Т. Замахина. Терешкова ответила на критику своей поправки в Конституцию. Российская Газета (12 марта 2020).]</ref>, сонымен қатар ол өз бастамасы үшін азаматтардан алғыс алғанын айтты<ref>[https://ria.ru/20200315/1568634736.html Терешкова рассказала, что ее благодарят за "сохранение Путина". РИА Новости (15 марта 2020).]</ref>. 1 шілдедегі Бүкілресейлік дауыс беру нәтижелері бойынша («пакеттік» форматта) Конституцияға түзетулер жиынтығы қолдау тапты. == Жеке өмірі == [[Сурет:RIAN archive 611957 Valentina Tereshkova and Andrian Nikolaev.jpg|нобай|оңға|Ұшқыш-ғарышкерлер Валентина Терешкова мен Андриян Николаевтың салтанатты үйлену рәсімі. Мәскеу, 3 қараша 1963 жыл]] * Бірінші күйеуі (1963-1982) — Андриян Григорьевич Николаев (1929-2004) – 3-ші кеңестік ғарышкер. Үйлену тойы 1963 жылы 3 қарашада Ленин тауларындағы үкіметтік сарайда өтті. Қонақтар арасында Н.С.Хрущев болды. Терешкова некеден кейін және ажырасқанға дейін Николаева-Терешкова қос фамилиясымен жүрді. Бұл неке ресми түрде 1982 жылы, қызы Елена кәмелет жасына толғаннан кейін, бұзылды. 3-Ғарышкермен ажырасудың себептері туралы Терешкова бір кездері: «жұмыста — алтын, үйде-деспот» – деп айтқан<ref>[http://www.stopstamp.ru/statty/x1yh91gfzl4397g1hsvs.html Игорь Ленский. Под шоршелскими звёздами (недоступная ссылка) (2012).]</ref>. * Қызы – Елена Андрияновна Терешкова (8 маусым 1964 ж. туған) — әлемдегі әкесі мен анасы ғарышкер болған тұңғыш бала<ref>[http://www.astronaut.ru/as_rusia/vvs/text/nikolaev-a.htm?reload_coolmenus Андриян Григорьевич Николаев. astronaut.ru.]</ref>. * Еленаның бірінші күйеуі ұшқыш Игорь Алексеевич Майоров болды. * Екінші күйеуі – ұшқыш Андрей Юрьевич Родионов. 2013 жылы Елена Терешкова — ортопед-хирург, ЦИТО-да жұмыс істейді<ref>[https://www.1tv.ru/shows/segodnya-vecherom/vypuski/valentina-tereshkova-segodnya-vecherom-vypusk-ot-22-06-2013 Сегодня вечером — Выпуск от 22 июня. Первый канал.]</ref>. * Немерелері: Алексей Игоревич Майоров (20 қазан 1995 ж. туған) және Андрей Андреевич Родионов (18 маусым 2004 ж. туған)<ref>[http://www.stopstamp.ru/statty/x1yh91gfzl4397g1hsvs.html Игорь Ленский. Под шоршелскими звёздами]</ref>. * Екінші күйеуі — Юлий Георгиевич Шапошников (1931-1999) – медицина қызметінің генерал-майоры, орталық травматология және ортопедия институтының (ЦИТО) директоры. Терешкова ғарыштан оралғаннан кейін Ярославльде Голубятная көшесінде (қазір Терешкова көшесі) үш бөлмелі пәтер алды, ол анасымен, тәтесімен және қызымен бірге көшіп келді. 2004 жылы жүрекке күрделі ота жасалды, ол инфаркттың алдын алды<ref>[https://www.1tv.ru/shows/segodnya-vecherom/vypuski/valentina-tereshkova-segodnya-vecherom-vypusk-ot-22-06-2013 Сегодня вечером — Выпуск от 22 июня. Первый канал.]</ref>. 2012 жылы өзінің 75 жылдығын Ярославльде салтанатты түрде атап өтті. Терешкова ғарыштан жердің барлық континенттерін көргеннен кейін, ол [[Аустралия|Австралияға]] баруды армандаған. Көп жылдан кейін ол өзінің арманын орындады<ref>[https://www.vesti.ru/article/1899745 Дмитрий Кайстро. Небо, сними шляпу: 50 лет полёту Валентины Терешковой // vesti.ru (14 июня 2013 года).]</ref><ref>[https://www.vesti.ru/nauka/article/1038153 Михаил Антонов. Тайна «Чайки»: откровения женщины, разбившей мальчишник в космосе // vesti.ru, 13 июня 2013.]</ref>. == Марапаттары мен атақтары == === Біліктілігі === 1963 жылғы 16 маусымнан бастап – [[Ғарышкер|3-сыныпты ғарышкер]]. === Спорттық жетістіктері === * Парашют спорты бойынша 1-разряд. * 1963 жылы 19 маусымда — КСРО еңбек сіңірген спорт шебері. === [[Әскери қызмет|Әскери]] атақтары === * 15 желтоқсан 1962 – кіші лейтенант. * 16 маусым 1963 – лейтенант. * 16 маусым 1963 – [[капитан]]. * 9 қаңтар 1965 – майор. * 14 қазан 1967 – [[подполковник]]. * 30 сәуір 1970 – инженер-полковник, 1975 жылдан — полковник-инженер. * 1995 – генерал-майор. * 1997 жылдың 30 сәуірінен бастап отставкада. Валентина Терешкова – Ресей армиясының тарихындағы алғашқы [[Генерал|әйел-генерал]]. === Ресей және КСРО марапаттары === [[Сурет:Dmitry Medvedev 12 April 2011-10.jpeg|нобай|оңға|[[Дмитрий Медведев]] Валентина Терешкованы [[Достық ордені|«Достық» орденімен]] марапаттау сәті. 2011 жылғы 12 сәуір]] * [[Кеңес Одағының Батыры]] (КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1963 жылғы 22 маусымдағы Жарлығы, [[Ленин ордені]] және "Алтын жұлдыз" медалі) — "Восток-6" корабль-спутнигінде ғарышта ұзақ ұшуды жүзеге асырғаны үшін; * І дәрежелі "Отанға сіңірген еңбегі үшін" ордені (1 наурыз 2017) — Ресей мемлекеттілігін нығайтуға, [[Парламентаризм|парламентаризмді]] дамытуға және белсенді заң шығару қызметіне қосқан зор үлесі үшін<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020020?index=0&rangeSize=1 Указ Президента Российской Федерации от 1 марта 2017 года № 95 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303051347/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201703020020?index=0&rangeSize=1 |date=2017-03-03 }}</ref>; * II дәрежелі "Отан алдындағы еңбегі үшін" ордені (6 наурыз 2007) — отандық [[Космонавтика|космонавтиканың]] дамуына қосқан зор үлесі үшін<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/25087 Указ Президента Российской Федерации от 6 марта 2007 года № 278 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ II степени Терешковой В. В.»]</ref>; * III дәрежелі "Отан алдындағы еңбегі үшін" ордені (6 наурыз 1997) — мемлекет алдындағы еңбегі және отандық космонавтиканың дамуына қосқан зор жеке үлесі үшін<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/10639 Указ Президента Российской Федерации от 6 марта 1997 года № 187 «О награждении орденом „За заслуги перед Отечеством“ III степени Терешковой В. В.»]</ref>; * Александр Невскийдің ордені (12 маусым 2013) — Ресей парламентаризмінің дамуына қосқан зор үлесі және белсенді заң шығару қызметі үшін; * [[Құрмет ордені]] (10 маусым 2003) – Халықаралық ғылыми, мәдени және қоғамдық байланыстардың дамуы мен нығаюына қосқан зор үлесі үшін<ref>[http://www.kremlin.ru/acts/bank/19593 Указ Президента Российской Федерации от 10 июня 2003 года № 651 «О награждении орденом Почёта Терешковой В. В.»]</ref>; * [[Достық ордені]] (12 сәуір 2011) — отандық басқарылатын космонавтиканың дамуына қосқан зор үлесі және ұзақ мерзімді жемісті қоғамдық қызметі үшін<ref>[http://static.kremlin.ru/media/events/files/41d3690289ddb8c39e7d.pdf Указ Президента Российской Федерации от 12 апреля 2011 года № 434 «О награждении орденом Дружбы»]</ref>; * [[Ленин ордені]] (6 мамыр 1981) — прогрессивті жұртшылықпен және шет елдердің бейбітсүйгіш күштерімен байланыстарды дамыту және нығайту жөніндегі табысты қызметі үшін (екінші); * Октябрь революциясы ордені (1 желтоқсан 1971); * [[Қызыл Ту ордені|Еңбек Қызыл Ту ордені]] (5 наурыз 1987 жыл) — көп жылғы белсенді және жемісті қоғамдық қызметі үшін; * [[Медаль|медальдар]]; * КСРО ұшқыш-ғарышкері (22 маусым 1963 жыл) – "Восток-6" ғарыш кемесінде ғарышта ұзақ ұшуды жүзеге асырғаны үшін; * Гуманитарлық қызмет саласындағы 2008 жылғы үздік жетістіктері үшін Ресей Федерациясының Мемлекеттік сыйлығы (2009 жылғы 4 маусым); * Ресей Федерациясы Үкіметінің Ю.А. Гагарин атындағы ғарыш қызметі саласындағы сыйлығы (2011) — отандық басқарылатын ғарышкерлікті дамыту, алғашқы басқарылатын ұшуларды жүзеге асыруға жеке қатысу, ғарыш қызметі саласындағы халықаралық ынтымақтастықты дамыту, отандық ғарышкерліктің жетістіктерін танымал еткені үшін. '''Ресей Федерациясы субъектілерінің марапаттары:''' * "Ярославль жерінің игілігіне еңбектері үшін" медалі<ref>[https://www.vesti.ru/article/2125607 В Ярославле впервые вручены медали «За труды во благо земли Ярославской» / ВЕСТИ.RU.]</ref>; * I дәрежелі "Мәскеу облысына сіңірген еңбегі үшін" белгісі (21 Ақпан 2017 ЖЫЛ) — жастарды әскери-патриоттық тәрбиелеуге және белсенді қоғамдық қызметке қосқан үлкен үлесі үшін<ref>[https://mosreg.ru/sobytiya/novosti/organy/gubernator/andrey-vorobev-vruchil-nagrady-na-torzhestve-ko-dnyu-zashchitnika-otechestva Андрей Воробьёв вручил награды на торжестве ко Дню защитника Отечества] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328004953/https://mosreg.ru/sobytiya/novosti/organy/gubernator/andrey-vorobev-vruchil-nagrady-na-torzhestve-ko-dnyu-zashchitnika-otechestva |date=2019-03-28 }}</ref>. '''Ресей Федерациясы Президенті мен Үкіметінің марапаттары:''' * Ресей Федерациясы Президентінің Құрмет грамотасы (3 наурыз 2012) — мемлекет алдындағы қызметі және белсенді қоғамдық қызметі үшін; * Ресей Федерациясы Президентінің алғысы (2 наурыз 2000) — отандық және әлемдік космонавтиканың қалыптасуы мен дамуына қосқан зор үлесі үшін<ref>[https://www.lawmix.ru/expertlaw/189999 Распоряжение Президента Российской Федерации от 2 марта 2000 года № 64-рп «О поощрении»]</ref>; * Ресей Федерациясы Президентінің алғысы (9 сәуір 1996) - отандық космонавтиканың дамуына қосқан зор жеке үлесі үшін<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaru09/raspor/sbor42/text42617.htm Распоряжение Президента Российской Федерации от 9 апреля 1996 года № 174-рп «О поощрении ветеранов ракетно-космической отрасли, внесших большой вклад в развитие отечественной космонавтики»]</ref>; * Ресей Федерациясы Үкіметінің құрмет грамотасы (16 маусым 2008) — көп жылдық жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін, басқарылатын космонавтиканың дамуына қосқан зор жеке үлесі үшін және ғарыштық ұшуды жүзеге асырудың 45 жылдығына байланысты<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaru09/raspor/sbor04/text04667.htm Распоряжение Правительства Российской Федерации от 16 июня 2008 года № 863-р «О награждении Почётной грамотой Правительства Российской Федерации Терешковой В. В.»]</ref>; * Ресей Федерациясы Үкіметінің құрмет грамотасы (12 маусым 2003) — басқарылатын космонавтиканың дамуына қосқан зор жеке үлесі үшін<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaru09/raspor/sbor25/text25780.htm Распоряжение Правительства Российской Федерации от 12 июня 2003 года № 778-р «О награждении Почётной грамотой Правительства Российской Федерации Быковского В. Ф. и Терешковой В. В.»]</ref>; * Ресей Федерациясы Үкіметінің құрмет грамотасы (3 наурыз 1997) — космонавтиканы дамытуға, халықаралық ғылыми және мәдени байланыстарды нығайтуға қосқан үлесі және көпжылдық адал еңбегі үшін; * Ресей Федерациясы Үкіметінің алғысы (6 наурыз 2002) — ұзақ мерзімді жемісті мемлекеттік және қоғамдық қызметі үшін<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaru09/raspor/sbor29/text29336.htm Распоряжение Правительства Российской Федерации от 6 марта 2002 года № 272-рп «О поощрении Терешковой В. В.»]</ref>. '''Ресей Федерациясының ведомстволық марапаттары:''' * "Сириядағы әскери операцияға қатысушы" медалі (Ресей Федерациясының Қорғаныс Министрлігі, 2016)<ref>[https://www.spb.kp.ru/daily/26545/3562254/ Иосифу Кобзону и Валентине Терешковой вручены боевые медали за Сирию]</ref>; * "Жауынгерлік достастықты нығайтқаны үшін" медалі (Ресей Федерациясының Қорғаныс министрлігі, 2018)<ref>[https://tass.ru/kosmos/5297636 Валентине Терешковой вручили медаль Минобороны РФ «За укрепление боевого содружества»]</ref>; * "Ғарышқа адалдығы үшін" белгісі ("Роскосмос" МК, № 001, 2017)<ref>[http://engine.space/press/pressnews/963/ В. Терешкова и В. Чванов награждены знаком отличия «За верность космосу» // НПО «Энергомаш»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126173842/http://engine.space/press/pressnews/963/ |date=2021-01-26 }}</ref>. === Шетелдік марапаттар === * КСРО Социалистік Еңбек Ері "Алтын жұлдыз" медалі және Клемент Готвальд ордені (тамыз 1963); * БХР Социалистік Еңбек Ері "Алтын жұлдыз" медалі және Георгий Димитров ордені (9 қыркүйек 1963); * Карл Маркс ордені және Беккер медалі (қазан 1963, [[ГДР]]); * I дәрежелі Грюнвальд кресті (қазан 1963, ПНР); * I дәрежелі Тришакти патта ордені (қараша 1963, [[Непал]]); * [[Индонезия|Индонезия Республикасының]] II дәрежелі жұлдыз ордені (қараша 1963); * Вольта ордені (қаңтар 1964, [[Гана]]); * ВНР Мемлекеттік Ту ордені (сәуір 1965); * МХР Еңбек Ері "Алтын Соемб" медалі және Сухэ-Батор ордені (мамыр 1965, МХР); * 1 дәрежелі мәдениет ордені (тамыз 1969, [[Ауғанстан]]); * [[Иордания]] Жұлдызы орденінің Үлкен лентасы (желтоқсан 1969, [[Иордания]]); * "Азаматтық еңбегі үшін" ордені ([[Сирия]]); * "Ніл алқа" ордені (қаңтар 1971, [[ОАР]]); * [[Вьетнам]] Еңбек Ері "Алтын жұлдыз" медалі (қазан 1971); * Бернардо О'Хиггинс ордені және әуе күштерінің Алтын белгісі (Наурыз 1972, [[Чили]]); * 1 дәрежелі [[Югославия]] Туы ордені (қараша 1972); * "Ғылымдағы жетістіктері үшін" ордені (17 қараша 1973, СРР); * Күн ордені (1974, [[Перу]]); * Плая-Хирон ордені және "Ана Бетанкур" ордені (1974, [[Куба]]); * "Қару бойынша бауырластықты нығайтқаны үшін" медалі (1976, НРБ); * Достық ордені (1997, Лаос)<ref>[https://photos.rg.ru/2013/06/07/85662868.html#photo=547324 Первая женщина-космонавт Валентина Терешкова // Российская газета, 7 июня 2013.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224163703/https://photos.rg.ru/2013/06/07/85662868.html#photo=547324 |date=2021-02-24 }}</ref>; * Үлкен лентасы бар ханзада Бранимир ордені (17 Ақпан 2003, [[Хорватия]]). === Ғылыми, қоғамдық және діни ұйымдардың марапаттары === [[Сурет:Pn-tereshkova-v-v-1999-1.jpg|нобай|оңға|Ярославль облысына қайырымдылық сапарында, 1999 жыл]] * КСРО ҒА К.Э. Циолковский атындағы алтын медалі; * "Ғарышты игерудегі жетістіктері үшін" планетааралық қатынастар Британдық қоғамының алтын медалі (ақпан 1964, [[Ұлыбритания]]); * "Космос" алтын медалі (ФАИ); * Астронавтика бойынша Галамбер сыйлығы; * Жолио-Кюри атындағы Әлемнің алтын медалі (1964, [[Франция]]); * Аэронавтика және ғарыштық ұшулар жөніндегі Халықаралық комитеттің "Жел раушаны" ордені; * Италия әйелдер одағының «Алтын мимозасы» (1963); * Комсомол Орталық Комитетінің «Комсомолдағы белсенді жұмысы үшін» төсбелгісі (1963); * ВДНХ алтын медалі (28 маусым 1963); * КСРО ДОСААФ Құрмет белгісі (1 шілде 1963); * Әйелдер Олимпиадасының жетістіктерін қоғамдық тану сыйлығы (2003)<ref>[http://ex.ru/ Официальный сайт Российской академии бизнеса и предпринимательства]</ref>; * «Жыл аңызы» ұлттық сыйлығы «Ресей аңызы» аталымы бойынша (2004)<ref>[http://ex.ru/ Официальный сайт Российской академии бизнеса и предпринимательства]</ref>; * Эдуард Рейннің Құрмет Сақинасы (2007); * Серафим Саровтың II дәрежелі ордені (ROC; 2007); * Монах Евфросин ордені, Мәскеудің Ұлы Герцогинясы, II дәрежелі (РОК; 2008); * I дәрежелі Даңқ және Құрмет ордені (РОК; 6 наурыз 2012 ж.)<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/2056443.html Патриаршее поздравление лётчику-космонавту В. В. Терешковой с юбилеем]</ref>; * Қасиетті Ұлы Шәһид Анастасияның Императорлық ордені (12 шілде 2013 жыл, Ресей Император Үйі); * Эдуард Володин атындағы «Императорлық мәдениет» ұлттық сыйлығы (2015) «Оқиғалар. Ерліктер. Адамдар» Отан алдындағы борышына және қызметіне адалдығы үшін; * І дәрежелі Мәскеудің Ұлы Герцогинясы Монах Евфросине ордені (РОК; 6 наурыз 2017 ж.)<ref>[http://www.patriarchia.ru/db/text/4828181.html Поздравление Святейшего Патриарха Кирилла В. В. Терешковой с днём рождения]</ref>; * Патриархтық храмды жасаушының төсбелгісі (ROC; 2018)<ref>[https://www.yarregion.ru/pages/presscenter/news.aspx?NewsId=12840 В регионе начались праздничные мероприятия по случаю 55-летия полёта в космос Валентины Терешковой] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507044915/https://www.yarregion.ru/pages/presscenter/news.aspx?NewsId=12840 |date=2021-05-07 }}</ref>. === Қалалардың Құрметті азаматы === Калуга, Ярославль, Владикавказ, Алагир, Щелково (Ресей), [[Қарағанды]], [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] (1995 жылға дейін — Ленинск, [[Қазақстан]], 1977), Гюмри (1990 жылға дейін — Ленинакан, [[Армения]], 1965), Витебск ([[Беларусь]], 1975), Монтре ([[Швейцария]]), [[Дранси]] ([[Франция]]), Монтгомери ([[Ұлыбритания]]), Полицци-Генероза ([[Италия]]), Дархан ([[Моңғолия]], 1965), [[София]], [[Бургас]], Петрич, Стара Загора, [[Плевен]], [[Варна]] ([[Болгария]], 1963), [[Братислава]] ([[Словакия]], 1963). === Сіңірген еңбегін мойындау === [[Сурет:RR3009-0016R 1 ruble Tereshkova.jpg|нобай|оңға|1983 жылы бірінші әйел-ғарышкер Валентина Терешкованың ұшқанына 20 жыл толуына орай шығарылған [[КСРО]] мыс-никельдік [[Рубль|1 рубль]] ескерткіш монетасы]] Терешковаға "ХХ ғасырдың ұлы әйелі" атағы берілді<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/966992.stm Cosmonaut is Woman of the Century]</ref>. Терешкованың есімімен аталған: * [[Ай (серік)|Айдағы]] [[кратер]]<ref>[https://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/5926 Указатель названий на планетах и спутниках]</ref>; * Кіші планета 1671 Chaika (оның шақыру белгісі бойынша – «Чайка»); * 1962 жылы САЭ картасында белгіленген және 1965 жылы немесе одан бұрын аталған [[Антарктида|Антарктидадағы]] Ханзада Улафтың жағасындағы Терешкованың оазисі (координаттары: 67°57' Е. е. 44°30' ш. б. HGЯO)<ref>Масленников Б. Г. Морская карта рассказывает / Под ред. Н. И. Смирнова. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1986. — С. 209. — 35 000 экз.</ref>; * Әр түрлі қалалардағы көшелер, соның ішінде: Александровта, Балахта, [[Балашиха|Балашихта]], Витебскта, Владивостокта, Данковта, Рубцовскта, Дзержинскте, Гродно, [[Донецк|Донецкте]], Иркутскте, Ишимбада, Кемеровта, [[Әзербайжан]]ның [[Ленкоран]] қаласында, Клинда, Королевте, Костромада, Красноярскте, [[Липецк облысы|Липецкте]], Минералды Суларда, Мытищахта, [[Нижний Новгород|Нижний Новгородте]], [[Новосибирск|Новосибирскте]], Новочебоксарскта, [[Орынбор|Орынборда]], Пензада, Петропавл-Камчатскида, Улан-Удэ, Ульяновскта, Ярославльде, [[Новочеркасское|Новочеркасскта]], [[Марий Эл Республикасы|Марий Эл Республикасының]] Медведево ауылында, Гудермес даңғылында, Тверь алаңында, Евпаториядағы жағалауда; * Ярославльдағы (өзінің оқыған жерлерінде), Новочебоксардағы, Қарағандыдағы және [[Есік (қала)|Есік]] қаласындағы ([[Алматы облысы]]) мектептер; * Курск қаласындағы спорттық-сауықтыру орталығы (Солянка шатқалы, 16); Калининград облысындағы балалар мен жасөспірімдердің сауықтыру және демалу спорт орталығы ([[Калининград|Калининградтан]] 45 км); * "Космос" мұражайы (оның ауылының жанында), мәдени-ағарту орталығы<ref>[http://yarplaneta.ru/ Культурно-просветительский центр им. В. В. Терешковой в Ярославле]</ref> және Ярославльдегі кітапхана<ref>[http://csdbf4.ru/ Библиотека-филиал № 4 им. В. В. Терешковой в Ярославле]</ref>; * [[Челябинск|Челябинскінің]] Тракторозавод ауданындағы балалар паркі<ref>[https://www.znak.com/2019-12-04/chelyabinskie_iskusstvovedy_raskritikovali_skulptury_v_parke_imeni_valentiny_tereshkovoy Александр Дыбин. «Неуместные компиляции и шаржи». Челябинские искусствоведы раскритиковали скульптуры в парке имени Валентины Терешковой, Информационное агентство «Znak» (4 декабря 2019).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415030255/https://www.znak.com/2019-12-04/chelyabinskie_iskusstvovedy_raskritikovali_skulptury_v_parke_imeni_valentiny_tereshkovoy |date=2021-04-15 }}</ref>; * Щелкина қаласындағы ([[Қырым]], Ленин ауданы) Азов теңізінің жағасындағы алқап (беседка) В.Терешкова есімімен аталады, дегенмен оның энергетиктер қаласына сапары туралы ақпарат расталмаған; * Қарағандыдағы қонақ үйдің атауы В. Терешкованың "Чайка" шақыру белгісімен берілген. Ол сол жерде ұшып келгеннен кейін демалған; * Өзен, «Валентина Терешкова» жолаушылар кемесі<ref>[http://cruiseinform.ru/cruisepedia/fleet/valentina-tereshkova/ Страница теплохода на портале cruiseinform.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024141008/http://cruiseinform.ru/cruisepedia/fleet/valentina-tereshkova/ |date=2020-10-24 }}</ref>; * Тепловоз TEP70BS-052<ref>[https://trainpix.org/vehicle/4411 ТЭП70БС-052 — TrainPix. trainpix.org.]</ref> «Чайка» экспрессімен жұмыс істейді Ярославль - Рыбинск<ref>[https://sevppk.ru/news/vzaimodeystvie-s-organami-vlasti/ekspress-chayka/ Экспресс «Чайка» - Северная пригородная пассажирская компания (СППК), Ярославль. www.sevppk.ru.]</ref>. Терешкованың ескерткіштері орнатылды: Мәскеудегі ғарышкерлер аллеясында, Алтай өлкесінің Баев ауданында, жерге қонған аумағында және [[Челябинск|Челябинскідегі]] өз есімімен аталатын балалар саябағында<ref>[https://www.znak.com/2019-12-04/chelyabinskie_iskusstvovedy_raskritikovali_skulptury_v_parke_imeni_valentiny_tereshkovoy Александр Дыбин. «Неуместные компиляции и шаржи». Челябинские искусствоведы раскритиковали скульптуры в парке имени Валентины Терешковой, Информационное агентство «Znak» (4 декабря 2019).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415030255/https://www.znak.com/2019-12-04/chelyabinskie_iskusstvovedy_raskritikovali_skulptury_v_parke_imeni_valentiny_tereshkovoy |date=2021-04-15 }}</ref>. Сондай-ақ, Ярославльдегі Терешкованың туған жеріне ескерткіш орнату жоспарлануда. Ескерткіштердің бірі [[Львов]] қаласында орнатылған, бірақ қоғамда оны декоммунизация туралы заң аясында бұзу ұсынылды<ref>[https://www.rbc.ru/society/21/05/2015/555dd3f29a794763fc99062b Во Львове предложили отправить памятник Терешковой в музей террора]</ref>. Ярославль облысының бұрынғы [[Губернатор|губернаторы]] Анатолий Лисицын оны Ярославльге орнатуды ұсынады. 1983 жылы В.Терешкова бейнеленген ескерткіш монета шығарылды<ref>[http://moneyrussia.narod.ru/MonetiSSSR/UbileinieMoneti/Mednonikel/20.jpg Ескерткіш монетаның бейнесі]</ref>. Осылайша, Валентина Терешкова [[Портрет|портретін]] тірі кезінде кеңестік монетаға салған жалғыз кеңес азаматы болды. Ярославльде В.В. Терешкова сыйлығына жыл сайынғы қалалық жеңіл атлетикалық эстафета өткізіледі. Ярославль әскери-патриоттық тәрбие орталығы ДОСААФ оның есімімен аталады. Валентина Терешковаға арналған әндер: "Шағала қызының аты" (Александр Долуханянның музыкасы, Марк Лисянскийдің өлеңдері, Орындаушы — Муслим Магомаев), "Валентина" (молдаван тілінде, Думитру Георгицтің музыкасы, Ефим Кримерманның өлеңдері, Орындаушы — София Ротару), "Валентина" ("Валя-твист") ([[Поляк тілі|поляк тілінде]], авторлар: Ян Яниковский және Влодзимеж Патушинский, орындаушылар — "Filipinki" вокалды ансамблі), "Чайка (Валентина)" (Дмитрий Лазарев пен Татьяна Гуляеваның музыкасы, Кирилл Савиновтың өлеңдері, Орындаушы — Наталья Иванова)<ref>[https://www.1tv.ru/doc/pro-zhizn-zamechatelnyh-lyudey/ya-vsegda-smotryu-na-zvezdy-dokumentalnyy-film-k-yubileyu-valentiny-tereshkovoy Документальный фильм «Я всегда смотрю на звёзды» (Первый канал, 2017)]</ref><ref>[https://katun24.ru/news/244146 «Автограф на небе её навсегда». Валентине Терешковой посвятили песню] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512140830/https://katun24.ru/news/244146 |date=2021-05-12 }}</ref><ref>[https://vestinn.ru/news/society/58001/?sphrase_id=3715207 Нижегородские музыканты написали песню о Валентине Терешковой]</ref>. Ярославльдегі "Красный Перекоп" зауытының қабырғасында "Әлемдегі алғашқы әйел-ғарышкер / Терешкова В.В. / "Красный Перекоп" зауытында 1955 жылдан 1962 жылға дейін жұмыс істеді" деген барельеф және мәтіні бар тақта орнатылған, сонымен қатар "Молодец, Валя!» деген жазу бар<ref>Сергачев В. Преображение «ржавого пояса» // Санкт-Петербургские ведомости. — 2019. — 21 ноября.</ref>. ==== Пошта маркалары ==== Терешковаға арналып шығарылған әртүрлі елдердегі пошта маркалары: <gallery> The Soviet Union 1963 CPA 2890 stamp (Second 'Team' Manned Space Flight. Portrait of Valentina Tereshkova).jpg|Лесегридің КСРО пошта маркасы, 1963 жыл The Soviet Union 1963 CPA 2886 stamp (Second 'Team' Manned Space Flight. Valentina Tereshkova and the 'Vostok 6' spacecraft).jpg|КСРО пошта маркасы, 1963 жыл The Soviet Union 1963 CPA 2888-2889 se-tenant horizontal pair (Second 'Team' Manned Space Flight. Bykovsky and Tereshkova in space helmets).jpg|КСРО пошта маркаларының қосылуы, 1963 жыл Rus Stamp GSS-Tereshkova Russia.jpg|Ресейдің пошта маркасы, 2003 жыл </gallery> <gallery> RUSMARKA-1717.jpg|Ресейдің пошта маркасы, 2013 жыл Stamps of Germany (DDR) 1963, MiNr 0993.jpg|ГДР пошта маркасы, 1963 жыл Stamps of Germany (DDR) 1963, MiNr 0994.jpg|ГДР пошта маркасы, 1963 жыл Stamps of Azerbaijan, 2013-1110.jpg|Әзербайжанның пошта маркасы, 2013 жыл </gallery> == Әдебиеттер == * Николаева-Терешкова В. В. Вселенная — открытый океан! — М.: Правда, 1964. — 200 с., 140 000 экз. * Герои звёздных трасс: Сборник / Составитель Д. Мамлеев.. — Изд. 2-е, доп. — М.: Известия, 1963. — 192, [34] с. — (Библиотека «Известий». Специальный выпуск). — 300 000 экз. * И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — М.: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0. * Кто есть кто в мире / гл. ред. Г. П. Шалаева. — Филологическое общество «Слово», «Олма-Пресс». — М., 2003. — 1680 с. — ISBN 5812300887. * Валентина Владимировна Терешкова: путь к звёздам. — РМП, 2012. — 254 с. — ISBN 9785915970297. * Осташев А. И. <ref>[http://cosmosravelin.narod.ru/r-space/bibliografia.html Испытание ракетно-космической техники — дело моей жизни. События и факты.]</ref> — Королёв, 2001. — 213 с. * Осташев, А. И. Сергей Павлович Королёв — гений XX века: прижизненные личные воспоминания об академике С. П. Королёве. — Королёв: Изд-во Московского гос. ун-та леса, 2010. — 128 с. — ISBN 978-5-8135-0510-2. * С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества / под редакцией В. А. Лопота. — РКК «Энергия» им. С. П. Королёва, 2014. — 704 с. — ISBN 978-5-906674-04-3. == Сілтемелер == * «Космонавтика» энциклопедиясындағы [http://www.cosmoworld.ru/spaceencyclopedia/tereshkova/index.shtml?tereshkova.html өмірбаян]. * [https://ru.rodovid.org/wk/Запись:757539 Валентина Терешкова] на «Родоводе». Дерево предков и потомков * [http://www.africana.ru/obschestva/RAMS/Tereshkova.htm Валентина Терешкова, президент РАМС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080206185944/http://www.africana.ru/obschestva/RAMS/Tereshkova.htm |date=2008-02-06 }} * [https://iz.ru/news/394799 Терешкова: по просьбе Королёва я не один десяток лет хранила эту тайну] * [http://www.astronaut.ru/bookcase/article/article111.htm?reload_coolmenus Королёв обещал, что мы все полетим в космос] * [https://web.archive.org/web/20120603164429/http://angelina-tihonova.ru/category/valentina_tereshkova/ Валентина Терешкова. Улица Восьмого марта.] Валентина Терешкованың әскери балалық шағы туралы естеліктері. * [http://duma.gov.ru/duma/persons/99112025/ Валентина Терешкованың Мемлекеттік Думаның сайтындағы профилі] * [http://www.baikonuradm.ru/index.php?mod=180 Байқоңыр қаласының құрметті азаматтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304043952/http://www.baikonuradm.ru/index.php?mod=180 |date=2016-03-04 }} // Байқоңыр қаласы әкімшілігінің ресми сайты * [https://russiainphoto.ru/search/?tag_tree_ids=31766 Валентина Терешковамен «Ресей тарихы фотосуреттерде» порталындағы фотосуреттер]{{Deadlink|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://ria.ru/20180615/1522772433.html Испытатель космической техники развеяла мифы о полёте Терешковой] // РИА, 15 июня 2018 == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} [[Санат:Ғарышкерлер]] [[Санат:Техника ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:КСРО инженерлері]] [[Санат:Ресей саясаткерлері]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 11-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:КСРО Жоғарғы Кеңесінің 10-шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Біртұтас Ресей мүшелері]] hnddx9uxlb67wwh0v1u6fxfjhj7x1l1 Омега Центавра 0 656254 3638948 3459708 2026-08-03T23:58:47Z Ziv 164355 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Caldwell 80 - 3.jpg]] → [[File:Black hole in NGC 5139 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Black hole in NGC 5139 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg]] 3638948 wikitext text/x-wiki {{Галактика/Жұлдыздар шоғыры |Атауы=Омега Центавра (NGC 5139) |Сурет=Omega centauri.png |Түрі=[[Шоғыр]] |Шоқжұлдызы=Центавр |Дәуірі=[[J2000.0]] |Тура шарықтауы={{RA|13|26|45.89}} |Еңісуі={{Dec|-47Â|28|36.7}} |Көрінерлік жұлдыздық шамасы=3,7 |Көрінерлік өлшемі=18.15′ × NaN′ |Типі=VIII}} '''Омега Центавра''' (NGC 51З9) — [[Жер]]ден шамамен 15800 [[жарық жылы]] алыстағы шар тәрізді [[жұлдыз]]дар [[шоғыр]]ы. Ол Центавраның орталығында орналасқан және бүкіл [[галактика]]да жеңілдігі, өлшемі және массасы бойынша алғашқы позицияларды алады. Диаметрі 150 жарық жылы, Центавраның ортасының глобулярлық кептелісі 10 миллион жұлдызды құрайды. [[Құс жолы]]нда кем дегенде 200 доп тәрізді конгломераттарды табуға болады, бірақ Орталықтың Омегасы өзінің табиғатымен ерекшеленеді. Көбісі бұл бізбен соқтығысу кезінде қираған ергежейлі галактиканың қалдықтарынан пайда болды деп санайды. Бұндай шоғырлар дискіге кірмей, галактиканың айналасында қозғалады. Олардың ішінде тартылыс күшімен біріктірілген ондаған және миллиондаған жұлдыздар бар. Әдетте, олар іс жүзінде бірдей көрінеді, бірақ Омега орталығында әртүрлілік бар: 12 миллиард жастан бастап барлық жастарға дейін. Осыған ұқсас жағдай ғалымдарды біздің алдымызда әдеттегі шар түзілісі емес, сыртқы жұлдыздардан айырылған карлик галактикасы бар деп ойлауға мәжбүр етті. Өсу - 12 миллиард жыл. Жұлдыздар 2 миллиард жыл ішінде бірнеше белсенділік шыңдарымен пайда болды деп саналады. Орталықтың қатты қысылғаны соншалық, мүшелер арасындағы уақыт 0,1 жарық жылына тең. 2008 жылы [[зерттеуші]]лер жақтаудың ортасындағы қара саңылауды табу үшін Джемини обсерваториясы мен [[Хаббл ғарыш телескопы|Хаббл телескопы]]нан алынған мәліметтерді пайдаланды. Фотосуретте үлкен жылдамдықпен қозғалатын үлкен жұлдыз концентрациясы көрсетілген. Глобулярлық кептелістің ортасында ауырлық күшінің көмегімен жұлдыздармен жанасатын зат болғаны анық болды. Ол 40 000 есе көп болса, ол [[күн]] сәулесінен асып түсті. Бұл параметрлерге тек [[қара құрдым]] келді. Жақында жүргізілген талдаулар нәтижелерді қайталауға тырысты, бірақ қара құрдымның бар екенін жоққа шығармады. Бірақ максималды массалар 12000 күнмен шектелді. [[Сурет: Black hole in NGC 5139 (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|400px|thumb|right|Омега Центавраның жақындағы көрінісі]] == Фактілер == 1667 жылы Эдмунд Галлей Омега Центавраның ортасындағы қауымды Әулие Елена аралынан ашты. Ол бірінші болып Омега Центавраны жұлдызды [[объект]] емес деп атады. Ол оны алты "жарқыраған дақ" тізіміне қосты. Оның алдында, Птоломей оны жұлдызмен байланыстырды. Иоганн Байер Птолемейдің ақпаратына сүйенді. Нысан 1826 жылға дейін шар тәрізді қосылыс ретінде қарастырылмаған. Джеймс Данлоп оны "сығылған жұлдыздардың тамаша шары" деп атады. Нәтижесінде Джон Гершель 1830 жылдары өзінің қуатты [[телескоп|телескопын]] қолданып, Омега Центавраның шар тәріздес шоғыр екендігін дәлелдеді. 1746 жылы Жан Филипп де Шезо оны 21-ші тұманнан бастап тізімге енгізді, ал 1755 жылы Hикoля Луи дe Лaкaйль оны каталогта L I.5 деп белгіледі. Бізге жақын жұлдыздардың бірі, Каптейн, осы шоғырдың әсерінен пайда болды деп саналады.<ref>[https://v-kosmose.com/zvezdnoe-skoplenie/omega-tsentavra/ Звeзднoe cкoплeниe Oмeгa Цeнтaвpa]</ref> == Есімнің шығу тарихы == Шоғырдың атауы ол орналасқан жұлдызды аспан аймағы - [[Центавра шоқжұлдызы]]нан шыққан. [[Ғалым]]дар бұл нысанды NGC 5139 деп атайды. Бұл біздің галактикада бар ең үлкен және жарқын глобулярлық шоғыр. == Құрамы == Омега Центавра құрамында он миллионнан астам жұлдыз бар. Оларды ескі деп санауға болады, өйткені олар [[үлкен жарылыс]]тан кейін бірден пайда болды. [[Аспан]] объектілері бір-біріне өте жақын орналасқандықтан, бұл жұлдыздар тобына қарапайым көзбен қарау кезінде оларды үлкен көлемдегі бір жарқын жұлдыз деп түсінуге болады. Ғалымдар Омега Центавраны бұрын ергежейлі галактиканың [[ядро]]сы болған нұсқаны ұсынды. Кейіннен бұл ергежейлі галактиканы біздің [[Құс жолы]] галактикасы жұтып қойды. Математикалық есептеулер бойынша, осы шоғырдың ортасындағы қара құрдым ергежейлі галактиканың болғанын растайды. == Аспандағы позициясы == Оңтүстік жартышарда бақылау жақсырақ болады. Бұл жерде Омега Центавра жылдың он екі айында [[көкжиек]]тен жоғары көрінеді. Солтүстік жартышарда шоғыр Ереван (Армения) немесе Анкара (Түркия) ендігінде орналасқан және одан төмен жерлерде көрінеді, бірақ тек белгілі айларда (қаңтардан маусымға дейін) ғана көрінеді. [[Спика]] ([[Бикеш]]тегі ең жарқын жұлдыз) аспан денелерінің қызықты тобын табуға анықтама бола алады. Спика осы шоғырдың жанында орналасқан және онымен бір уақытта аспан арқылы қозғалады. Омега Центавраның аспандағы алатын орны зор және ол өте ерекше әдемі және жұмбақ глобулярлық шоғыр. Бірнеше мың жыл бойы ғалымдар Омега Кентаврының құпияларын білуге тырысқан, бірақ ғалымдар оның құпиясын біле алмай жүр. Әзірге көптеген фактілерді болжауға болады.<ref>[https://zen.yandex.ru/media/oplanetah/chto-takoe-omega-centavra-5c9b35c6bc05f82fd5572f03 Что такое Омега Центавра?]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Құс жолы]] [[Санат:Центавр (шоқжұлдыз)]] [[Санат:Колдуэлл нысандары]] pzlcrnmg7wc2el61brgwrc4t1vha03p Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев 0 664563 3639053 3630202 2026-08-04T09:45:11Z ~2026-43097-99 184157 /* 2020-2026 жылдары жарияланған негізгі ғылыми мақалалар */ 3639053 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев |Шынайы есімі = |Суреті = Еркин_Ануарович_Онгарбаев.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 03.06.1961 |Туған жері = {{туғанжері|Созақ ауданы|Созақ ауданында}}, [[Шолаққорған]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], Қазақ КСР |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = Құқықтану |Жұмыс орны = |Ғылыми дәрежесі = Заң ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = Профессор |Альма-матер = КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебі (1984) |Марапаттары = {{Барыс ордені}} {{Құрмет ордені}} {{Парасат ордені}} {{Астана медалі}} {{ҚР тәуелсіздігіне 10 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 10 жыл}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 20 жыл}} {{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} {{Астанаға 20 жыл медалі}} {{ҚР Конституциясына 25 жыл}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} {{Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері}} {{Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін медалі}} {{Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = |Ғылыми жетекші = А.В. Наумов - кеңес және орыс заңгері, заң ғылымдарының докторы, профессор |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Көрнекті қазақстандық ғалым-құқықтанушы }} '''Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев''' ([[1961 жыл|1961]] жылы 3 қыркүйекте Шымкент облысы ([[Түркістан облысы]]), [[Созақ ауданы]], [[Шолаққорған]] ауылында туған<ref>''[https://centrasia.org/person2.php?st=1499797466 ОНГАРБАЕВ Еркин Ануарович]''. centrasia.org. </ref>) — Қазақстан Республикасының Конституциялық Сотының судьясы, қазақстандық ғалым-құқықтанушы, қазақстандық жоғары білім мен ғылымының көрнекті қайраткері. Ресейдің заң ғылымдарының докторы (1999 жыл), Қазақстанның заң ғылымдарының докторы ([[2000 жыл|2000]] жыл), профессор ([[2002 жыл|2002]] жыл), [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]]ның құрметті мүшесі (2007 жыл), Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері ([[2011 жыл|2011]] жыл), Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының академигі (2019 жыл)<ref name="multiple2">''[https://kaznaen.kz/?page_id=277 Члены КазНАЕН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201022012127/https://kaznaen.kz/?page_id=277 |date=2020-10-22 }} ''. Казахстанская национальная академия естественных наук.</ref>, Қазақстанның құрметті заңгері (2020)<ref>''[http://www.jurist-kaz.kz/news/nagrazhdenie-medalyu-pochetnyiy-yurist/ Награждение медалью «Почетный юрист»]''. Республиканское общественное объединение "Казахстанский союз юристов" (28 августа 2020) </ref>. == Өмірбаяны == 1961 жылғы 3 қыркүйекте Шымкент облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылында дүниеге келген. Шымкент облысының Шымкент қаласының С.М. Киров атындағы №9 орта мектепті бітірген. Оны бітіргеннен кейін 1980 жылы КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы болып, 1984 жылы «құқықтану» мамандығы бойынша диплом алып шықты. 1987 жылдан бастап КСРО ІІМ Мәскеу жоғары мектебінің (МЖМ) қылмыстық құқық кафедрасының адъюнкті болды (Мәскеу қ.). ІІМ МЖМ 1990 жылы бітірді. 1990 жылы (Мәскеу қ.) заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «Қылмыстардың жіктелуі және оның қылмыстық-құқықтық маңызы» тақырыбында диссертация қорғады. Заң ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін 1999 жылы Ресей Ғылым Академиясының мемлекет және құқық институтында (Мәскеу қ.) «Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы бойынша қылмыстарды жіктеудің теориялық мәселелері» атты тақырыпта диссертациясын қорғады. 2002 жылы Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссиясының шешімімен профессор ғылыми атағы берілді. === Қоғамға қосқан үлесі === Жоғары білім мен ғылым саласында ол қашықтан оқыту технологияларының инновациялық әдістерін дәстүрлі білім беру қағидаттарымен ұштастыра отырып енгізді. Соның нәтижесінде 2020 жылғы ұзаққа созылған дағдарыс кезеңінде жоғары оқу орнының даму деңгейі жаңа сатыға көтерілді.<ref>https://bilimdinews.kz/?p=113223#:~:text=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%E2%80%93,edu.enu.kz%2C%20mooc.enu.kz%2C%20moodle.enu.kz%2C%20%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%B5%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251206100934/https://bilimdinews.kz/?p=113223#:~:text=%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%B2%20%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%BC%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%20%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%B9%20%E2%80%93,edu.enu.kz%2C%20mooc.enu.kz%2C%20moodle.enu.kz%2C%20%D1%81%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%B0%D1%89%D0%B8%D0%B5%20%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5%20%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5%20%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B |date=2025-12-06 }}</ref> Е. Ә. Оңғарбаевтың ғылыми зерттеулері Қазақстан Республикасының конституциялық дамуы мәселелеріне арналған. Оның еңбектерінде Конституцияның заңдылықты, құқықтық тәртіп пен тұрақтылықты қамтамасыз етудегі рөлі талданады, сондай-ақ онда бекітілген өмір сүру құқығы өлім жазасын жою контекстінде зерттеледі.<ref>https://kazpravda.kz/n/verhovenstvo-konstitutsii-fundamentalnaya-osnova-dlya-realizatsii-printsipa-zakon-i-poryadok/</ref> Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің төрағасы қызметін атқарған кезеңде «Ғылым туралы» Қазақстан Республикасы Заңын әзірлеуге қатысып, онда елдегі ғылыми қызметті ұйымдастырудың жаңа тәсілдері, соның ішінде ғылыми және (немесе) ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін коммерцияландыруды реттеу мәселелері бекітілді.<ref>https://zakon.uchet.kz/rus/docs/R090000138_</ref> 2017–2018 жылдары Қазақстан Республикасы Дін істері және азаматтық қоғам министрлігінің Дін істері комитетінің төрағасы қызметін атқару барысында діни саланы реттейтін заңнамаға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі бастамалар мен әзірлемелерге қатысып, экстремистік насихатқа қарсы іс-қимыл жасау және осы саладағы заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету мәселелері қарастырылды.<ref>https://ctc-rk.kz/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%B3.html</ref> «Отандастар» ҚҚ АҚ қызмет еткен кезеңде шетелдегі қандастарға қолдау көрсету, олардың мәртебесін арттыру және қазақ диаспорасымен байланыс орнату мәселелері бойынша ұлттық заңнаманы жетілдіруге ұсыныстар мен ұсынымдарды әзірлеуге қатысты.<ref>[https://oq.gov.kz/ru/news/52-otandastar-qory-keaq-qyzmetkerlerininh-izrail-memleketine-issapary-turaly#:~:text=%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%C2%BB%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B8,%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%202020%2D2030%20%D0%B3%D0%B3.). https://oq.gov.kz/ru/news/52-otandastar-qory-keaq-qyzmetkerlerininh-izrail-memleketine-issapary-turaly#:~:text=%D0%B3%D0%BE%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B9%20%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B6%D0%BA%D0%B5%20%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%20%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%C2%BB%2C%20%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82%20%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B5%D0%BF%D1%86%D0%B8%D0%B8,%D0%B7%D0%B0%20%D1%80%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%B6%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8%20%D0%BD%D0%B0%202020%2D2030%20%D0%B3%D0%B3.).]</ref> Е. Ә. Оңғарбаев жоғары құқықтық білім беру мен құқықтану ғылымын дамытуға елеулі үлес қосты, соның ішінде елдегі жетекші жоғары оқу орындарының — Қазақ гуманитарлық құқық университеті мен ҚР Бас прокуратурасындағы Құқық қорғау органдары Академиясының құрылуына қатыстырылды. Сонымен қатар ол заңдылықты нығайту және заңнаманы жетілдіру жұмыстарына қатысып, бірнеше заңдар мен концепциялар жобаларының авторларының бірі болды, оның ішінде: «Діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы», «Шетелдегі отандастарға мемлекеттік қолдау көрсету туралы» заңдар және 2020–2030 жылдарға арналған шетелдегі қазақ диаспорасын қолдау және репатриация мемлекеттік бағдарламасының концепциясы.<ref>https://kazpravda.kz/n/vazhnyy-faktor-postupatelnogo-razvitiya-strany/</ref> 2022 жылы Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі ұсыныстарды дайындау бойынша жұмыс тобының құрамына кіріп, олардың мазмұнын жұртшылыққа түсіндіру жұмыстарына қатысты.<ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2200000142</ref> Қазақстан Республикасы Президентінің 2026 жылғы 21 қаңтардағы №1157 Жарлығымен Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізу жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу үшін Конституциялық реформа жөніндегі комиссия құрылды. Осы Жарлыққа сәйкес Е.Ә. Оңғарбаев Комиссия құрамына енді. <ref>https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001157</ref> === Еңбек қызметінің тізілімі === * 1984-1996 жылдары комсомол комитетінің хатшысы, оқытушы, аға оқытушы, доцент, Қарағанды жоғары мектебінің бөлім бастығы. * 1996-1997 жылдары - Қазақстан Республикасы Мемлекеттік тергеу комитетінің ерекше тапсырмалар жөніндегі аға инспекторы. * 1997-1999 - Қарағанды жоғары мектебі бастығының ғылыми жұмыстар жөніндегі орынбасары. * 1999-2000 жылдары - Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті оқу орындары басқармасының бастығы. * 2000-2003 жылдары - Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі Төрағасының кеңесшісі. * 2007-2010 - Қазақ гуманитарлық заң университетінің проректоры, бірінші проректоры, вице-президенті. * 2007-2010 - Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің төрағасы. * 2010-2011 - «Парасат» ұлттық ғылыми-технологиялық холдингі» АҚ Басқарушы директоры – Басқарма мүшесі. * 2011-2012 - «Астана» университетінің ректоры. * 2013-2014 жылдары - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті Заң факультетінің деканы. * 2014-2015 - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры. * 2015-2016 - Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары Академиясының бірінші проректоры. * 2017<ref>''[https://www.inform.kz/ru/erkin-ongarbaev-naznachen-predsedatelem-komiteta-po-delam-religiy_a3092828 Еркин Онгарбаев назначен председателем Комитета по делам религий]'' </ref> -2018<ref>''[https://www.zakon.kz/4935732-erkin-ongarbaev-osvobozhden-ot.html Еркин Онгарбаев освобожден от должности председателя Комитета по делам религий МДРГО] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180906195352/https://www.zakon.kz/4935732-erkin-ongarbaev-osvobozhden-ot.html |date=2018-09-06 }}''</ref> ҚР Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі Дін істері комитетінің төрағасы. * 2019-2020 – «[[Отандастар қоры]]» КеАҚ басқарушы директоры<ref>''[https://online.zakon.kz/document/?doc_id=30126675#pos=11;67 Онгарбаев Еркин Ануарович (персональная справка)]'' Параграф Онлайн.</ref>. * 2020-2022 - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің оқу ісі жөніндегі проректоры, Басқарма мүшесі-академиялық мәселелер жөніндегі проректор<ref name="multiple">''[https://www.enu.kz/ru/kontakti/rukovodstvo/ Проректоры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130140654/https://www.enu.kz/ru/kontakti/rukovodstvo/ |date=2020-11-30 }} ''. www.enu.kz.</ref>. * 01.01.2023 ж. бастап - Қазақстан Республикасы Конституциялық Сотының судьясы === Академиялық және құрметті атақтары === * 2007 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының құрметті мүшесі болып сайланды. * 2019 жылы Қазақстан Ұлттық Жаратылыстану Ғылымдары Академиясының академигі болып сайланды<ref name="multiple2"/>. * 2021 жылдан «Bolashak» Академиясының құрметті профессоры. * 2021 жылдан ҚР ІІМ Қарағанды Академиясының құрметті профессоры. * 2022 жылдан Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің құрметті профессоры. * 2023 жылдан Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетінің құрметті профессоры. * 2023 жылдан бастап Орталық Қазақстан академиясының құрметті профессоры. * 2023 жылдан бастап М.Әуезов атындағы ОҚУ - дың құрметті профессоры. * 2025 жылдан бастап Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының жанындағы Құқық қорғау органдары академиясының құрметті профессоры. * 2025 жылдан бастап Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университетінің құрметті профессоры. * 2026 жылдан бастап Шәкәрім атындағы университетінің құрметті профессоры. === Отбасы === Үйленген, үш баласы, екі немересі бар. == Наградалары мен атақтары == === Мемлекеттік наградалар === * «Құрмет» ордені (2006); * «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген қайраткері» (2011); * «Парасат» ордені (2021); * Мерейтойлық медальдар – «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), * «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), * «Астанаға 10 жыл» (2007), * «Қазақстан Конституциясына 20 жыл» (2015), * «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» (2015), * «Астанаға 20 жыл» (2018), * «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» (2020)<ref>'' [https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/60644/ Заседание Ученого совета №1 в онлайн-формате] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112191015/https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/60644/ |date=2020-11-12 }}'' www.enu.kz (03.09.2020)</ref> * «Астана» естелік медалі (2006) * «Қазақстан Республикасының Конституциясына 30 жыл» мерекелік медалі (2025) * 3-дәрежелі «Барыс» ордені (2026) === Төсбелгілер === * «ҚР білім саласының құрметті қызметкері» (2004) * «Қазақстан Республикасы ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» (2006) * «Ы. Алтынсарин» (2008) * «Мемлекеттік қызмет үздігі» (2018) * «Қазақстанның құрметті заңгері» (2020) * Қазақстан халқы Ассамблеясының "Бірлік" жоғары марапаты (2021); * ҚР Судьялар одағының "Жеті жарғы"құрмет белгісі (2021); * «Алтын Барыс» (2022); * «Ахмет Байтұрсынұлы» төсбелгісі (2024); * «Қаныш Сәтбаев» төсбелгісі. === Министрлік, ведомства, қоғамдық ұйым наградалары === '''Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ''' * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті заң факультетіне 15 жыл» медалі (2014) * Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті білім және ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін «Лев Гумилев» медалі (2015) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетіне 20 жыл» (2016) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті заң факультетіне 20 жыл» (2019) * Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университеті білім және ғылымды дамытуға қосқан үлесі үшін «Күлтегін» медалі (2020) * «Л.Н. Гумилев атындағы Евразия ұлттық университетіне 25 жыл» (2021) '''Тағы басқа''' * «За 10 лет безупречной службы» (1990) * «ҚР ҰҚК академиясына 25 жыл» медалі (1999) * «60 лет победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.» естелік мерейтойлық медалі (2005) * «90 лет со дня рождения Ю.В.Андропова» медалі (2006) * «50 лет НИСХИ МСХ СССР – НИИПББ НЦБ МОН РК» медалі (2008) * «Академик А.И. Бараевтың туғанына 100 жыл» естелік медалі (2008) * «КАЗГЮУ-ге 15 жыл» медалі (2009) * «С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің дамуына қосқан үлесі үшін» төсбелгісі (2009) * «Қазақстан Республикасы Қаржы полициясына 15 жыл» төсбелгісі (2009) * «Семей-Невада» антиядролық қозғалысына 20 жыл» медалі (2009) * «Қазақстан полициясына 20 жыл» медалі (2012) * ҚР Конституциялық Кеңесінің «Конституциялық заңдылықты нығайтуға қосқан үлесі үшін» медалі (2013) * КазГЮУ-дің 20 жылдығына «Ерен еңбегі үшін» медалі (2014)<ref>'' [https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/26899/ Декан юридического факультета Еркин Онгарбаев награжден медалью «Ерен еңбегі үшін»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709181622/https://www.enu.kz/ru/info/novosti-enu/26899/ |date=2021-07-09 }}'' www.enu.kz (17.03.2014)</ref> * «Қазақстан Республикасының прокуратурасына 20 жыл» медалі (2015) * «Айрықша еңбегі үшін" Шоқан Уалиханов атындағы Көкшетау Университетінің медалі (2021). * «Nur Otan" партиясының "Белсенді қызметі үшін»медалі (2021). * Қазақ ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының Әл-Фараби атындағы алтын медалі (2021). * Естелік Медаль " Б. С. Бейсенов. Туғанына 100 жыл» (2023). * «Maqsut Narikbayev University 30 жыл» медалі (2024). * «Әділет органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалі (2025). '''Алғыс хаттар мен Құрмет грамоталары''' * Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н.Ә. Назарбаевтың Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасының Президенті Қ-Ж.К. Тоқаевтың Алғыс хаттары. * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Қ.Сұлтановтың алғысы. * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның төрағасы Ж.Әбділдиннің алғысы. * Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрі Қ.Әбдірахмановтың Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасының Ғылым және жоғары білім министрі С.Нұрбектің Алғыс хаты. * Татарстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – ТР Білім және ғылым министрі Э.Н. Фаттаховтың Алғыс хаты<ref>'' [https://wooden-wheeled20.rssing.com/chan-11309265/all_p59.html Вопросы использования интеллектуальной собственности и путей коммерциализации научных разработок и технологий обсудили на семинаре в ЕНУ]'' (27 февраля 2015)</ref>. * «Нұр Отан» партиясы Астана филиалы төрағасының бірінші орынбасары С.Ахметовтің Алғыс хаты. * «Отандастар қоры» КеАҚ Президенті Н.Әбіқаевтың Алғыс хаты. * Колледждер қауымдастығы президиумының Алғыс хаты. * Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Төрағасы Қ.Мәмидің Құрмет грамотасы. * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі Ж.Түймебаевтың Құрмет грамотасы. * Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрі Ж.Құлекеевтің Құрмет грамотасы. == Ұйымдарға мүшелік == * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның Сараптамалық кеңес мүшесі * Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы ғылыми-консультативтік кеңестің мүшесі * «Ғылым қоры» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2007-2010) * «Парасат» ҰҒТХ» АҚ Директорлар кеңесінің мүшесі (2007-2010) * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның мүшесі * Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің 6D030100 – «Құқықтану», 6D030200 – «Халықаралық құқық» мамандықтары бойынша докторлық диссертация қорғау, философия докторы (PhD) ғылыми дәрежесін беру жөніндегі диссертациялық кеңесінің төрағасы (2015) * Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы жанындағы Құқық қорғау органдары Академиясының философия докторы (PhD), «Құқықтану» және «Құқық қорғау қызметі» білім беру бағдарламаларының бейіні бойынша доктор дәрежесін беру үшін докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестің төрағасы (2015-2016) * Әр жылдары КАЗГЮУ (ҚАЗГЗУ), Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Қарағанды «Болашақ» университеті, ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитеті Академиясында докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі диссертациялық кеңестердің мүшесі болды. * Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі жанындағы Қоғамдық кеңестің мүшесі (2016-2017). * Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесінің ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі. * Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстарды тұжырымдау жөніндегі жұмыс тобының мүшесі (2022) == Библиография == 180-нен астам ғылыми еңбектің авторы: қылмыстық құқық, криминология, құқықтың теориялық мәселелері, білім беру және ғылыми-зерттеу қызметі мәселелері бойынша монографиялар, оқулықтар, оқу құралдары. === Монографиялар / Өзге басылымдар === * Классификация преступлений и ее правовое значение // КВШ ГСК РК. Караганда, 1996 г. * Категория преступлений небольшой тяжести по уголовному праву Республики Казахстан // КВШ КНБ РК. Караганда, 1998 г. * Тяжкие преступления по уголовному праву Республики Казахстан // Фолиант. Астана, 2001 г. * Экономические и правовые аспекты утилизации асбестосодержащих отходов в Казахстане: применение опыта Польши // Издательство «Экономика и Экология», ISBN 978-83-963269-2-8. 2022 (бірлескен авторлықта) * Economic and legal aspects of the disposal of asbestos-containig waste in Kazakhstan: Polish experience in application // Economics and Environment Publishing House, ISBN 978-83-963269-2-8. 2022 (бірлескен авторлықта) * Конституция Республики Казахстан. Комментарий к изменениям и дополнениям, принятым на республиканском референдуме 5 июня 2022 года // Комментарий. Нур-Султан, 2022. 412 с. (бірлескен авторлықта) * Конституция Республики Казахстан. Коментарий к изменениям и дополнениям, принятым Законом Республики Казахстан от 8 июня 2022 года и Законом Республики Казахстан от 17 сентября 2022 года // Второе издание; – Астана: Евразийский национальный университет имени Л.Н. Гумилева, 2025. –424 с. ISBN 978-601-385-122-8 (бірлескен авторлықта) === Оқулықтар, оқу құралдары === * Теоретические основы классификации преступлений в уголовном законе // Учебное пособие. ВШ МВД РК. Караганда, 1992 г. * Уголовно-правовое значение классификации преступлений в Общей части уголовного права // Учебное пособие. ВШ МВД РК, Караганда, 1994 г. * Понятие преступления по уголовному праву Республики Казахстан // Лекция. - Караганда: ВШ МВД РК. 1995 г. * Комментарий к Указу Президента Республики Казахстан, имеющему силу закона, от 17 марта 1995 года // Учебно - практическое пособие. КВШ МВД РК. Караганда, 1995 г. * Словарь основных понятий и терминов Общей части уголовного права // ВШ ГСК РК. Караганда, 1996 г. * Қылмыстық құқықтың Жалпы бөлімі бойынша негізгі ұғымдар мен терминдердің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі. КР МТК Қарағанды жоғары мектебі. Қарағанды, 1996 ж. * Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы // Оқулық. Болашақ – Баспа. Қарағанды, 2005 ж. - 248 бет. === 2020-2026 жылдары жарияланған негізгі ғылыми мақалалар === * Халықаралық үлгілерге сай // Ana Tili, 11-17 маусым 2020 ж., №23(1543) * Legal analysis of state support for compatriots abroad enshrined in Kazakhstan // ARTÍCULOS UTOPÍA Y PRAXIS LATINOAMERICANA. AÑO: 25, n° EXTRA 6, 2020, pp. 29-39 REVISTA INTERNACIONAL DE FILOSOFÍA Y TEORÍA SOCIAL CESA-FCES-UNIVERSIDAD DEL ZULIA. MARACAIBO-VENEZUELA ISSN 1316-5216 / ISSN-e: 2477-9555//https://produccioncientificaluz.org/index.php/utopia/article/view/33506 (Scopus, бірлескен авторлықта)<ref>''Y.A. ONGARBAYEV, A.M. NURMAGAMBETOV, S.B. ZHARKENOVA, G.G. GALIAKBAROVA. [https://produccioncientificaluz.org/index.php/utopia/article/view/33506 Legal analysis of state support for compatriots abroad enshrined in Kazakhstan (англ.)]'' Serbiluz (2020)</ref>. * Flexible Model for Organizing Blended and Distance Learning // Computational Science and Its Applications – ICCSA 2020. 20th International Conference, Cagliari, Italy, July 1–4, 2020, Proceedings, Part II (Scopus, бірлескен авторлықта)<ref>''Gulmira Bekmanova, Yerkin Ongarbayev. [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-58802-1_21 Flexible Model for Organizing Blended and Distance Learning (англ.)]'' Springer.com. Springer.com (2 October 2020)</ref>. * Образование. Реалии. Или: сделай шаг первым // Дистанционное образование в период пандемии: сборник статей / главный редактор Сыдыков Е. – Нур-Султан: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 435. С. 59-70 * Экзамен, выдержанный всей страной // Дистанционное образование в период пандемии: сборник статей / главный редактор Сыдыков Е. – Нур-Султан: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 435. С. 48-59 * Интеграция в учебную деятельность открытых онлайн-курсов // Дистанционное образование: новые вызовы глобального масштаба: сборник статей, часть 2 / главный редактор Сыдыков Е.Б. – Нур-Султан, ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2020. – 447. С. 29-31 (бірлескен авторлықта) * Kazakhstan Legislation In The Religious Sphere: History And Prospects For Development // REPORTS OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN. ISSN 2224-5227. Volume 2, Number 330 (2020), 81-92 Р. (бірлескен авторлықта) * Actual Issues Of Supporting Compatriots Abroad: International Experience And Prospects For Improving National Legislation // N E W S OF THE NATIONAL ACADEMY OF SCIENCES OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN. SERIES OF SOCIAL AND HUMAN SCIENCES. ISSN 2224-5294. Volume 2, Number 330 (2020), 123-132 Р. (бірлескен авторлықта) * Personalized training model for organizing blended and lifelong distance learning courses and its effectiveness in Higher Education // Journal of Computing in Higher Education // https://doi.org/10.1007/s12528-021-09282-2 (бірлескен авторлықта) * Intelligent learning systems for LLL courses: Intelligent learning systems for LLL courses // ACM International Conference Proceeding Series, 2021, Р. 26-27 (бірлескен авторлықта) * Евразийский национальный университет: успехи в реалиях вызовов // Ректор ВУЗА. №10. 2020. С. 6-7 * The Education System is a Driver of Societal Transformation in Digital Format // Higher Education in Russia and Beyond / №2(27) / Spring 2021. pp. 24-26 (в соавторстве) * Қашықтан оқыту цифрлық дағдыны үздіксіз дамытуды талап етеді // inbusiness.kz. 20 желтоқсан 2020 // https://inbusiness.kz/kz/news/kashyktan-okytu-cifrlyk-dagdyny-uzdiksiz-damytudy-talap-etedi * От созидания к инновационному развитию // Казахстанская правда от 22 июня 2021 г. №116 (29493) - С.7 * Евразийский национальный. Современный университет современного государства // Білімді ел. Образованная страна // Республикалық білімділік қоғамдық-саяси газеті. 18 мамыр 2021. №19 (273). С.3 * Уголовная политика в системе обеспечения правовой безопасности // ВЕСТНИК Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Право. № 3(136)/2021. С.105-112 (бірлескен авторлықта) * Криминалистические методы решения задач уголовного судопроизводства в свете реализации правовой политики // СБОРНИК МАТЕРИАЛОВ Международной научно-практической конференции «ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ УГОЛОВНОГО ПРАВА В СВЕТЕ РЕАЛИЗАЦИИ ПРАВОВОЙ ПОЛИТИКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН». Нур-Султан: ИП «Булатов А.Ж.», 2021. 330 с. С. 247-250 (бірлескен авторлықта) * Совершенствование российского уголовного законодательства о противодействии преступлениям в сфере спорта // Вестник Санкт-Петербургского университета. Право. 2021. Т.12. Вып.3. С. 604-620 (бірлескен авторлықта) * Некоторые вопросы уголовного проступка в уголовном законодательстве Республики Казахстан // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Право. № 2(139)/2022. С.100-108 (бірлескен авторлықта) * State Support for Compatriots: Improving Kazakhstan Legislation Электр Brazilian Journal of International Law Volume 6, No 6, 2022, Р.406-430 // https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85153628492&origin=resultslist&sort=plf-f (бірлескен авторлықта) * Отмена смертной казни в Казахстане // Вестник права Республики Казахстан. «Zanger». №2(247). 2022. С.62-66 * Жаңа Қазақстан құрудың жарқын үлгісі Элект. Egemen Qazaqstan // https://egemen.kz/article/310544-zhanha-qazaqstan-qurudynh-dgarqyn-ulgisi * Тұрақты даму кепілі Элект. Egemen Qazaqstan //https://egemen.kz/article/348062-turaqty-damu-kepili * Институт конституционного контроля в Казахстане // Сборник международной конференции «Тенденции развития моделей института конституционного обжалования в странах центральной Азии» Ташкент, 2023. 195 с. С 103-110. * Б.Бейсенов– основоположник высшего ведомственного образования правоохранительной системы // Материалы Международной научно-практической конференции «Подготовка сотрудников ОВД: Наследие, опыт и перспективы», посвященной 100-летию Баримбека Бейсенова Караганда, 2023. 234 с. С 42-43 * Верховенство Конституции – залог успешного развития страны // Журнал «Хабаршы – Вестник» Карагандинской академии МВД РК им. Баримбека Бейсенова № 4 (82)/2023. С 194-199 * Development of an Ontological Model of Words in Public Political Discourse // ACM Digital Library/ ICEMT '23: Proceedings of the 7th International Conference on Education and Multimedia Technology, 2023, pp. 362–367 (бірлескен авторлықта) * Intelligent question-answering system based on the public political discourse knowledge // In Proceedings of the 2024 10th International Conference on e-Society, e-Learning and e-Technologies (ICSLT) (ICSLT '24). Association for Computing Machinery, New York, NY, USA, 2024, pp. 14–19 (бірлескен авторлықта) * Правовое регулирование ограничений на предпринимательскую деятельность государственных служащих:казахстанский и международный опыт // НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ «ВЕСТНИК АКАДЕМИИ ПРАВОСУДИЯ» 2025 № 2 (10). 95 с, С 27-39 // <nowiki>https://vestnik.sta-jsk.kz/index.php/jsk/article/view/95/119</nowiki> * КОНСТИТУЦИОННЫЕ РЕФОРМЫ В РЕСПУБЛИКЕ КАЗАХСТАН // КОНСТИТУЦИОННЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ. ЗАКОН И ПОРЯДОК Сборник материалов международной научно-практической конференции от 12 июня 2025 года №1 // <nowiki>https://adilet.zan.kz/rus/docs/D2500000001</nowiki> * Еркін Оңғарбаев: Конституция үстемдігі – әділеттілік қағидатының арқауы // Egemen Qazaqstan, №164 (31144), 26 тамыз 2025 жыл. 3 бет // <nowiki>https://egemen.kz/article/393851-erkin-onhgharbaev-konstitutsiya-ustemdigi-%E2%80%93-adilettilik-qaghidatynynh-arqauy</nowiki> * Верховенство Конституции – фундаментальная основа для реализации принципа «Закон и Порядок» // Казахстанская Правда, №165 (30543), 27 августа 2025 года. стр. 4. // <nowiki>https://kazpravda.kz/n/verhovenstvo-konstitutsii-fundamentalnaya-osnova-dlya-realizatsii-printsipa-zakon-i-poryadok/</nowiki> * Опора свободы и единства // Юридическая газета, №65 (3966), 29 августа 2025 года. (1 стр., 3 стр.) * Деятельность Конституционного Суда Республики Казахстан по защите конституционных прав и свобод граждан // Қазақстан Республикасының Конституциясына 30 жыл: құқықтық жетістіктер мен даму перспективалары. Мерейтойлық жинақ. –Астана: «Қазақстан Республикасының Заңнама және құқықтық ақпарат институты» ШЖҚ РМК, 2025. -336 б. 70-79 беттер. ISBN 978-601-7682-12-5 * Конституционная реформа 2022 года – правовая основа строительства Справедливого Казахстана // «ЖАҢА АРХИВ» ғылыми-әдістемелік журнал. 2025.Т.4. №3. ISSN 2958-6593 * Restriction of Parole and Their Compliance with the Constitution: Legal Positions of the Constitutional Court of the Republic of Kazakhstan // Proceedings of the International Forum of Constitutional Justice «PEACE AND THE FUTURE THROUGH LAW» * Конституционный суд – реальный механизм защиты прав граждан // Казахстанская Правда, №207 (30585), 25 октября 2025 года. стр. 5. <nowiki>https://kazpravda.kz/n/konstitutsionnyy-sud-realnyy-mehanizm-zashchity-prav-grazhdan/</nowiki> * The Constitutional Court of the Republic of Kazakhstan: the Impact on the Development of the Legal System of the Country and the Protection of the Constitutional Rights and Freedoms of Citizens // Proceedings of the International Scientific and Practical Conference “Modern Trends in Ensuring the Supremacy of the Constitution through the Exercise of Constitutional Justice” * Конституционно-правовой анализ ограничений на предпринимательскую деятельность лиц, приравненных к государственным служащим:правовые позиции Конституционного суда Республики Казахстан // Сборник материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 30-летию Конституции Республики Казахстан «Конституция и государственность: диалог права и будущего». –Астана: РГП на ПХВ «Институт законадательства и прававой информации Республики Казахстан», 2025.  стр. 74-80.  <nowiki>ISBN 978-601-7682-15-6</nowiki> * Верховенство Конституции – главный принцип деятельности Конституционного суда Республики Казахстан // Сборник материалов международной научно-практической конференции «Тридцать лет Конституции Республики Казахстан: достижения и перспективы»: -Кокшетау:КУ им А.Мырзахметова, 2025. -160ст (6-15стр) ISBN 978-601-82433-1-8 * Конституционный Суд Республики Казахстан и его правовые позиции в рамках уголовного законодательства // Судебная власть и судоустройство : тенденции и перспективы правового регулирования : монография. 2-е изд.,перераб. / И. Д. Арешкина, О.З. Блас, О. Ю. Болдырев [и др.] ;под общей редакцией О. А. Ястребова, Е. Ю. Комлева. –Москва : РУДН, 2026. – 415 с. <nowiki>ISBN 978-5-209-12703-1</nowiki> (137-148стр) * Уголовно-досрочное освобождение в Казахстане: Конституционные и уголовные-правовые аспекты // Veritas Legis Journal – Астана: ТОО Международный университет Астана, 2026. – 169 с. ISSN 3106-9525 (125-133стр) * Вопросы применения условно-досрочного освобождения в нормативных постановлениях Конституционного суда Республики Казахстан // ''Кабылбаевские чтения: материалы Международной научной конференции молодых ученых, магистрантов и докторантов''. — Костанай: Костанайская академия МВД Республики Казахстан имени Шракбека Кабылбаева, 2026. — С.333– 338. — <nowiki>ISBN 978-601-367-068-3</nowiki>. == Әдебиет == * Әбуов Ж. Еркін Әнуарұлы Оңғарбаев туралы // Адамшылық айнасы: Әнуар Оңғарбаев туралы естеліктер. — Астана: Фолиант, 2016. —140-144 бб. * Сарсембаев М.А. Видный юрист и опытный организатор / «Казахстанская правда» от 3 сентября 2016 // https://kazpravda.kz/n/vidnyy-yurist-i-opytnyy-organizator/ * Тлепина Ш.В. Видный ученый-юрист, организатор юридического образования и науки // Право и государство. 2016. - № 4 (73). – С.115-120 [http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/217/20.%20%D0%A2%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%A8.%D0%92.%20%D0%A1.%20115-120.pdf?sequence=1&isAllowed=y] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118182437/http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/217/20.%20%D0%A2%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%A8.%D0%92.%20%D0%A1.%20115-120.pdf?sequence=1&isAllowed=y |date=2022-01-18 }} * Тлепина Ш.В. Көрнекті ғалым-заңгер, заң білімі мен ғылымын ұйымдастырушысы // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы.  Гуманитарлық ғылымдарсериясы. 2017.- № 3 (118). – 425-431 б. * Жалмаханов Ш.Ш. «Созақ» өлкетану және тұлғатану ғылыми танымдық кітабы. 2018. Б 104-106 * Даурембекова А. ВЫПУСКНИКИ КАРАГАНДИНСКОЙ АКАДЕМИИ МВД РК ИМ. БЕЙСЕНОВА – ГОРДОСТЬ КАЗАХСТАНСКОЙ ЮРИСПРУДЕНЦИИ // Человек и Закон. 18 октября 2019 г. // [http://astanazan.kz/?p=1241] * Ахпанов А.Н., Сембекова Б.Р. УЧЕНЫЙ, ОРГАНИЗАТОР ОБРАЗОВАНИЯ, ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ДЕЯТЕЛЬ // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Право. № 3(136)/2021. С.8-10 * Абдрасулов Е.Б. ЧЕЛОВЕКУ ВЫСОКИХ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ И НРАВСТВЕННЫХ КАЧЕСТВ ОНГАРБАЕВУ ЕРКИНУ АНУАРОВИЧУ - 60 ЛЕТ // НАУЧНЫЙ ЖУРНАЛ «ВЕСТНИК АКАДЕМИИ ПРАВООХРАНИТЕЛЬНЫХ ОРГАНОВ»№ №3 (21) 2021. С.10-12 [https://vestnikacademy.kz/wp-content/uploads/2021/10/vestnik_21_2021.pdf]{{Deadlink|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Галиакбарова Г.Г. Заңгер-ғалым Еркін Оңғарбаев 60-жылдық мерейтойын атап өтуде [https://kaz.zakon.kz/5079510-za-ger-alym-erk-n-o-arbaev-60-zhyldy.html], Көрнекті заңгер-ғалым Еркін Оңғарбаев 60 жасқа толды [https://anatili.kazgazeta.kz/news/59566], Выдающийся ученый-юрист Еркин Онгарбаев отмечает 60-летний юбилей [https://dknews.kz/ru/stil-zhizni/199506-vydayushchiysya-uchenyy-yurist-erkin-ongarbaev] , [https://dknews.kz/kz/aza-tilindegi-ma-alalar/199508-kornekti-zanger-galym-erkin-ongarbaev-60-zhyldyk], Өз ісінің шебері, еліміздің көрнекті заңгер-ғалымы туралы [http://repository.kazguu.kz/bitstream/handle/123456789/1581/%d0%9f%d1%80%d0%b0%d0%b2%d0%be%20%d0%b8%20%d0%b3%d0%be%d1%81%d1%83%d0%b4%d0%b0%d1%80%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%be_%e2%84%96%203%20%2896%29%2c%20%d0%93%d0%b0%d0%bb%d0%b8%d0%b0%d0%ba%d0%b1%d0%b0%d1%80%d0%be%d0%b2%d0%b0.pdf?sequence=1&isAllowed=y]{{Deadlink|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Қамзабекұлы Д. Аманатқа адалдық. / «Астана Ақшамы». 3 Қыркүйек, 2021 [https://www.astana-akshamy.kz/amanatqa-adaldyq/]{{Deadlink|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Мукашева А.А. Юбилей учителя, ученого, человека. / «Вечерняя Астана». 03 сентября 2021 [https://vechastana.kz/yubilej-uchitelya-uchenogo-cheloveka/]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Бейбитов М. О талантливом ученом и педагоге / Юридическая газета. 3 сентября 2021 г. №69-70 * Сомжүрек Б. Жақсы адам мен жақсы іс – жалпыға ортақ / Заң газеті. 3 Қыркүйек, 2021 * Сақ Қ. Зиялылық заңғары / Turkystan. Халықаралық саяси апталық. 2 Қыркүйек, 2021 [https://turkystan.kz/article/154374-ziyalylyk-zangary/]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Сыдыков Е.Б. Служение делу / Сборник материалов Международной научной-практической конференции «Проблемы и перспективы развития уголовного права в свете реализации правовой политики Республики Казахстан». Нур-Султан, 2021 * Тлепина Ш.В. Профессор Е.Ә.Оңғарбаевтың құқықтық көзқарастары және ғылыми-ұйымдастырушылық қызметі / «Қазақстан Республикасының құқықтық саясатын іске асыру аясындағы қылмыстық құқықтың мәселелері мен дамыту перспективалары» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның еңбектер жинағы. Нұр-Сұлтан, 2021 * Тлепина Ш.В. Видный ученый-юрист, организатор юридического образования и науки / Білімді ел. Образованная страна. 31 августа 2021 г. [https://bilimdinews.kz/?p=166601] * Нургали К. Профессионализм, выверенный пандемией / Білімді ел. Образованная страна. 24 августа 2021 г. [https://bilimdinews.kz/?p=165596] * Трудовая деятельность и научная школа профессора Е.А.Онгарбаева / Авторы и сост. Нурмагамбетов А.М., Тлепина Ш.В., Жаркенова С.Б., Галиакбарова Г.Г. — Нур-Султан, 2021. -274с. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * http://alashainasy.kz/omir/erkn-anuarulyi-ongarbaev-53545/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180313085423/http://alashainasy.kz/omir/erkn-anuarulyi-ongarbaev-53545 |date=2018-03-13 }} * https://egemen.kz/article/161432-erkin-onhgharbaev-barlyq-taraptardynh-usynysyn-toghystyrghan-zhoba-boldy [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы корреспондент мүшелері]] [[Санат:Заң ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]] [[Санат:Қазақстан Конституциялық Соты судьялары]] m27senzo23gdabnu78ieemihsb36ksx Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3638992 3638652 2026-08-04T07:01:21Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3638992 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88012||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96567||76864||11066||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |4||3||{{u|Мағыпар}}||86078||80911||917||635||37||388||0||2886||49 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84039||68775||1239||147||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55564||30516||3588||368||5769||944||2238||4786||5203 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48975||40239||1766||102||629||17||11||4491||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||33166||30664||213||7||994||72||0||1476||152 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23960||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||134||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||22844||21530||794||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22698||21297||434||44||273||11||0||332||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19738||10187||1388||41||7094||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17254||12278||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||26||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11330||6860||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10144||7973||1229||40||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |26||33||{{u|AlibekKS}}||8337||5756||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||32||{{u|TheNomadEditor}}||8202||5767||27||5||1868||204||0||177||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7488||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7420||5280||468||132||761||0||64||97||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6252||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4515||3077||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4433||3890||4||0||11||7||0||418||5 |- |51||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3391||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||48||{{u|Makenzis}}||3746||3689||5||0||0||0||0||46||5 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2611||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3136||3062||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2912||1877||317||0||91||55||0||441||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2136||1820||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1611||1341||1||0||106||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |109||95||{{u|Gliwi}}||1540||1534||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||884||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||118||{{u|Ziv}}||1174||1101||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||225||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||140||{{u|Wikuiser}}||1079||782||142||0||63||0||43||18||4 |- |136||195||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||221||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||139||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||920||788||15||0||0||0||0||4||0 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||214||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||230||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||232||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||154||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||153||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||728||754||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||223||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||155||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |176||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |177||210||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |178||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |179||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||229||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |181||156||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||676||667||0||1||0||0||0||6||1 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||220||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||193||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||217||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||216||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |194||227||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |195||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||196||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||171||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||172||{{u|Tuttiorchestra687}}||594||592||0||0||0||0||0||4||2 |- |204||231||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||228||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||194||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||222||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||209||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||218||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||219||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||208||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||213||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||226||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||224||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |231||212||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |232||211||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |233||233||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] lm0ozkc3qoham4qbvw5cwaoa2l7nspp Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3639073 3638728 2026-08-04T11:00:28Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3639073 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515621||380098||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145867||131245||957||0||13593||6||0||44||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132649||127395||773||15||62||17||10||2859||1493 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113696||1||0||0||0||0||0||113695||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||88639||88639||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79299||79284||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43053||41963||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26607||22827||42||0||3648||2||0||66||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22675||17396||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14705||13686||467||1||0||84||0||388||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13061||12829||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9116||9116||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7607||6152||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4424||4207||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |- |87||83||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |88||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||167||165||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 0fz34ut9xcdofowh8be00wkhxt8ri68 Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3638816 3638277 2026-08-03T13:07:13Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3638816 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8216||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||947||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2662||43||0||60||33||593||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2330||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2185||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1345||314||1||314||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||981||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|1nter pares}}||596||311||0||10||798||3||0||0||4 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||533||187||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |49||{{u|Sagzhan}}||528||91||2||23||211||30||0||0||0 |- |50||{{u|Nurken}}||521||506||3||651||4859||32||15||3||4 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||387||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||340||157||4||107||375||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |113||{{u|Coffee86}}||203||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||308 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||142||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |238||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|MuratbekErkebulan}}||87||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |308||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |310||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |315||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |317||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||46||0||1||1||5||0||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Mheidegger}}||39||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |398||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |401||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |402||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |403||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |405||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |406||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |411||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |412||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |413||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||35||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |420||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |422||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |433||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |438||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |441||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |461||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |463||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |466||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |468||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |476||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |484||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |487||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |490||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |493||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |494||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |500||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |505||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |507||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |508||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |518||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Dostoevskykz}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |643||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |644||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |645||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |646||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |651||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |655||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |715||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |720||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |734||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |742||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |746||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |749||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |754||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |797||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |810||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Ayazhan10}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |823||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |824||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |828||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |831||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |832||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |834||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |835||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |838||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |843||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |847||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |852||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |855||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |856||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |862||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Амина Жанаковна}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |876||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |880||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |885||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |889||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |903||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |911||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |913||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |925||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |929||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |936||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |939||{{u|Wikuiser}}||5||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |940||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |941||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |951||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |960||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |961||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |991||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1000||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1002||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1014||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1022||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1030||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1044||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1059||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1063||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1086||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1087||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1089||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1090||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1093||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1101||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1104||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1133||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1139||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1172||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1175||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1180||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1182||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1195||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1199||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1206||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1257||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1286||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1296||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1426||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1428||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1429||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1441||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1442||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1458||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1461||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1487||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1517||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1534||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1552||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1553||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1560||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1682||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1696||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1702||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1707||{{u|Қарағанды обл. тіл басқармасы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1717||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||295||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] f2dt0mr82k5vryxzw1sxwce1h1jkjox Беруни (қала) 0 685286 3638980 3528243 2026-08-04T06:16:19Z Qazagh-Qiyat 165173 3638980 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = Қала |қазақша атауы = Беруни |шынайы атауы = {{lang-kaa|Beruniy}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Өзбекстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = 41|lat_min = 41|lat_sec = 00 |lon_dir = E|lon_deg = 60|lon_min = 45|lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Республика |аймағы = Қарақалпақстан |кестедегі аймақ = Қарақалпақстан |аудан түрі = Аудан |ауданы = Беруни ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = [[24 желтоқсан]] [[1962 жыл|1962]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Кас, Шабаз |статус алуы = [[1962 жыл|1962]] |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 87 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 66 019<ref name="автоссылка1">[https://data.gov.uz/ru/datasets/5800 2018 жылының 1 қаңтарындағы жағдай бойынша Қарақалпақстан Республикасындағы тұрақты тұрғындар саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321070816/https://data.gov.uz/ru/datasets/5800 |date=2019-03-21 }}, Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы</ref> |санақ жылы = 2018 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = +998 6157 |пошта индексі = 230200 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Беруни''' ({{lang-kaa|Beruniy, Беруний}}, {{lang-uz|Beruniy, Беруний}}), 1957 жылға дейін '''Кас''' деп аталған, қала (1962 жылдан бастап), [[Қарақалпақстан]] ([[Өзбекстан]]) [[Беруни ауданы|Беруни ауданының]] әкімшілік орталығы. Ежелгі [[Хорезм|Хорезмнің]] астанасы болған<ref>Бартольд В. Тарихи география бойынша жұмыстар. М., 2002, б.475</ref>. Осы қалада атақты парсы ойшылы, ғалым [[Әбу Райхан әл-Бируни|әл-Бируни]] дүниеге келген. == Географиялық орны == Беруни қаласы Әмудария өзенінің солтүстігінде Өзбекстан мен [[Түрікменстан|Түрікменстанның]] шекарасына жақын жерде орналасқан. [[Ташкент|Ташкенттен]] батысқа қарай 936 км, [[Хиуа|Хиуадан]] солтүстікке қарай 55 км жерде орналасқан<ref>{{cite web|url=https://www.google.com/maps?ll=41.683333,60.75&q=41.683333,60.75&hl=en&t=m&z=12|title=Beruni|publisher=Google Maps|accessdate=2015-01-24}}</ref>. == Климаты == Қаланың климаты күрт құбылмалы. Абсолюттік максимум 44 градус цельсий (шілдеде), абсолюттік минимум -13 градус цельсий (қаңтарда)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/beruniy_uzbekistan_1514387|title=Climate Beruniy|website=meteoblue|accessdate=2020-06-20|archive-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621092937/https://www.meteoblue.com/en/weather/historyclimate/climatemodelled/beruniy_uzbekistan_1514387|deadlink=no}}</ref>. == Тұрғындары == 1968 жылы Беруниде 18 000 адам, 1970 жылы — 23 000, 2000 жылы — 51 000, 2004 жылы — 50 700, 2018 жылы — 66 019 адам тұрды<ref name="Goroda.uz">{{cite web|language=ru|url=http://goroda.uz/%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4-%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B8-%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D1%81/|title=Beruniy City|publisher=Goroda.uz|accessdate=2015-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120140920/http://goroda.uz/%d0%b3%d0%be%d1%80%d0%be%d0%b4-%d0%b1%d0%b5%d1%80%d1%83%d0%bd%d0%b8-%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%bf%d1%83%d0%b1%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0-%d0%ba%d0%b0%d1%80%d0%b0%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d0%bf%d0%b0%d0%ba%d1%81/|archive-date=2015-01-20|deadlink=yes}}</ref>. 2020 жылға қарай тұрғындар саны 68 100 адамға дейін өсті<ref>{{Cite web|url=https://data.gov.uz/ru/datasets/11677|title=Өзбекстан Республикасының ашық деректер порталы|website=data.gov.uz|accessdate=2020-06-20|archive-date=2020-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624230725/https://data.gov.uz/ru/datasets/11677|deadlink=no}}</ref>. == Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық == Беруни — шағын қала. Ол халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 35-орында және өз аймағында ([[Қарақалпақстан]] Республикасы) 5-ші орында. Оның жаһандық рейтингі шамамен 8543-ші орында. ''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Жаңабазар (Хорезм облысы)|Жаңабазар]] (18 км), [[Үргеніш]] (20 км), [[Бостан (Қарақалпақстан)|Бостан]] (21 км), [[Ханқа]] (24 км), [[Төрткөл (Қарақалпақстан)|Төрткөл]] (25 км), [[Гүрлен]] (34 км), [[Шауат]] (38 км), [[Хиуа]] (47 км), [[Хазарасп]] (49 км), [[Дашоғыз]] (66 км, [[Түрікменстан]]), [[Пітнақ]] (71 км), [[Маңғыт (қала)|Маңғыт]] (73 км), [[Газошақ]] (78 км, [[Түрікменстан]]).<ref>{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Beruniy&id=35545&ysclid=mgawmvql3u745577429|title=Беруни|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-10-3 |lang=}}</ref> == Тарихы == Ойшыл Әбу Райхан әл-Бируни қаланы Х ғасырда маңызын жоғалтқан Хорезм астанасы деп атайды. Қиятта, сол кезде Беруни қаласы осылай аталды, 990-жылдары әл-Бируни астрономиялық зерттеулер жүргізді. 1953 жылы қала үлгісіндегі Шабаз елді мекені құрылып, 1957 жылы, осында дүниеге келген атақты ғалым [[Әбу Райхан әл-Бируни|әл-Бирунидің]] құрметіне аталды. X ғасырдың аяғындағы «[[Худуд әл-Әләм|Худуд әл-әләм]]» (әлем шекаралары) географиялық еңбегінің анонимді парсы авторы былай дейді: «''Қият — [[Хорезм|Хорезмнің]] басты қаласы, Түркістан ғұзының қақпасы, [[Түркілер|түркілердің]], [[Түркістан|Түркістанның]], [[Мәуереннаһр|Мәуереннаһрдың]] және [[Хазарлар|Хазар]] өлкесі тауарларының сақтау қоймасы, көпестердің тоғысқан жері... Қаланың байлығы зор. Ол жақтан жастық жамылғылары, сырып тігілген киімдер, мақта бұлдар, киіз, рухбин (сырдың бір түрі) тасып әкеледі''»<ref>{{Cite web|url=http://kungrad.com/history/khorezm/oldkhorezm/1/|title=1. ҰЛЫ ХОРЕЗМНІҢ БАСТАУЫ|accessdate=2017-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719011557/http://kungrad.com/history/khorezm/oldkhorezm/1|archivedate=2017-07-19|deadlink=no}}</ref>. 1962 жылы Беруни қала мәртебесін алды<ref>{{cite encyclopedia|year=1988|title=Beruniy|encyclopedia=Ensiklopedik lugʻat|publisher=Oʻzbek sovet ensiklopediyasi|location=Toshkent|language=uz|id=5-89890-002-0|pages=96|volume=1}}</ref>. 1969 жылы 13 наурызда [[Әмудария]] өзенінің тасқынының салдарынан қаланың бірнеше ғимараты су астында қалып, зақымданғанымен, кейінгі жылдары бәрі қалпына келтірілді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Беруни ұйымдары ауыл шаруашылығы кешеніне қызмет көрсетіп, жер қазатын техникаларды жөндейді. Беруни фирмалары мен компаниялары банк, телекоммуникациялық және автокөлік қызметтерін көрсетеді. Беруни кәсіпорындары иірілген жіп, трикотаж кенепі және трикотаж бұйымдарын, жіптерді шығарады. Қалада мақта тазалау зауыты бар, аяқ киім өндірісі жөнге салынды. Қалада орта мектептер, музыка және спорт мектептері, кітапханалар, мәдениет үйі, мұражай, аурухана бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қарақалпақстан Республикасы қалалары}} [[Санат:Қарақалпақстан қалалары]] 6r1hf7edj6ayb8j3e6ssmqrb0y34pq4 Буджак (Ғағауызстан) 0 685427 3638929 3469438 2026-08-03T18:30:49Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638929 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = Буджак |шынайы атауы = {{lang-gag|Bucak, Буҗак}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Молдова |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir =N |lat_deg =46 |lat_min =21 |lat_sec =57 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =39 |lon_sec =48 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Ғағауызстан |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = Комрат |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = коммуна |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1978 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 23,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 525 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = 942 ғағауыз, 305 молдаван, 115 орыс т.б. |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +373 298 ----- |пошта индексі = MD-3812 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GE XX yyy |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Буджак (Ғағауызстан)''' ({{lang-gag|Bucak, Буҗак}}) — [[Молдова]]дағы [[Ғағауызстан|Ғағауыз автономиялық аумақтық бірлігі]] құрамындағы ауыл.<ref>с. Буджак https://www.gagauzia.md/ru/ato-gagauziya/naselennyie-punktyi/komratskij-rajon/s.-budzhak.html</ref><ref>Буджак (Гагаузия) https://all-routes.ru/moldova/bugeac</ref><ref>Буджак (Гагаузия - Молдова) https://routes.votpusk.ru/place.asp?s=7485076f-9355-463c-9ae1-fbf3ef97fb0f{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Буджак, Информация https://ru.toponavi.com/119703</ref><ref>село Буджак (Комратский район, Автономное территориальное образование Гагаузия, Молдова) https://xn----8sbqinjjbgkiavfo2f1c.xn--p1ai/locality/25247-selo-budzhak/</ref><ref>Где находится Буджак, Молдова (Гагаузия), расположение на карте https://ru.needcalc.com/place/154633</ref> == Сипаттама == Буджак ауылы ауданның орталық бөлігінде, Ялпуг өзенінің бойында, [[Комрат]] қаласының орталығынан 9 шақырым жерде орналасқан. Ол аздап төбелі жазық, жыралар мен сайлармен бөлінген. Эрозиялық процестер дамыған. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 43 метр. Ауылда Комрат теміржол вокзалы бар. Табиғи дала өсімдіктері күні бүгінге дейін сақталған, [[бидай]], [[жүгері]], [[сұлы]], қара бидай, [[күнбағыс]] сияқты дәнді дақылдар егіледі. Буджак ауылы аумағындағы барлық жерлер - 2360 га , ауыл шаруашылығы алқаптары-1873 га, егістік-1191 га.<ref name="Reference1">Комратский район https://raioncomrat.md/naselennyie-punktyi/selo-buzhdak/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703123110/https://raioncomrat.md/naselennyie-punktyi/selo-buzhdak/ |date=2022-07-03 }}</ref> == Халқы == 2004 жылғы санақ бойынша ауылда 1525 адам тұрады. *942 ғағауыз, *305 молдаван, *115 орыс, *85 украин, *56 болгар, *4 сыған.<ref name="Reference1"/> == Тарихы == Буджак қалалық үлгідегі кенті (пгт) 1978 жылы 31 Мамырда Молдавия КСР Комрат ауданындағы "Буджак" совхоз-зауыты жанындағы елді мекеннен құрылды. Тәуелсіз Молдовада пгт ұғымы жойылғаннан кейін және халық санының азаюына байланысты Буджак ауылдар санатына ауыстырылды. 1977-78 жылдары шарап жасау бағытындағы "Буджак" кеңшар –зауыты құрылып, оған 250 га жүзімдік пен 100 га бақ отырғызылды. 1978 жылдың мамыр айында Үкіметтің қаулысына сәйкес Буджак қалалық типтегі кентін құру туралы шешім қабылданды. 07.12.1994 ж. № 310 - XII "жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Заңның негізінде Буджак кенттік Кеңесінің Атқарушы комитеті Буджак ауылының примэриясы болып қайта құрылды.<ref>ИСТОРИЯ https://bugeac.md/istoriya/</ref> == Инфрақұрылымы == Ауылда 67 шаруашылық субъектілері тіркелген, оның ішінде: *27 ауылшаруашылық кәсіпорны, *9 сауда кәсіпорны, *2 азық-түлік дүкені, *2 жанармай құю бекеті, т.б.<ref>Метановая АЗС в Буджаке возобновила свою деятельность. Сколько стоит газ? https://news.myseldon.com/ru/news/index/261539893</ref> Ауыл аумағында әлеуметтік сала объектілері:<ref>Примария с.Буджак https://www.gagauzia.md/ru/administracziya-regiona/primarii/primariya-s.-budzhak.html</ref> *1 мектепке дейінгі мекеме,<ref>Учреждение раннего образования села Буджак https://guogagauzii.md/uchrezhdenie-rannego-obrazovaniya-sela-budzhak</ref> *1 гимназия,<ref>Гимназия села Буджак https://guogagauzii.md/gimnaziya-sela-budzhak</ref> *мәдениет үйі,<ref>В селе Буджак после реконструкции открыли Дом культуры https://news.myseldon.com/ru/news/index/201374505</ref> *2 кітапхана,<ref>Сельская библиотека https://spglobi.ru/selskaia-biblioteka-1</ref> *медициналық пункт *Православие шіркеуі бар.<ref>"ГАГАУЗИЯ ПРАВОСЛАВНАЯ". Церковный сайт из Конгаза http://klise.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=333:29052011-2008-&catid=53:2011-01-19-15-11-57&Itemid=209 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418215123/http://klise.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=333%3A29052011-2008-&catid=53%3A2011-01-19-15-11-57&Itemid=209 |date=2020-04-18 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Молдова елді мекендері]] [[Санат:Ғағауызстан елді мекендері]] 0qljdgey9kvsogc8vaiypubs1c1s7wn Вена орталық вокзалы 0 700908 3638955 3160728 2026-08-04T03:47:36Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638955 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Wien Hauptbahnhof, 2019 (01).jpg|нобай|Вокзалдың батыс кіреберісі]] '''Вена орталық станциясы''' немесе '''Вена магистральдық станциясы''' ({{Lang-de|Wien Hauptbahnhof}})<ref>"[https://presse.oebb.at/dam/jcr:8b1cb0aa-2094-462e-96c9-648ebaf8e5c3/OEBB_Zahlen_2019_en.pdf ÖBB Facts & Figures 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211007204353/https://presse.oebb.at/dam/jcr:8b1cb0aa-2094-462e-96c9-648ebaf8e5c3/OEBB_Zahlen_2019_en.pdf |date=2021-10-07 }}" (PDF). ''ÖBB Press''. 2019. p. 40. Retrieved 2021-10-07.</ref> — [[Вена|Венадағы]] негізгі теміржол вокзалы, [[Аустрия]], Фаворитен ауданында орналасқан. Ол 2015 жылдың желтоқсанында толықтай іске қосылып, солтүстіктен, шығыстан, оңтүстіктен және батыстан негізгі теміржол желілерін байланыстырып, ескі {{Lang-de|Wien Südbahnhof}} терминалын ауыстырды. Күніне 268 000 жолаушы бар бұл Австрияның ең көп жүретін қалааралық теміржол вокзалы. «Аустрияның ең әдемі теміржол вокзалы» (барлығы алты рет; қатарынан бес жыл) болып сайлануымен қатар, ол Тұтынушылар таңдау орталығының «Еуропадағы жолаушыларға ыңғайлылық үшін ең жақсы 10 теміржол вокзалы» рейтингінде екінші болды.<ref>{{Cite web|url=https://consumerchoicecenter.org/europe-railway-station-index-2021/|title=European Railway Station Index 2021}}</ref> == Тарихы == 1990 жылдары [[Вена]] теміржол вокзалдарының, әсіресе бір-біріне тік бұрышта орналасқан Судбахнхоф және Остбахнхоф терминалдарының қайта құрылуына қызығушылық пайда болды. Солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарына қызмет көрсететін, оның ішінде үш ТЕН дәлізі бар екі станцияның орнына жаңа біріктірілген станция тұжырымдамасы талқыланды. Шамамен осы уақытта [[Цюрих|Цюрихте]] орналасқан Тео Хотц сәулетшілер мен жоспарлаушылар компаниясы аймақ үшін жаңа станция шешімін әзірлеу үшін бастапқы жобалау келісімшартын алды. Тео Хотц жасаған жоспарлар кейіннен салынған құрылымға тікелей сәйкес келмесе де, сәулетшілер кейінірек салынған станцияның үлкен бөлігіне, әсіресе негізгі алаң мен платформалардың дизайнына жауапты болды. Орталық станция деп аталатын жаңа станция платформалары бар біртұтас құрылым ретінде жасалған және оның алдындағыларға қарағанда әлдеқайда аз жерде күніне көп пойыздарды өңдеуге қабілетті. Оның Вена орталығына U-Bahn желісі арқылы тікелей байланысы бар, ал ÖBB қаладағы басқа негізгі станцияларға вокзалдан 30 минут ішінде жетуге болатынын айтады. Жаңа вокзалдың дизайнында сонымен қатар 20 000 шаршы метр (220 000 шаршы фут) трек деңгейінен төмен орналасқан, 100-ге жуық дүкендер мен мейрамханаларға арналған сауда орталығын, сондай-ақ жер асты көлігін қоса алғанда, бөлшек сауданың кең мүмкіндіктері бар. 600 көлік пен 1110 велосипедке арналған орыны бар саябақ. Схеманың басты артықшылығы қала орталығындағы жерді босату болды, оны бұрын бұрынғы екі терминал иемденген. Оны қайта пайдалану жоспарлары жаңа станцияның дамуына қосылды және ол әртүрлі кеңсе, сауда және білім беру нысандарын қамтитын өз құқығында ірі қала құрылысы болды. Бірнеше көздерден қомақты инвестиция тартылды. Нақтырақ айтсақ, Erste Group Bank AG және ÖBB корпоративтік бас кеңсесінің жаңа штаб-пәтері де осы алаңда салынды, сонымен қатар 13 000 адамға дейін сиятын 5 000 ішкі пәтерден тұратын жаңа Sonnwendviertel тұрғын ауданы салынды. 2006 жылы 15 желтоқсанда Вена қалалық кеңесі қалада жаңа вокзал салуға келісім берді; сол кезде қала билігі жобаның құнын шамамен 850 миллион [[еуро]] деп бағалаған болатын. Келесі жылы теміржол инфрақұрылымының экологиялық сараптамасы басталды; Жобаға шамамен 100 км (62 миль) жаңа жол, сондай-ақ 300-ге жуық қосқыштар мен өткелдер енгізілген. Станцияның жобасында оны энергияны үнемдеу және экологиялық таза ету шаралары қамтылды; Біріктірілген [[Көмірқышқыл газ|СО2]]-мен басқарылатын желдету және [[Геотермалдық энергетика|геотермалдық энергия]] жүйелері сияқты мүмкіндіктер енгізілген, ал терезелер мен қабырғалар [[Дыбысты оқшаулау|дыбыс өткізбейтін]] жабдықпен жабдықталған.<ref>"Vienna Central Station (Wien Hauptbahnhof)." ''railway-technology.com'', Retrieved: 3 June 2018.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20150901000641/http://hauptbahnhofcity.wien/en/ Орталық станцияның] жобаның ағылшын тіліндегі ресми сайты * [https://web.archive.org/web/20070522015414/http://www.hlechner.at/projekte/271/ausstellung/ Құрылыс ұсыныстары] (неміс тілінде) [[Санат:Вена теміржол вокзалы]] [[Санат:Фаворитендегі ғимараттар мен құрылыстар]] en2ljr7dyposjxadk60m2oewpo4hefa Вилсанди ұлттық саябағы 0 701085 3639042 3629268 2026-08-04T08:31:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3639042 wikitext text/x-wiki {{Қорық аймағы |Атауы = Вилсанди ұлттық саябағы |Төл атауы = et/Vilsandi rahvuspark |Сурет = SoegininaPank062911.jpg |Сурет атауы = |ХТҚО санаты = II |Ауданы = 237,6 км² |Орташа биіктігі = |Құрылған уақыты = 1993 |Келушілер саны = |Келушілер саны жылы = |Басқаратын ұйым = |Сайты = http://www.vilsandi.ee/ |Координаттары = 58/22/43/N/21/52/38/E |CoordScale = |Ел = Эстония |Аймақ = Сааремаа |Аудан = |Ең жақын қала = Курессааре |Позициялық карта = |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = Национальный парк Вилсанди }} '''Вильсанди ұлттық саябағы''' ({{lang-et|Vilsandi rahvuspark}}) — [[Эстония]]дағы [[ұлттық парк]], Сааремаа округінде орналасқан. Оған Вилсанди аралының бір бөлігі, [[Сааремаа]] аралының батысындағы бірқатар шағын аралдар, сондай-ақ Сааремаа аралының Харилайд түбегі кіреді.<ref>Национальный парк Вильсанди https://mononews.ru/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%92%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8{{Deadlink|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тарихы == Қазіргі қорықтың бөлігі болып табылатын Вайка аралдарында табиғатты қорғау 75 жылдан бұрын ұйымдастырылған. 1908 жылы Вилсанди маягының жұмысшысы Артур Тоом сол жерде ұя салатын теңіз құстарын күзету үшін 6 аралды жалға алады. 1909 жылдың күзінде Рига натуралистер қоғамы профессор К.Р.Купфер мен мұражай сақтаушысы Ф.Э.Штоллдың бастамасымен Сааремаа аралының батыс бөлігінде биологиялық станция құрды. Рига натуралистер қоғамы қабылдаған алғашқы маңызды істердің бірі - Вайка аралдарын жалға алуы және оларды 1910 жылы 14 тамызда құстар қорығы деп жариялауы болды. Бұл күн Эстонияда ұйымдастырылған табиғатты қорғау іс-шараларының басталуы болып саналады. 1910 жылы Вайка аралдарында және Кихелкона маңында 124 құс сақиналанған. Бұл Ресейде құстарды сақиналаудың алғашқы тәжірибесі болды. 1912 жылдың жазында Вайка аралдарын жалға алу мерзімі тағы он жылға ұзартылды, бірақ Рига табиғат зерттеушілер қоғамы құрған биологиялық станция бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін ғана жұмыс істеді. 1917 жылдың күзінде неміс оккупациясы басталып, ол бір жылға созылды. 1918 жылдың көктемінде Вайка аралдары қатты қирады. Аралдардағы құстар әлемін қорғаудың жаңа кезеңі 1921 жылы Куусныммеде (Кихельконна ауылының маңында) Тарту университетінің биологиялық станциясы құрылған кезде басталады. 1923 жылы 26 қазанда университет кеңесінің шешімімен Вайка қорығы қалпына келтірілді, ал 1924 жылы 1 мамырда қорық биологиялық станцияның қарауына берілді. 1935 жылға дейін Вайка аралдарында құстарды негізінен [[Тарту университеті]]нің оқытушылары мен студенттері зерттеді. 1935 жылы желтоқсанда Эстонияның табиғатты қорғау туралы бірінші заңы жарияланғаннан кейін Мемлекеттік табиғатты қорғау кеңесі Вайка аралдарында құстарды қорғаумен белсенді түрде айналыса бастады. Эстония үкіметінің 1937 жылғы 20 қазандағы шешімімен Сааремаа аралының жағалауында орналасқан Жоғарғы, Орта және Төменгі Вайка, Куллипанк, Мустапанк және Карираху теңіз аралдары, сондай-ақ оңтүстік-батыс бөлігі Вильсанди аралының жалпы ауданы 14,56 га жер қорғалатын табиғи аумақтар тізіміне енгізілген. Соғыс кезінде Вайка аралдарының орнитофаунасы толығымен дерлік жойылды. 1957 жылы 11 шілдеде теңіз құстары мен теңіз аралдарының өсімдіктерін қорғау үшін жалпы ауданы 35 гектарды құрайтын Вайка қорығы құрылды. 1971 жылы 21 қыркүйекте Эстония КСР Министрлер кеңесінің № 457 қаулысымен Вайка табиғи қорығы 10 689 гектарға дейін ұлғайтылып, Вилсанд ұлттық табиғи қорығы деп аталды. 1993 жылы 8 желтоқсанда Эстония Республикасы Үкіметінің қаулысымен Вильсанди ұлттық табиғи қорығы мен Харилаид ботаникалық-зоологиялық қорығының негізінде Вилсанди ұлттық паркі құрылды. 1996 жылы 22 мамырда Эстония Республикасы Үкіметінің қаулысымен Вилсанди ұлттық саябағын қорғау және шекаралас ережелері бекітілді. Ұлттық парк (ауданы 23 757 га) Харилайдодан Соегининанға, Вилсанди аралына, Лооналайға дейінгі жартасқа бай жағалау аймағын және 160 шағын аралдарды қамтиды. 1997 жылы Вилсанди ұлттық саябағы халықаралық маңызы бар сулы-батпақты жерлер немесе Рамсар тізіміне енді. 1990 жылдан бастап ұлттық саябақ ЮНЕСКО қамқорлығымен құрылған Батыс Эстония аралдарының биосфералық резерватының құрамына кіреді.<ref>Национальный парк Вилсанди (Эстония) https://biogeniy.ru/archives/4306.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521152129/https://biogeniy.ru/archives/4306.html |date=2023-05-21 }}</ref><ref>Национальный парк Вилсанди https://kaitsealad.ee/ru/zapovedniki/nacionalnyy-park-vilsandi</ref><ref>Национальный Парк Вилсанди https://www.tury.ru/sight/id/650-nacionalnyy-park-vilsandi-650</ref><ref>Национальный парк Вилсанди, Эстония https://ermakvagus.com/Europe/Estonia/vilsandi-rus.html</ref> == Сипаттама == Табиғатты қорғау аймағының аумағы 23882,1 гектарды құрайды, жақын арада ол ұлғайтылады. Қазіргі уақытта саябаққа келесі аумақтар кіреді: Вилсанди аралы, тағы 160 басқа аралдар, шамамен батыс бөлігі. Сааремаа және Хариланд түбегі. Вилсанди ұлттық паркінің орналасқан жері - Саар уезіндегі Кихеконна ауданы. Қорық жағалық ландшафттың табиғатын қорғау, оны зерттеу мақсатында және Батыс Эстония архипелагының мәдени мұрасын сақтау мақсаты көзделеді. Вильсанди аралы шағын - ұзындығы 6 км және ені 3 км, аралдың жағалау сызығы толығымен шығанақтармен, қайнаулармен және мүйістермен тілімденген. Вилсанди ұлттық саябағы құстар қорығы ретінде танымал. Қорық аумағында құстардың 247 түрі бар, оның 114-і көктемде ұя салады. Қорықтың суларында, негізінен Иннараху аралында, сұр итбалықтардың көп саны өмір сүреді. Вильсанди ұлттық саябағында өсімдіктердің 600-ге жуық түрі өседі, соның ішінде сирек кездесетін түрлері бар. Қорықтың халықаралық маңызы бар және ең алдымен мұнда тоқтайтын, ұя салатын және қоректенетін құстардың алуан түрінің құндылығын білдіреді. 250 түрдің ішінде ерекше құнды, мысалы, қарапайым [[Маймақ үйректер|гаганың]] колониялары бар. Аққу, кайра, үйректер, [[айдарлы қырқылдақ]], [[сарыалқым аражегіш]], үлкен және ұзын құйрықты [[бейнарықтар]] мен [[Құмдауықтар туысы|құмдауықтар]] кең таралған. Вилсанди ұлттық саябағында ұя салатын құстардың 99 түрі бар. Сонымен қатар, көптеген құстардың көші-қон жолдары Вилсанди арқылы өтетіні туралы ақпарат бар (ақ және қара қаздар, аққулар және басқалар).<ref>Вилсандиский национальный парк //loodusegakoos.ee/kuda-poiti/nacionalnqe-parki/nacionalnqj-park-vilsandi</ref><ref>Вилсандиский Национальный парк https://www.votpusk.ru/country/dostoprim_info.asp?ID=2081{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Национальный парк Вилсанди http://restinworld.ru/stories/estonia/13600/1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230521163622/http://restinworld.ru/stories/estonia/13600/1.html |date=2023-05-21 }}</ref><ref>Вилсандиский Национальный парк https://discoveric.ru/mesta/estoniya/saaremaa/vislandiskij-nacionalnyj-park</ref><ref>Национальный парк Вильсанди https://www.arrivo.ru/estoniya/natsionalnyiy-park-vilsandi.html</ref> == Көрнекті орындары == Вилсанди аралының басты көрікті жері - 1809 жылы салынған [[шамшырақ]]. Ол әлі күнге дейін кемелерді өткізуге арналған нұсқаулық ретінде қызмет етеді. Сондай-ақ, Толли туристік фермасы мен маяк арасындағы аймақта айналадағы аралдардың көрінісін ұсынатын бақылау мұнарасы бар. Вилсандиге жақын жерде үш шағын «құс» аралдары бар: Төменгі, Орта және Жоғарғы Вайка. Сәл ары қарай - Мустпанк, Карираху және Куллипанк аралдары. Бұл жерде Весилоо аралы да бар, оған теңіз суы қайтуы кезінде жаяу жетуге болады.<ref>Вилсанди https://triptoestonia.com/ostrova/vilsandi/</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Эстония ерекше қорғалатын табиғи аумақтары]] [[Санат:Эстония географиясы]] 9ge81j21pldrm2qbg5uuhte4q2bi9qf Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3638796 3638661 2026-08-03T12:52:13Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3638796 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 87ngeiu41i8n7d0ffbhr4g4keyl6k46 3638860 3638796 2026-08-03T16:48:46Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3638860 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 au3bdotglbas5ew4di1zunhs9ibli7u 3638910 3638860 2026-08-03T18:00:02Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3638910 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 rn85uedqf613nk3v2sow44rdqbanu7c 3639076 3638910 2026-08-04T11:42:45Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3639076 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 7q1l96wtblzrqxm8irv157kxlysnrr0 Буле 0 762081 3638931 3488542 2026-08-03T19:06:14Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638931 wikitext text/x-wiki [[File:Priene Bouleuterion.JPG|thumb|300px|[[Приена|Приенадағы]] [[Булевтерий|булевтерий]] қирандылары]] '''Буле''' немесе '''Булэ''' ([[Грек тілі|грекше]]: βουλή — «ерік, кеңес, кеңесу») — [[Ежелгі Грекия|Көне Грекияда]] қаланың күнделікті істерін басқаруға тағайындалған мемлекеттік кеңес. [[Монархия|Монархиялық]] мемлекеттерде буле — патшаның жанындағы кеңесші орган ретінде қызмет еткен; [[Олигархия|олигархиялық]] құрылымда — ақсүйектерден құралған коллегиалды билік органы болған; [[Демократия|демократиялық]] полистерде — бұл азаматтардан құралған муниципалдық кеңес, әрі оның өкілеттігі кең болған. Көне грек қоғамы дамыған сайын, «буле» ұғымы демократиялық [[Полис (ежелгі қала)|полистердегі]] мемлекеттік кеңестермен байланыстырыла бастады. Ең танымал [[Ежелгі Афина|Афинадағы]] буле алғаш [[Солон|Солонмен]] құрылған, ал кейін оны [[Клисфен]] б.з.д. 508–507 жж. жетілдірген. Афинадағы буленің ерекшелігі — 500 мүшесі (булевттер) [[Аттика|Аттиканың]] барлық толық құқықты азаматтары арасынан жеребе арқылы кездейсоқ таңдалған. Бесжүздер кеңесі үш билікті де біртұтас атқарған: [[Заң шығарушы билік|заң шығарушы]], [[Атқарушы билік|атқарушы]], [[сот билігі]]. Алайда бұл биліктердің ешбірінде абсолютті өкілетке ие болмаған. Осылайша, буле [[Афиналық демократия|афиналық демократияның]] тірегі ретінде қалыптасып, б.з.д. IV ғасырдың екінші жартысында [[Ежелгі Македония|Македония]] қаланы жаулап алғанға дейін сақталған. Б.з.д. 338–337 жылдардағы [[Коринф конгресі|Коринф конгресінің]] шешімімен барлық гректерге ортақ «Синедрион» атты жалпыэллиндік кеңес құрылған. Осы сәттен бастап, грек полистері дербестік мәртебесін жоғалтып, олардың жергілікті булелері заң шығарушы және атқарушы билік ретіндегі мәртебесінен айырылған және олардан тек [[Экклесия|Халық жиналысы]] ғана жоғары тұратын. Көптеген қалалардың буле жұмысы туралы мәлімет аз, бірақ Афина қаласындағы буле туралы кең көлемді тарихи деректер сақталған. == «Илиада» шығармасында == Буле (кеңес) жайлы алғашқы антикалық дерек көздерінде [[Гомер|Гомердің]] «[[Илиада]]<nowiki/>» эпосында кездеседі. Онда [[Агамемнон]] ақсақалдар кеңесін («βουλὴ γερόντων») шақырады, мұнда олар тамақ пен шарап үстінде келесі әрекеттерді талқылайды.<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 53</ref> Кеңесте гректердің көсемі Агамемнон құдайлардан [[Троя|Трояға]] шабуыл жасау туралы аян көргенін баяндайды. Гректер жеңіліске ұшырағанда, [[Нестор]] Агамемнонды [[Ахилл|Ахиллге]] елшілік жіберуге көндіреді. Кеңеспен — яғни ең беделді гректермен — «Илиада» эпосының он төртінші жыры басталады. Агамемнонның булесіне жеті батыр кіреді: Нестор, [[Идоменей]], екі Аякс, [[Диомед]], [[Одиссей]] және [[Менелай]].<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 404—408</ref> Агамемнон халықтан шыққан адам кеңеске қатыса алмайтынын атап өтеді.<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 202—204</ref> Буленің жиналыстары, Агамемнон мен басқа батырлардың кеңестері шығарманың негізгі қозғаушы күші ретінде көрсетілген. Сол кеңестерде маңызды шешімдер қабылданып, кейін олар жүзеге асырыла бастайды. Буле секілді «ақылшы ақсақалдар» троялықтар жағынан да аталады.<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 113</ref><ref>''Oehler J.'' Βουλή : / Georg Wissowa // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1897. — Bd. III, 1, kol. 1020—1021.</ref><ref>''Schofield Malcolm.'' Euboulia in the Iliad // The Classical Quarterly, New Series. — 1986. — Vol. 36, № 1. — p. 8—9.</ref> Кеңесте пікір алмасу мен шешім қабылдаудың маңыздылығы — әсіресе соғыс жағдайында — билік жүргізудің аса күрделі іс екенін көрсетеді. Бұл үшін [[ақыл]], [[парасат]] және шешім қабылдауға лайықты тұлғалардың тартылуы қажет.<ref>''Schofield Malcolm.'' Euboulia in the Iliad // The Classical Quarterly, New Series. — 1986. — Vol. 36, № 1. — p. 9.</ref> Агамемнонның буле мүшелері елшіні қабылдап, оны өкіл ретінде жіберуге құқылы болған.<ref name=":3">''Печатнова Л. Г.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/spartanskaya-gerusiya-v-istoricheskom-kontekste/viewer Спартанская герусия в историческом контексте] // Вестник Санкт-Петербургского университета. История. — 2014. — Вып. 3. — С. 28—39. — ISSN 1812-9323, с. 29.</ref> «Илиада» эпосында буледегі үстемдік, даналық кеңес айту қабілеті шайқастағы ерлікпен тең дәрежеде бейнеленеді. Мысалы, Нестор Ахилл мен Агамемнонды татуластыруға тырысқанда, оларды «кеңесте де, шайқаста да бірінші» деп сипаттайды. Ол Диомедке де осындай үндеу жасайды: «Тидей ұлы, сен шайқастағы ең батыр жауынгерсің, жастардың арасында кеңесте де озық ақылшысың».<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 53—54</ref> Агамемнон да халық арасынан шыққан айғайшылдарды сөгіп, былай дейді: «Тыныштал, бейшара, отыр да басқалардың, сенен артықтардың кеңесін тыңда! Сен соғыста да, кеңесте де ешқашан елеулі болған емессің».<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 200—202</ref> Барлық мысалдарда түпнұсқада «βουλῇ» сөзі қолданылады, бұл «кеңес» деп аударылады. Яғни, булеге қатысу «Илиадада» шайқаста ерлік көрсетуге тең маңызға ие. Ахилл Агамемнонға бағынудан бас тартқанда, ол тек соғыстан ғана емес, буледен де алыстайды.<ref>''Гомер.'' Песнь вторая // Илиада = Ιλιάς / Пер. Н. И. Гнедича. Строки 490—491</ref><ref>''Schofield Malcolm.'' Euboulia in the Iliad // The Classical Quarterly, New Series. — 1986. — Vol. 36, № 1. — p. 9—10.</ref> Гомер булеге берген маңызын «βουλὰς βουλεύειν» эпитеті арқылы көрсетеді — бұл «буледе кеңес бере алатын адам» дегенді білдіреді.<ref>''Schofield Malcolm.'' Euboulia in the Iliad // The Classical Quarterly, New Series. — 1986. — Vol. 36, № 1. — p. 10.</ref> Қазіргі дереккөздерде гомерлік «буле» көбіне «герусия» деп аталады. «Гомер дәуірі» деп аталатын кезеңде буле — яғни мемлекеттік кеңес — ақсақалдар кеңесі, яғни [[герусия]] болғаны меңзеледі.<ref name=":3" /> == Афиналық буле == Б.з.д. 621 жылғы [[Драконт заңдары|Драконт заңдарына]] сәйкес, Афинада 401 адамнан тұратын [[Ареопаг]] кеңесі құрылды. Бұл кеңеске жасы 30-дан асқан және үш жоғарғы мүліктік санатқа жататын азаматтар таңдалды. Кеңестің міндеті — заңдардың сақталуын қадағалау және лауазымды тұлғалардың заңға сай әрекет етуін бақылау болды. Ол бұрынғы [[Архонт|архонттардан]] тұрды және ақсүйектер сипатында болды.<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000#4 Афинская полития] / Перевод и примечания С. И. Радцига.. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937, IV. 3—4.</ref><ref>''Бузескул В. П.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm Реформы Клисфена] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130171920/http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm |date=2024-11-30 }} // История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холод. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — с. 74. — (Studia Classica). — ISBN 5-93762-021-6.</ref> === Солон кезінде === [[Солон]] Афинаның саяси өмірінде бірқатар реформалар жүргізді. Атап айтқанда, ол булені — Төрт Жүздер Кеңесін құрды. Бұл кеңеске әр [[Фила|филадан]] 100 адамнан, яғни барлығы 400 адам кірді. [[Драконт]] тұсындағыдай, бұл Кеңеске тек үш жоғарғы мүліктік топқа жататын азаматтар ғана қатыса алатын. Төрт жүздік булеге (Солон дәуіріндегі бастапқы кеңес) ең кедей азаматтар қатыса алмаған. Жоғарғы мемлекеттік лауазымдар — [[Архонт|архонттар]] (магистратура) тек жоғарғы екі кіріс тобына жататын азаматтарға ғана берілетін.<ref>Beck, H., ''A Companion to Ancient Greek Government'', John Wiley & Sons, 2013, p. 199.</ref> Буленің міндеті — [[Экклесия|Халық жиналысына]] қарауға ұсынылатын заң жобаларын ([[пробулевма]]) әзірлеу және енгізу, сондай-ақ ағымдағы әкімшілік және қаржылық істерді қадағалау болды.<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000#4 Афинская полития] / Перевод и примечания С. И. Радцига.. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937, VIII. 4.</ref><ref>''Бузескул В. П.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm Реформы Клисфена] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130171920/http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm |date=2024-11-30 }} // История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холод. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — с. 89—90. — (Studia Classica). — ISBN 5-93762-021-6.</ref> === Клисфен кезінде === Б.з.д. 508 жылғы Афина төңкерісінен кейін [[Клисфен]] Афинада бірқатар реформалар арқылы жаңа үкімет құрды. Ортақ афиналық бірегейлікті нығайту мақсатында Клисфен қаланы жасанды түрде он [[Фила|тайпаға]] бөлді. Әр тайпа өз құрамына үш түрлі аймақтан [[Дем (Жер аймағы)|демдерді]] (аумақтық бірліктерді) қамтыды: * қалалық [[триттия]], * жағалаулық триттия, * ішкі (аграрлық) триттия.<ref name=":0">Ober, Josiah. ''[https://search.worldcat.org/title/440795205 Democracy and knowledge : innovation and learning in classical Athens]'' Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-1-4008-2880-7.</ref> Буле институты да осыған сәйкес қайта құрылды — енді ол 500 азаматтан тұратын кеңеске айналды. Әрбір тайпа 50 адамнан ұсынды, бұл 50 өкіл тайпадағы демдердің халық санына байланысты бөлінді. Клисфен кезінде буле қайтадан елеулі саяси күшке ие болды — [[Экклесия|Халық жиналысы]] үшін заңнамалық күн тәртібін әзірлеуге және экклесия шешімдерінің ресми орындалуын қамтамасыз етуге жауапты болды.<ref name=":0" /> Буле экклесия бекіткен жарлықтардың шамамен жартысына өзі бастамашы болған.<ref name=":1">Manin, Bernard. ''[https://search.worldcat.org/title/861693063 The Principles Of Representative Government]'' United Kingdom: Cambridge University Press. ISBN 978-1-4619-4910-7.</ref> Кеңес күн сайын жиналатын, тек мерекелік күндер мен жаман ырымды күндерден басқа. [[Аристотель|Аристотельдің]] айтуынша, дәл осы кезде Клисфен [[Булевт анты|булевт антын]] енгізген.<ref>Aristotle. ''[https://search.worldcat.org/title/37955656 Politics]'' C. D. C. Reeve. Indianapolis, Ind.: Hackett Pub. ISBN 0-87220-389-1.</ref> ==== Таңдау тәсілі ==== Клисфен тұсында Кеңес (буле) мүшелері жеребе арқылы таңдалатын. Алайда барлық азаматтар бұл жеребеге қатыса алмайтын. Тек қана 30 жасқа толған, қылмыстық айыптары жоқ және өз еркімен кандидат ретінде ұсынылған ер азаматтар ғана жеребе тартуға қатысу мүмкіндігіне ие болды.<ref name=":1" /> Осы кезеңде булеге мүше болу құқығы тек бастапқы төрт мүлік санатының жоғарғы үшеуіне ғана берілді: [[Пентакосиомедимн|пентакосиомедимндер]], [[гиппейлер]] және [[зеугиттер]]. [[Феттер]] бұған қатыса алмады. Сондай-ақ тек 30 жастан асқан азаматтар ғана буле құрамына ене алатын. Бұл мүліктік шектеу ресми түрде жойылмағанымен, б.з.д. V ғасырдың ортасына қарай іс жүзінде қолданылмайтын болды. ==== Есеп беру мен жауапкершілік ==== Буледе кеңестің халық алдындағы есеп беру мен жауапкершілігін қамтамасыз ететін бірқатар сақтық тетіктері болған. Бұл тетіктердің үшеуі аса маңызды болды: # Басқа басқарушы мекемелердің (соның ішінде халық жиналысы — экклесия және соттардың) бақылауы; # Кеңес құрамынан шыққан кезде атқарылған жұмыстар бойынша толық есеп тапсыру міндеті; # Қарапайым азаматтардың немесе кеңес мүшелерінің [[Сенімсіздік вотумы|сенімсіздік вотумын]] (дауысын) беру арқылы жеке мүшелерге айып тағу құқығы.<ref name=":1" /> Кеңес мүшелері бір жылдық мерзімге қызмет етті және бір адам өмірінде екі реттен артық кеңеске мүше бола алмайтын, сондай-ақ он жылда бір реттен жиі сайлануға рұқсат етілмейтін. Буленің төрағалығы ([[притания]]) тайпалық делегациялар арасында ауысып отырды, және әр ай сайын жеребе арқылы жаңа притан сайланып отырды. Пританеяның ішіндегі жетекші адам (күндік басшылық) күн сайын 50 мүшенің ішінен қайтадан жеребе арқылы таңдалатын.<ref name=":0" /><ref name=":2">Beck, H., ''A Companion to Ancient Greek Government'', John Wiley & Sons, 2013, p. 201.</ref> === Эфиальт кезінде === Б.з.д. V ғасырдың ортасында [[Эфиальт]] пен [[Перикл]] енгізген реформалардан кейін, буле [[Ареопаг]] кеңесінің көптеген әкімшілік және соттық қызметтерін өзіне алды. Ареопаг тек кісі өлтіру істерін қарау құқығын сақтап қалды. Буле келесі салаларда қадағалау жүргізді: * мемлекеттік қаржы, * флот пен атты әскер, * діни (қасиетті) мәселелер, * құрылыс пен кеме жасау, * мүгедектер мен жетім балаларға қамқорлық. Кеңестің өз мүшелері осы көптеген әкімшілік міндеттердің егжей-тегжейін бақылайтын арнайы алқалардың құрамында қызмет етті. Буле лауазымға тағайындалған және қызметінен кеткен мемлекеттік қызметкерлерді тексерумен айналысты (қызмет мерзімі көбіне 1 жыл болатын), бұл мемлекетке адалдық пен дұрыс есептілік үшін жасалды; лауазымды тұлғаларды аса ауыр қылмыстар, немқұрайлық немесе қызметтік міндеттерін елеулі бұзу үшін айыптау істерін қарады.<ref name=":2" /> V ғасырдың соңына қарай, буле мүшелеріне жалақы тағайындалды — бұл кедей азаматтарды қызметке қатысуға ынталандыру үшін жасалған болуы мүмкін, себебі олар бұған дейін уақыт тапшылығы себепті бұл қызметтерге барғысы келмейтін. Буле афиналық демократиялық конституцияның тірегі болып саналды, ол күнделікті басқару ісін үйлестіріп, мемлекеттік басқарудың әртүрлі салаларын байланыстырып тұрды. Мүшелердің үнемі ауысып отыруы буленің ешқандай [[Саяси партия|партия]] не [[Фракция|фракцияның]] ықпалында қалмауын қамтамасыз етеді деп есептелді, дегенмен кейбір деректерге қарағанда, бай азаматтар булеге кедейлерге қарағанда жиі сайланған. Бұл уақыт тапшылығына байланысты болуы мүмкін, өйткені кедейлердің мұндай қызметке арнайтын бос уақыты болмаған.<ref>Thorley, J., ''Athenian Democracy'', Routledge, 2005, pp. 58-59.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ежелгі Афина]] [[Санат:Афиналық демократия]] 79r5hpwziwm9wn79wavhqmjb8etifgi Булевт анты 0 762088 3638932 3488545 2026-08-03T19:06:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3638932 wikitext text/x-wiki '''Булевт анты''' — бұл Афиналық [[Буле]] (Кеңес) құрамына жаңадан кірген кеңесшілердің ант беру рәсімі еді. Бұл ант кеңесші лауазымына кіріспес бұрын, алдыңғы шақырылымдағы Буле тарапынан өткізілетін [[докимасия]] (жеке тексеру) рәсімінен кейін қабылданатын.[[Аристотель|Аристотельдің]] мәліметіне сәйкес, бұл ант [[Ежелгі Афина|Афинада]] [[Клисфен]] реформасынан кейін сегізінші жылы, яғни б.з.д. 501/0 жылы, [[архонт]] Гермокреонттың қызметі кезінде енгізілген.<ref>Boardman, John (1988). ''The Cambridge Ancient History, Volume 4''. Cambridge University Press. ISBN 9780521228046.</ref><ref>Aristotle. ''Constitution of the Athenians''. 22.2.</ref><ref>Sommerstein, Alan (2012). ''Oath and State in Ancient Greece''. Walter de Gruyter. ISBN 9783110285383.</ref> Клисфеннің реформасының маңызды бөлігі тек мемлекеттік мекемелердің жұмысын ұйымдастыру ғана емес, сонымен қатар Буле мүшелерін таңдау тәртібі болды. Жеребе арқылы кез келген Афина азаматы — мейлі ол ақсүйек-[[эупатрид]] болсын, қарапайым құқықты демот болсын — заң шығару органының мүшесі бола алатындықтан, бұл сайлауға қатысты жанжалдардың алдын алды.<ref>''Курциус Э.'' История Древней Греции. — Минск: Харвест, 2002. — Т. 1. — с. 411. — (Классическая мысль). — ISBN 985-13-1116-2.</ref> [[Булевт]] (кеңес мүшесі) қызметіне тағайындалмас бұрын, жеребемен таңдалған демот докимасиядан өтуге тиіс болды. Бұл рәсімде азаматтың қабілеті, заңдар мен қызметтік міндеттерді білуі емес, оның ата-анасына және ата-баба дәстүрлеріне құрметі, әскери қызмет атқарған-атқармағаны, салықтан жалтармағаны секілді мінез-құлқы мен формальды критерийлері (жасы 30-дан асқан, еркін әрі толық құқықты ата-анадан туғаны) бағаланатын.<blockquote>Докимасия жүргізілген кезде ең алдымен мынадай сұрақ қойылады: «Әкең кім және ол қай демге жатады, әкеңнің әкесі кім, шешең кім, нағашы атаң кім және ол қай демге жатады?» Одан кейін одан сұрайды: оның Отбасылық Аполлоны мен Қорғаныш Зевсі бар ма және бұл қасиетті орындар қайда орналасқан; бұдан соң, отбасының қорымдары бар ма және олар қайда орналасқан; соңында, ол ата-анасына қатысты өз борышын орындай ма, салық төлей ме және әскери жорықтарға қатысқан ба деп сұрайды. Осы сұрақтар қойылғаннан кейін, төраға былай дейді: «Осының бәрін растау үшін куәларды шақыр». Ол куәларды әкелген соң, төраға мынадай сұрақ қояды: «Оны айыптағысы келетін біреу бар ма?» Егер біреу айыптаушы ретінде сөз алса, оған да, қорғаушыға да сөйлеуге мүмкіндік беріледі, содан кейін мәселе дауысқа салынады — Кеңесте қол көтеру арқылы, ал сотта — тастармен дауыс беру арқылы. Егер ешкім айып тағуға ниет білдірмесе, төраға бірден дауыс беруді өткізеді. — [[Аристотель]], «''[[Афиналық полития (Аристотель)|Афиналық полития]]''», 55. 3.</blockquote>Докимасияны қызмет мерзімі аяқталып келе жатқан Буле өткізді. Кез келген азамат қарсылық білдіріп, болашақ булевтті жарамсыз мінез-құлыққа немесе шыққан тегіне байланысты айыптай алатын. Мұндай жағдайда докимасия сот үрдісіне айналды. Сот шешімі бойынша азамат булевт бола ма, жоқ па — соған нүкте қойылатын. Кейінірек Буленің бұл саладағы өкілеттіктері қысқартылды: қызмет мерзімі аяқталып келе жатқан булевттер соңғы шешім шығармай, істі [[Дикастерий|Гелиеяға]] тапсыратын болды.<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000#4 Афинская полития] 45. 3. / Перевод и примечания С. И. Радцига.. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937.</ref><ref>''Oehler J.'' Βουλή : / Georg Wissowa // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — Stuttgart : J. B. Metzler’sche Verlagsbuchhandlung, 1897. — Bd. III, 1. — kol. 1024.</ref><ref>Лисий, 1994, Вступительная статья С. И. Соболевского к речи XVI. Речь в защиту Мантифея, с. 180.</ref> Б.з.д. 501 жылдан бастап булевттер докимасиядан сәтті өткеннен кейін ресми түрде ант беретін болды.<ref>''Бузескул В. П.'' [http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm Реформы Клисфена] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241130171920/http://www.sno.pro1.ru/lib/buzeskul_istoriya_afinskoy_demokratii/11.htm |date=2024-11-30 }} // История афинской демократии / Вступ. ст. Э. Д. Фролова; науч. редакция текста Э. Д. Фролова, Μ. М. Холод. — <abbr>СПб.</abbr>: ИЦ «Гуманитарная Академия», 2003. — 480 с. — (Studia Classica). — ISBN 5-93762-021-6, с. 117.</ref> Өкінішке қарай, ант мәтіні біздің заманымызға дейін толық жетпеген, бірақ антикалық деректерде оның мазмұны туралы жалпы түсінік сақталған. [[Ксенофонт]] [[Сократ]] туралы бір оқиғаны келтіреді: ол буленің эпистаты (төрағасы) болып тұрған кезде, көпшіліктің және ықпалды адамдардың қысымына қарамастан, антты бұзбай, заңды аттамай, дұрыс шешім қабылдаудан бас тартпаған. Бұл оқиға булевттердің антқа беріктігі мен заңға адал болуы қандай маңызды болғанын көрсетеді.<ref name=":0">Ксенофонт, 2003, Воспоминания о Сократе. I. 18, с. 32.</ref><ref name=":1">''Sommerstein A. H., Bayliss A. J.'' 3.3 The Athenian bouleutic oath // Oath and State in Ancient Greece. — Berlin; Boston: De Gruyter, 2013. — P. 40—43. — ISBN 978-3-11-028438-6, p. 40—43.</ref> Антикалық дереккөздерде тек үзінділер ғана сақталған, соларға сүйене отырып антикатанушылар мәтінді қалпына келтіреді және тиісті қорытындылар жасайды:<ref name=":1" /> * «Бірде, Кеңес ([[Буле]]) мүшесі болып, сол лауазымда заңдарға сүйенетіндігі туралы Кеңес мүшелері ант берген соң, ол [[Экклесия|Халық жиналысына]] төрағалық етті. Халық [[Фрасилл]] мен [[Эрасинид]] [[Стратег|стратегтерін]] әріптестерімен бірге, заңға қайшы түрде, бір дауыспен өлім жазасына кескісі келген кезде, [[Сократ]] бұл ұсынысты дауысқа салудан бас тартты — халықтың оған деген ашуына, көптеген ықпалды тұлғалардың қауіп-қатерлеріне қарамастан: ол берген антын халыққа әділетсіз түрде жағынудан және өз қауіпсіздігін ойлаудан жоғары қойды».<ref name=":0" /> * «Мен, Кеңес мүшесі бола отырып, мемлекетке барынша жақсы кеңес беруге ант бердім, ал бұл анттың құрамында, атап айтқанда, егер біреу таңдау арқылы Кеңеске кіргендердің Кеңес мүшесі болуға жарамсыз екенін білсе, бұл туралы хабарлауға уәде беріледі».<ref>''Лисий.'' [http://www.simposium.ru/ru/node/731 XXXI. Речь против Филона при его докимасии] , 31. 1.// Речи / Соболевский С. И.. — <abbr>М.</abbr>: Ладомир, 1994.</ref> * «…және мен Афина азаматтарының арасынан ешкімді түрмеге жаппаймын, егер ол үш кепілгер көрсетсе, олар тап сондай мөлшерде салық төлейтін болса, тек мына жағдайларды қоспағанда: егер күдікке ілінген адам сатқындық немесе демократияға қарсы астыртын әрекет үстінде ұсталса, сондай-ақ егер ол адам салық жинауды жалға алып, немесе жалға алушылар үшін кепілгер не салық жинаушы ретінде әрекет етіп, тиісті сомаларды төлемегені анықталса».<ref>''Демосфен.'' [http://simposium.ru/ru/node/12 Речи Демосфена в 3-х томах.] , 24. 144. — <abbr>М.</abbr>: Российская АН, 1994. — (Памятники исторической мысли).</ref> * «Онда сіз келесі ант бересіз: ешкімді сотсыз жер аудармаймын, түрмеге жаппаймын, өлім жазасына кеспеймін».<ref>''Андокид.'' [http://simposium.ru/ru/node/1185 Речи, или история святотатцев] IV. 3 / Фролов Э.Д.. — <abbr>СПб.</abbr>: Алетейя, 1996.</ref> * «Және бұрын болған оқиғаларға байланысты жамандап хабар беруге де, шақыртуға да жол бермеймін, тек қана қуғында жүрген адамдарға қатысты жағдайларды санамағанда».<ref>''Андокид.'' [http://simposium.ru/ru/node/1185 Речи, или история святотатцев] I. 90. / Фролов Э.Д.. — <abbr>СПб.</abbr>: Алетейя, 1996.</ref> * «Оған (арнайы орынға) көтерілген соң, сайланғандар адалдықпен және заңдарға сәйкес қызмет атқаруға, міндеттерін орындағаны үшін сыйлық алмауға, ал егер пара алса, алтыннан мүсін арнауға ант береді. Ант берген соң, олар сол жерден Акропольге барады да, сол жерде дәл сондай ант береді, содан кейін ғана өз міндеттерін атқаруға кіріседі.»<ref>''Аристотель.'' [https://ancientrome.ru/antlitr/t.htm?a=1443001000#4 Афинская полития] 55. 5. / Перевод и примечания С. И. Радцига.. — 2-е изд.. — <abbr>М.</abbr>: Государственное социально-экономическое издательство, 1937.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ежелгі Афина]] [[Санат:Афиналық демократия]] 3yapvjsmfzm5vl49i9ouh0dvv9gizmq Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3638930 3638461 2026-08-03T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3638930 json application/json { "articles": 244466, "pages": 669436, "edits": 3635218, "users": 180361, "activeusers": 321, "admins": 15, "files": 8765 } fpej7vs3sz9hdwiv6sdht4he97bnp77 Нұрмұхамбет Қожахметов 0 769026 3638893 3632610 2026-08-03T17:32:35Z RaiymbekZh 170385 + 3638893 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}} Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген; Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}} '''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкері.<ref>[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.</ref><ref>[https://kaz.tengrinews.kz/article/qupiia-asyldy-astanadagy-kopirdin-qulauy-1794/ 1959 ЖЫЛҒЫ АҚМОЛА АПАТЫНЫҢ ҚҰПИЯСЫ АШЫЛДЫ]</ref> == Өмірбаяны == 1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.<ref>[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]</ref> == Өлімі == {{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді: - Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы! ''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. "Жолама! Өлтірем!" - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: "Әй, жібер жігітті!" - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: "Милиция келді!". Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''<ref>[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер</ref>|sign=Кузнецов Ю.}} == Марапаттары == * [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]] [[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]] == Естелік == Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.<ref>[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} === Құжаттар === [[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[File:Reply to Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|РФ мемлекеттік архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] te43x4pflt5f06rc1t76pmi01vp2l1k 3638977 3638893 2026-08-04T05:03:34Z RaiymbekZh 170385 3638977 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=06.05.1960|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}} Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген; Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}} '''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[6 мамыр]] [[1960 жыл|1960]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкері.<ref>[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.</ref><ref>[https://kaz.tengrinews.kz/article/qupiia-asyldy-astanadagy-kopirdin-qulauy-1794/ 1959 ЖЫЛҒЫ АҚМОЛА АПАТЫНЫҢ ҚҰПИЯСЫ АШЫЛДЫ]</ref> == Өмірбаяны == 1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.<ref>[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]</ref> == Өлімі == {{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді: - Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы! ''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. "Жолама! Өлтірем!" - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: "Әй, жібер жігітті!" - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: "Милиция келді!". Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''<ref>[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер</ref>|sign=Кузнецов Ю.}} == Марапаттары == * [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]] [[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]] == Естелік == Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.<ref>[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} === Құжаттар === [[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[File:Reply to Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|РФ мемлекеттік архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] 84tta3c1pf80d8wb5r668j5v0rws012 Анастасия Павелқызы Федько 0 772412 3638886 3585447 2026-08-03T17:12:49Z RaiymbekZh 170385 /* */ 3638886 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Настя Федько|Шынайы есімі={{lang-ru|Федько Анастасия Павловна}}|Туған күні=01.12.2000|Туған жері=[[Тольятти]], [[Ресей]]|Азаматтығы={{байрақ|Ресей}}{{!}}{{байрақ|АҚШ}}|Белсенді жылдары=2020—қ.к.|Мамандығы=Актёр|Білімі=[[Санкт-Петербург|Әулие-Петербор]]дық А. С. Пушкин атындағы ЛМУ|Марапаттары=[[Алтын глобус|Алтын Глобус]] (2026) [[SAG Awards]] (2026)|Толық есімі=Анастасия Павелқызы Федько}} '''Настя Федько''' ({{Lang-ru|Федько́, Анастаси́я Па́вловна}}; [[1 желтоқсан]] [[2000 жыл]], [[Тольятти]], [[Самара облысы]], [[Ресей]]) — театр мен киноның ресейлік актрисасы, дубляж актрисасы, сондай-ақ блогер.<ref>[https://www.kinopoisk.ru/name/6496097/ Анастасия Федько.]</ref><ref>[https://74.ru/text/world/2026/01/13/76212418/ "АЛТЫН ГЛОБУС" — Настя Федько]</ref> == Өмірбаяны == Настя Федько 2000 жылғы 1 желтоқсанда Тольятти қаласында дүниеге келген. 17 жасында Санкт-Петербургке көшіп, А. С. Пушкин атындағы Ленинград мемлекеттік университетінің журналистика факультетіне оқуға түсті, алайда жарты жылдан кейін өз еркімен оқудан шықты. Бұдан кейін Санкт-Петербург мемлекеттік кино және телевидение институтына продюсер мамандығы бойынша қабылданып, төртінші курстан кейін Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына түсуіне байланысты оқудан шығарылды. 2022 жылғы 8 наурызда сүйіктісімен бірге уақытша Тбилисиге қоныс аударды. 2023 жылдың күзінде Neighborhood Playhouse School of the Theatre оқу орнына қабылдануына байланысты Нью-Йоркке көшіп, қазіргі уақытқа дейін сол жерде тұрады. Анастасияның Neighborhood Playhouse School of the Theatre-дегі оқуын аяқтауы Кейт Гамильдің «Дракула» пьесасының премьералық қойылымымен қорытындыланды. Бұл спектакльде ол Ренфилд рөлін сомдады. Қойылым 4 рет көрсетілді: 2025 жылғы 2, 5, 8 және 10 мамыр күндері, барлығы кешкі 19:30-да өтті. 2021 жылы Санкт-Петербургтегі Н. П. Акимов атындағы Мемлекеттік академиялық театрда «У каждого свои недостатки» спектаклінде ойнады. Кинодағы дебюті — START ресейлік онлайн-кинотеатры Интернетті дамыту институтының қолдауымен түсірген «Новенькие» сериалында Кристинаның құрбысы рөліндегі эпизодтық көрініс болды. Жеке YouTube арнасын, Telegram арнасын, VK қауымдастығын, сондай-ақ TikTok парақшасын жүргізеді. 2022 жылы «Моя песня.mp3» атты әнін шығарды. Оның әлеуметтік желілердегі негізгі контенті — сөйлесу форматындағы видеолар, влогтар және түрлі тақырыптағы скетчтер. Қазіргі уақытта [[АҚШ]]-та, [[Нью-Йорк]] қаласында тұрады.<ref>[https://srsly.ru/article/show/35520/ Анастансия Федько — Интервью.]</ref> == «Алтын глобус» == Анастасияның қызыл кілемге шыққаны туралы оның жазылушылары мен бүкіл ел [[11 қаңтар]] күні білді. Сол күні қыз [[Леонардо Ди Каприо]]мен амандасып, әңгімелесіп тұрған сәті түсірілген видеоны жариялады. «[[Майли Сайрус]]тың анасы менің көйлегімнің өте әдемі екенін айтты, мен [[Дженнифер Лоуренс]]пен қол алыстым, [[Селена Гомес]]пен құшақтастым, Charli XCX-ке оның фанаты екенімді айттым, ал ең соңында [[Тимоти Шаламе]]нің өзін көрдім. Кеше ғана мұның бәрі мен үшін ақылға сыймайтын нәрсе болып естілер еді, ал бүгін — бұл менің өмірім». == Фильмография == * «Жаңадан келгендер» ({{lang-ru|Новенькие}}; [[2020]]) — ''Кристина досы'' * «Пассия гүлдері» ({{Lang-en|The Flavors of Passion}}; [[2026 жыл|2026]]) — ''Люси''. == Қойылымдары == * ''«Ешкім мінсіз емес, бірақ бұл сізді күштірек етеді»'' * ''«Граф Дракула»'' == Дубляжы == Дубляж актрисасы ретінде келесі кейіпкерлерді орыс тілінде дыбыстады: * Пэтти — «Флэш»; * Барби-заңгер — «Барби»; * Лилли Хорнинг — «Оппенгеймер». == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тексерілмеген мақала|name=Настя Федько|date=қаңтар 2026}} [[Санат:Ресей актрисалары]] [[Санат:Актрисалар]] [[Санат:Самара облысында туғандар]] coqlcjtlm1ihyux75gr8kt4rg5z08d4 Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3638952 3638530 2026-08-04T03:06:11Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3638952 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 35969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 110707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 396441] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 18833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 145843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 292675] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 12211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 36673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 98535] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31105] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30537] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8629] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 263730] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 12956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 83464] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5062] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83940] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8088] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8544] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35741] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9736] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8522] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5254] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6284] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3558] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 18051] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 2683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23573] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3023] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2659] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2527] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8559] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 2458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19080] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3491] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 2981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8055] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3210] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3054] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2540] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2454] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 2387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 5142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21674] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 4963] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5887] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3541] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3371] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2481] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2543] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36225] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3901] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 7899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22943] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9938] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2357] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2235] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2370] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11525] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30463] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2373] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13628] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4596] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4344] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3517] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14804] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3831] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6262] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2781] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2315] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28543] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13095] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5971] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2373] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 7426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 24144] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 6712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 76251] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2706] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2335] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46272] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3496] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2044] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 17199] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5135] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2055] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2242] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2878] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2779] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2559] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7660] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3045] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18070] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58628] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2876] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 49396] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1949] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 42152] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2689] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1932] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3113] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 4396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25521] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2138] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1833] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1988] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5575] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 1787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2919] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1877] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 116433] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7773] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2883] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2010] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1805] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22038] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2190] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2673] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1881] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26415] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4771] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1732] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 28097] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1720] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1709] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1990] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10165] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1779] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3203] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2569] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1969] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4268] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3450] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2436] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1809] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4383] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36434] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1614] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 4772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23786] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7333] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23924] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5458] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1618] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1667] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 23192] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3005] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9505] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1925] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1646] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7802] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1610] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1670] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1652] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2153] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1569] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4983] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1738] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1653] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1544] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1856] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1550] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1879] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58983] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3723] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1632] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1510] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1581] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1644] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2839] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2544] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1622] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26272] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3645] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4641] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 4008] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 23299] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2940] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3961] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 4993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28571] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11104] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1499] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6040] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10669] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10281] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 12084] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1588] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1492] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 2620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5109] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11846] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17985] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1554] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1516] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4486] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10341] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2002] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2046] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 7015] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22754] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 1296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12431] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15654] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126983] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 63416] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1348] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 4009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 28764] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28832] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1360] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18754] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2443] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8687] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 4062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 28510] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 62934] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1297] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8720] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26514] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4445] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1249] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2179] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2591] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1490] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 2005] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10386] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16004] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2701] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120962] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1745] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1394] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1516] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1258] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35309] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1342] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2704] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12563] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12577] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1176] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3236] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12870] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17775] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2505] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12256] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1213] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19697] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31000] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1386] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1398] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 7841] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12016] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1137] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 4395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35864] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 3092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 5924] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1162] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1234] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27586] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4850] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1410] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9230] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 38015] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45889] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3699] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4905] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1484] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 7475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 109716] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1127] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 23487] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12170] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7823] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1238] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1049] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2121] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1174] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10592] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15615] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7117] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1084] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1001] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2627] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5181] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1059] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1280] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4645] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2012] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8977] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1104] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7762] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5996] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38762] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1019] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1319] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 50156] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4697] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 975] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20896] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3249] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 65645] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4203] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 3356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 21080] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1195] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 968] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53735] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2155] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1969] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34266] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23257] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 985] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2570] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1557] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8604] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13853] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7742] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 936] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 9899] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4205] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27491] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9863] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9323] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 963] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 914] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1141] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6904] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1177] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15947] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 969] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12258] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2586] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 84304] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3560] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15670] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1061] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76963] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 30111] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 14226] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5587] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25759] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1822] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 973] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2996] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24617] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5689] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 913] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 16151] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8745] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 905] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1605] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 13258] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1006] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 978] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 8849] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10262] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13166] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1446] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14713] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2115] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4552] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28856] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7713] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 13791] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8149] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20912] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3572] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5856] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33458] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50009] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 874] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18792] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11409] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8744] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 8652] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5096] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 989] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10945] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10111] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23196] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 893] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27252] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5648] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26053] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11618] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22690] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4483] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13025] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4931] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 18099] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 925] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 5555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 64032] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1308] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1046] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16386] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 899] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99610] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5848] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1502] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4224] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1716] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16979] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15493] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5065] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39994] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36862] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 32011] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2409] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2105] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12210] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71877] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15223] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4685] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6973] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35067] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4394] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1884] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4241] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9487] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1210] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2774] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 975] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7589] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1950] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1957] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1082] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9040] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29727] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2598] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19128] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1203] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7549] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 3527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21637] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9627] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12058] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 16718] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5899] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 789] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19558] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10527] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7359] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 726] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9132] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2361] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58608] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2645] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6350] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2063] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2409] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4397] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28717] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8273] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1279] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54689] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4121] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 832] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 791] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18840] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3830] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 649] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 967] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1824] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13818] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8142] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8193] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 676] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 953] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10524] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 3150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7471] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 848] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1036] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1188] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8830] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19284] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 645] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 28203] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 19022] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1171] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1288] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8670] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11163] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9774] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12754] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3571] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4667] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14405] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3377] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8186] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2900] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 847] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15145] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2819] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 665] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33116] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11306] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 636] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 696] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 2150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6520] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3534] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26604] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20850] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12921] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26829] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 621] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8142] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10935] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18520] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13487] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8345] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9319] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2854] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1564] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2064] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18319] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11553] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 797] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 632] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8999] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10350] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 3973] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1361] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8276] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6606] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 963] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15997] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 626] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 654] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4572] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31998] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 892] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1031] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12929] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1606] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 780] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 634] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22327] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14688] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13477] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23251] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8969] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6242] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12116] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 603] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2581] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6715] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 65062] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6861] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5537] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 2013] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6343] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8083] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 593] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2955] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 575] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 12896] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1177] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9218] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11124] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4902] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12370] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3515] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6177] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 959] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2879] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 592] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2194] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7456] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 14239] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8518] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3126] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 11271] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 3006] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 54408] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9925] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 5107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27999] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13327] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2369] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16381] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 9133] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17552] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 574] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3041] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40545] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2291] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4277] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 939] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5462] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 794] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11782] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1226] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11685] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 642] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15718] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2800] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 858] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1801] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6517] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 704] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 4141] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14248] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9961] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15712] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6890] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13981] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 754] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15116] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8866] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23950] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1504] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 647] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18164] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11499] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3292] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24849] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 618] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1719] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29336] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1697] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6752] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14290] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1857] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4698] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4537] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11706] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6933] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19296] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13920] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3602] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3913] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7057] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6195] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6172] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 694] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 985] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7083] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17019] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 537] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11392] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20130] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 5932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29532] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7883] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 1949] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1199] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 867] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2192] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 11377] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9626] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1966] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1242] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4349] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 907] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6980] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 799] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 506] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12924] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 671] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 915] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1367] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5894] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1431] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 496] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17498] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20419] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31524] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28175] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3427] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5194] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5012] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38796] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4596] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1317] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1415] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 4018] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9361] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56880] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21311] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2163] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 3227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24768] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2607] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11347] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37754] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4129] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4606] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6917] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5883] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10478] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2822] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10324] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 572] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3694] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1347] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13187] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16962] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8099] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14486] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5130] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4338] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6971] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1506] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19916] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12355] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30187] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1162] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23359] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5916] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6923] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3049] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7630] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4729] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6200] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8115] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6550] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 3036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58460] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16645] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3562] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 820] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13400] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3158] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8312] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1553] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 5780] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6866] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29660] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5634] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1454] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 495] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 571] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 589] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 634] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6135] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1226] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4112] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15518] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 2731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 23077] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 501] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27038] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2266] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 2537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 32016] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19840] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9202] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15841] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 61851] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10263] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1672] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 756] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1017] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15548] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6597] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1817] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12163] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 761] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2769] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1942] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 459] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 695] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5646] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 3848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60185] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4826] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 11137] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6899] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 554] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6190] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1994] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1503] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2118] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2897] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 7520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106595] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3033] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4218] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 7340] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 721] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1641] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5814] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 486] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3298] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1850] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9082] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14110] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1129] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 15740] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2452] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28425] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3012] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10972] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 537] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18683] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1088] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 704] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6801] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7457] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10517] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7509] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 457] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1784] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6331] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 24858] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 554] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1116] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31897] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5924] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15817] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3502] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4844] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2173] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15929] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6096] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4053] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7380] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 606] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6453] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1359] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16615] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 989] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2798] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1116] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3429] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1946] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10576] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 573] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 14056] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3778] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14492] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10392] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 995] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8220] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16847] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1200] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2257] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3129] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10607] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6726] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5693] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10663] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4147] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12886] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2911] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17294] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2394] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4304] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5117] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39468] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15543] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1127] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1066] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 4005] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 35193] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26469] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1215] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5750] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1130] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 432] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22380] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5026] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5153] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2113] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28171] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43282] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4239] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 2003] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 418] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 900] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9716] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8948] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8452] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18619] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2919] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10194] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5745] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3282] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 621] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5743] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5199] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7670] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7792] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5104] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6539] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 417] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5652] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15831] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 848] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19458] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1798] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9370] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6623] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 12261] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5650] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 380] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2226] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4696] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23410] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8755] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1804] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4183] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10423] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 802] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3798] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1973] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3897] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 25003] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2372] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2024] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9286] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16318] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18755] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 396] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 391] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9309] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16535] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6073] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5840] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24873] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5029] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7350] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7870] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4471] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13983] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 3084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7923] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 737] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3194] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1108] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2329] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12356] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2844] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8572] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5611] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 369] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 425] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6562] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5600] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5504] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 553] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6735] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 787] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 551] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 422] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29368] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3858] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 425] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 569] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4338] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1746] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22785] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9218] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 470] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5823] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11440] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4850] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2574] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2732] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1525] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4050] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 724] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 697] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 491] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11968] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2820] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5454] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8314] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7284] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4736] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1053] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1436] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4735] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3561] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8361] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5574] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9292] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1301] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31953] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4630] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 3958] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2271] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2466] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 791] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2839] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 434] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 3954] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 41004] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2473] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 10153] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3918] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47578] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3378] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 364] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 452] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1120] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5476] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17936] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5628] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10852] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 4386] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1205] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2246] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3184] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19134] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 383] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3842] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3227] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8859] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 2307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5832] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 691] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3772] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5346] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4559] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17985] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 492] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4878] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3544] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5191] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 1653] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1429] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5629] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7281] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5473] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3554] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8156] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} dv8vmy8hnxe8dxhfsnty6pshmnv5bde Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 4 776056 3638783 3638759 2026-08-03T12:24:30Z 1nter pares 146705 3638783 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] |[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]] |122 | |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]] |16 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]] |17 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] |[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]], [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] |10 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] |{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]] {{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Қарасаева (Тюменбаева)]], [[Кулбубу Мадемилова]] {{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Сабирова]], [[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Нахангова]], [[Саодат Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаетбегим Кадамшоева]] {{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]] |48 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] 9p1ciiurptm1u7oi0xipcir5vbdar1y 3638785 3638783 2026-08-03T12:26:34Z 1nter pares 146705 3638785 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] |[[Лаура Ғибратқызы Ерекешева]], [[Сәуле Баймырзақызы Ержанова]], [[Гүлнар Жақанқызы Жұманова]], [[Ардақ Мелсқызы Есдәулетова]], [[Гүлмира Ахмадиқызы Есенбаева]], [[Ғалия Сүйіндікқызы Есмұратова]], [[Шолпан Ерболқызы Жаманбалаева]], [[Альбина Советқызы Жанбосынова]], [[Мейрамгүл Зейнеғабулқызы Жанбөбекова]], [[Айман Әбділдәқызы Жаңабекова]], [[Гүлмира Күмісқалиқызы Жаңабекова]], [[Ұлболсын Қамалбекқызы Жаңатаева]], [[Шолпан Құзарқызы Жарқынбекова]], [[Бақытгүл Асылбекқызы Жетпісбаева]], [[Ажар Қуанышбекқызы Жолдыбаева]], [[Майра Сатыбалдықызы Жолшаева]], [[Евгения Александровна Журавлева]], [[Орынай Сағынғалиқызы Жұбаева]], [[Баян Нұрсұлтанқызы Жұбатова]], [[Гүлбану Саламадинқызы Жүгенбаева]], [[Шолпан Арапбайқызы Забих]], [[Ақмарал Ғосманқызы Ибраева]], [[Жанат Алпысқызы Карманова]], [[Светлана Геннадьевна Карстина]], [[Алмагүл Әпсаламқызы Кәкімжанова]], [[Майра Шəкібайқызы Бауэр]], [[Ботагөз Айдарбекқызы Кентбаева]], [[Светлана Ивановна Ковальская]], [[Светлана Басиеқызы Кожирова]], [[Гүлмира Қабиденқызы Қабдуллина]], [[Роза Жұмабайқызы Қадысова]], [[Әсем Серікқазықызы Қайдарова]], [[Сәуле Ауғанбайқызы Қалиева]], [[Айжан Маратбекқызы Картаева]], [[Шұға Болатқызы Қасенова]], [[Рабиға Әбдімұсақызы Қуатбекова]], [[Айнұр Дүрбелеңқызы Құрманәлиева]], [[Шынар Қапантайқызы Құрманбаева]], [[Гүлнар Кеңесқызы Құрманова]], [[Күлжібек Әскенқызы Құсманова]], [[Жұмагүл Сіләмбекқызы Қырқымбаева]], [[Сәуле Нәсенқызы Мамытова]], [[Данагүл Ахметкәрімқызы Махат]], [[Әлия Рымғазықызы Мәсәлімова]], [[Наталья Викторовна Мирза]], [[Альмира Жапарқызы Мұқажанова]], [[Анар Бекетбайқызы Мұқашева]], [[Арайлым Сәбитқызы Мұсағалиева]], [[Гүлмира Серікқызы Мұсаева]], [[Ақмарал Өтепбергенқызы Мұханбетжанова]], [[Салтанат Алтайқызы Мүлікова]], [[Әйгерім Қазықызы Мыңбаева]], [[Анар Базарқызы Мырзағалиева]], [[Қарақат Мұқашқызы Нағымжанова]], [[Айнаш Пахуашқызы Науанова]], [[Жанат Құнапияқызы Нұрбекова]], [[Гүлзипа Орынтайқызы Нұрғалиева]], [[Нәзира Дәуітбекқызы Нұртазина]], [[Алтайы Иранбекқызы Оразбаева]], [[Гүлсара Түндебайқызы Оразбаева]], [[Гүлжаһан Жұмабердіқызы Орда]], [[Айгүл Әмірғалиқызы Рамазан]], [[Айнұр Есенғазықызы Сағымбаева]], [[Айгүл Тұрсынқызы Садырова]], [[Гүлбану Әуесханқызы Садырова]], [[Күлзат Қаниқызы Садырова]], [[Қарлығаш Амангелдіқызы Сарбасова]], [[Жаннат Ысмағұлқызы Сардарова]], [[Людмила Васильевна Сафронова]], [[Жанар Есентайқызы Сәрсекеева]], [[Перизат Бәйтешқызы Сейітқазы]], [[Ләззат Мықтыбекқызы Сембиева]], [[Гүлнәр Тоқбергенқызы Ситпаева]], [[Светлана Өдепқызы Смағұлова]], [[Ботагөз Мырзабайқызы Сүйерқұл]], [[Гүлбаршын Олжабайқызы Сыздықова]], [[Ләззат Әзімқызы Тәлімова]], [[Қарлығаш Сәкенқызы Тебенова]], [[Алуа Берікбайқызы Темірболат]], [[Алтынай Мейірбайқызы Теңбаева]], [[Нұргүл Қорғатжанқызы Тоқсанбаева]], [[Жанна Жеңісқызы Толысбаева]], [[Дәметкен Медіханқызы Төреқұлова]], [[Людмила Геннадьевна Тургунова]], [[Назерке Төлекқызы Тілеуханова]], [[Айгүл Әбдімүтәліпқызы Үсенова]], [[Гүлнәр Болатқызы Хабижанова]], [[Ирина Александровна Черных]], [[Татьяна Васильевна Шевякова]], [[Гүлжан Тыныштықбайқызы Шоқым]], [[Назгүл Тұрсынбайқызы Шыңғысова]], [[Меңдігүл Бұрханқызы Шындалиева]], [[Гүлнәз Дүйсекқызы Ілгекбаева]], [[Сәуле Мағазқызы Алтыбаева]], [[Риза Тасқынғалиқызы Әлмұханова]], [[Гауһар Саяділқызы Балтабаева]], [[Құралай Темірбекқызы Жанұзақова]], [[Меруерт Рахымбайқызы Көпбаева]], [[Бибизия Кенжебекқызы Қалшабаева]], [[Әлия Тобажанқызы Қозыкеева]], [[Сара Бариқызы Қоянбекова]], [[Ләззат Балтабайқызы Құлымбетова]], [[Айгүл Болатқызы Майдырова]], [[Жансәуле Әлиқызы Мақатова]], [[Зәбира Бекешқызы Мәдәлиева]], [[Гүлшарат Салауатқызы Минажева]], [[Анар Абайханқызы Мұқашева]], [[Манар Әлдешқызы Мұқашева]], [[Гүлнәр Төлеуғазықызы Мұсабалина]], [[Гүлмира Николаевна Накипова]], [[Римма Қалманбайқызы Ниязбекова]], [[Қадиша Рүстембекқызы Нұрғали]], [[Зәуре Малғаждарқызы Нұрмұханова]], [[Сәуле Құтымқызы Ордабаева]], [[Гүлмира Әлкенқызы Өтепбергенова]], [[Елена Владимировна Рақымова]], [[Ирина Александровна Ратникова]], [[Зәуреш Ғалымжанқызы Сақтағанова]], [[Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай]], [[Ардақ Наурызбайқызы Саханова]], [[Ақмарал Наурызбайқызы Ақбаева]], [[Дина Наурызбайқызы Ақбаева]] |122 | |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]], [[Анастейша]] |16 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луиза Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]], [[Мунаввара Абдуллаева]] |17 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] |[[Анна Ракитина]], [[Маралжан Мырзақұлова]], [[Раушан Ахмедиярова]], [[Динара Сүйерханқызы Базарбаева]], [[Әпике Кәріпқызы Әбенова]], [[Дина Орынбайқызы Дүйсен]], [[Томоми Нисимото]], [[Күріш Қожаққызы Қалиева]], [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина]], [[Меруерт Ерболатқызы Карменова]] |10 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] |{{ту|Өзбекстан}} [[Ділбар Гулямқызы Әбдірахманова]], [[Увайси]], [[Собира Холдарова]], [[Нурхон Юлдашходжаева]], [[Ядгар Насриддинова]], [[Тоджихон Шодиева]], [[Турсуной Ахунова]], [[Мукаррам Тургунбаева]], [[Халима Насырова]], [[Лола Юлдашева]], [[Мунаджат Юлчиева]], [[Ситора Фармонова]], [[Шахзода Матчанова]] {{ту|Қырғызстан}} [[Сайра Кийизбаева]], [[Какиш Рыскулова]], [[Нуркамал Жетикашкаева]], [[Зуура Сооронбаева]], [[Бактыгуль Жеенбаева]], [[Жұлдыз Мамбеталиева]], [[Роза Үшкемпірова]], [[Элина Абай қызы]], [[Айсұлу Токамбаева]], [[Ольга Максимилиановна Мануйлова]], [[Кулуипа Кондучалова]], [[Сабира Кумушалиева]], [[Айша Қарасаева (Тюменбаева)]], [[Кулбубу Мадемилова]] {{ту|Тәжікстан}} [[Софья Хафизовна Хакимова]], [[Малика Сабирова]], [[Хайриниссо Юсуфи]], [[Рафика Ганиевна Мусаева]], [[Нигина Минхожевна Шаропова]], [[Ирина Холовна Каримова]], [[Тахмина Пулоджоновна Раджабова]], [[Мохпайкар Ёрова]], [[Мамлакат Нахангова]], [[Саодат Амиршоева]], [[Ойнихол Бобоназарова]], [[Гулрухсор Сафиева]], [[Хаетбегим Кадамшоева]] {{ту|Түрікменстан}} [[Сабира Атаева]], [[Гульширин Алиджанова]], [[Аннагуль Аннакулиева]], [[Бягуль Нурмырадова]], [[Мяхри Пиргулыева]], [[Людмила Константиновна Глазовская]], [[Майя Шахбердыева]] |48 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] rzz87ljwb8zv8muxoqdvl1clkxyve32 Жанна Бейсентайқызы Асанова 0 776251 3638789 3564423 2026-08-03T12:32:26Z 1nter pares 146705 /* Марапаттары */ 3638789 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=Жанна Бейсентайқызы Асанова |Ту=Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Ту2=Coat of arms of Almaty.svg |Суреті=Janna Asanova.jpg |Титулы=Алматы қаласынан сайланған [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VIII шақырылым депутаты]] |Басқара бастады=2023 жыл 14 қаңтар |Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары=[[Динар Жүсіпәліқызы Нөкетаева|Динар Нөкетаева]] |Туған күні=01.12.1975 |Туған жері={{туғанжері|Еңбекшіқазақ ауданы{{!}}Шелек ауданы|Еңбекшіқазақ ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі=1) [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С. Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]<br />2) [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |Марапаттары= {{қатар|{{Құрмет ордені}}}} {{қатар|{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}|{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{қатар|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} |Commons=Janna Asanova |Азаматтығы={{KAZ}}|Мамандығы=заңгер-экономист|түс=Депутат}} '''Жанна Бейсентаевна Асанова''' ([[1 желтоқсан]] [[1975 жыл|1975]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық мемлекеттік және қоғам қайраткері, заңгер-экономист. 2023 жылғы 14 қаңтардан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның сенаторы.<ref>{{cite web|url=https://vecher.kz/ru/article/v-almaty-senator-janna-asanova-provela-uroki-v-ramkah-shkoly-jenskogo-politicheskogo-liderstva.html|title=В Алматы сенатор Жанна Асанова провела уроки в рамках Школы женского политического лидерства|author=Асем Умарова|date=2026-01-09|work=|publisher=vecher.kz|accessdate=2026-03-11|lang=ru}}</ref> == Өмірбаяны == 1975 жылғы 1 желтоқсанда [[Шелек ауданы]], [[Алматы облысы]]нда туған. 1993 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы]] жүйесіндегі Орталық клиникалық ауруханада санитарка болып бастаған. 1999–2003 жылдары Фармэкс ЖШС-де менеджер болып істеді. 2003–2004 жылдары [[Алматы]] қалалық №16 емханасында педиатр-дәрігер болып жұмыс істеді. 2004–2006 жылдары Алматы қаласы Көші-қон комитеті басқармасында бас маман болып қызмет атқарды. 2005 жылдан 2016 жылға дейін Алматы қалалық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары. 2006 жылдан 2009 жылға дейін Алматы қаласы әкімдігінің Өндірістік-пайдалану кәсіпорнында маман. 2014 жылдан 2015 жылға дейін Алматы қаласындағы «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Түрксіб аудандық филиалының директоры. 2015 жылдан 2016 жылға дейін «Парыз» қоғамдық қайырымдылық қорының вице-президенті. 2016 жылдан 2022 жылға дейін Алматы қалалық сайлау комиссиясының төрағасы.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/zhanna-asanova-pokinula-dolzhnost-predsedatelya-territorialnoj-izbiratelnoj-komissii-almaty |title= Жанна Асанова покинула должность председателя Территориальной избирательной комиссии Алматы |lang=ru|work= Informburo.kz |date=2022-12-09|accessdate=2025-09-04}}</ref> 2016 жылдан 2017 жылға дейін «ИнтерФинИнвест» ЖШС директоры. 2017 жылдан 2019 жылға дейін «Алматы даму орталығы» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары — Алматы қаласы әкімдігінің Open Almaty Қоғамдық қабылдау бөлімінің басшысы. 2019 жылдан 2022 жылға дейін «EcoAlmaty» ЖШС директоры. 2022 жылдан 2023 жылға дейін «Алматы даму орталығы» АҚ Басқарма төрағасының кеңесшісі. 2023 жылы оның Алматы қаласынан сенаторлыққа кандидатурасын 23 таңдаушы қолдады. 16 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] сайлау қорытындыларын жариялады. 25 қаңтарда [[Алматы]] қаласынан сенатор ретінде тіркелді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/zhanna-asanova-stanet-senatorom-ot-almaty-predvaritel-nye-itogi-cik_a4023549 |title= Жанна Асанова станет сенатором от Алматы: предварительные итоги ЦИК |lang=ru|work=Международное информационное агентство «Казинформ»|date=2023-01-14|accessdate= 2025-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=8230&sphrase_id=84496&v=mobile |title= «Об установлении и опубликовании итогов выборов депутатов Сената Парламента Республики Казахстан, состоявшихся 14 января 2023 года» |lang=ru|work= Центральная избирательная комиссия Республики Казахстан |date=2023-01-16|accessdate= 2025-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=8341&sphrase_id=84496&v=mobile |title= О регистрации депутатов Сената Парламента Республики Казахстан |lang=ru|work= Центральная избирательная комиссия Республики Казахстан |date=2023-01-25|accessdate= 2025-09-04}}</ref> Депутаттық қызметімен қатар, 2023 жылдан 2024 жылға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды, 2024 жылдан бастап Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің мүшесі болып табылады.<ref name=":0">{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/ru-RU/blog/990/biography |title= Асанова Жанна Бейсентаевна |lang=ru|work= Сенат Парламента Республики Казахстан|accessdate= 2025-09-04}}</ref> == Білімі == Алматы мемлекеттік медицина университетін «заңгер-экономист» мамандығы бойынша тәмамдаған. Қазақ ұлттық аграрлық университетін «педиатр» мамандығы бойынша бітірген. == Марапаттары == 2005 жылы [[Алматы әкімі]]нің Құрмет грамотасымен, «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» және «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл]]<nowiki/>» медальдарымен марапатталған. 2011 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатымен және «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл]]<nowiki/>» медалімен марапатталған. 2012 жылы «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<nowiki/>» партиясының Алғыс хатымен және Алматы қаласы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 2015 жылы «[[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 20 жыл]]<nowiki/>» медалімен марапатталған. 2016 жылы «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» орденімен марапатталған. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]ның «Үздік спикер» төсбелгісімен және Құрмет грамотасымен марапатталған. 2020 жылы «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» медалімен марапатталған. 2021 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 30 жыл» медалімен марапатталған. 2023 жылы «Сайлау органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталған.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] dw71w7xe4zejo7wc9vbofztp8xw09ec 3638790 3638789 2026-08-03T12:33:52Z 1nter pares 146705 /* */ 3638790 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Қазақша есімі=Жанна Бейсентайқызы Асанова |Ту=Emblem of Kazakhstan (3D).svg |Ту2=Coat of arms of Almaty.svg |Суреті=Janna Asanova.jpg |Титулы=Алматы қаласынан сайланған [[Қазақстан Парламенті Сенатының 8-сайланым депутаттары|Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының VIII шақырылым депутаты]] |Басқара бастады=2023 жыл 14 қаңтар |Президент=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |Ізашары=[[Динар Жүсіпәліқызы Нөкетаева|Динар Нөкетаева]] |Туған күні=01.12.1975 |Туған жері={{туғанжері|Еңбекшіқазақ ауданы{{!}}Шелек ауданы|Еңбекшіқазақ ауданында}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Білімі=1) [[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]<br />2) [[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |Марапаттары= {{қатар|{{Құрмет ордені}}}} {{қатар|{{ҚР Конституциясына 10 жыл}}|{{ҚР парламентіне 10 жыл медалі}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}}} {{қатар|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}|{{ҚР Конституциясына 25 жыл}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 30 жыл медалі}}}} |Commons=Janna Asanova |Азаматтығы={{KAZ}}|Мамандығы=заңгер-экономист|түс=Депутат}} '''Жанна Бейсентаевна Асанова''' ([[1 желтоқсан]] [[1975 жыл|1975]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық мемлекеттік және қоғам қайраткері, заңгер-экономист. 2023 жылғы 14 қаңтардан бастап [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Парламенті Сенаты]]ның сенаторы.<ref>{{cite web|url=https://vecher.kz/ru/article/v-almaty-senator-janna-asanova-provela-uroki-v-ramkah-shkoly-jenskogo-politicheskogo-liderstva.html|title=В Алматы сенатор Жанна Асанова провела уроки в рамках Школы женского политического лидерства|author=Асем Умарова|date=2026-01-09|work=|publisher=vecher.kz|accessdate=2026-03-11|lang=ru}}</ref> == Өмірбаяны == 1975 жылғы 1 желтоқсанда [[Шелек ауданы]], [[Алматы облысы]]нда туған. 1993 жылы [[Қазақстан Республикасы Президентінің Іс Басқармасы]] жүйесіндегі Орталық клиникалық ауруханада санитарка болып бастаған. 1999–2003 жылдары Фармэкс ЖШС-де менеджер болып істеді. 2003–2004 жылдары [[Алматы]] қалалық №16 емханасында педиатр-дәрігер болып жұмыс істеді. 2004–2006 жылдары Алматы қаласы Көші-қон комитеті басқармасында бас маман болып қызмет атқарды. 2005 жылдан 2016 жылға дейін Алматы қалалық сайлау комиссиясы төрағасының орынбасары. 2006 жылдан 2009 жылға дейін Алматы қаласы әкімдігінің Өндірістік-пайдалану кәсіпорнында маман. 2014 жылдан 2015 жылға дейін Алматы қаласындағы «Атамекен» Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Түрксіб аудандық филиалының директоры. 2015 жылдан 2016 жылға дейін «Парыз» қоғамдық қайырымдылық қорының вице-президенті. 2016 жылдан 2022 жылға дейін Алматы қалалық сайлау комиссиясының төрағасы.<ref>{{Cite web|url= https://informburo.kz/novosti/zhanna-asanova-pokinula-dolzhnost-predsedatelya-territorialnoj-izbiratelnoj-komissii-almaty |title= Жанна Асанова покинула должность председателя Территориальной избирательной комиссии Алматы |lang=ru|work= Informburo.kz |date=2022-12-09|accessdate=2025-09-04}}</ref> 2016 жылдан 2017 жылға дейін «ИнтерФинИнвест» ЖШС директоры. 2017 жылдан 2019 жылға дейін «Алматы даму орталығы» АҚ Басқарма төрағасының орынбасары — Алматы қаласы әкімдігінің Open Almaty Қоғамдық қабылдау бөлімінің басшысы. 2019 жылдан 2022 жылға дейін «EcoAlmaty» ЖШС директоры. 2022 жылдан 2023 жылға дейін «Алматы даму орталығы» АҚ Басқарма төрағасының кеңесшісі. 2023 жылы оның Алматы қаласынан сенаторлыққа кандидатурасын 23 таңдаушы қолдады. 16 қаңтарда [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] сайлау қорытындыларын жариялады. 25 қаңтарда [[Алматы]] қаласынан сенатор ретінде тіркелді.<ref>{{Cite web|url= https://www.inform.kz/ru/zhanna-asanova-stanet-senatorom-ot-almaty-predvaritel-nye-itogi-cik_a4023549 |title= Жанна Асанова станет сенатором от Алматы: предварительные итоги ЦИК |lang=ru|work=Международное информационное агентство «Казинформ»|date=2023-01-14|accessdate= 2025-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=8230&sphrase_id=84496&v=mobile |title= «Об установлении и опубликовании итогов выборов депутатов Сената Парламента Республики Казахстан, состоявшихся 14 января 2023 года» |lang=ru|work= Центральная избирательная комиссия Республики Казахстан |date=2023-01-16|accessdate= 2025-09-04}}</ref><ref>{{Cite web|url= https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=8341&sphrase_id=84496&v=mobile |title= О регистрации депутатов Сената Парламента Республики Казахстан |lang=ru|work= Центральная избирательная комиссия Республики Казахстан |date=2023-01-25|accessdate= 2025-09-04}}</ref> Депутаттық қызметімен қатар, 2023 жылдан 2024 жылға дейін [[Қазақстан Парламентінің Сенаты]] Халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі болды, 2024 жылдан бастап Конституциялық заңнама, сот жүйесі және құқық қорғау органдары комитетінің мүшесі болып табылады.<ref name=":0">{{Cite web|url= https://senate.parlam.kz/ru-RU/blog/990/biography |title= Асанова Жанна Бейсентаевна |lang=ru|work= Сенат Парламента Республики Казахстан|accessdate= 2025-09-04}}</ref> == Білімі == Алматы мемлекеттік медицина университетін «заңгер-экономист» мамандығы бойынша тәмамдаған. Қазақ ұлттық аграрлық университетін «педиатр» мамандығы бойынша бітірген. == Марапаттары == 2005 жылы [[Алматы әкімі]]нің Құрмет грамотасымен, «[[Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 10 жыл]]<nowiki/>» және «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл]]<nowiki/>» медальдарымен марапатталған. 2011 жылы Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хатымен және «[[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл]]<nowiki/>» медалімен марапатталған. 2012 жылы «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<nowiki/>» партиясының Алғыс хатымен және Алматы қаласы әкімінің Құрмет грамотасымен марапатталған. 2015 жылы «[[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі|Қазақстан Конституциясына 20 жыл]]<nowiki/>» медалімен марапатталған. 2016 жылы «[[Құрмет ордені|Құрмет]]<nowiki/>» орденімен марапатталған. 2019 жылы [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]]ның «Үздік спикер» төсбелгісімен және Құрмет грамотасымен марапатталған. 2020 жылы «Қазақстан Конституциясына 25 жыл» медалімен марапатталған. 2021 жылы «Қазақстан тәуелсіздігіне 30 жыл» медалімен марапатталған. 2023 жылы «Сайлау органдары жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» медалімен марапатталған.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері]] [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] 8s8n4xef87ec9jla9goob4gp4r6gazl Айгүл Әбікенқызы Тәти 0 776407 3638791 3564159 2026-08-03T12:35:26Z 1nter pares 146705 3638791 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Айгүл Әбікенқызы Тәти |Туған күні=09.04.1963 |Туған жері=[[Мақаншы]], [[Үржар ауданы]], [[Абай облысы]], [[Қазақстан]] |Азаматтығы={{USSR}}<br>{{KAZ}} |Мамандығы=[[балетмейстер]], [[Хореография|хореограф]], режиссер-қоюшы, [[балет]] педагогы |Марапаттары={{Құрмет ордені}} {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Айгүл Әбікенқызы Тәти''' ([[9 сәуір]] [[1963 жыл|1963]], [[Мақаншы]], [[Үржар ауданы]], [[Абай облысы]]) — Қазақстанға танымал [[Би (өнер)|биші]], қазақтың ұлттық, характерлі билері мен әлем халықтарының билерін орындаушы, [[балетмейстер]], [[Хореография|хореограф]], режиссер-қоюшы, [[балет]] педагогы, өнертану саласының доценті (2011). [[Қазақ би өнері|Қазақ биін]] оқыту теориясы мен әдістемесіне арналған бірнеше оқу-әдістемелік құралдардың авторы. Қазақстан Ұлттық хореография академиясының профессоры, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі (1995), [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2014), «Сахнагер» Ұлттық театр сыйлығының лауреаты (2019). == Өмірбаяны == 1963 жылғы 9 сәуірде бұрынғы Семей облысының Үржар ауданы, Мақаншы ауылында туған. 1981 жылы Алматы хореографиялық училищесін бітірген (жұптық сыныптарда А.К. Түлековтің, жоғары сыныптарда И.Н. Гуляевтің жетекшілігінде). Шығармашылық жолын «[[Қазақконцерт]]<nowiki/>» концерттік ұйымында солист ретінде бастаған, кейін орындаушылық қызметін «Алтынай» фольклор-этнографиялық ансамблі мен [[Алматы облыстық филармониясы|Алматы облыстық Сүйінбай атындағы филармония]] жанындағы «Сазген» ансамблінде жалғастырған. Қазақ би өнерінің көрнекті шеберлері — [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова|Ш. Жиенқұлова]], [[Дәурен Тастанбайұлы Әбіров|Д. Әбіров]], [[Зәуірбек Молдағалиұлы Райбаев|З. Райбаев]], О. Всеволодская-Голушкевич және басқалармен бірге жұмыс істеген. Әртүрлі жылдары Кеңес Одағы мен Қазақстанның шығармашылық делегациялары құрамында Қазақстанның ұлттық өнерін шетелде таныстырған. 1994 жылы Қазақ мемлекеттік кино және театр өнері институтының хореография факультетіне түсіп, 1998 жылы «Хореограф-педагог» мамандығы бойынша бітірген.<ref>{{cite web | url = https://yujanka.kz/85797-2/ | title = Высокое искусство — На сцене Айгуль Тати| publisher = yujanka.kz| date = 2021-09-20 | accessdate = 2022-02-27}}</ref> 1997 жылдан 2003 жылға дейін А. Селезнев атындағы Алматы хореографиялық училищесінде қазақ биі пәнінің оқытушысы болып жұмыс істеді. Бес түлектер тобын дайындады. Училищенің есептік-көрсетілім концерттерінде орындалған бірқатар концерттік нөмірлер қойды.<ref>{{cite web | url = https://ru.sputnik.kz/20190505/baletmeyster-intervyu-narodnyy-tanets-10053911.html | title = Вся правда о казахском танце: история, традиции и секрет "Каражорга" — Айгуль Тати | publisher = sputnik.kz | date = 2019-05-05 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142858/https://ru.sputnik.kz/20190505/baletmeyster-intervyu-narodnyy-tanets-10053911.html | url-status = live }}</ref> 2000 жылдан 2012 жылға дейін Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында «Қазақ биінің композициясы» және «Қазақ биінің теориясы мен әдістемесі» пәндерінен оқытушы болып жұмыс істеді. 2007–2009 жылдары «Хореография педагогикасы» кафедрасының меңгерушісі болды. 2012 жылдан бастап «Астана балет» театрының бас балетмейстері, Астана қаласындағы Қазақ ұлттық хореография академиясының профессоры.<ref>{{cite web | url = https://dknews.kz/ru/dk-life/149925-dokumentalnyy-film-o-nacionalnom-tance-predstavit | title = Документальный фильм о национальном танце представит театр «Астана Балет» - Айгуль Тати | publisher = dknews.kz | date = 2020-12-26 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142900/https://dknews.kz/ru/dk-life/149925-dokumentalnyy-film-o-nacionalnom-tance-predstavit | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | url = https://astanaballet.com/ru/administration/t-ti-ayg-l-biken-yzy | title = БАЛЕТМЕЙСТЕР-ПОСТАНОВЩИК ВЫСШЕЙ КАТЕГОРИИ — Айгуль Тати | publisher = astanaballet.com | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142859/https://astanaballet.com/ru/administration/t-ti-ayg-l-biken-yzy | url-status = live }}</ref> == Марапатары == * 1991 — Ш. Жиенқұлова атындағы Қазақ биі бойынша I республикалық байқаудың лауреаты. * 1995 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен отандық би өнеріне сіңірген ерекше еңбегі үшін «Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі» құрметті атағы берілді. * 2009 — Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «ҚР білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісімен марапатталды. * 2011 — «Өнертану» мамандығы бойынша доцент ғылыми атағы берілді.<ref>{{cite web| url = https://nomad.su/?a=17-201103250025| title = Комитетом по контролю в сфере образования и науки утверждены в ученой степени кандидата наук следующие соискатели| publisher = nomad.su| date = 2011-03-23| accessdate = 2022-02-27| archivedate = 2022-02-27| archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142855/https://nomad.su/?a=17-201103250025| url-status = live}}</ref> * 2014 — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен отандық би өнерін дамытуға қосқан зор үлесі және балет педагогикасындағы жетістіктері үшін «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» құрметті атағы берілді.<ref>{{cite web | url = https://nomad.su/?a=3-201412160009 | title = Вручение государственных наград — Почетного звания "Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері" удостоен Айгуль Тати | publisher = nomad.su | date = 2014-12-16 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2021-04-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20210427112931/https://nomad.su/?a=3-201412160009 | url-status = live }}</ref> * 2018 — Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігінің «[[Мәдениет саласының үздігі]]» төсбелгісімен марапатталды.<ref>{{cite web | url = https://astanaballet.com/ru/news/novosti-teatra/sotrudnikov-teatra-astana-balet-nagradili-ordenom-rmet | title = Балетмейстер – постановщик высшей категории Айгуль Тати была отмечена знаком «Отличник в сфере культуры» | publisher = astanaballet.com | date = 2018-12-14 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142857/https://astanaballet.com/ru/news/novosti-teatra/sotrudnikov-teatra-astana-balet-nagradili-ordenom-rmet | url-status = live }}</ref> * 2019 жыл 18 желтоқсан — «Үздік хореограф» номинациясы бойынша «Сахнагер» ұлттық театр сыйлығының лауреаты атанды.<ref>{{cite web | url = https://news.myseldon.com/ru/news/index/220691091 | title = Лучших казахстанских работников театральной сцены наградили денежными призами и отметили их мастерство на республиканском уровне — лауреат премии "Лучший хореограф" - Айгуль Тати | publisher = news.myseldon.com | date = 2019-12-18 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142856/https://news.myseldon.com/ru/news/index/220691091 | url-status = live }}</ref> * 2021 жыл 2 желтоқсан — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды.<ref>{{cite web | url = https://www.gov.kz/memleket/entities/mcs/press/news/details/301257?lang=ru | title = Награждение к 30-летию Независимости РК | publisher = gov.kz | date = 2021-12-13 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142854/https://www.gov.kz/memleket/entities/mcs/press/news/details/301257?lang=ru | url-status = live }}</ref> * 2021 жыл 2 желтоқсан — Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «[[Құрмет ордені|Құрмет]]» орденімен марапатталды.<ref>{{cite web | url = https://astanaballet.com/ru/news/novosti-teatra/nakanune-dnya-nezavisimosti-sotrudnikam-teatra-astana-balet-prisuzhdeny-gosudarstvennye-nagrady | title = Накануне Дня Независимости сотрудникам театра «Астана Балет» присуждены государственные награды | publisher = astanaballet.com | date = 2021-12-13 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-02-27 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220227142856/https://astanaballet.com/ru/news/novosti-teatra/nakanune-dnya-nezavisimosti-sotrudnikam-teatra-astana-balet-prisuzhdeny-gosudarstvennye-nagrady | url-status = live }}</ref><ref>{{cite web | url = https://nomad.su/?a=3-202112140040 | title = Указ Президента Республики Казахстан от 2 декабря 2021 года О награждении государственными наградами Республики Казахстан | publisher = nomad.su | date = 2021-12-14 | accessdate = 2022-02-27 | archivedate = 2022-01-28 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220128183702/https://nomad.su/?a=3-202112140040 | url-status = live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Үржар ауданында туғандар]] [[Санат:КСРО бишілері]] [[Санат:Қазақстан бишілері]] [[Санат:ХХ ғасыр бишілері]] [[Санат:ХХІ ғасыр бишілері]] [[Санат:КСРО балетмейстерлері]] [[Санат:Қазақстан балетмейстерлері]] [[Санат:XX ғасыр балетмейстерлері]] [[Санат:XXІ ғасыр балетмейстерлері]] [[Санат:Қазақстан хореографтары]] [[Санат:ХХІ ғасыр хореографтары]] [[Санат:Қазақстан балет педагогтары]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Алматы хореография училищесі түлектері]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] [[Санат:Алматы хореография училищесі оқытушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы оқытушылары]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері]] 61ixz6b642be32bqrc9wzvzp8citdi7 Шынар Жеңісқызы Жанысбекова 0 776810 3638792 3567667 2026-08-03T12:37:01Z 1nter pares 146705 3638792 wikitext text/x-wiki {{Театр қайраткері |Есімі=Шынар Жанысбекова |Шынайы есімі=Шынар Жеңісқызы Жанысбекова |Туған күні=06.06.1959 |Туған жері=[[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Азаматтығы={{KAZ}} |Мансабы=актёр |Белсенді жылдары=1991—қазіргі уақытқа дейін |Театр=[[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]] |Марапаттары={{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Шынар Жеңісовна Жанысбекова''' ([[9 қазан]] [[1969 жыл|1969]], Ақтам ауылы, [[Ұйғыр ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық театр және кино актрисасы, тележүргізуші. [[Қазақстан халық әртісі]] (2025). [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] (2018).<ref>{{cite web|url=https://www.zharar.ru/kz/biography/32529-biografija.html|title=Өмірбаян: Шынар Жанысбекова Жеңісқызы|author=|date=2016-12-23|work=|publisher=zharar.ru|accessdate=2026-03-20|lang=kk}}</ref> == Өмірбаяны == 1969 жылы Алматы облысы Ұйғыр ауданы Ақтам ауылында туған. 1990 жылы [[Қазақ ұлттық өнер академиясы|Т. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық театр және көркемсурет институтын]] «Театр және кино актрисасы» мамандығы бойынша бітірген.<ref>{{cite web|url=https://www.lat.egemen.kz/article/310146-shynar-zhanysbekova-onegeli-taghdyrdynh-shuaghy-omirinhe-saulesin-tusiredi|title=Шынар Жанысбекова: Өнегелі тағдырдың шуағы өміріңе сәулесін түсіреді|author=Айгүл Аханбайқызы|date=2022-04-22|work=|publisher=Егемен Қазақстан|accessdate=2026-03-20|lang=kk}}</ref> 1991 жылы [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры]]ның труппасына қабылданды.<ref>{{cite web|url=https://qamshy.kz/kz/article/18475-shynar-zhanysbekova-qr-enhbek-sinhirgen-qayratkeri-ataghyn-aldy.html|title=Шынар Жанысбекова «ҚР еңбек сіңірген қайраткері» атағын алды|author=Нұрғали Нұртай|date=2016-12-18|work=|publisher=qamshy.kz|accessdate=2026-03-20|lang=kk}}</ref> Театрдан бөлек, «[[Хабар (телеарна)|Хабар]]<nowiki/>» телеарнасындағы «77 күн», «Әйелдер, әйелдер…», «Дудар-ай» бағдарламаларының жүргізушісі ретінде елге танымал болды. == Кинорөлдері == «Қазақ тарихы», «Қыз жылады», «Жол шамы», «Қара шаңырақ», «Залалсыздандыру», «Мент», «Аманат», «Ақ сұңқар», «Тақиялы періште — 2», «Айналайын», «Жас ұлан», «Арман қала — Астана», «Әке», «Апке», «Іңкәр жүрек», «Талан», «Мұздағы алын», «Абзал жан», «Әке» және т.б. == Марапаттары == * 2015 — Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы мемлекеттердің ортақ мәдени кеңістігін қалыптастыру мен дамытуға, мәдениет және өнер саласындағы ынтымақтастық идеяларын іске асыруға қосқан елеулі үлесі үшін [[ТМД парламентаралық ассамблеясы]]ның «Мәдениет пен өнерді дамытуға қосқан үлесі үшін» құрмет белгісімен марапатталды.<ref>{{Cite web |url=https://iacis.ru/upload/iblock/5be/inf63_i_ii.pdf |title=Постановление Совета Межпарламентской Ассамблеи государств - участников Содружества Независимых Государств от 16 апреля 2015 года № 22 «О награждении почётными знаками Межпарламентской Ассамблеи государств - участников Содружества Независимых Государств «За заслуги в развитии культуры и искусства», «За заслуги в развитии печати и информации», «За заслуги в развитии физической культуры, спорта и туризма» |accessdate=2019-07-30 |archivedate=2017-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506085440/http://iacis.ru/upload/iblock/5be/inf63_i_ii.pdf |url-status=dead }}</ref>. * 2016 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталды; * 2016 — «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» атағы берілді; * 2025 (24 қазан) — ұлттық мәдениетті дамыту мен насихаттауға қосқан ерекше үлесі, мәдениет саласындағы көрнекті жетістіктері және Қазақстан Республикасы алдындағы еңбегі үшін «[[Қазақстан халық әртісі]]<nowiki/>» құрметті атағы берілді.<ref>[https://www.akorda.kz/ru/nakanune-dnya-respubliki-prezident-podpisal-ukaz-o-prisuzhdenii-ryadu-grazhdan-gosudarstvennyh-nagrad-239914 Накануне Дня Республики Президент подписал Указ о присуждении ряду граждан государственных наград 24 октября 2025 года]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұйғыр ауданында туғандар]] [[Санат:Қазақстан актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 30 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан киноактрисалары]] [[Санат:Қазақ ұлттық өнер академиясы түлектері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театры тұлғалары]] he2jj93uw2t4bu6cai23lbpd6o18du6 Ирина Викентьевна Боречко 0 776818 3638793 3589886 2026-08-03T12:38:40Z 1nter pares 146705 3638793 wikitext text/x-wiki {{Спортшы |есімі=Ирина Боречко |шынайы есімі=Ирина Викентьевна Боречко |туған күні=13.01.1972 |туған жері={{туғанжері|Қарағанды|Қарағандыда}}, [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |азаматтығы={{USSR}}<br />{{KAZ}} |бойы=178 |салмағы=67 |медальдары={{турнир|[[Әйелдер арасындаөғы гандболдан Азия чемпионаты|Азия чемпионаты]]}} {{медаль|Алтын|[[Алматы 2002]]}} {{турнир|[[Азия ойындары]]}} {{медаль|Күміс|[[2002 жылғы жазғы Азия ойындары|Пусан 2002]]}} {{медаль|Күміс|[[Жазғы Азия ойындары 2006|Доһа 2006]]}} }} '''Ирина Викентьевна Боречко''' ([[13 қаңтар]] [[1972 жыл|1972]]; [[Қарағанды|Қарағанда]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — қазақстандық гандболшы, 2002 жылғы Азия чемпионы, Азия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері, [[Қазақстан Республикасының халықаралық дәрежедегі спорт шебері]].<ref>[http://www.karsport.kz/m/history/3207 Официальный сайт Управления физической культуры и спорта Карагандинской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107010254/http://www.karsport.kz/m/history/3207 |date=2017-11-07 }} {{ref|ru}}</ref> == Өмірбаяны == Балалық шағында жүзумен айналысқан, кейін гандболға ауысқан. 12 жасынан бастап Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы Афанасий Лидің қол астында жаттыққан. [[Қазақ спорт және туризм академиясы|Қазақ дене шынықтыру және спорт институтының]] түлегі, Алматының «Экономист» және «Алматы» клубтарында өнер көрсеткен, Ресей және Түркия чемпионаттарында ойнаған.<ref>[http://www.nv.kz/2008/11/26/10563/ Куда приводят мячи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305020337/http://www.nv.kz/2008/11/26/10563/ |date=2016-03-05 }} {{ref|ru}}</ref><ref name=Sports.Kz>[https://www.sports.kz/news/ganbdol-irinyi-borechko-vozvraschaetsya Ганбдол. Ирины Боречко возвращается] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107015929/https://www.sports.kz/news/ganbdol-irinyi-borechko-vozvraschaetsya |date=2017-11-07 }} {{ref|ru}}</ref> 1999 жылдан 2008 жылға дейін Қазақстан құрамасында өнер көрсетіп, 2002 жылы гандболдан Азия чемпионатында жеңіске жетті, 2002 және 2006 жылдары Азия ойындарының екі дүркін күміс жүлдегері атанды, әлем чемпионаттарына қатысып, Олимпиадада өнер көрсетті.<ref name=Sports.Kz /> 2008 жылы Ирина Боречко спорттық мансабын аяқтады,<ref>[http://sports.kz/news/irina-borechko-reshila-zavershit-sportivnuyu-kareru Ирина Боречко решила завершить спортивную карьеру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305014743/http://sports.kz/news/irina-borechko-reshila-zavershit-sportivnuyu-kareru |date=2016-03-05 }} {{ref|ru}}</ref> 2004 жылдан бастап жаттықтырушылық курстарға қатысып келеді.<ref name=Sports.Kz/> 2009 жылы Қарағандының гандбол тобын басқарып, Қазақстан чемпионатында қола жүлде жеңіп алды.<ref>[http://sports.kz/news/irina-borechko-eto-dlya-nas-bolshoy-uspeh Ирина Боречко: «Это для нас большой успех»] {{ref|ru}}</ref> 2014 жылдан бастап Беларусьтің БНТУ-БЕЛАЗ клубында жұмыс істейтін жаттықтырушы, 2004/2005 жылдары туған қыздар командасын жаттықтырады.<ref>[http://zhodinonews.by/2016/01/06/d0-b6-d0-be-d0-b4-d0-b8-d0-bd-d0-ba-d0-b8-d0-bf-d0-be-d0-ba-d0-b0-d0-b7-d0-b0-d0-bb-d0-b8-d1-85-d0-be-d1-80-d0-be-d1-88-d0-b8-d0-b9-d0-b3-d0-b0-d0-bd-d0-b4-d0-b1-d0-be-d0-bb/ Жодинки показали хороший гандбол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107011154/http://zhodinonews.by/2016/01/06/d0-b6-d0-be-d0-b4-d0-b8-d0-bd-d0-ba-d0-b8-d0-bf-d0-be-d0-ba-d0-b0-d0-b7-d0-b0-d0-bb-d0-b8-d1-85-d0-be-d1-80-d0-be-d1-88-d0-b8-d0-b9-d0-b3-d0-b0-d0-bd-d0-b4-d0-b1-d0-be-d0-bb/ |date=2017-11-07 }} {{ref|ru}}</ref><ref>[https://homiel.regiony.by/бизнес/индивидуальные-предприниматели/Л/#!news/3554 В Жодино начнут готовить спортсменок по гандболу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161212214630/https://homiel.regiony.by/%D0%B1%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81/%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B8/%D0%9B/#!news/3554 |date=2016-12-12 }} {{ref|ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан гандболшылары]] [[Санат:Алматы ГК ойыншылары]] [[Санат:Гандболдан Азия чемпиондары]] [[Санат:Қазақ спорт және туризм академиясы түлектері]] 34qp9iy56z3o0z8hbfquc24h4yma9a5 Райса Нұрғалиқызы Нұржанова 0 776868 3638794 3568786 2026-08-03T12:40:38Z 1nter pares 146705 /* */ 3638794 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Райса Нұржанова|Шынайы есімі=Райса Нұрғалиқызы Нұржанова|Туған жері={{туғанжері|Петропавл|Петропавлда}}, [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Туған күні=23.05.1931|Қайтыс болған күні=02.05.2004|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Қазақстан]]|Азаматтығы={{USSR}}<br />{{KAZ}}|Мамандығы=фтизиатр дәрігер|Білімі=[[Қазақ ұлттық медицина университеті|С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті]]|Ұлты=[[Қазақтар|қазақ]]|Марапаттары={{Социалистік еңбек ері}} {{Ленин ордені}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}}}} '''Райса Нұрғалиқызы Нұржанова''' ([[23 мамыр]] [[1931 жыл|1931]], [[Петропавл]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 мамыр]] [[2004 жыл|2004]], [[Семей]], [[Қазақстан]]) — фтизиатр дәрігер, [[Социалистік еңбек ері]] (1978). Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген дәрігері (1978).<ref>{{cite web|url=https://semeylib.kz/?page_id=10594&lang=ru|title=Нуржанова Раиса Нургалиевна (1931-2003)|author=|date=|work=|publisher=Абай атындағы облыстық әмбебап кітапханасы|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref> == Өмірбаяны == 1931 жылғы 23 мамырда [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]]-і Петропавл қаласында туған. Орта мектепті және фельдшерлік-акушерлік училищені, 1958 жылы [[Қазақ ұлттық медицина университеті|Алматы медициналық институтын]] бітірген. Семей облысы Ақсуат ауданы Қызыл-Қастек ауылында дәрігер болып жұмыс істеген. 1959 жылдан 1963 жылға дейін педиатр болып жұмыс істеген, 1963 жылдан бастап Семейдегі туберкулезге қарсы диспансерде фтизиатр қызметін атқарған. Дәрігерлік қызметінде ауруларды диагностикалау мен алдын алу саласында озық әдістерді енгізген. Халық денсаулығын дамытудағы елеулі еңбегі үшін 1978 жылғы 23 қазанғы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Еңбек Қызыл Ту ордені мен «Балға мен орақ» алтын медалімен бірге [[Ленин ордені]] атағына ие болған.<ref>{{cite web|url=http://abaioblarhiv.kz/kz/news.htm?id=1145|title=Нұржанова Раиса Нұрғалиқызы|author=|date=|work=|publisher=Абай облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының "Абай облысы мемлекеттік архиві" коммуналдық мемлекеттік мекемесі|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref> [[Семей]] қаласында тұрған, 2004 жылғы 2 мамырда қайтыс болған. Ескі қала зиратында жерленген. == Марапаттары == * Социалистік Еңбек Геройы — 1978 жылғы 23 қазанғы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен берілген; * [[Ленин ордені]] ([[1978 жыл|1978]]); * [[Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі]].<ref>{{cite web|url=https://warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=22249|title=Нуржанова Раиса Нургалиевна|author=|date=|work=|publisher=warheroes.ru|accessdate=2026-03-22|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті түлектері]] [[Санат:КСРО фтизиатрлары]] [[Санат:Қазақстан фтизиатрлары]] [[Санат:Семейде жерленгендер]] lsf3ldkutjaoqdm4b761bsvnzwniwj7 Орал Аминовна Атаниязова 0 777102 3638795 3569653 2026-08-03T12:42:27Z 1nter pares 146705 /* */ 3638795 wikitext text/x-wiki {{Саясаткер|Есімі=Орал Атаниязова|Туған күні=18.05.1956|Шынайы есімі={{lang-kaa|Oral Aminovna Ataniyazova}}|Азаматтығы={{USSR}}<br />{{UZB}}|Білімі=Ташкент педиатриялық медицина институты Нүкіс филиалы|Марапаттары=Голдман қоршаған орта сыйлығы (2000)<br />Қарақалпақстан еңбек сіңірген ғылым қайраткері<br />I дәрежелі «Соғлом авлод үшін» ордені|Ғылыми дәрежесі=медицина ғылымдары докторы|Ұлты=[[Қарақалпақтар|қарақалпақ]]|Мансабы=Қарақалпақстан медицина институты ректоры|Туған жері=[[Қарақалпақстан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қарақалпақ АССР]], [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Партиясы=[[Өзбекстан Либерал-демократиялық партиясы|ӨзЛиДеП]] }} '''Орал Аминовна Атаниязова''' ({{Lang-kaa|Oral Aminovna Ataniyazova}}; {{Lang-uz|Oral Aminovna Ataniyazova}}; [[18 мамыр]] [[1956 жыл|1956]], [[Қарақалпақстан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қарақалпақ АССР]], [[Өзбек Кеңестік Социалистік Республикасы|Өзбек КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) — [[Қарақалпақтар|қарақалпақ]] дәрігері, ғалым және мемлекет қайраткері, медицина ғылымдарының докторы. 2020 жылдан бастап Қарақалпақстан медицина институтының ректоры. Өзбекстан Республикасы [[Олий Мәжілісінің Сенаты]] III және IV шақырылымдары мүшесі. == Өмірбаяны == Орал Аминовна Атаниязова 1956 жылы Қарақалпақ АССР туған. 2001 жылы Ташкент педиатриялық медицина институтының Нүкіс филиалының директоры болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/182|title=Ректорат Каракалпакский медицинский институт|website=Портал государственной власти Республики Каракалпакстан|accessdate=2021-04-02|lang=ru|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174729/http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/182|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Вновь избранные сенаторы: кто они?|lang=ru|url=https://www.gazeta.uz/ru/2015/01/16/senators/|website=Газета.uz|date=2015-01-16|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210411041914/https://www.gazeta.uz/ru/2015/01/16/senators/|url-status=live}}</ref> 2015 жылы Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісі Сенатының III шақырылымына сайланды, Сенаттың халықаралық қатынастар, сыртқы экономикалық байланыстар, шетелдік инвестициялар және туризм мәселелері жөніндегі комитетінің мүшесі болды.<ref>{{Cite web|title=Парламентарии Узбекистана за диалог между всеми нациями во имя мирного и инклюзивного будущего|lang=ru|url=https://xs.uz/ru/post/parlamentarii-uzbekistana-za-dialog-mezhdu-vsemi-natsiyami-vo-imya-mirnogo-i-inklyuzivnogo-buduschego|website=xs.uz|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174729/https://xs.uz/ru/post/parlamentarii-uzbekistana-za-dialog-mezhdu-vsemi-natsiyami-vo-imya-mirnogo-i-inklyuzivnogo-buduschego|url-status=live}}</ref> 2020 жылы Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісі Сенатының IV шақырылымына қайта сайланды, Сенаттың ғылым, білім беру және денсаулық сақтау мәселелері жөніндегі комитетінің мүшесі болды.<ref>{{Cite web|url=https://lex.uz/docs/5108384|title=327-IV-сон 10.06.2020. О создании межпарламентской группы Олий Мажлиса Республики Узбекистан по сотрудничеству с Национальной Ассамблеей Республики Корея|lang=ru|website=lex.uz|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174722/https://lex.uz/docs/5108384|url-status=live}}</ref> 2020 жылғы 20 мамырдағы Үкімет қаулысымен Орал Аминовна Атаниязова Қарақалпақстан медицина институтының ректоры болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|title=Постановлением Правительства назначены новые ректоры|url=https://www.uzdaily.uz/ru/post/52071|lang=ru|website=UzDaily.uz|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174722/https://www.uzdaily.uz/ru/post/52071|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uz.sputniknews.ru/20200520/Naznacheny-rektory-vuzov-v-Tashkente-i-Nukuse-14174463.html|title=Назначены ректоры вузов в Ташкенте и Нукусе|lang=ru|website=Sputnik Узбекистан|date=2020-05-20|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174723/https://uz.sputniknews.ru/20200520/Naznacheny-rektory-vuzov-v-Tashkente-i-Nukuse-14174463.html|url-status=live}}</ref> == Ғылыми қызметы == Мәскеуде медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алғаннан кейін, Атаниязова 1992 жылы Қарақалпақстанда репродуктивті жастағы 5000 әйел арасында сауалнама жүргізді. Нәтижелері таңқаларлық болды: сауалнамаға қатысқан әйелдердің 90%-дан астамында жүктілік немесе босану кезінде қандай да бір асқынулар болған.<ref>{{Cite web|title=Ask us, involve us|lang=en|website=[[UNEP]]|url=http://www.unep.org/ourplanet/imgversn/113/atan.html|date=2012-02-07|accessdate=2021-04-02|archivedate=2012-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207151424/http://www.unep.org/ourplanet/imgversn/113/atan.html|url-status=dead}}</ref> Бұл жағдай Қарақалпақстанмен шектесетін [[Арал теңізі]] аймағындағы экологиялық апатпен байланысты болды. Осы қорытындыларға жауап ретінде Атаниязова «Perzent» деп аталатын Қарақалпақ репродуктивті денсаулық және қоршаған орта орталығын құрды.<ref>{{Cite web|lang=en|title=Perzent--Karakalpak Center for Reproductive Health and Environment|url=http://www.friends-partners.org/CCSI/nisorgs/uzbek/perzent.htm|website=Friends-Partners.org|date=2009-05-10|accessdate=2021-04-02|archivedate=2009-05-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090510070508/http://www.friends-partners.org/CCSI/nisorgs/uzbek/perzent.htm|url-status=dead}}</ref> Репродуктивті денсаулық саласындағы тәжірибесін пайдалана отырып, көптеген халықаралық конференцияларда негізгі баяндамашы болды және [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]нда сөз сөйледі.<ref>{{Cite web|url=http://www.goldmanprize.org/node/76|title=Oral Ataniyazova|lang=en|website=GoldmanPrize.org|date=2006-05-16|accessdate=2021-04-02|archivedate=2006-05-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060516055658/http://www.goldmanprize.org/node/76|url-status=dead}}</ref> == Марапаттары == * Голдман қоршаған орта сыйлығы (2000).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.goldmanprize.org/recipient/oral-ataniyazova/|title=Oral Ataniyazova|website=GoldmanPrize.org|publisher=Goldman Environmental Foundation|accessdate=2021-04-02|archivedate=2021-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210423174721/https://www.goldmanprize.org/recipient/oral-ataniyazova/|url-status=live}}</ref> * Қарақалпақстан еңбек сіңірген ғылым қайраткері. * I дәрежелі «Соғлом авлод үшін» ордені.<ref>{{cite web|url=https://senat.uz/ru/senat-commissions/commissions-senator/80|title=Атаниязова Орал Аминовна|author=|date=|work=|publisher=senat.uz|accessdate=2026-03-24|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Нүкісте туғандар]] [[Санат:Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің сенаторлары]] [[Санат:Өзбекстандағы жоғары оқу орындары ректорлары]] [[Санат:Өзбекстан медиктері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Өзбекстан ғалымдары]] pkqecphdt1ka8twbfdv4xg5vjs6rkou Нигина Минхожевна Шаропова 0 777614 3638775 3638768 2026-08-03T12:01:23Z Nurken 111493 3638775 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нигина Шаропова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 27.06.1959 |Туған жері = {{туғанжері|Душанбе{{!}}Сталинабад|Душанбеде}}, [[Тәжік Кеңестік Социалистік Республикасы|Тәжік КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 27.06.2021 |Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Душанбе|Душанбеде}}, [[Тәжікстан]] |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = |Жұмыс орны = [[Тәжікстан Денсаулық сақтау министрлігі]] |Ғылыми дәрежесі = Медицина ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = [[Тәжік мемлекеттік медициналық университеті]] |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нигина Минхожевна Шаропова''' ({{lang-tg|Нигина Минҳоҷевна Шаропова}}; [[27 маусым]] [[1959 жыл|1959]], [[Душанбе|Сталинабад]] – [[27 маусым]] [[2021 жыл|2021]], [[Душанбе]]) — кеңестік және тәжікстандық нарколог, [[Тәжікстан Денсаулық сақтау министрлігі]]нің бас психиатры (2000–2009), Тәжікстанның бұрынғы вице-премьер-министрі, медицина ғылымдарының докторы (2001) және профессор (2005). Шаропова 1959 жылғы 27 маусымда [[Душанбе]]де әйгілі ғалым және психиатр, профессор Минходж Гуломовтың отбасында дүниеге келген. Оның әкесі 1995 жылы Тәжікстан астанасында қарулы шабуыл кезінде қаза тапқан. Шаропова да әкесінің мамандығын таңдап, 1982 жылы Тәжікстан медициналық институтын бітіріп, 1982 жылдан 1984 жылға дейін Тәжікстан мемлекеттік университетінің психиатрия кафедрасында клиникалық ординатор болып жұмыс істеді. 1984–1993 жылдары ол ординатор-дәрігер, Республикалық клиникалық психоневрологиялық диспансердің бөлім меңгерушісі болды. 1986 жылы Шаропова [[Мәскеу]]де «Жедел алкогольдік сандырақ кезіндегі Кандинский-Клерамбод симптомының клиникасы және дамуы» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады, ал 2001 жылы қайтадан Мәскеуде Ресей Ғылым академиясының академигі, профессор Т.Б. Дмитриевтің жетекшілігімен «Жедел ағымдағы күрделі алкогольдік психоздар» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1993 жылдан 1995 жылға дейін Шаропова Республикалық балалар мен жасөспірімдердің психикалық денсаулығы орталығының бірінші бас дәрігері қызметін атқарды. 1995 жылдан 1997 жылға дейін ол Тәжікстанның медициналық мамандарды даярлау жөніндегі жоғары оқу орнынан кейінгі институтының психиатрия кафедрасын басқарды. 1997 жылдан 2021 жылғы маусымға дейін ол Авиценна атындағы Тәжік мемлекеттік медицина университетінің профессор М.Г. Гулямов атындағы психиатрия және наркология кафедрасын басқарды. 1999 жылы [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]]ның жарлығымен ол [[Тәжікстан премьер-министрі]]нің әлеуметтік мәселелер жөніндегі орынбасары болып тағайындалды, бұл қызметте 2004 жылға дейін болды. Содан кейін [[Тәжікстан Денсаулық сақтау министрлігі|Тәжікстан Денсаулық сақтау министрі]]нің орынбасары (2004–2006) болып жұмыс істеді. Шаропова Абуали Ибни Сино атындағы Тәжік мемлекеттік медициналық университетінің профессор М.Г. Гуломов атындағы психиатрия және наркология кафедрасының меңгерушісі болды (1997–1999; 2006 жылдан бастап). Шаропова — 100-ден астам ғылыми еңбектер мен мақалалардың, жоғары медициналық оқу орындарына арналған оқулықтардың, 6 оқу-әдістемелік нұсқаулықтың, 5 әдістемелік ұсыныстың, 20 ғылыми мақаланың, 56 тезистің, 3 рационализациялық ұсыныстың авторы, «Ресей медицина ғылымдары академиясының корреспондент мүшесі. Ол медицина ғылымдарының кандидаты дәрежесін алу үшін 5 кандидаттың диссертациясын қорғауға жетекшілік етті. Оның басшылығымен ана мен бала денсаулығын қорғау мәселелері шешілді, сондай-ақ Тәжікстанның емшек сүтімен емізу туралы заңының жобасы, Тәжікстан Республикасының репродуктивті денсаулық туралы ұлттық жоспары және т.б. әзірленді. Нигина Шаропова II дәрежелі «Құрмет» орденімен (2011), КСРО Денсаулық сақтау министрлігінің Құрмет грамотасымен (1990), «Мир» халықаралық телекомпаниясының «Құрмет белгісімен» (2003), [[Тәжікстан Жоғарғы Кеңесі]]нің 16-сессиясының 20 жылдығына арналған «Құрмет белгісімен» марапатталған. Шаропова 2021 жылы өзінің туған күнінде (27 маусым) қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/nigina-sharopova-%D2%B3am-vafot-kard/?ysclid=mn95urhhi4897646189|title=Нигина Шаропова ҳам вафот кард|accessdate=2026-03-28|lang=tg}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://centrasia.org/person2.php?st=1013881267&ysclid=mn9676rj4m273200344#gsc.tab=0|title=Шаропова Нигина Минхожевна|accessdate=2026-03-28|lang=ru}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2021/06/27/professor-nigina-sharopova-skonchalas-v-den-svoego-rozhdenija/|title=Нигина Шаропова скончалось в день своего день рождения|accessdate=2026-03-28|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Шаропова, Нигина Минхожевна}} iickue4b57m9ep3ki6cxugpp8n36id7 Уикипедия:Кешегі ең көп қаралған 1000 мақала 4 780876 3638847 3638388 2026-08-03T15:00:16Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3638847 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-02'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="2906" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 2 906] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="1027" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 1 027] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="400" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 400] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Жеке батылдығы үшін ордені]] | data-sort-value="175" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 175] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Google Chrome]] | data-sort-value="128" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Chrome 128] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Google]] | data-sort-value="120" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 120] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="106" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 106] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Counter-Strike]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike 97] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Төс (құрал)]] | data-sort-value="92" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%81_%28%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%29 92] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 91] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="88" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 88] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 84] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Zhezkazgan Air]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 84] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="83" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 83] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Тобо қаған]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D0%BE_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 81] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Сарыөлең (Күршім ауданы)]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3_%28%D0%9A%D2%AF%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 80] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Шина]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BD%D0%B0 80] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Мемлекеттік геодезиялық тораптар]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80 78] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 78] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақстандағы футбол]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 77] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Мария Петровна Дударева]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%94%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0 77] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Емшек]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 77] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Тараншылар]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 76] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Михаил Иванович Баранов]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 76] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Бостандық ауданы (Алматы)]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 76] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Нивальды белдеу]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83 75] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 75] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Астана LRT]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_LRT 74] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Нұрлы Асылбекұлы Бектұрсынов]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 73] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Көктүріктер]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 73] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 73] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Уикипедия:Жедел тізімдеу]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%83 72] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 71] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Қаратоғай (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 70] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Сагымбай Орозбакұлы]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B3%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Буындардың жіктелуі]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%83%D1%96 69] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Сұраншы батыр Ақынбекұлы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 69] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Ксения Непотребная]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%8F 69] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстан Компартиясының басшылары (1920-1991)]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%281920-1991%29 68] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Аралбай батыр Әлібекұлы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 68] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 68] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қазақстандағы минералды ресурстар]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 67] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Ерболат Заманбекұлы Батталханов]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 67] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Қатысушы:Mattennut]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AMattennut 67] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Бауырсақ]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 66] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 65] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 65] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Дін Мұхаммад мешіті]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%B4_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 64] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Геодезиялық жиілендіру және түсіру тораптары]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B8%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83_%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 63] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Сайран]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 63] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 60] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Hybrid Theory]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hybrid_Theory 60] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Керме]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5 59] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Топографиялық түсіріс]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D1%96%D1%81 59] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 59] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Мойун-чур ескерткіші]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%83%D0%BD-%D1%87%D1%83%D1%80_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 56] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Хвича Кварацхелия]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B2%D0%B8%D1%87%D0%B0_%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D1%85%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%8F 56] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 55] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Трухмендер]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D1%83%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 55] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Google Earth]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Earth 53] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Шымкент қалалық өзбек драма театры]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 52] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Хамит Маданұлы Маданов]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 52] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 51] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="51" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 51] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 49] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 49] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[(14) Ирена]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%2814%29_%D0%98%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 49] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Тақиялы періште]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5 47] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 47] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[SuperStar KZ]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SuperStar_KZ 45] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[URL]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 45] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 44] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Сәбит Әбдімүтәліұлы Әбдіқалықов]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 44] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[КешYOU]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 44] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[UNIX]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UNIX 44] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[15 шілде]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 44] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Наймандар]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 43] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 42] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 41] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 40] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Екабпилс]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D0%BF%D0%B8%D0%BB%D1%81 40] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 39] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[:Сурет:Айдана Егеубаева.jpg|Сурет:Айдана Егеубаева.jpg]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D0%B3%D0%B5%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0.jpg 39] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[:Санат:Атырау облысы қыстаулары|Санат:Атырау облысы қыстаулары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 39] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Ысты]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 38] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Мұрат Болатұлы Бисембин]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D0%BD 38] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Айка (фильм)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BA%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 38] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Борис Рафаилович Рубаненко]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81_%D0%A0%D0%B0%D1%84%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 37] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 37] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[2015 жыл]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 36] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[HTML]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 36] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 36] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 36] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Арғын]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 35] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Астана]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 35] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[1974]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1974 35] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 34] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Страхил-Войвода (Кырджали облысы)]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BB-%D0%92%D0%BE%D0%B9%D0%B2%D0%BE%D0%B4%D0%B0_%28%D0%9A%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 34] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Нұрсұлу Елубайқызы Тапалова]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 34] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қанттың пайдасы және оның пайдалану ерекшілігі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 33] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 33] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Табын]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 33] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Ысырап]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%BF 32] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[1969]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1969 32] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 32] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[FlyArystan]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=FlyArystan 32] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 32] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 32] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Facebook]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Facebook 32] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 32] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Алғашқы қауымдық құрылыс]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81 30] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Devil may cry 3]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Devil_may_cry_3 30] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Linkin Park]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linkin_Park 30] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[МедиаУики:Gadgets-definition]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 30] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 30] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[1929]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1929 30] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 30] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 29] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 29] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 29] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[IPhone]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IPhone 29] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Қазақстан Республикасының Әскери полициясы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[15 қаңтар]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80 29] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 29] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 29] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 28] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[1995]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1995 28] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 28] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Жаманшың]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%A3 28] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[:Санат:Қыстаулар|Санат:Қыстаулар]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 28] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Беріш]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 27] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Qazsport]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazsport 27] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Рахат кондитер фабрикасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 27] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Жігіт сөзі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96 27] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 27] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Антикалық мәдениеттегі философия]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 27] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Қытай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[1942]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1942 27] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Шугнандар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B3%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[1971]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1971 27] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 26] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Салауат]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 26] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 26] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Су]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 26] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Python]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 26] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Ақша-несие саясаты]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0-%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 26] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Тоқтамыс пен Әмір Темір соғысы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[1968]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1968 26] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[15 сәуір]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 25] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[1970]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1970 25] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Ресей]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 25] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Одиссея]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 25] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Олимпиадалық жаттығу және спорт орталығы (Кюр)]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B_%28%D0%9A%D1%8E%D1%80%29 25] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 25] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[5:32]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5%3A32 25] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[1990]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1990 25] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Mercedes-Benz]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mercedes-Benz 25] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 25] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Суан]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 25] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Шашыратқы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 25] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 24] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Pioneer 10]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Pioneer_10 24] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Алматы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Таз руы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 24] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[JavaScript]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=JavaScript 24] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Ит]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 24] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Microsoft]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft 24] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Linux]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 24] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 24] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Дулат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[1927]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1927 24] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Күйек байлау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[1948]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1948 23] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Ветеринария]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Адай]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 23] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 23] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[1977]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1977 23] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[1926]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1926 23] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Bank RBK]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_RBK 23] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Қатысушы:Тұтқабай ФАЗЫЛБЕК]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%A2%D2%B1%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A4%D0%90%D0%97%D0%AB%D0%9B%D0%91%D0%95%D0%9A 23] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Албан руы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 23] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Bank of Communications]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_Communications 23] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Microsoft Excel]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft_Excel 23] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 23] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[1943]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1943 23] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Бру]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D1%83 23] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Big Time Rush]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Big_Time_Rush 23] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 23] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Зікірия Заманханұлы Жандарбек]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%96%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 23] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Lurkmore.to]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Lurkmore.to 22] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қайрат (футбол клубы)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 22] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Одиссея (фильм, 2026)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 22] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Lloyds Banking Group]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Lloyds_Banking_Group 22] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[1916]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916 22] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Шынқожа руы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D1%80%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Oracle Database]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Oracle_Database 22] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 22] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Тама]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 22] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Балқаш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 21] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Мұхамедхан Сейтқұлұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[DC Studios]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=DC_Studios 21] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 21] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[IPad]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IPad 21] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 21] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Polandball]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Polandball 21] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Елхан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Ninety One]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 21] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Forbes]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Forbes 21] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[OTAU TV]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OTAU_TV 21] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[T-ara]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=T-ara 21] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Mozilla Firefox]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mozilla_Firefox 21] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Қырықбай Сатқынбайұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Қаған]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[ING Group]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ING_Group 20] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Жасуша]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 20] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Сая Оразғалиева]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Құран]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Алакөл (көл)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 20] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Cadillac]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Cadillac 20] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 20] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[2006]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2006 20] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Медицина]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 20] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Сәуір]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 20] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 20] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 19] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 19] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Wi-Fi]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Wi-Fi 19] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Қосаяқтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 19] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[EXO]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=EXO 19] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 19] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 19] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Алшын]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 19] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 19] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Мұхаметжан Түймебайұлы Түймебаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 19] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Сатай Мақсұтұлы Сыздықов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Түркия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[1901]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1901 18] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Азия]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қаратоғай (Шығыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Baq.kz]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Baq.kz 18] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Google Street View]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Street_View 18] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Дін]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 18] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Google Play]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Play 18] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Aviata]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Aviata 18] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Туризм]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 18] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[A.Z. (Ninety One)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 18] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[МедиаУики:Statistics-footer]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 18] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 18] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Әлімғазы Сұмағұлұлы Райымбеков]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 18] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Әмина Ерғожақызы Өмірзақова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[15 қараша]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0 18] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Мыңбай Сұлтанбеков]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Калинино (Шығыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BE_%28%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 18] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Systematic Entomology]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Systematic_Entomology 18] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қалқа шайқасы (1380)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B_%281380%29 18] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 17] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 17] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[IC 544]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 17] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 17] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 17] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 17] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[BTS]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 17] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[15 жыл]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 17] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Шымкент]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 17] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Netflix]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Netflix 17] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Шежіре]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 17] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Криштиану Роналду]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 17] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Rotten Tomatoes]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Rotten_Tomatoes 17] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Java SE]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Java_SE 17] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Гибралтар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Сиқым]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 17] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Жаныс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 17] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Bunyaviricetes]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bunyaviricetes 16] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Етеккір]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 16] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Еуропа]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 16] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[China Everbright Bank]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=China_Everbright_Bank 16] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 16] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Әже]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 16] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Әл-Бақара сүресі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Costa Concordia]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Costa_Concordia 16] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Шәкенбай Байназаров]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[BI Group]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BI_Group 16] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 16] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Freedom of the Seas]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Freedom_of_the_Seas 16] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 16] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 16] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[NGC 1213]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=NGC_1213 16] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Мұхамеджан Тынышбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Gemini]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Gemini 16] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 16] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Электротехника және Электроника Инженерлер Институты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%98%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%98%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Мүліктік емес жеке құқық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Curiosity]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Curiosity 15] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Ақпарат технологиясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 15] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Билли Мэйс]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B9%D1%81 15] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Ернар Айдар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Қазақстан қонақ үйлері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 15] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Қымыз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 15] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Bank of China]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_China 15] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Қазақ есімдері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Назарбаевтың жеке басына табыну]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83 15] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Есекжем]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 15] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 15] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Blogger]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Blogger 15] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Омбы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B1%D1%8B 15] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Жетіру]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 15] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Алла Илчун]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D0%98%D0%BB%D1%87%D1%83%D0%BD 15] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Ботбай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Жапония]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[NATO]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=NATO 15] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Huawei]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Huawei 15] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 15] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[British Airways]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=British_Airways 15] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Нобель сыйлығы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 14] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[:Сурет:Sura36.pdf|Сурет:Sura36.pdf]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura36.pdf 14] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қияттар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Зат есім]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 14] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Келінжан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қанжығалы руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 14] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Уикипедия:Форум/Басқалар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Зығыр майы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D1%8B 14] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[BMW]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BMW 14] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 14] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Байбақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Барлас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Лы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D1%8B 14] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Тараз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 14] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 14] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Қаңлы (тайпа)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Қызылтау болысы (Қарқаралы уезі)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%83%D0%B5%D0%B7%D1%96%29 14] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қазақ тіліндегі арабизмдер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B7%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Қызыл қасқыр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 14] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Qazaq Air]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaq_Air 14] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Кваву]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%B2%D1%83 14] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Логистика]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 14] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 14] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Ыстықкөл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 14] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[СТС]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%A2%D0%A1 14] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Greenpeace]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Greenpeace 14] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Stromae]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Stromae 14] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Мальдив Республикасы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B8%D0%B2_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Уикипедия:Зертхана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Түйелер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қызыладыр (Қырғызстан)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%28%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 14] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Павлодар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Боралдай (Бәйдібек ауданы)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 14] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 14] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Сақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Қатысушы:AdilAkhmetov/зертхана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AAdilAkhmetov%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Ұмай ана]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Lacoste]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Lacoste 14] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Отырар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Талиға Бекхожина]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B0 14] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Genshin Impact]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Genshin_Impact 14] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Strong Girl Bong-Soon]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Strong_Girl_Bong-Soon 14] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[:Санат:Геология|Санат:Геология]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Windows 98]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Windows_98 14] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 13] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 13] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Ландшафт архитектурасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Әли Тасқынұлы Оқапов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Proxy server]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Proxy_server 13] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[SCAT]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 13] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Әнуар Абыханұлы Молдабеков]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B1%D1%8B%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 13] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Жидебай батыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Роза Қуанышқызы Рымбаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Гах]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%85 13] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Game Boy]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Game_Boy 13] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Уикипедия:Жүктеу]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 13] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Тегін]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 13] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Шалқар (көл, Батыс Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 13] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Internet Explorer]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Internet_Explorer 13] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[OneRepublic]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=OneRepublic 13] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[1960]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1960 13] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Жаужүрек мың бала]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 13] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Airbus A320]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Airbus_A320 13] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Бас тарту]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 13] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Ат]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82 13] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Қоқан хандығы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Қарақұс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%81 13] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Уақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[DeepSeek]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=DeepSeek 13] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Steam]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Steam 13] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Компьютер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Қырғыздар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Балық шаруашылығы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Троя соғысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%80%D0%BE%D1%8F_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 13] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Сағат]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 13] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 13] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Nirvana]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nirvana 13] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Жол белгілері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Ислам]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[CAPTCHA]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=CAPTCHA 13] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[IBAN]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IBAN 12] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Шымыр]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 12] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Көсем сұлтан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%81%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Sun Microsystems]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sun_Microsystems 12] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Тарақты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Абсаттар Шәкірұлы Сманов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[4]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4 12] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Грекия]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Қуандық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Маркус Насименту Тейшейра]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%83%D1%81_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%83_%D0%A2%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 12] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 12] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[МедиаУики:Notification-welcome-link]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ANotification-welcome-link 12] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Тәңіршілдік]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 12] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[15 қазан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[SSH]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SSH 12] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[IPhone 7]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IPhone_7 12] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Оқжетпес]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81 12] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Radiohead]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Radiohead 12] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Green Day]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Green_Day 12] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 12] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[CNN]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=CNN 12] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Riot!]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Riot%21 12] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Төртқара]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 12] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 12] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Bek Air]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bek_Air 12] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Ардақ Бекмұратқызы Исатаева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Bilim-all.kz]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bilim-all.kz 12] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Ән-Нас сүресі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 12] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Б. з. д. 35 жыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91._%D0%B7._%D0%B4._35_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Сүндеттеу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 12] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Литва аймақтары]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 12] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[BlackRock]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BlackRock 12] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Сүре]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 12] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 12] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[PHP]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 12] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[1765 жыл]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1765_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 12] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[IBooks]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IBooks 12] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/Typos]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser%2FTypos 12] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Атырау]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Қыша]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%88%D0%B0 12] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[У]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3 12] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Адам ата]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 12] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Тобық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[EBay]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=EBay 12] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Ойық руы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 12] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Керей хан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[MacBook Air]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=MacBook_Air 12] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Өскемен]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 11] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 11] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Topic:Vk3r1vuzs45ku5ft]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Topic%3AVk3r1vuzs45ku5ft 11] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[WWOOF]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=WWOOF 11] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 11] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Арыс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 11] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Алтынай Құлажанқызы Жорабаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Шекті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Төре]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 11] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 11] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[З]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97 11] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Шақшам]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 11] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Торғай (Қостанай облысы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%28%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Күшала]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0 11] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Израиль — Қазақстан қатынастары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%E2%80%94_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Ауа райы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D0%B0_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B 11] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Испания]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[The E.N.D.]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_E.N.D. 11] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 11] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Юсуф сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 11] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Марокко]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%BE 11] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[1415 жыл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1415_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[SQL]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SQL 11] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Зейнеп Ахметова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Daimler AG]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Daimler_AG 11] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Әлібек Мұсаұлы Дінішев]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%B2 11] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Борсық]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 11] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 11] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Орал]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 11] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[1715 жыл]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1715_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 11] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Талқылау:Басты бет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Шоқжұлдыз]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 11] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Үкімет]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 11] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[:Санат:Қазақстан актрисалары|Санат:Қазақстан актрисалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 11] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Білге қаған]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Конъюнктивит]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 11] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Алғи]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 11] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Вахдат (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%85%D0%B4%D0%B0%D1%82_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Quest Pistols]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Quest_Pistols 11] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 11] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 11] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Мажарстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 11] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Technoblade]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Technoblade 11] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Billboard]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Billboard 11] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Microsoft Windows]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft_Windows 11] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Тiлеуке Құлекеұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2i%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Module:DateI18n]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Module%3ADateI18n 11] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 11] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Парсылық сальвадора]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[ISBN]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ISBN 11] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Жәнтекей]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 11] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Шілде]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 11] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[SoundCloud]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SoundCloud 10] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Java Database Connectivity]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Java_Database_Connectivity 10] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[27]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=27 10] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 10] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Amazon Kindle]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Amazon_Kindle 10] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[2023 жыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2023_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Саффат сүресі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%84%D1%84%D0%B0%D1%82_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Қарын бөле]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D0%B5 10] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[15 қыркүйек]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 10] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Ұларлар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Counter-Strike 2]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike_2 10] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[BigSher]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BigSher 10] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Терісаққан (Ақтөбе облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%28%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Жоңышқа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%88%D2%9B%D0%B0 10] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Көкжарлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Чайнатаун]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BD 10] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 10] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Қызылқұрт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Шаймерден Қосшығұлұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%88%D1%8B%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Күкірт қышқылы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Үндістан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Айдар (шаш)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 10] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Кипр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BF%D1%80 10] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Ошақты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[:Санат:Қытай өзендері|Санат:Қытай өзендері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Televisa]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Televisa 10] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Футбол]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Шыбын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Дәулеткерей Шығайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Сембай Бердімұратов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[JDeveloper]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=JDeveloper 10] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[3]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=3 10] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Аша Матай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Талдықорған]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Ет (тағам)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Ләйлә Сұлтанқызы Сеңгірбекова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B9%D0%BB%D3%99_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Қазақ энциклопедиясы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Natus Vincere]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Natus_Vincere 10] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Жер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[:Санат:Шымкент әкімдері|Санат:Шымкент әкімдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Құрбанқұлы Мәлікқұлыұлы Бердімұхамедов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Ми]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 10] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Намаз түрлері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[:Санат:Жапония қалалары|Санат:Жапония қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Сыздық Сұлтан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 10] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[ACE (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Жақайым]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 10] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Армения]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Ибн Сина]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 10] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Жиен]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD 10] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Yamal-401]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Yamal-401 10] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Google Drive]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Drive 10] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 10] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Ақтау]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Асан Мәжит]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 10] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Жатыр аурулары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Кебін]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D1%96%D0%BD 10] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 10] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Қиын-Керіш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8B%D0%BD-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 10] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Биология]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 10] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 10] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Маралжан Мырзақұлова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Touch ID]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Touch_ID 10] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Түменбасы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Madmen]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Madmen 10] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 10] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Даруға]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%83%D2%93%D0%B0 10] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Дәу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83 10] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Мәди Бәпиұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8_%D0%91%D3%99%D0%BF%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Bank of Montreal]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_Montreal 10] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Жаңабай (Дулат)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 10] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қожа]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 10] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Ақ аю]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B0%D1%8E 9] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Мәдина Есмалайқызы Ерәлиева]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%80%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Елдос Тоқтарбай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B4%D0%BE%D1%81_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Василий Васильевич Симачев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 9] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Болат Қонақбайұлы Назаров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Толқын Забирова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%97%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Гомер поэмаларының қазақ тіліне аударылуы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 9] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Fnatic]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Fnatic 9] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 9] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Уикипедия:Өңдеменің түйіндемесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D3%A8%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[SM Entertainment]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SM_Entertainment 9] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Домалақ ана кесенесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[France Football]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=France_Football 9] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Майқы би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Ь]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AC 9] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[The Pretty Reckless]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Pretty_Reckless 9] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Құтлұқ Бұқа (беклербек)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0_%28%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%29 9] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Халифтер тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[The Denver Post]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=The_Denver_Post 9] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[IMDb нұсқасы бойынша 250 ең үздік фильм]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IMDb_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_250_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC 9] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Ұ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 9] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Жүрек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Ericsson]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ericsson 9] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Ген]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BD 9] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Instagram]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Instagram 9] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Естай - Қорлан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Creative Commons]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Creative_Commons 9] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Байназар (ру)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%28%D1%80%D1%83%29 9] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Google Map Maker]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Map_Maker 9] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Қосай]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9 9] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[WildFly]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=WildFly 9] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Clash of Clans]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Clash_of_Clans 9] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Вахдат (Лахш ауданы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%85%D0%B4%D0%B0%D1%82_%28%D0%9B%D0%B0%D1%85%D1%88_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Ethernet]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ethernet 9] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Уикипедия:Барлық Уикипедияларда болуы тиіс мақала тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D1%82%D0%B8%D1%96%D1%81_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Германия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[NewYorker]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=NewYorker 9] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Саржомарт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Қазақ тау-кен металлургия институты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[QazElectrical.kz]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=QazElectrical.kz 9] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Oasis (топ)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Oasis_%28%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 9] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Ағаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 9] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Франция]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 9] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Уикипедия:Бес шарт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%91%D0%B5%D1%81_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82 9] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[6]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=6 9] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Мысық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[DALL-E]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=DALL-E 9] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[HitTV]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HitTV 9] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Шақшақ Жәнібек батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Сайт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 9] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Қазақ шежіресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Умра]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D1%80%D0%B0 9] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Сүбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 9] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Құймалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Бүйі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 9] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Лексика]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Тайсойған жер асты су кен орны]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BE%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Вьетнам]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC 9] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Nintendo Switch]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nintendo_Switch 9] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Семей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Цезий]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B9 9] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[:Санат:Қазақ жазушылары|Санат:Қазақ жазушылары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[:Санат:Қазақстан актерлері|Санат:Қазақстан актерлері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[1957]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1957 9] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 9] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[DJ Bobo]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=DJ_Bobo 9] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Малайзия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Қадырғали Жалайыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Мұңал рулары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Nature Reviews Urology]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Nature_Reviews_Urology 9] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Төле би]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 9] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Қорым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Құлсары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Дәрет]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D0%B5%D1%82 9] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Ислам пайғамбарлары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қатысушы:El Balasi]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEl_Balasi 9] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[CSS]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=CSS 9] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Шалқар (көл, Солтүстік Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%2C_%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Dropbox]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dropbox 9] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Жалтыркөл қорықшасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[YandexGPT]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YandexGPT 9] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Kapital.kz]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kapital.kz 9] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 4urlsylxklo5yc56rhom33zp88su7yf American Express 0 782830 3638906 3621494 2026-08-03T17:57:17Z 1nter pares 146705 3638906 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = American Express Company |логотипі = American Express logo (2018).svg |суреті = 3 World Financial Center.jpg |сурет атауы = Штаб-пәтері, [[American Express Tower]] |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = AXP (NYSE), [[DJIA]], [[S&P 100]], [[S&P 500]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = [[18 наурыз]] [[1850 жыл|1850]], [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], АҚШ<ref>{{cite book | last=Loomis|first=Noel M. |date=1968 |title=Wells Fargo |location=New York | publisher=Clarkson N. Potter, Inc.}}</ref> |құрушы = |орналасуы = [[200 Vesey Street]], [[Нью-Йорк]], [[АҚШ]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Стивен Сквери]] (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор) * Кристоф Ле Кайек (қаржы директоры) }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * [[American Express Global Business Travel]] (33,54%)<ref>{{Cite web|url=https://uk.marketscreener.com/quote/stock/GLOBAL-BUSINESS-TRAVEL-GR-138707030/company/|title=Global Business Travel Group, Inc.: Shareholders Board Members Managers and Company Profile &#124; US37890B1008 &#124; MarketScreener UK|website=uk.marketscreener.com}}</ref> * [[Resy]] }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} 33,47 млрд АҚШ доллары (2025) |айналым = {{өсім}} 72,23 млрд АҚШ доллары (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 13,79 млрд АҚШ доллары (2025) |таза табысы = {{өсім}} 10,83 млрд АҚШ доллары (2025) |активтер = {{өсім}} 300,1 млрд АҚШ доллары (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 800 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[American Express Global Business Travel]] * [[Resy]] }} |аудитор = |сайты = https://americanexpress.com/ |Ортаққор = }} '''American Express Company''' (қысқаша '''Amex''') — төлем карталарына маманданған америкалық банк холдингі және көпұлтты қаржылық қызмет көрсету корпорациясы. Компанияның штаб-пәтері [[Манхэттеннің Төменгі бөлігі]]ндегі [[Бэттери-Парк-Сити]] ауданында, [[200 Vesey Street]] мекенжайында орналасқан American Express Tower ғимаратында орналасқан. 2026 жылы компания жақын маңдағы [[Дүниежүзілік сауда орталығы]] кешенінде бой көтеретін жаңа [[2 World Trade Center]] зәулім ғимаратын игеріп, оның жалғыз жалға алушысы болатынын жариялады. Amex сатып алу көлемі бойынша әлемдегі төртінші ірі төлем карталары желісі болып табылады. Бұл көрсеткіш бойынша ол [[China UnionPay]], [[Visa]] және [[Mastercard]] жүйелерінен кейін орналасқан.<ref>{{Cite web |last=Caporal |first=Jack |date=2020-10-12 |title=Credit and Debit Card Market Share by Network and Issuer {{!}} The Motley Fool |url=https://www.fool.com/money/research/credit-debit-card-market-share-network-issuer/ |access-date=2025-02-11 |website=fool.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Thangavelu |first=Poonkulali |date=2023-07-07 |title=Credit Card Market Share Statistics |url=https://www.bankrate.com/credit-cards/news/credit-card-market-share-statistics/#cards |access-date=2025-02-11 |website=Bankrate |language=en-US}}</ref> 2023 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша дүниежүзінде 141,2 миллион Amex картасы айналымда болды. Бір карта иесінің орташа жылдық шығыны 24 059 АҚШ долларын құрады. Сол жылы Amex желісі арқылы жүзеге асқан сатып алу операцияларының жалпы көлемі 1,7 триллион АҚШ долларынан асты.<ref name=10K>{{cite web|url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000004962/000000496226000080/axp-20251231.htm|title=US SEC: Form 10-K American Express Company|publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]|date=February 6, 2026}}</ref> Amex активтерінің жалпы көлемі 270 миллиард АҚШ долларын құрайтын [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы 16-ірі банк]] болып табылады. Бұл АҚШ-тың [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) сақтандырған барлық активтердің шамамен 1,1%-ына тең. Компания [[Fortune 500]] рейтингінде 58-орында,<ref>{{Cite web |title=American Express | url=https://fortune.com/company/american-express/fortune500/ | website=[[Fortune (magazine)|Fortune]] }}</ref> ал Forbes журналының ең құнды брендтер тізімінде 28-орында тұр.<ref>{{cite web |url=https://www.forbes.com/the-worlds-most-valuable-brands/ | title=Forbes Rankings - The World's Most Valuable Brands | website=[[Forbes]]}}</ref> 2023 жылы [[Forbes Global 2000]] рейтингінде 63-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> American Express National Bank — Amex компаниясына тиесілі тікелей банк. American Express 1850 жылы [[Көліктік экспедиция|жүк экспедициясымен]] айналысатын компания ретінде құрылды. XX ғасырдың басында компания қаржылық және туристік қызметтер көрсете бастады. 1958 жылы өзінің алғашқы қағаз төлем картасын, 1966 жылы Gold Card картасын, 1969 жылы Green Card картасын, 1984 жылы Platinum Card картасын, ал 1999 жылы [[Centurion Card]] картасын шығарды. «Don't Leave Home Without It» жарнамалық науқаны 1975 жылы іске қосылып, 2005 жылы қайта жаңғыртылды. 1980-жылдары Amex [[Shearson]] компаниясының үлесін сатып алып, кейін одан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/06/01/business/company-news-american-express-finishes-lehman-brothers-spinoff.html | title=COMPANY NEWS; AMERICAN EXPRESS FINISHES LEHMAN BROTHERS SPINOFF | newspaper=[[The New York Times]] | date=June 1, 1994}}</ref> 1990-жылдары компания тек Amex карталарын қабылдайтын саудагерлер үшін эквайрингтік комиссияларды төмендету тәжірибесін тоқтатып, мақсатты маркетингтік науқандар арқылы нарықтағы үлесін кеңейтті. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде Amex банк холдингіне айналды. 2013 жылдан бастап компания [[әуежайларда демалыс залдарын]] басқара бастады және оларға белгілі бір карта иелеріне қолжетімділік ұсынды. 2023 жылы Amex операциялар көлемі бойынша әлемдік нарықтың шамамен 9%-ын иеленді.<ref>{{Cite web |title=US Credit Card Market Share: Facts and Statistics for 2025 |url=https://fortunly.com/articles/credit-card-market-share/ |access-date=2025-02-11 |website=Fortunly |language=en-us}}</ref> American Express несие карталары несие карталарын қабылдайтын АҚШ сауда орындарының 99%-ында қабылданғанымен, олардың Еуропа мен Азиядағы таралу деңгейі төменірек.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/is-american-express-accepted-everywhere/ | title=Is American Express Accepted Everywhere? | first=AnnaMarie | last=Houlis | work=[[Forbes]] | date=September 15, 2023}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.ricksteves.com/travel-tips/money/pay-credit-cards-vs-cash | title=Pay with Plastic or Cash? | work=[[Rick Steves]]}}</ref> American Express саяхат пен мейрамханаларға арналған карталарды, күнделікті шығындарға ұпай жинауға мүмкіндік беретін карталарды және кэшбек карталарын қоса алғанда, әртүрлі карта түрлерін ұсынады. Әр санатта артықшылықтары мен сыйақы жүйелері әртүрлі бірнеше карта нұсқасы бар. Green Card, Gold Card және Platinum Card сияқты танымал карталар жиі саяхаттайтын және мейрамханаларға жиі баратын клиенттерге арналған. Олардың артықшылықтары осы санаттағы пайдаланушылардың қажеттіліктеріне бейімделген.<ref>{{Cite web |title='Level Up' Your Understanding of Amex Card Levels |url=https://www.americanexpress.com/en-us/credit-cards/credit-intel/american-express-card-levels/ |access-date=2023-11-28 |website=americanexpress.com |language=en-US}}</ref> == Тарихы == === Ерте тарихы === [[Сурет:American Express Company 1865.JPG|thumb|American Express Company акциясы, 1865 жыл]] American Express 1850 жылы [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Буффало]] қаласында жүк экспедициясымен айналысатын компания ретінде құрылды.<ref>{{cite web|title=Our History|url=https://www.americanexpress.com/en-us/company/who-we-are/|publisher=American Express Co.|quote=Біз 1850 жылы адамдардың ең құнды мүліктерін тасымалдау кезінде сенімге ие болған жүк экспедициясы компаниясы ретінде жұмысымызды бастадық.}}</ref> Компания [[Генри Уэллс]]қа тиесілі Wells & Company, [[Уильям Дж. Фарго]]ға тиесілі Livingston, Fargo & Company және [[Джон Уоррен Баттерфилд]]ке тиесілі Wells, Butterfield & Company компанияларының бірігуі нәтижесінде акционерлік қоғам ретінде құрылды.<ref name=PZG>{{cite book |last=Grossman|first=Peter Z. |date=2006 |orig-date=1987 |title=American Express: The Unofficial History of the People Who Built the Great Financial Empire |location=New York, USA |publisher=Beard Books | type=Reprint|chapter=2|isbn=1-58798-283-8}}</ref> Wells, Butterfield & Company компаниясы өз кезегінде 1850 жылдың басында құрылған Butterfield, Wasson & Company компаниясының құқықтық мұрагері болған. 1852 жылы Баттерфилд пен басқа директорлар American Express компаниясының қызметін Калифорнияға дейін кеңейту туралы ұсынысқа қарсы шыққаннан кейін, Уэллс пен Фарго [[Wells Fargo & Co.]] компаниясын құрды. [[Сурет:Amer express dog 1890.jpg|thumb|181x181px|1890 жылғы American Express жарнамасы. Онда American Express жүк сандығын күзетіп тұрған ит бейнеленген.]] American Express компаниясы өзінің алғашқы меншікті штаб-пәтерін Джей-стрит пен Хадсон-стрит көшелерінің қиылысында тұрғызды. Ғимарат 1858 жылы пайдалануға берілді.<ref name="Enc NY">{{cite book |editor1-last=Jackson |editor1-first=Kenneth T. |editor2-last=Keller |editor2-first=Lisa |editor3-last=Flood |editor3-first=Nancy |title=The Encyclopedia of New York City: ''Second Edition'' |date=2010 |publisher=Yale University Press |isbn=9780300114652 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=lF_uDwAAQBAJ&pg=PA29}}</ref><ref name="Hist Express Companies">{{cite book |last1=Stimson |first1=Alexander Lovett |title=History of the Express Companies |date=1858 |publisher=A. L. Stimson |url=https://www.google.com/books/edition/History_of_the_Express_Companies/JwJd5duDscIC?hl=&gbpv=1}}</ref> 55–61 [[Хадсон-стрит]] мекенжайында орналасқан бұл мәрмәрден салынған италиялық стильдегі сарайдың бірінші қабатында [[Хадсон өзені теміржолы]]нан тартылған тармағы бар жүк терминалы жұмыс істеді.<ref name="LANDMARKS"/> 1867 жылы компания жаңа атқораны Хьюберт-стриттегі 4–8 нөмірлі ғимаратта, бастапқы штаб-пәтерден бес квартал солтүстікке қарай салды.<ref name="LANDMARKS"/> 1898 жылы сәулетші [[Эдвард Х. Кендалл]] атқораларды кеңейту үшін тартылды. Ол кеңейтілген ғимараттың Лейт-стрит және Хьюберт-стрит жақтарындағы қасбеттеріне American Express компаниясының бульдог-күзетші логотипін [[терракота]]лық бедер түрінде орналастырды.<ref name="Tribeca">{{cite web |last1=Miller |first1=Tom |title=The History of 157 Hudson |url=https://tribecacitizen.com/the-history-of-tribeca-buildings/the-history-of-157-hudson/ |website=Tribeca Citizen |access-date=June 6, 2026}}</ref><ref>{{cite web |last1=Mastropolo |first1=Frank |title=10 Ghost Signs of Downtown Manhattan |url=https://www.untappedcities.com/ghost-signs-downtown-manhattan/ |website=Untapped Cities |access-date=June 6, 2026 |date=March 22, 2023}}</ref> Компанияның қызметі табысты дамығандықтан, 1874 жылы оның штаб-пәтері көтерме жүк тасымалы аудандарынан жаңадан қалыптасып келе жатқан Қаржы ауданына көшірілді. American Express компаниясы Гармони әулетіне тиесілі Бродвей көшесіндегі 63 және 65-нөмірлі бес қабатты қоңыр таспен салынған коммерциялық ғимараттардан жалға алынған кеңселерге орналасты.<ref name="LANDMARKS">{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/lpc/downloads/pdf/reports/amerexpress.pdf|title=December 12, 1995, Designation List 269; LP-1932|date=n.d.|publisher=[[New York City Landmarks Preservation Commission]]New York City Landmarks Preservation Commission|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020225802/http://www.nyc.gov/html/lpc/downloads/pdf/reports/amerexpress.pdf |archive-date=October 20, 2013 }}</ref> 1880 жылы American Express Бродвей ғимаратының арт жағында, Тринити-плейстегі 46-нөмірде жаңа қойма салды. Ғимараттың сәулетшісі белгісіз, алайда оның кірпіш аркалармен безендірілген қасбеті зәулім ғимараттар дәуіріне дейінгі Нью-Йорк сәулетіне тән ерекшеліктерді еске түсіреді. American Express бұл ғимаратты әлдеқашан босатқанымен, онда әлі күнге дейін компанияның бульдог бейнеленген [[терракота]]лық эмблемасы сақталған.<ref>{{cite book |last1=White |first1=Norval |last2=Willensky |first2=Elliot |last3=Leadon |first3=Fran |title=AIA Guide to New York City |date=2010 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780199758647 |page=22 |url=https://www.google.com/books/edition/AIA_Guide_to_New_York_City/MTJlkowOwA4C?hl=en&gbpv=1&dq=%22avec+bulldog%22&pg=PA22 |quote=46 Trinity Place, Exchange Alley мен Rector Street көшелерінің арасындағы, батыс жақ беті. Шамамен 1880 жыл. Алдыңғы бөлікте бедерлі түрде жасалған, бульдог бейнеленген компанияның терракоталық эмблемасы көрінеді.}}</ref><ref>{{cite web |last1=Miller |first1=Tom |title=The American Express Company Stables - 46-48 Trinity Place |url=https://daytoninmanhattan.blogspot.com/2022/03/the-american-express-company-stables-46.html |website=Daytonian in Manhattan |access-date=March 29, 2026 |date=March 19, 2022}}</ref><ref>{{cite web |title=46-48 Trinity Place Property Overview |url=https://www.optimalspaces.com/rent-office-46-48-trinity-place/ |website=Optimal Spaces |access-date=March 29, 2026}}</ref> 1903 жылға қарай компания активтерінің көлемі шамамен 28 миллион АҚШ долларына жетті. Бұл көрсеткіш бойынша ол қаладағы қаржы мекемелері арасында тек [[National City Bank of New York]] банкінен ғана кейін тұрды. Осы жетістікті ескере отырып, компания Бродвейдегі ғимараттар мен олардың жер телімдерін сатып алды.<ref name="LANDMARKS" /> 1914 жылы Уэллс пен Фарго дәуірі аяқталғаннан кейін, компанияда алдыңғы отыз жыл бойы түрлі қызметтер атқарып жоғарылаған жаңа әрі белсенді президент Джордж Чедборн Тейлор (1868–1923) жаңа штаб-пәтер салу туралы шешім қабылдады. ''[[The New York Times]]'' басылымы Төменгі Бродвейдегі ескі ғимараттарды «төменгі Бродвейдің көне көрнекті орындарының бірі» деп сипаттағанымен, олар қарқынды дамып келе жатқан компанияның қажеттіліктеріне сай келмейтін болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты туындаған кідірістерден кейін, 1916–1917 жылдары Renwick, Aspinwall & Tucker сәулет фирмасының өкілі [[Дж. Лоренс Аспинуолл]]дың жобасы бойынша 21 қабатты [[неоклассика]]лық [[American Express Company Building]] ғимараты салынды. Ғимарат бұрынғы екі телімді біріктіріп, 65 Broadway деген бірыңғай мекенжайға ие болды. Сол кезеңде бұл ғимарат Төменгі Бродвейдегі «Экспресс қатары» (''Express Row'') деп аталған ауданның бір бөлігі болды. Жаңа ғимарат квартал бойындағы үздіксіз тас қасбетті толықтырып, Бродвей көшесінің бүгінге дейін сақталған неоклассикалық кеңсе мұнараларынан құралған «қалалық шатқалға» айналуына ықпал етті.<ref name="aia">{{cite book|last1=White|first1=Norval|last2=Willensky|first2=Elliot|title=AIA Guide to New York City|edition=4|chapter=New York|publisher=Crown Publishers/Random House|date=2000|isbn=0-8129-3107-6}}</ref> 1975 жылы American Express бұл ғимаратты сатты, алайда онда туристік қызметтерін көрсетуді жалғастырды. Әр жылдары ғимаратта басқа да танымал ұйымдардың штаб-пәтерлері орналасты. Олардың қатарында [[J. & W. Seligman & Co.]] инвестициялық банкі (1940–1974), [[American Bureau of Shipping]] теңіз ұйымы (1977–1986), сондай-ақ кейінірек J.J. Kenny мен [[Standard & Poor's]] компаниялары болды. Кейін Standard & Poor's компаниясы ғимаратқа өз атауын берді.<ref name="LANDMARKS" /><ref name=aia/> === Ұлттық деңгейде кеңеюі === American Express басқа экспресс компанияларымен (соның ішінде American Express-тің құрылуына негіз болған екі компанияның мұрагері болған Wells Fargo компаниясымен), теміржолдармен және пароход компанияларымен серіктестік орнату арқылы өз қызметін бүкіл ел аумағына кеңейтті.<ref name="Enc NY"/> 1857 жылы компания АҚШ пошта қызметінің ақша аударымдарына бәсекелес ретінде ақша аударымдары қызметін іске қосып, қаржылық қызметтер саласына қадам басты.<ref name="Enc NY"/> 1888–1890 жылдар аралығында American Express президенті Дж. С. Фарго Еуропаға сапар шегіп қайтқаннан кейін қолданыстағы аккредитивтердің кемшіліктеріне көңілі толмайды. Ол ірі қалалардан тыс жерлерде қолма-қол ақша алу қиын болғанын байқайды. Осы мәселені шешу үшін Фарго [[Марселлус Флемминг Берри]]ге аккредитивтен тиімдірек құрал әзірлеуді тапсырады. Берри 1891 жылы American Express [[Traveler's Cheque]] жүйесін енгізді. Алғашқы жол чектері 10, 20, 50 және 100 АҚШ доллары номиналдарымен шығарылды.<ref>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,866900-7,00.html|title=Host With The Most|date=1959-04-09|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616020709/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,866900-7,00.html |archive-date=June 16, 2010 }}</ref> Жол чектерінің енгізілуі American Express компаниясын шын мәнінде халықаралық компанияға айналдырды. 1914 жылы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған кезде, Еуропадағы American Express америкалықтардың қолындағы әртүрлі банктер шығарған аккредитивтерді қабылдаған санаулы ұйымдардың бірі болды. Сол кезеңде көптеген қаржы мекемелері Еуропада қалып қойған америкалық саяхатшыларға көмек көрсетуден бас тартқан еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың басында Ұлыбритания үкіметі American Express компаниясын өзінің ресми агенті етіп тағайындады. Компания британдық әскери тұтқындарға хаттар, ақша және гуманитарлық сәлемдемелер жеткізумен айналысты. Оның қызметкерлері британдық және француздық тұтқындардың төлем құжаттарын қолма-қол ақшаға айналдыру үшін лагерьлерге барып, олардың отбасыларынан ақша алуын ұйымдастырды. Соғыс аяқталған кезде American Express алты елдегі тұтқындарға күніне шамамен 150 тонна сәлемдеме жеткізіп отырды.<ref>{{cite journal|last1=Barham|first1=Peter|title=The impact of the Great War in 1916.|journal=Great Eastern Journal|date=January 2016|issue=165|page=14}}</ref> 1915 жылы American Express туристік бөлімін құрды және көп ұзамай өзінің алғашқы туристік агенттігін ашты.<ref>{{Cite web | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/1820872/000110465921146138/tm2134032d1_ex99-3.htm | title=Investor Presentation: Global Business Travel | via=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 2021}}</ref> [[Альберт К. Доусон]] компанияның шетелдегі қызметін кеңейтуде маңызды рөл атқарды. Ол тіпті [[Кеңес Одағы]]мен туристік байланыстарды дамытуға да инвестиция салды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Доусон Германия армиясының құрамында фотограф әрі әскери тілші ретінде қызмет етті. === Теміржол экспресс бизнесінің аяқталуы === [[Сурет:Veel Amerikanen bij American Express Damrak om geld en dergelijke in te wisselen, Bestanddeelnr 924-8211.jpg|thumb|Амстердамдағы American Express бөлімшесі, 1971 жыл]] American Express президент [[Теодор Рузвельт]]тің әкімшілігі кезінде (1901–1909) [[Мемлекетаралық сауда комиссиясы]] (ICC) тексерген монополиялардың бірі болды. Комиссияның назарын компанияның теміржол экспресс тасымалы саласындағы қатаң бақылауы аударды. Алайда бұл мәселенің шешімі бірден табылған жоқ.<ref name="Enc NY"/> Мәселенің шешімі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде туындаған басқа қиындықтардың салдарынан пайда болды. 1917 жылдың қысында АҚШ-та көмірдің қатты тапшылығы байқалды. 1917 жылғы 26 желтоқсанда президент [[Вудро Вильсон]] федералдық әскерлерді, олардың жабдықтарын және көмірді тасымалдау үшін теміржолдарды АҚШ үкіметінің бақылауына алды. Қаржы министрі [[Уильям Гиббс Макэду]]ға теміржол желілерін соғыс қажеттіліктеріне бейімдеу тапсырылды. Экспресс компаниялары мен теміржолдар арасындағы барлық келісімшарттардың күші жойылды. Макэду барлық экспресс компанияларын ел қажеттіліктеріне қызмет көрсететін бір ұйымға біріктіруді ұсынды. Бұл шешім American Express компаниясының экспресс тасымалы бизнесін тоқтатып, оны Мемлекетаралық сауда комиссиясының бақылауынан шығарды. Нәтижесінде 1918 жылдың шілдесінде [[American Railway Express Agency]] атты жаңа компания құрылды. Жаңа ұйым бұрынғы экспресс компанияларының барлық ортақ мүлкі мен жабдықтарын өз қарамағына алды. Оның ең үлкен үлесі — 40%-ы — American Express компаниясына тиесілі болды. Компания 71 280 миль (114 710 км) теміржол желісінде экспресс тасымалдау құқықтарына ие болып, 10 мың кеңсені және 30 мыңнан астам қызметкерді басқарған еді. === 1920–1970 жылдар === American Express басшылары саяхатқа арналған төлем картасын шығару мүмкіндігін 1946 жылдың өзінде-ақ талқылаған. Алайда 1950 жылғы наурызда [[Diners Club]] өз картасын шығарғаннан кейін ғана компания бұл идеяны байыпты түрде қарастыра бастады. 1957 жылдың соңында American Express компаниясының бас атқарушы директоры [[Ральф Рид]]тің басшылығымен компания төлем карталары нарығына кіруге шешім қабылдады. 1958 жылғы 1 қазанда ресми іске қосылуына дейін қоғам тарапынан қызығушылықтың жоғары болғаны соншалық, ресми шығарылымға дейін 250 мың карта таратылды.<ref name=firstcards>{{cite news| url=https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/08/29/what-the-first-credit-cards-were-like/| title=What The First Credit Cards Were Like| first=Claire| last=Tsosie| work=[[Forbes]]| date=August 29, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170410133053/https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/08/29/what-the-first-credit-cards-were-like/| archive-date=April 10, 2017| url-status=live}}</ref> Карта жылына 6 АҚШ доллары көлеміндегі төлеммен ұсынылды, бұл Diners Club картасынан 1 доллар қымбат болатын және оны премиум өнім ретінде көрсетуге бағытталды. Алғашқы карталар қағаздан жасалды, ал шот нөмірі мен карта иесінің аты теріліп жазылатын. 1959 жылы American Express бедерленген пластик карталарды шығарған алғашқы компания болды.<ref>{{cite web | url=https://postalmuseum.si.edu/exhibition/america%E2%80%99s-mailing-industry-industry-segments-financial-services-industry/american-express | title=American Express | work=[[National Postal Museum]]}}</ref> 1966 жылы American Express «көп қаражат жұмсайтын клиенттерге» арналған Gold Card картасын таныстырды.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/clairetsosie/2016/05/12/how-platinum-and-gold-credit-cards-lost-their-shine/ | title=How 'Platinum' And 'Gold' Credit Cards Lost Their Shine | first=Claire | last=Tsosie | work=[[Forbes]] | date=May 12, 2016}}</ref><ref name=revamped>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2015/02/27/business/american-express-turns-to-its-core-customers-the-affluent.html | title=With Revamped Gold Cards, Bruised American Express Returns Focus to Affluent | first=Hilary | last=Stout | work=[[The New York Times]] | date=February 26, 2015 | url-access=limited | archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130404/https://www.nytimes.com/2015/02/27/business/american-express-turns-to-its-core-customers-the-affluent.html| archive-date=February 5, 2018| url-status=live}}</ref> 1977 жылы [[III Джеймс Д. Робинсон]] компанияның директорлар кеңесінің төрағасы әрі бас атқарушы директоры болды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1993/01/31/us/american-express-chairman-quits-after-days-of-corporate-turmoil.html | title=American Express Chairman Quits After Days of Corporate Turmoil | first=Allen R. | last=Myerson | work=[[The New York Times]] | date=January 31, 1993 | url-access=limited}}</ref> 1979 жылы American Express [[Warner Communications]] компаниясының кабельдік теледидар бөлімшесінің 50 пайыз үлесін 175 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақша және қысқа мерзімді міндеттемелер арқылы сатып алып, [[Warner-Amex Satellite Entertainment]] бірлескен кәсіпорнын құрды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1979/09/15/archives/american-express-and-warner-in-deal.html | title=American Express And Warner in Deal | agency=[[Associated Press]] | work=[[The New York Times]] | date=September 15, 1979 | url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1979/09/15/american-express-in-accord-to-buy-50-of-warners-cable-subsidiary/11c0c41b-76bd-4bb0-81e4-63cb22363f76/ | title=American Express in Accord to Buy 50% of Warner's Cable Subsidiary | first=William H. | last=Jones | newspaper=[[The Washington Post]] | date=September 15, 1979}}</ref> Компания тәжірибелік екіжақты кабельдік теледидар қызметі [[Qube]] жобасының үштен екі бөлігіне, сондай-ақ [[MTV]], [[Nickelodeon]] және [[The Movie Channel]] арналарына иелік етті. Алайда бұл жоба табыс әкелмеді және 1985 жылы Amex өзінің 50 пайыздық үлесін [[Viacom]] компаниясына 450 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1985/08/10/warner-buys-all-stock-in-warner-amex/bc9e3fab-2a0e-40ab-b311-868eab50eedc/ | title=Warner Buys All Stock in Warner Amex | first=Nell | last=Henderson | newspaper=[[The Washington Post]] | date=August 10, 1985}}</ref> === 1980–1990 жылдар === 1980-жылдары American Express қаржылық қызметтер холдингіне айналуға ұмтылып, бірнеше компанияны сатып алды және инвестициялық банк бөлімшесін құрды. 1981 жылдың ортасында компания [[Сэнфорд И. Уэйл]]ға тиесілі [[Shearson Loeb Rhoades]] компаниясын сатып алды. Сол кезде бұл компания АҚШ-тағы бағалы қағаздар нарығындағы көлемі жағынан Merrill Lynch-тен кейінгі екінші ірі фирма болатын. Сатып алудан кейін компания [[Shearson/American Express]] деп аталды. Shearson Loeb Rhoades компаниясының өзі 1970-жылдардағы бірнеше бірігудің нәтижесінде қалыптасты. 1974 жылы Уэйлға тиесілі [[Hayden, Stone & Co.]] компаниясы [[Shearson]], [[Hammill & Co.]] компаниясымен бірігіп, Shearson Hayden Stone компаниясын құрды.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1974/05/29/archives/merger-of-hayden-stone-and-shearson-discussed-firms-say-deal-would.html |last=Kilborn |first=Peter |title=Merger of Hayden Stone And Shearson Discussed |work=[[The New York Times]] |date=May 29, 1974 | url-access=limited|issn=0362-4331}}</ref> Кейін Shearson Hayden Stone 1979 жылы бұрынғы [[Loeb, Rhoades & Co.]] компаниясының мұрагері болған [[Loeb, Rhoades, Hornblower & Co.]] компаниясымен бірігіп, Shearson Loeb Rhoades компаниясын құрды. American Express оны сатып алған кезде компанияның капиталы 250 миллион АҚШ долларын құрады және ол [[Merrill Lynch]]-тен кейінгі АҚШ-тағы екінші ірі брокерлік фирма болып саналды. Shearson компаниясы сатып алынғаннан кейін, 1983 жылы Сэнфорд И. Уэйл American Express компаниясының президенті болып тағайындалды. Алайда уақыт өте келе ол компаниядағы өз міндеттеріне және бас атқарушы директор [[III Джеймс Д. Робинсон]]-пен арадағы келіспеушіліктерге көңілі толмайтын болды. Көп ұзамай Уэйлдің бас атқарушы директор лауазымына тағайындалмайтыны белгілі болып, ол 1985 жылғы тамызда қызметінен кетті. 1984 жылы American Express [[Lehman Brothers]] компаниясын сатып алып, оны Shearson құрамына енгізді. Нәтижесінде Shearson Lehman/American Express құрылды. Lehman Brothers компаниясының бас атқарушы директоры әрі бұрынғы трейдері [[Льюис Глюксман]] жаңа ұйымның бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/1984/04/11/business/shearson-to-pay-360-million-to-acquire-lehman-brothers.html |last=Cole |first=Robert J.|title=SHEARSON TO PAY $360 MILLION TO ACQUIRE LEHMAN BROTHERS |work=[[The New York Times]] |date=April 11, 1984 |url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref> 1984 жылы Shearson/American Express ''[[Investors Diversified Services]]'' (IDS) компаниясын сатып алып, көптеген қаржылық кеңесшілер мен инвестициялық өнімдерді өз құрамына қосты. 1988 жылы Shearson Lehman [[E.F. Hutton & Co.]] брокерлік фирмасын сатып алды. Кейін ол инвестициялық банк қызметімен біріктіріліп, инвестициялық банк бөлімшесі [[Shearson Lehman Hutton, Inc.]] деп қайта аталды.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1987/12/03/business/shearson-reported-to-acquire-hutton-in-a-1-billion-deal.html |title=Shearson Reported To Acquire Hutton In a $1 Billion Deal |work=[[The New York Times]] |date=December 3, 1987 |first=Robert J. |last=Cole |access-date=February 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110012931/http://www.nytimes.com/1987/12/03/business/shearson-reported-to-acquire-hutton-in-a-1-billion-deal.html |archive-date=November 10, 2016 |url-status=live}}</ref> 1983 жылы Робинсонның ауқатты клиенттерге арналған халықаралық банк қызметін кеңейту жоспары аясында Amex [[Женева]]дағы [[Trade Development Bank]] банкін [[Эдмон Сафра]]дан 550 миллион АҚШ долларына сатып алды. Осыдан кейін Сафра Amex компаниясының директорлар кеңесінің мүшесі болды.<ref>{{cite news | last=Evans | first=Richard | title=Safra's Private War with Amexco | url=https://www.euromoney.com/article/b1cyjpgmgvynhh/safras-private-war-with-amexco | work=[[Euromoney]] | date=February 1, 1988}}</ref> Алайда TDB басшылары компанияның маңызды шешімдерінен шеттетілді, ал Сафра банкті қайта сатып алуға талпынғанымен, бұл әрекеті сәтсіз аяқталды. Кейін ол бәсекелес банк құрды. Бұған жауап ретінде American Express Сафраға қарсы халықаралық қаралау науқанын жүргізді. Компания бұқаралық ақпарат құралдарына Сафраның [[Федералдық тергеу бюросы|ФБР]] тарапынан [[Иран-Контра ісі]]не, есірткі саудасына және мафиямен байланысқа қатысы бар деген күдікпен тергеліп жатқаны туралы жалған ақпарат таратқан.<ref>{{cite book | last=Burrough | first=Bryan |title=Vendetta: American Express and the Smearing of Edmond Safra | year=1992 |publisher=[[HarperCollins]] | location=New York |isbn=0-06-016759-9 |page=101}}</ref> Кейін бұл айыптаулардың барлығы жалған екені дәлелденді. Осы жанжалға қатысы болғанын мойындағаннан кейін American Express компаниясының қоғаммен байланыс жөніндегі басшысы Гарри Л. Фриман қызметінен кетті. 1989 жылғы шілдеде American Express компаниясы Эдмон Сафрадан ресми түрде кешірім сұрап, оның таңдауы бойынша қайырымдылық ұйымына 8 миллион АҚШ долларын аударды.<ref>{{cite news |last=Shapiro |first=T. Rees |title=Harry L. Freeman, American Express executive embroiled in unsavory investigation, dies at 79 |url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/harry-l-freeman-american-express-executive-embroiled-in-investigation-dies-at-79/2011/06/16/AGD63BaH_story.html |newspaper=[[The Washington Post]] |date=June 18, 2011}}</ref> 1990 жылы American Express өзінің Швейцариядағы банк операцияларын Compagnie de Banque et d'Investissements компаниясына сатты. Бұл мәміле нәтижесінде [[Union Bancaire Privée]] (UBP) банкі құрылды.<ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1989/12/29/business/american-express-to-sell-geneva-bank-for-1-billion.html | title=American Express to Sell Geneva Bank for $1 Billion | first=Kurt | last=Eichenwald | work=[[The New York Times]] | date=December 29, 1989 | url-access=limited}}</ref> 1984 жылы Amex жылдық қызмет көрсету құны 250 АҚШ долларын құрайтын, «аса эксклюзивті» несие картасы ретінде сипатталған Platinum Card картасын таныстырды. Карта тек шақырту арқылы ұсынылды және оған кемінде екі жыл бойы American Express клиенті болған, елеулі көлемде қаражат жұмсайтын әрі төлем тарихы мінсіз пайдаланушылар ғана ие бола алды.<ref name=hopes>{{Cite news | url=https://www.newspapers.com/article/courier-post-1984-platinum-card-amex/16835375/ | title=American Express Hopes Card Gives Classy Touch | first=Christopher | last=Lindsay | agency=[[Associated Press]] | work=[[Courier-Post]] |via=[[Newspapers.com]] | date=September 10, 1984}}</ref><ref name=moves>{{Cite news | url=https://www.upi.com/Archives/1984/02/15/American-Express-moves-up-to-platinum/4904445669200/ | title=American Express moves up to platinum | work=[[United Press International]] | date=February 15, 1984}}</ref><ref name=drives>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1984/03/15/business/credit-crad-drives-wooing-the-affluent.html | title=Credit Card Drives Wooing the Affluent | first=Pamela G. |last=Hollie | work=[[The New York Times]] | date=March 15, 1984 | url-access=limited}}</ref> 1987 жылы American Express ай соңында толық өтелуі міндетті болмаған алғашқы несие картасы өнімі — Optima картасын таныстырды.<ref>{{Cite news | url=https://www.upi.com/Archives/1987/03/09/American-Express-to-launch-Optima-card/9424025560441/ | title=American Express to launch 'Optima' card | work=[[United Press International]] | date=March 9, 1987}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1987-03-11-fi-9866-story.html | title=American Express introduced a new credit card | work=[[Los Angeles Times]] | date=March 11, 1987 | url-access=limited}}</ref> 1991 жылы [[Бостон]] қаласындағы бірқатар мейрамханалар, соның ішінде тек Amex карталарын қабылдаған кейбір мекемелер де, American Express карталарын қабылдауды тоқтатып, оның орнына Visa және Mastercard карталарын пайдалануды қолдай бастады.<ref>{{Cite news | url=https://www.aspendailynews.com/boston-fee-party-put-amex-in-its-place/article_33e8550d-57bb-5383-b6b3-2671897dcb93.html | title=Boston Fee Party put Amex in its place | first=Dave | last=Danforth | work=[[Aspen Daily News]] | date=February 21, 2015}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-10-21/american-express-courts-merchants-aims-to-avoid-boston-fee-party-repeat | title=AmEx Courts Merchants to Avoid 'Fee Party' Reprise | first=Peter | last=Eichenbaum | work=[[Bloomberg News]] | date=October 21, 2010 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.pymnts.com/news/2015/amex-ceo-says-company-was-arrogant-in-80s-and-90s/ | title=AmEx CEO Says Company Was 'Arrogant' In '80s and '90s | work=Pymnts.com | date=April 1, 2015}}</ref> Бұған сол кездегі American Express комиссияларының жоғары болуы себеп болды: компания әр транзакция үшін шамамен 4% алса, Visa мен Mastercard шамамен 1,2% ғана алатын. [[Бостон шай ішу оқиғасы]]на (Boston Tea Party) ишара ретінде «Boston Fee Party» деп аталған бұл наразылық АҚШ-тағы 250-ден астам мейрамханаға тарады, оның ішінде [[Нью-Йорк]], [[Чикаго]] және [[Лос-Анджелес]] қалаларындағы мекемелер де болды. Visa наразылық акциясына қатысушылардың сот шығындарын төлеуді ұсынды, ал [[Discover Card]] картасының Бостон мейрамханаларындағы қабылдану деңгейі 375%-ға өсті. Кейін American Express компаниясының бас атқарушы директоры болғанға дейін Travel Related Services бөлімін басқарған [[Кеннет Шено]] мейрамханаларды қайта тарту үшін комиссия мөлшерлемелерін төмендетті.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/features/2015-how-amex-lost-costco/ | title=How Bad Will It Get for American Express? | last1=Leonard | first1=Devin | last2=Dexheimer | first2=Elizabeth | work=[[Bloomberg News]] | date=October 15, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170413071646/https://www.bloomberg.com/features/2015-how-amex-lost-costco |archive-date=April 13, 2017 | url-status=live}}</ref> Осыдан кейін American Express эксклюзивтілікке басымдық беруден бас тартып, өз желісіне [[Walmart]] сияқты ірі бөлшек сауда компанияларын қосу арқылы карталарының қабылдану аясын кеңейтуге кірісті. Сол кезеңде American Express тек өзінің несиелік және төлем карталарын ғана қабылдайтын сауда орындары мен мейрамханаларға [[интерчейндж комиссиясы]] мөлшерлемесін төмендетуімен танымал болды.<ref>{{Cite book | last=Mandell | first=Lewis | url=https://books.google.com/books?id=JWUgAQAAIAAJ&q=history+of+american+express | title=The Credit Card Industry: A History | date=1990 |publisher=Twayne Publishers | isbn=978-0-8057-9810-4 }}</ref> Мұндай тәжірибе Amex-ке мейрамханаларда эксклюзивті артықшылық бергендіктен, Visa мен Mastercard сияқты бәсекелестердің шағымдарына себеп болды. American Express бұл элиталық имиджді тиімді пайдаланып, жарнамаларында осындай эксклюзивті серіктестіктерді жиі атап өтетін.<ref>{{cite AV media | url=https://www.youtube.com/watch?v=XeSnqSfRkgE |title=American Express Super Bowl XXV ad feat. Dana Carvey & Jon Lovitz – Travelling (1991) | via=[[YouTube]] |date=April 16, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190323090235/https://www.youtube.com/watch?v=XeSnqSfRkgE |archive-date=March 23, 2019 |url-status=live}}</ref> 2011 жылға дейін эксклюзивтілікті сақтап қалған [[Neiman Marcus]] сияқты жекелеген компанияларды қоспағанда, бұл тәжірибе негізінен 1991 жылы тоқтатылды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1991/04/13/news/more-restaurants-are-just-saying-no-to-american-express.html | title=More Restaurants Are Just Saying No to American Express | first=Leonard | last=Sloane | work=[[The New York Times]] |date=April 13, 1991}}</ref> 1992 жылғы сәуірде American Express [[First Data]] компаниясын алғашқы жария акция орналастыру (IPO) арқылы жеке компания ретінде бөліп шығарды.<ref>{{cite web |title=History |url=https://www.fiserv.com/en/about-fiserv/our-history.html | work=[[Fiserv]]}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/first-datas-expanding-universe | title=First Data's Expanding Universe | first=Burney | last=Simpson | work=[[American Banker]] | date=August 1, 2003}}</ref> 1993 жылы [[Харви Голуб]] American Express компаниясының бас атқарушы директоры болды.<ref>{{Cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1993-01-26-fi-1902-story.html | title=Amex Job Shuffle Full of Surprises: Finance: Harvey Golub | work=[[Los Angeles Times]] | date=January 26, 1993 | url-access=limited}}</ref> Сол жылы American Express Shearson компаниясының бөлшек брокерлік және инвестицияларды басқару бизнесін [[Primerica]] компаниясына сату жөнінде келіссөздер жүргізді. Кейін Shearson бизнесі Primerica компаниясының [[Smith Barney]] бөлімшесімен біріктіріліп, нәтижесінде [[Smith Barney Shearson]] құрылды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1993/11/10/business/shearson-name-may-disappear.html | title=Shearson Name may Disappear | work=[[The New York Times]] | agency=[[Bloomberg News]] |date=November 10, 1993 | url-access=limited| archive-url=https://web.archive.org/web/20161110013647/http://www.nytimes.com/1993/11/10/business/shearson-name-may-disappear.html | archive-date=November 10, 2016 |url-status=live}}</ref> 1994 жылғы маусымда American Express өзінің қалған [[инвестициялық банк]] және институционалдық бизнес бөлімшелерін [[Lehman Brothers]] ретінде дербес компанияға бөліп шығаруды аяқтады. Осылайша компания брокерлік қызмет саласындағы қатысуын тоқтатты.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1994/04/06/business/company-news-american-express-decides-to-cut-ties-with-lehman.html|title=American Express Decides To Cut Ties With Lehman | first=Alison Leigh | last=Cowan | work=[[The New York Times]] |date=April 6, 1994}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/06/01/business/company-news-american-express-finishes-lehman-brothers-spinoff.html | title=COMPANY NEWS; AMERICAN EXPRESS FINISHES LEHMAN BROTHERS SPINOFF | agency=[[Bloomberg News]] | work=[[The New York Times]] | date=June 1, 1994 | url-access=limited}}</ref> 1994 жылғы қыркүйекте Optima True Grace картасы таныстырылды. Бұл картаның ерекшелігі — картада берешек қалдығының болуына қарамастан барлық сатып алуларға [[жеңілдік кезеңі]] қолданылды. Яғни өтелмеген берешегі бар карталар бойынша жаңа сатып алуларға бірден пайыз есептелмейтін болды.<ref>{{cite news |last=Kristof |first=Kathy M. |title=American Express Launches New Credit Card | work=[[Los Angeles Times]] |date=September 7, 1994 | url-access=limited |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-09-07-fi-35691-story.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413073208/http://articles.latimes.com/1994-09-07/business/fi-35691_1_grace-period |archive-date=April 13, 2017 |url-status=live }}</ref> Бірнеше жылдан кейін бұл карта айналымнан шығарылды. 1998 жылы Amex басқа елдерде сынақтан өткізгеннен кейін Ұлыбританияда жастарға арналған Blue несие картасын шығарды. Карта смарт-чиппен жабдықталды, ал пайдаланушылар компанияның веб-сайты арқылы шоттарын төлеп, қажетті ақпаратты ала алатын болды.<ref>{{cite news | url=https://www.marketingweek.com/amex-launches-blue-card-in-uk/ | title=Amex launches Blue Card in UK | work=[[Marketing Week]] | date=March 7, 1998}}</ref> Blue картасы АҚШ-та 1999 жылы іске қосылды.<ref>{{Cite news | url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-oct-08-fi-19931-story.html | title=American Express Slow to Deal Blue Card | work=[[Los Angeles Times]] | date=October 8, 1999 | url-access=limited}}</ref> Blue картасын насихаттауға арналған телевизиялық жарнама науқанында тақырыптық музыка ретінде [[Гари Нуман]]ның 1979 жылғы [[Cars (ән)|«Cars»]] атты [[синти-поп]] әні пайдаланылды.<ref>{{Cite news | url=https://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=104500&page=1 | title=Gary Numan Hates, Loves His 'Cars' | work=[[ABC News (United States)|ABC News]] | date=May 31, 2001}}</ref> 1999 жылы American Express жоғары жылдық төлемі бар [[Centurion Card]] картасын таныстырды. Бұл карта көбіне «қара карта» деп аталады және аса ауқатты клиенттерге арналған. Бастапқыда карта тек Platinum Card картасының таңдаулы пайдаланушыларына ғана қолжетімді болды. American Express бұл картаны 1980-жылдары элиталық клиенттерге арналған, оның көмегімен кез келген нәрсені сатып алуға болатын аса эксклюзивті қара карта шығарылады деген қауесеттер мен [[қалалық аңыз]]дардың ықпалымен әзірледі.<ref name=black>{{cite web | url=http://www.snopes.com/business/bank/blackcard.asp |last=Mikkelson |first=David | website=[[Snopes.com]]| title=Black American Express Card| date=December 6, 2006}}</ref><ref name=status>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/select/what-is-a-black-card/ | title=Black credit cards are the ultimate status symbol — but what are they? | first=Megan | last=DeMatteo | work=[[CNBC]] | date=October 5, 2023}}</ref><ref name=beyond>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/1999/12/05/business/vicarious-consumption-beyond-the-glow-of-platinum.html | title=VICARIOUS CONSUMPTION; Beyond The Glow Of Platinum | first=Jane | last=Wolfe | work=[[The New York Times]] | date=December 5, 1999 | url-access=limited}}</ref> === XXI ғасыр === 2000 жылғы желтоқсанда American Express сол кезде [[Pacific Century Financial Corporation]] компаниясының бөлімшесі болған [[Bank of Hawaii]] банкінің 226 миллион АҚШ долларына бағаланған несие карталары портфелін сатып алуға келісті.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2655/496201500004/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 22, 2001 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512082051/http://edgar.secdatabase.com/2655/496201500004/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live}}</ref> 2006 жылғы қаңтарда American Express өзінің Bank of Hawaii банкінің карталық портфелін [[Bank of America]] компаниясына ([[MBNA]]) сатты. 2004 жылға дейін Visa мен Mastercard ережелері олардың карталарын шығарушыларға АҚШ-та American Express карталарын шығаруға тыйым салды. Іс жүзінде бұл АҚШ банктерінің American Express карталарын шығара алмайтынын білдірді. Бұл ережелер [[АҚШ Әділет министрлігі]] қозғаған монополияға қарсы сот ісінің нәтижесінде күшін жойды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1342/95011704000966/filing-main.htm |title=American Express, Form 10-K, Annual Report, Filing Date Mar 12, 2004 |publisher=Securities and Exchange Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512060014/http://edgar.secdatabase.com/1342/95011704000966/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> 2004 жылғы қаңтарда American Express өз карталарын [[MBNA]] арқылы шығару жөнінде келісімге қол жеткізді.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/1529/496204000044/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Feb 2, 2004 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512044824/http://edgar.secdatabase.com/1529/496204000044/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/01/30/business/deal-to-let-mbna-issue-american-express-cards.html | title=Deal to Let MBNA Issue American Express Cards | first=Jennifer | last=Bayot | work=[[The New York Times]] | date=January 30, 2004 | url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/behind-the-amex-mbna-deal | title=Behind the AmEx/MBNA Deal | work=[[American Banker]] | date=March 1, 2004}}</ref> Бастапқыда Mastercard басшылары бұл бастаманы жай ғана «тәжірибе» деп бағалағанымен, карталар 2004 жылғы қазаннан бастап шығарыла бастады.<ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2004/11/06/business/company-news-mbna-issuing-american-express-credit-cards.html | title=COMPANY NEWS; MBNA ISSUING AMERICAN EXPRESS CREDIT CARDS | first=Jennifer A. | last=Kingson | work=[[The New York Times]] | date=November 6, 2004 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2830/496205000012/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jan 24, 2005 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512061705/http://edgar.secdatabase.com/2830/496205000012/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> Кейін MBNA-ны Bank of America сатып алу туралы келісім жасалды. Оның аясында клиенттердің несиелері Bank of America иелігінде қалса, транзакцияларды өңдеуді American Express жүзеге асырды. American Express Visa, Mastercard және басқа банктерге қарсы монополияға қарсы сот ісінен Bank of America-ны алып тастады. Осы серіктестік аясында шығарылған алғашқы карта — Bank of America Rewards American Express картасы — 2006 жылғы 30 маусымда таныстырылды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/39/496205000220/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Dec 23, 2005 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512054046/http://edgar.secdatabase.com/39/496205000220/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> [[Сурет:EMVCoContactlessIndicator.svg|right|75px]] 2005 жылғы маусымда American Express сымсыз [[RFID]] технологиясына негізделген ExpressPay [[байланыссыз төлем]] жүйесін таныстырды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.securetechalliance.org/american-express-begins-issuing-contactless-payment-cards-nationwide-and-signs-7-eleven-inc-as-newest-expresspay-merchant/ | title=American Express Begins Issuing Contactless Payment Cards Nationwide and Signs 7-Eleven, Inc. as Newest Expresspay Merchant | publisher=Secure Technology Alliance | date=June 6, 2005}}</ref> 2005 жылғы шілдеде American Express American Express Travelers Cheque Card картасын шығарды. Бұл [[сақталатын құны бар карта]] (stored-value card) жол чегімен бірдей мақсаттарға қызмет етті, бірақ оны дүкендерде несие картасы сияқты пайдалануға болатын еді.<ref>{{Cite news | url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-2005-07-17-0507160089-story.html | title=AmEx offers an alternative to travelers checks | first=Ed | last=Perkins | work=[[Chicago Tribune]] | date=July 17, 2005 | url-access=limited}}</ref> Amex бұл картаны 2007 жылғы қазанда айналымнан шығарды.<ref>{{Cite news | url=https://www.numismaticnews.net/paper-money/coming-demise-travelers-checks | title=Coming demise of traveler's checks | work=[[Numismatic News]] | date=August 2, 2017}}</ref> 2005 жылғы 30 қыркүйекте American Express өзінің American Express Financial Advisors бөлімшесін акционерлеріне бөліп шығару рәсімін аяқтап, оның негізінде [[Ameriprise Financial]] компаниясы құрылды. Сонымен қатар [[RSM McGladrey]] компаниясы American Express Tax & Business Services (TBS) бөлімшесін сатып алды.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/31/496205000212/filing-main.htm | title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 24, 2005 | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512063829/http://edgar.secdatabase.com/31/496205000212/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://news.ambest.com/PR/PressContent.aspx?altsrc=1&refnum=10505 | title=A.M. Best Affirms Ratings of Ameriprise and Its Subsidiaries | work=[[AM Best]] | date=June 21, 2006}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://investors.hrblock.com/news-releases/news-release-details/hr-block-acquire-american-express-tax-and-business-services | title=H&R Block to Acquire American Express' Tax and Business Services Division and Combine It with RSM McGladrey | publisher=[[H&R Block]] | date=August 1, 2005}}</ref> 2006 жылы American Express компаниясының Ұлыбританиядағы бөлімшесі [[Product Red]] коалициясына қосылып, [[Red Card]] картасын шығарды. Карта арқылы жасалған әрбір сатып алу кезінде қаражаттың бір бөлігі СПИД-пен, туберкулезбен және безгекпен күрес жөніндегі жаһандық қорға ([[The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria]]) аударылып отырды. Бұл қаражат АИТВ/ЖИТС, безгек және басқа да аурулардан зардап шегетін Африка әйелдері мен балаларына көмек көрсетуге бағытталды.<ref>{{cite news| url=https://www.campaignlive.co.uk/article/american-express-launches-red-card-digital-campaign/544285 | title=American Express launches Red Card with digital campaign| first=Emma | last=Rig | work=[[Campaign (magazine)|Campaign]]| date=March 3, 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180206131435/https://www.campaignlive.co.uk/article/american-express-launches-red-card-digital-campaign/544285| archive-date=February 6, 2018| url-status=live}}</ref> 2007 жылдың соңында компания шағын бизнес иелеріне арналған Plum Card картасын жариялады.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/2534/496207000049/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Oct 22, 2007 |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512043558/http://edgar.secdatabase.com/2534/496207000049/filing-main.htm |archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> 2008 жылғы наурызда American Express ірі жаһандық клиенттерге сатып алу карталары бойынша шешімдер ұсынуға маманданған [[General Electric]] компаниясының Corporate Payment Services бөлімшесін 1,1 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{cite web |url=http://edgar.secdatabase.com/824/496208000005/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Mar 27, 2008 |publisher=Securities and Exchange Commission |archive-url=https://web.archive.org/web/20130512050655/http://edgar.secdatabase.com/824/496208000005/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 |url-status=live }}</ref> Бұл мәміле нәтижесінде компанияның өнімдер портфеліне V-Payment қызметі қосылды. V-Payment қатаң бақыланатын, бір рет пайдаланылатын карта нөмірлерін қолдануға мүмкіндік береді. 2008 жылғы наурызда [[Standard Chartered|Standard Chartered Bank]] American Express компаниясының халықаралық банк бөлімшесі — American Express Bank Ltd-ті 823 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sc.com/global/av/ae-news-media-080304.pdf |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |publisher=[[Standard Chartered]] | date=March 3, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170408082638/https://www.sc.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ | archive-date=April 8, 2017 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/2528/496207000043/filing-main.htm |title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Sep 18, 2007 | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512071516/http://edgar.secdatabase.com/2528/496207000043/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9| title=Standard Chartered buys American Express Bank | first=Andrew | last=Clark | work=[[The Guardian]] | date=September 18, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170316210222/https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 | archive-date=March 16, 2017 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.sc.com/in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf | title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, Page 7, Economic & Political Weekly EPW June 28, 2008 |publisher=[[Standard Chartered]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215223604/https://www.sc.com/in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf | archive-date=December 15, 2013 |url-status=live }}</ref> 2008 жылғы 10 қарашада, [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде, компания [[Федералдық резерв жүйесі]]нен банк холдингіне айналуға рұқсат алды. Бұл оған [[Troubled Asset Relief Program]] (TARP) бағдарламасы аясында мемлекеттік көмек алуға мүмкіндік берді.<ref>{{cite web| url=http://pdf.secdatabase.com/2714/0001104659-08-078273.pdf| title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Dec 23, 2008| publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512070738/http://pdf.secdatabase.com/2714/0001104659-08-078273.pdf | archive-date=May 12, 2013 | url-status=live}}</ref><ref name=Convert>{{cite news |title=American Express Gets Fed Approval to Convert to Bank | work=[[NPR]] | url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96844962 | date=November 11, 2008 | series=[[Morning Edition]] |first=Ari | last=Shapiro | author-link=Ari Shapiro |archive-url=https://web.archive.org/web/20180205130124/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96844962 |archive-date=February 5, 2018 |url-status=live}}</ref> Сол кезде American Express компаниясының шоғырландырылған активтері шамамен 127 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref name=Convert/> 2009 жылғы маусымда TARP бағдарламасы бойынша алынған 3,39 миллиард АҚШ доллары қайтарылып, оған қоса 74,4 миллион АҚШ доллары көлемінде дивидендтер төленді. 2009 жылғы шілдеде компания Қазынашылықтың 340 миллион АҚШ долларына бағаланған варранттарын кері сатып алу арқылы TARP алдындағы міндеттемелерін толық аяқтады.<ref>{{cite web| url=http://edgar.secdatabase.com/2182/496209000030/filing-main.htm| title=American Express, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jul 29, 2009| publisher=Securities and Exchange Commission | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512074543/http://edgar.secdatabase.com/2182/496209000030/filing-main.htm | archive-date=May 12, 2013| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://abcnews.go.com/Business/story?id=8204825&page=1 | title=AmEx pays Treasury $340M to buy back stock warrants | work=[[ABC News (United States)|ABC News]] | date=July 29, 2009}}</ref><ref>{{cite web| title=AmEx gets out of TARP | url=https://money.cnn.com/2009/07/29/news/economy/american_express_tarp.reut/index.htm | work=[[CNN]] | date=July 29, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110514205159/https://money.cnn.com/2009/07/29/news/economy/american_express_tarp.reut/index.htm| archive-date=May 14, 2011| url-status=dead}}</ref> Қайта ұйымдастыру аясында компания көптеген несиелік желілерді қысқартты немесе жапты.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB123595172956305055 | title=Bruised AmEx Returns to Roots | first=Robin | last=Sidel | work=[[The Wall Street Journal]] | date=March 2, 2009 | url-access=subscription}}</ref> 2009 жылы American Express жастарға арналған ақ түсті ZYNC төлем картасын таныстырды.<ref>{{cite news| url=https://archive.nytimes.com/bucks.blogs.nytimes.com/2009/12/08/american-express-zync-will-young-adults-want-a-charge-card/ | title=American Express Zync: Will Young Adults Want a Charge Card?| last=Lieber| first=Ron | work=[[The New York Times]] | date=December 8, 2009 | url-access=limited | archive-url=https://web.archive.org/web/20180119060640/https://bucks.blogs.nytimes.com/2009/12/08/american-express-zync-will-young-adults-want-a-charge-card/| archive-date=January 19, 2018| url-status=live}}</ref> Кейін бұл карта айналымнан шығарылды. 2010 жылғы қарашада American Express компаниясының Ұлыбританиядағы бөлімшесіне әділ сауда басқармасы берешегі бар адамдарға қатысты даулы өндіріп алу туралы сот бұйрықтарын қолданғаны үшін ескерту жасады. Компания қамтамасыз етілмеген несие картасы бойынша берешектерді қамтамасыз етілген қарыз түріне айналдыруға клиенттерді ынталандырды деп айыпталған төрт компанияның бірі болды.<ref>{{cite news | title=OFT Warns Credit Card Providers Off 'Charging Orders'| url=https://www.choose.co.uk/news/oft-warns-against-charging-orders.html| publisher=Choose | date=November 10, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120302053525/http://www.choose.net/money/guide/news/oft-warns-against-charging-orders.html| archive-date=March 2, 2012| url-status=live}}</ref> 2011 жылғы қарашада 1980-жылдардан бері жалпы мақсаттағы төлем карталары бойынша American Express компаниясына эксклюзивті құқық беріп келген [[Neiman Marcus]] Visa және Mastercard төлем желілерінің карталарын қабылдай бастады.<ref>{{cite news| url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052970204505304577000103355671444| title=Hoity-Toity to Hoi Polloi: Neiman Takes More Plastic | last=Mattioli | first=Dana | work=[[The Wall Street Journal]] | date=October 27, 2011 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/neiman-marcus-stores-to-accept-visa-and-mastercard-nationwide-132689823.html | title=Neiman Marcus Stores to Accept Visa and MasterCard Nationwide | publisher=[[PR Newswire]] | date=October 27, 2011}}</ref> 2011 жылы Amex Blue Cash Preferred Card несие картасын шығарды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20190502005280/en/American-Express%C2%AE-Unveils-the-Refreshed-Blue-Cash-Preferred%C2%AE-Card-Offering-Rich-New-Benefits-for-Card-Members-to-Further-%E2%80%9CElevate-Their-Every-Day%E2%80%9D | title=American Express® Unveils the Refreshed Blue Cash Preferred® Card, Offering Rich New Benefits for Card Members to Further "Elevate Their Every Day" | publisher=[[Business Wire]] | date=May 2, 2019}}</ref> 2012 жылғы қазанда [[Тұтынушылардың қаржылық құқықтарын қорғау бюросы]] (CFPB) American Express компаниясының үш еншілес ұйымына 2003–2012 жылдар аралығында заңсыз карталық тәжірибелерден зардап шеккен шамамен 250 мың клиентке жалпы көлемі 85 миллион АҚШ долларын қайтаруды міндеттеді. American Express тіркелу бонустары туралы жаңылыстыратын мәлімдемелер жасаған, заңсыз кешіктірілген төлем айыппұлдарын өндірген, өтініш берушілерді жасына қарай кемсіткен және тұтынушылардың шағымдары туралы реттеуші органдарға хабарламаған деген айыптаулар тағылды.<ref>{{cite press release| url=https://www.consumerfinance.gov/about-us/newsroom/cfpb-orders-american-express-to-pay-85-million-refund-to-consumers-harmed-by-illegal-credit-card-practices/ | title=CFPB Orders American Express to Pay $85 Million Refund to Consumers Harmed by Illegal Credit Card Practices| publisher=[[Consumer Financial Protection Bureau]] (CFPB)| date=October 1, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170413074426/https://www.consumerfinance.gov/about-us/newsroom/cfpb-orders-american-express-to-pay-85-million-refund-to-consumers-harmed-by-illegal-credit-card-practices/| archive-date=April 13, 2017| url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2012/10/02/business/american-express-to-refund-85-million.html | title=American Express Says It Will Refund $85 Million | first=Jessica | last=Silver-Greenberg | work=[[The New York Times]] | date=October 2, 2012 | url-access=limited}}</ref> Сол жылдың қазанында American Express пен [[Walmart]] жол бойындағы көмек көрсету және [[жеке тұлғаны ұрлау]]дан қорғау мүмкіндіктерімен жабдықталған [[алдын ала төленетін дебет картасы]] — Bluebird картасының іске қосылғанын жариялады. Ол дәстүрлі төлем шотының баламасы ретінде пайдаланылуы мүмкін еді: пайдаланушылар шотқа төлемдер қабылдап, [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) арқылы сақтандыру ала алды.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2012/10/08/pf/walmart-american-express-bluebird/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20121011044101/http://money.cnn.com/2012/10/08/pf/walmart-american-express-bluebird | url-status=dead | archive-date=October 11, 2012 | title=Wal-Mart and American Express launch new prepaid card | first=Emily Jane | last=Fox | work=[[CNN]] | date=October 8, 2012}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/halahtouryalai/2012/10/08/walmart-targets-unhappy-bank-customers-should-big-banks-be-nervous/ | title=Walmart Targets Unhappy Bank Customers With New Prepaid Card--Should Big Banks Be Nervous? | first=Halah | last=Touryalai | work=[[Forbes]] | date=October 8, 2012 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite news |last=Kopecki | first=Dawn | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-03-26/amex-bluebird-customers-get-fdic-backing-check-writing-feature | title=AmEx Bluebird Customers Get FDIC Backing, Can Write Checks | work=[[Bloomberg News]] | date=March 26, 2013 | url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108053845/http://www.bloomberg.com/news/2013-03-26/amex-bluebird-customers-get-fdic-backing-check-writing-feature.html |archive-date=November 8, 2013 |url-status=live}}</ref> 2013 жылғы қазанда Amex өзінің басылымдарының көп бөлігін — ''[[Travel + Leisure]]'', ''[[Food & Wine]]'', ''[[Executive Travel]]'', ''Black Ink'' және ''[[Departures]]'' журналдарын [[Time Inc.]] компаниясына сатты.<ref>{{cite news| title=Media It's Official: Time Inc. Buys AmEx's Food & Wine, Travel & Leisure Magazines| url=https://adage.com/article/media/time-buys-amex-s-food-wine-travel-leisure/244065 | work=[[Advertising Age]] | date=September 10, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131012104625/http://adage.com/article/media/time-buys-amex-s-food-wine-travel-leisure/244065/| archive-date=October 12, 2013| url-status=live}}</ref> Time кейін бұл басылымдарды қайта құрылымдады. Қазіргі уақытта олар [[Dotdash Meredith]] компаниясына тиесілі.<ref>{{cite journal| url=http://www.wwd.com/media-news/fashion-memopad/time-inc-lays-out-restructuring-7407860?src=nl/mornReport/20140205| title=Time Inc. Lays Out Restructuring| journal=[[Women's Wear Daily]]| last=Steigrad | first=Alexandra | date=February 5, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140215035949/http://www.wwd.com/media-news/fashion-memopad/time-inc-lays-out-restructuring-7407860?src=nl%2FmornReport%2F20140205 | archive-date=February 15, 2014| url-status=live}}</ref> [[Сурет:American Express Centurion Lounge - JFK Terminal 4 (54984753321).jpg|alt=JFK әуежайының 4-терминалындағы American Express Centurion Lounge (2025)|thumb|JFK әуежайының 4-терминалындағы American Express [[Centurion Lounge]] залы (2025)]] 2013 жылы компания өзінің алғашқы әуежай демалыс залын ашып, белгілі бір карталар иелеріне оған кіру мүмкіндігін ұсынды.<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/ericrosen/2018/01/16/american-express-centurion-lounge-new-york-jfk/|title=New American Express Centurion Lounge Will Open At New York JFK Airport |work=[[Forbes]] | first=Eric | last=Rosen |date=January 16, 2018}}</ref> 2014 жылғы наурызда American Express өзінің корпоративтік туристік бизнесін [[American Express Global Business Travel]] атауымен дербес компания ретінде бөліп шығаратынын және оның 50% үлесін Certares LP жетекшілік ететін инвесторлар тобына 900 миллион АҚШ долларына сататынын жариялады.<ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/samanthasharf/2014/03/17/american-express-to-spin-off-business-travel-division/ | title=American Express To Spin Off Business Travel Division Into Joint Venture | first=Samantha | last=Sharf | work=[[Forbes]] | date=March 17, 2014 | url-access=limited}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.latimes.com/business/la-fi-mo-american-express-travel-20140317-story.html |title=American Express sells half its business travel division | first=Hugo | last=Martin | work=[[Los Angeles Times]] |date=March 17, 2014 | url-access=limited}}</ref> АҚШ-та 2016 жылдан, ал Канадада 2015 жылдан бастап Costco 2004 жылдан бері бірлескен брендпен шығарылып келген Costco мүшелік карталары бойынша Amex-пен серіктестігін тоқтатты. АҚШ-та шығарылған Costco карталары 1999 жылдан бері жалғасып келген Costco мен American Express арасындағы эксклюзивті келісімнің жалғасы болатын. Costco American Express карталарын эксклюзивті түрде қабылдаған АҚШ-тағы соңғы ірі сауда желісі болды. Costco-ның Канададағы дүкендері 2015 жылғы қаңтарда American Express-пен эксклюзивті келісімін тоқтатып, оның орнына [[Capital One]] және Mastercard-пен ынтымақтастық орнатты.<ref>{{cite news | url=https://financialpost.com/news/retail-marketing/costco-canada-american-express| last1=Schecter| first1=Barbara | last2=Leong | first2=Melissa | title=Costco to stop accepting American Express cards in Canada, switches to Capital One and Mastercard | work=[[Financial Post]] | date=September 18, 2014| archive-url=https://web.archive.org/web/20180103213312/http://business.financialpost.com/news/retail-marketing/costco-canada-american-express| archive-date=January 3, 2018| url-status=live}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.theglobeandmail.com/report-on-business/capital-one-said-to-replace-amex-as-costcos-canada-card-issuer/article20665637/| title=Costco Canada switches to MasterCard from AmEx | first=Marina | last=Strauss | newspaper=[[The Globe and Mail]] | date=September 18, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170516160940/http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/capital-one-said-to-replace-amex-as-costcos-canada-card-issuer/article20665637/| archive-date=May 16, 2017| url-status=live}}</ref> [[Citigroup]] Costco несие карталарының эксклюзивті эмитентіне айналды, ал Visa АҚШ-тағы Costco дүкендерінде қабылданатын жалғыз несие картасы ретінде American Express-тің орнын басты.<ref>{{cite news | newspaper=[[San Antonio Express-News]] | url=https://www.mysanantonio.com/business/national/article/What-to-expect-from-Costco-s-new-deal-with-Visa-6119462.php | title=What to Expect From Costco's New Deal With Visa | archive-url=https://web.archive.org/web/20160201221834/http://www.mysanantonio.com/business/national/article/What-to-expect-from-Costco-s-new-deal-with-Visa-6119462.php| archive-date=February 1, 2016| url-status=live}}</ref><ref name=partners>{{cite news| url=https://latimes.com/business/la-fi-costco-visa-20150302-story.html| title=Costco names Citi, Visa as new credit card partners after AmEx deal ends| work=[[Los Angeles Times]]| date=March 2, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150703133135/http://www.latimes.com/business/la-fi-costco-visa-20150302-story.html| archive-date=July 3, 2015| url-status=live}}</ref> American Express иелігіндегі барлық TrueEarnings карталарының шоттары мен қалдықтары Citigroup компаниясына сатылды, ал жаңа Costco Anywhere Visa карталары ауысу күніне дейін Costco мүшелеріне таратылды. Costco-пен серіктестік American Express компаниясының есептелген операциялар көлемінің 8%-ын немесе шамамен 80 миллиард АҚШ долларын, сондай-ақ пайыздық кіріс әкелетін несие портфелінің шамамен 20%-ын немесе 14 миллиард АҚШ долларын құрады.<ref name=partners/> Costco карталарының жоғалуы компанияға елеулі әсер етті: Costco карталарынсыз өткен алғашқы тоқсанда American Express пайдасы өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10%-ға, ал кірісі 5%-ға төмендеді.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/seattle/news/2016/10/21/costco-american-express-citigroup-credit-card.html| title=The Costco effect: How American Express is faring after losing co-branded credit cards | first=Coral | last=Garnick | work=[[American City Business Journals]] | date=October 21, 2016| url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204246/http://www.bizjournals.com/seattle/news/2016/10/21/costco-american-express-citigroup-credit-card.html| archive-date=March 16, 2017| url-status=live}}</ref> 2017 жылғы 1 наурызда [[ANZ]] бұдан былай American Express карталарын шығармайтынын жариялады, ал оларды пайдалану 2017 жылғы 5 тамызға қарай толық тоқтатылды.<ref>{{cite web| url=https://www.ausbt.com.au/anz-stops-issuing-american-express-credit-cards | title=ANZ stops issuing American Express credit cards| work=Australian Business Traveller| first=Chris| last=Chamberlin| date=March 1, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184349/https://www.ausbt.com.au/anz-stops-issuing-american-express-credit-cards | archive-date=February 5, 2018| url-status=live}}</ref> 2017 жылғы қазанда American Express Қытайда өзінің төлем карталары брендін жергілікті деңгейде жүргізу үшін LianTong ({{Lang|zh|连通}}) бірлескен кәсіпорнын құрды. 2020 жылғы маусымда компания Қытайда банк карталары бойынша жергілікті [[клиринг]] қызметін жүзеге асыру лицензиясын алды.<ref>{{Cite news |author1=吴雨 |date=2018-11-09 |title=央行审查通过连通公司银行卡清算机构筹备申请 |publisher=[[新华网]] |agency=[[新华社]] |url=http://www.xinhuanet.com/fortune/2018-11/09/c_1123691468.htm |access-date=2019-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181109143947/http://www.xinhuanet.com/fortune/2018-11/09/c_1123691468.htm |archive-date=2018-11-09 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-06-15 |title=央行:向连通公司核发银行卡清算业务许可证 |url=https://finance.sina.com.cn/money/bank/bank_hydt/2020-06-15/doc-iircuyvi8498527.shtml |access-date=2020-08-06 |work=金融时报 |via=新浪财经综合}}</ref> 2018 жылғы ''[[Ohio v. American Express Co.]]'' сот ісінде саудагерлер American Express компаниясына қарсы [[ұжымдық талап-арыз]] беріп, сауда орындарынан жоғары комиссиялар алуды [[Шерманның монополияға қарсы заңы]]н бұзу деп мәлімдеді.<ref>{{Cite journal | title=No Market Power Needed In 2nd Circ. Vertical Restraint Cases | url=https://www.law360.com/articles/544885/no-market-power-needed-in-2nd-circ-vertical-restraint-cases | journal=[[Law360]] | date=June 5, 2014 | url-access=subscription | archive-url=https://web.archive.org/web/20140714164229/http://www.law360.com/articles/544885/no-market-power-needed-in-2nd-circ-vertical-restraint-cases | archive-date=July 14, 2014 | url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bizjournals.com/buffalo/news/2014/06/19/five-questions-with-john-godwin.html |title=Five questions with... John Godwin |last=Petro |first=Michael |date=June 19, 2014 | work=[[American City Business Journals]] | url-status=live |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20140715044638/http://www.bizjournals.com/buffalo/blog/buffalo-law-journal/2014/06/five-questions-with-john-godwin.html |archive-date=July 15, 2014}}</ref> Талап-арызға сәйкес, American Express басқа несие карталарын ұсынушыларға қарағанда едәуір жоғары комиссия алады.<ref>{{cite news | last=Frankel | first=Matthew |date=June 16, 2014 |title=Here's Why American Express Can Charge More Than Visa or MasterCard | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/06/16/heres-why-american-express-can-charge-more-than-vi.aspx | url-status=live | work=[[The Motley Fool]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20171015202816/https://www.fool.com/investing/general/2014/06/16/heres-why-american-express-can-charge-more-than-vi.aspx |archive-date=October 15, 2017}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-antitrust-amex-idUSBREA460QI20140507 | last=Longstreth | first=Andrew | title=U.S. judge: Government's antitrust suit vs AmEx may proceed | work=[[Reuters]] |date=May 7, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924200555/http://www.reuters.com/article/2014/05/07/us-usa-antitrust-amex-idUSBREA460QI20140507 |archive-date=September 24, 2015}}</ref> 2017 жылғы қаңтарда АҚШ-тың Екінші апелляциялық округтік соты American Express өз карталарын қабылдайтын саудагерлерге клиенттерді Visa немесе Mastercard сияқты басқа карталарға бағыттауға тыйым сала алады деген төменгі сатыдағы сот шешімін күшінде қалдырды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-american-express-antitrust/u-s-loses-bid-to-overturn-amex-antitrust-decision-idUSKBN14P2JE | last=Stempel | first=Jonathan | title=U.S. loses bid to overturn AmEx antitrust decision | work=[[Reuters]] | date=January 15, 2017 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20171020084400/https://www.reuters.com/article/us-american-express-antitrust/u-s-loses-bid-to-overturn-amex-antitrust-decision-idUSKBN14P2JE |archive-date=October 20, 2017}}</ref> 2018 жылғы маусымда [[АҚШ Жоғарғы соты]] Екінші округтік соттың шешімін қолдады.<ref>{{cite court|litigants=Ohio v. American Express Co. |court=[[Supreme Court of the United States|U.S.]]|vol=585 |opinion=16-1454 |date=June 25, 2018 |url=https://www.supremecourt.gov/opinions/17pdf/16-1454_5h26.pdf}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.ropesgray.com/en/insights/alerts/2018/06/supreme-courts-decision-in-amex-summary-and-potential-implications | title=Supreme Court's Decision in Amex: Summary and Potential Implications | work=[[Ropes & Gray]] | date=June 26, 2018}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nytimes.com/2018/06/25/us/politics/supreme-court-american-express-fees.html | title=Supreme Court Sides With American Express on Merchant Fees | first=Adam | last=Liptak | work=[[The New York Times]] | date=June 25, 2018 | url-access=limited}}</ref> 2018 жылы Gold Card Ұлыбритания тұрғындары үшін несие картасына айналдырылды, алайда АҚШ-та ол бұрынғысынша төлем картасы ретінде қалды.<ref>{{Cite web |url=https://www.which.co.uk/news/2018/04/american-express-launches-new-reward-credit-card/ |title=American Express launches new reward credit card|date=April 30, 2018 |website=[[Which?]] |archive-date=2021-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808003509/https://www.which.co.uk/news/2018/04/american-express-launches-new-reward-credit-card/}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thriftypoints.com/american-express-preferred-rewards-gold-card/ |title=Amex Gold Card - American Express Preferred Rewards Gold Card Review UK |date=2019-03-05 |website=Thrifty Points |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421143905/https://thriftypoints.com/american-express-preferred-rewards-gold-card/ |archive-date=April 21, 2019|url-status=live}}</ref> 2019 жылғы наурызда American Express әлем бойынша таңдалған әуежай лаунждарына ақылы қолжетімділік ұсынатын LoungeBuddy компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news |last1=Liddington-Cox |first1=Alexander |title=Aussie entrepreneur's airline lounge app is snapped up by American Express |url=https://www.businessinsider.com.au/american-express-snaps-up-aussie-entrepreneurs-airline-lounge-app-2019-3 |work=[[Business Insider]] |date=14 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191103234616/https://www.businessinsider.com.au/american-express-snaps-up-aussie-entrepreneurs-airline-lounge-app-2019-3 |archive-date=November 3, 2019 }}</ref> Сол 2019 жылғы наурызда Еуропалық одақтың банк саласындағы реттеу ережелерінің өзгеруіне байланысты Amex Еуропалық одақтағы қызмет ауқымын қысқартты.<ref>{{cite news|title=FINANCE: Amex says goodbye to Cyprus and Europe|url=https://www.financialmirror.com/2019/03/29/finance-amex-says-goodbye-to-cyprus-and-europe/|work=[[Financial Mirror]] |date=29 March 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Amex цифрлық төлемдерді автоматтандыру платформасы Acompay компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release | url=https://acom.com/acom-solutions-american-express-acquisition/ | title=American Express Expands Suite of Global Business Payment Capabilities Through Acquisition of acompay | work=Acom Solutions | date=August 1, 2019}}</ref> 2019 жылғы қыркүйекте [[Pedestrian Group]] компаниясы Australia мен Жаңа Зеландиядағы 10 жерде ашық аспан астында кино көрсетілімдерін ұйымдастырып келген және Fairfax Events басқарған American Express Openair Cinemas желісін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://mumbrella.com.au/pedestrian-group-acquires-american-express-openair-cinemas-596283 | title=Pedestrian Group acquires American Express Openair Cinemas | first=HANNAH | last=BLACKISTON | work=[[Mumbrella]] | date=September 2, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.mediaweek.com.au/pedestrian-goes-to-the-movies-acquires-open-air-cinemas/ | title=Pedestrian goes to the movies: Acquires Open Air Cinemas | work=[[Mediaweek (Australia)|Mediaweek]] | date=September 3, 2019}}</ref> 2020 жылы American Express [[Kabbage]] компаниясын сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20200817005350/en/American-Express-to-Acquire-Kabbage | title=American Express to Acquire Kabbage | publisher=[[Business Wire]] | date=August 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://techcrunch.com/2020/08/17/amex-acquires-softbank-backed-kabbage-after-tough-2020-for-the-smb-lender/ | title=Amex acquires SoftBank-backed Kabbage after tough 2020 for the SMB lender | first=Ingrid | last=Lunden | work=[[TechCrunch]] | date=August 17, 2020}}</ref><ref>{{Cite news | first1=Kiah | last1=Treece | first2=Jordan | last2=Tarver | title=Kabbage Business Loans Review 2022 | url=https://www.forbes.com/advisor/business-loans/kabbage-review |work=[[Forbes]] | date=February 21, 2022}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/why-amex-is-buying-kabbage | title=Why Amex is buying Kabbage | first=Penny | last=Crosman | work=[[American Banker]] | date=August 18, 2020}}</ref> 2021 жылғы маусымда компанияның шағын бизнеске арналған алғашқы есеп айырысу шоты — Kabbage Checking іске қосылды. American Express сондай-ақ Kabbage компаниясының автоматтандырылған андеррайтинг бағдарламалық қамтамасыз етуін пайдалана отырып, шағын бизнеске 1 000 АҚШ долларынан 150 000 АҚШ долларына дейінгі несиелік желілер ұсынады.<ref>{{Cite news | url=https://www.cnbc.com/2021/06/14/small-business-bank-account-american-express-puts-kabbage-acquisition-to-work-with-first-checking-account.html |title=American Express puts Kabbage acquisition to work with card company's first checking account | last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] | date=June 14, 2021}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20211208005617/en/Kabbage%C2%AE-from-American-Express-Launches-Kabbage-Funding%E2%84%A2-to-Help-Simplify-Funding-for-U.S.-Small-Businesses | title=Kabbage® from American Express Launches Kabbage Funding™ to Help Simplify Funding for U.S. Small Businesses | publisher=[[Business Wire]] | date=December 8, 2021}}</ref> 2023 жылғы қаңтарда Kabbage бренді American Express Business Blueprint болып қайта аталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/american-express-launches-products-for-small-businesses/2023/01/31/461c65cc-a167-11ed-8b47-9863fda8e494_story.html | title=American Express launches products for small businesses | newspaper=[[The Washington Post]] | date=January 31, 2023}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/advisor/personal-loans/new-enhancements-to-amex-business-blueprint/ | title=All-New Enhancements To American Express Business Blueprint Program | first=Kennedy | last=Edgerton | work=[[Forbes]] | date=September 29, 2023}}</ref> 2021 жылғы қаңтарда [[Америка Құрама Штаттарының Қаржы министрлігі]], [[Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы]] (FDIC) және [[Федералдық резерв жүйесі]] компанияның 2015–2016 жылдары American Express карталарын сату кезінде әлеуетті корпоративтік клиенттерді жаңылыстырған-жаңылыстырмағанын және агрессивті тәсілдерді қолданған-қолданбағанын анықтау үшін тергеу бастады.<ref name=Probing>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/federal-investigators-probing-amex-card-sales-practices-11610039815 | title=Federal Investigators Probing AmEx Card Sales Practices | last=Andriotis | first=AnnaMaria | work=[[The Wall Street Journal]] | date=January 7, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2021/01/07/american-express-shares-dip-on-report-that-investigators-are-probing-sales-practices.html |title=American Express shares dip on report that federal investigators are probing sales practices |last=Son |first=Hugh |work=[[CNBC]] |date=January 7, 2021}}</ref> 2021 жылғы қазанда Amex American Express брендімен шағын және орта бизнеске арналған толыққанды бизнес-есеп айырысу шотын іске қосты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20211028005659/en/American-Express%C2%AE-Launches-New-Fully-Digital-Business-Checking-Account-for-U.S.-Small-and-Mid-Sized-Businesses-with-First-Ever-Amex-Issued-Debit-Card | title=American Express® Launches New Fully Digital Business Checking Account for U.S. Small and Mid-Sized Businesses, with First-Ever Amex-Issued Debit Card | publisher=[[Business Wire]] | date=October 28, 2021}}</ref> 2022 жылғы наурызда [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен және оған байланысты енгізілген [[санкция]]лардан кейін American Express [[Ресей]] мен [[Беларусь]]тегі барлық операцияларын тоқтатты.<ref>{{cite news | url=https://edition.cnn.com/2022/03/06/business/american-express-russia/index.html | title=American Express suspends operations in Russia and Belarus | last=Maruf | first=Ramishah | work=[[CNN]] | date=March 6, 2022}}</ref> 2023 жылғы шілдеде Amex үшінші тарап серіктесінің қызметін тиісті түрде басқармағаны және қадағаламағаны, сондай-ақ шағын бизнес клиенттерін сақтап қалу барысында реттеу талаптарын бұзғаны туралы тергеуді реттеу үшін АҚШ Қаржы министрлігіне 15 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті.<ref>{{Cite news | url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-jones-07-25-2023/card/american-express-to-pay-15-million-over-business-card-sales-practices-YfvAFd4UlBqvoNWBYRp5 | title=American Express to Pay $15 Million Over Business Card Sales Practices | first=AnnaMaria | last=Andriotis | work=[[The Wall Street Journal]] | date=July 25, 2023 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.occ.treas.gov/news-issuances/news-releases/2023/nr-occ-2023-78.html | title=OCC Assesses $15 Million Civil Money Penalty Against American Express National Bank Related to Bank's Governance and Oversight of Third-Party Affiliate | publisher=[[Office of the Comptroller of the Currency]] | date=July 25, 2023}}</ref> 2023 жылғы таза пайда 8,4 миллиард АҚШ долларын құрап, күтілген көрсеткіштен 14%-ға жоғары болды.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.stocktitan.net/news/AXP/american-express-announces-record-full-year-2023-revenue-of-60-5-bqbzhxbysxfn.html|title=American Express Announces Record Full-Year 2023 Revenue of $60.5 Billion, Up 14% on a Reported Basis and 15% on an FX-Adjusted Basis|website=Stock Titan|date=January 26, 2024 |access-date=2024-02-27|archive-date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228000303/https://www.stocktitan.net/news/AXP/american-express-announces-record-full-year-2023-revenue-of-60-5-bqbzhxbysxfn.html}}</ref> Сондай-ақ 2023 жылы компания қайта құрылымдау жүргізіп, оған 277 миллион АҚШ долларына дейін қаражат жұмсады.<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.reuters.com/business/amexs-cumulative-restructuring-cost-277-mln-2023-2024-02-09/|title=American Express' cumulative restructuring cost at $277 million in 2023|website=Reuters|date=February 9, 2024 |access-date=2024-02-27|archive-date=2024-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228000919/https://www.reuters.com/business/amexs-cumulative-restructuring-cost-277-mln-2023-2024-02-09/}}</ref> 2024 жылғы маусымда Amex мейрамханаларға брондау жасау платформасы [[Tock]] компаниясын сатып алды. Бұл компанияның бұрын [[Resy]] компаниясын сатып алғаннан кейін тамақтану орындарына брондау қызметтері саласындағы портфелін одан әрі кеңейтті.<ref>{{Cite web |last=Wack |first=Christ |date=June 21, 2024 |title=American Express Buying Reservation Company Tock for $400 Mln in Cash |url=https://www.marketwatch.com/story/american-express-buying-reservation-company-tock-for-400-mln-in-cash-30b29046?mod=investing}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eater.com/24183263/reservations-systems-explained-tock-resy-opentable-yelp|title=As American Express Acquires Tock, Who's Winning the Reservation Wars?|first=Bettina|last=Makalintal|date=June 21, 2024|website=Eater}}</ref> 2025 жылғы қаңтарда American Express шағын бизнес клиенттеріне несие карталары мен ақша аударымдары өнімдерін сату кезінде алдамшы тәжірибелер қолданды деген айыптауларға байланысты АҚШ-тағы қылмыстық және азаматтық тергеулерді реттеу үшін шамамен 230 миллион АҚШ долларын төлейтінін жариялады. Компания 138,4 миллион АҚШ долларын, оның ішінде шамамен 108 миллион АҚШ доллары көлеміндегі айыппұлдарды төлеуге келісті және АҚШ Әділет министрлігінің қылмыстық және азаматтық тергеулерін тоқтату үшін қылмыстық қудаламау туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/world/us/american-express-pay-about-230-million-resolve-us-probes-wsj-reports-2025-01-16/ | title=American Express to pay about $230 million to resolve US probes, WSJ reports | work=Reuters | date=January 16, 2025}}</ref> 2025 жылғы қыркүйекте American Express Platinum картасының жылдық төлемін 2021 жылдан бергі алғашқы рет көтеріп, оны 695 АҚШ долларынан 895 АҚШ долларына дейін ұлғайтты. Компания карта иелеріне арналған жаңа артықшылықтарды жариялады, олардың қатарында [[Lululemon]], [[Oura Ring]] және [[Resy]] мейрамханалары үшін шот бойынша өтемақылар, сондай-ақ [[Uber One]] мүшелігі бар. Сонымен қатар компания люкс қонақүйлерде тұруға, стримингтік жазылымдарға (соның ішінде [[Paramount+]], [[YouTube Premium]] және [[YouTube TV]] қосылды) және Clear мүшелігіне берілетін өтемақылар көлемін арттырды.<ref>{{Cite web |last=Passy |first=Imani Moise and Jacob |date=2025-09-18 |title=Amex Revamps Its Platinum Card, Raises Fee to $895 |url=https://www.wsj.com/personal-finance/amex-revamps-its-platinum-card-raises-fee-to-895-5c32cb3b |access-date=2025-09-18 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=Amex Platinum Just Got More Expensive: $895 Fee and $3,500 in Perks Explained |url=https://www.kiplinger.com/personal-finance/credit-cards/amex-platinum-card-refresh-worth-it |access-date=2025-09-18 |website=Kiplinger |language=en}}</ref> 2025 жылғы қазанда ''B & R Supermarket, Inc., et al v. Visa, Inc. et al'' ісі бойынша АҚШ округтік сотының судьясы алдында саудагерлер жалған жасалған, жоғалған немесе ұрланған карталарға байланысты алаяқтықтан туындаған шығындар жөніндегі 231,7 миллион АҚШ долларына тең бітімгершілік келісімге келісті. Бұл келісім аясында American Express жалпы өтемақы сомасының 20 миллион АҚШ долларын төлеуге келісті.<ref>Scarcella, Mike [https://www.reuters.com/legal/government/visa-mastercard-agree-1995-million-settlement-merchants-class-action-2025-10-13/ "settlement in merchants' class action"] ''Reuters'', October 13, 2025. Retrieved December 13, 2025.</ref><ref>Pape, Carter [https://www.americanbanker.com/payments/news/visa-mastercard-settle-merchant-suit-for-nearly-200m "Visa, Mastercard settle merchant suit for nearly $200M"] ''American Banker'', October 16, 2025. Retrieved December 13, 2025.</ref> === Қаржылық көрсеткіштері === {| class="wikitable left" style="text-align: right;" |+ American Express компаниясының кірісі мен таза пайдасы (млрд {{US$|link=yes}})<ref>{{citation |url=https://www.macrotrends.net/stocks/charts/AXP/american-express/financial-statements | title=American Express Financial Statements | website=Macrotrends}}</ref> ! Жыл !! Кіріс !! Таза пайда |- | 2025 || 72.2 || 10.8 |- | 2024 || 65.9 || 10.1 |- | 2023 || 60.5 || 8.4 |- | 2022 || 55.6 || 7.4 |- | 2021 || 43.6 || 7.9 |- | 2020 || 38.1 || 3.0 |- | 2019 || 47.0 || 6.6 |- | 2018 || 43.2 || 6.7 |- | 2017 || 38.9 || 2.6 |- | 2016 || 37.1 || 5.2 |- | 2015 || 34.4 || 5.0 |- | 2014 || 35.8 || 5.8 |- | 2013 || 34.8 || 5.3 |- | 2012 || 33.7 || 4.4 |- | 2011 || 32.2 || 4.8 |- | 2010 || 30.0 || 4.0 |- | 2009 || 26.5 || 2.1 |} == Өнімдері == === Бизнеске арналған мамандандырылған карталар === American Express компаниясында корпоративтік кездесулерге арналған арнайы несие картасы бар.<ref>{{cite web|url=https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/corporate-meeting-card|title=American Express Corporate Meeting Card information |date=n.d.|website=American Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160620025159/https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/corporate-meeting-card |archive-date=June 20, 2016|access-date=2016-07-13}}</ref> American Express ұсынатын тағы бір мамандандырылған бизнес-карта — American Express Corporate Purchasing Card. Ол жеке қызметкерлерге немесе компания бөлімшелеріне тағайындалуы мүмкін. Корпорациялар үшін бұл картаны пайдалануды жеңілдету мақсатында есепті салыстыру және бухгалтерлік есеп жүргізу қызметтері де ұсынылады.<ref>{{cite web|url=https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/p-card|title=American Express Corporate Purchasing Card information |date=n.d.|website=American Express|access-date=2016-07-13|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914123814/https://business.americanexpress.com/us/corporate-cards/p-card |archive-date=September 14, 2016 }}</ref> === Меншікті емес карталар === [[Citibank]], [[First National Bank of Omaha]], [[USAA]], [[Navy Federal Credit Union]], [[Synchrony Financial]] және [[US Bancorp]] American Express карталарын шығарады. Citi [[Macy's]] және [[Bloomingdale's]] American Express карталарын, сондай-ақ Citi брендімен шығарылатын карталарды ұсынады. US Bancorp өзінің US Bank брендімен шығарылатын American Express карталарын, сондай-ақ шағын және орта банктердің атынан несие карталарын шығаратын еншілес ұйымы Elan Card Services арқылы карталар шығарады. Кейбір [[несие одақтары]], соның ішінде [[Pentagon Federal Credit Union]], да American Express карталарын шығарады. 2023 жылғы тамызға дейін Wells Fargo өз брендімен және [[Dillard's]] үшін American Express карталарын шығарды. [[JPMorgan Chase]] пен [[Wells Fargo]] — АҚШ-тағы [[Үлкен төрттік банктер (АҚШ)|Үлкен төрттік банктердің]] ішінде American Express-пен серіктестік орнатпаған жалғыз банктер.<ref>{{Cite web |date=2022-03-30 |title=Understanding third-party American Express cards |url=https://www.creditcards.com/card-advice/american-express-third-party-cards/ |access-date=2025-02-11 |website=CreditCards.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |last2= |last3= |last4= |last5= |last6= |title=Amex bets on millennials, Gen Z for growth |url=https://www.paymentsdive.com/news/amex-bets-on-millennials-gen-z-for-growth/644789/ |access-date=2025-02-11 |website=Payments Dive |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |author=Katherine Fan |author2=Angela Fung |title=Best American Express Cards of February 2025 |url=https://www.businessinsider.com/personal-finance/credit-cards/best-american-express-cards |access-date=2025-02-11 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> == Марапаттары мен мойындалуы == 2016 жылы [[Corporate Art Awards]] марапаттау рәсімінде American Express компаниясы [[pptArt]] ұйымынан «ең үздік халықаралық реставрация бағдарламасы: World's Monument Watch» сыйлығын алды. American Express — 1995 жылы [[World Monuments Fund]] ұйымы іске қосқан «World Monuments Watch» бағдарламасының демеушілерінің бірі.<ref>{{cite web | title=Winner of the 2016 edition of the Corporate Art Awards| url=https://www.pptart.net/winners | archive-url=https://web.archive.org/web/20180213080154/https://www.pptart.net/winners| archive-date=February 13, 2018| url-status=live}}</ref> == Бас директорларының тізімі == # [[Генри Уэллс]] (1850–1866)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/economics-business-and-labor/businesses-and-occupations/american-express-company|title=American Express Company &#124; Encyclopedia.com|website=www.encyclopedia.com}}</ref> # [[Уильям Фарго]] (1866–1881)<ref name=":0" /> # [[Джеймс Конгер Фарго]] (1881–1914)<ref>{{Cite web |date=19 August 1881 |title=A SUCCESSOR TO W. G. FARGO |url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1881/08/19/98917093.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408195926/https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1881/08/19/98917093.pdf |archive-date=2023-04-08 |access-date=23 October 2021 |website=[[The New York Times]]}}</ref> # Джордж Чедборн Тейлор (1914–1923)<ref name=":0" /> # Фредерик Пирсон Смолл (1923–1944)<ref name=":0" /> # [[Ральф Рид]] (1944–1960)<ref>{{Cite news |date=1968-01-23 |title=Ralph Reed, 77, Retired Head Of American Express, Is Dead |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1968/01/23/archives/ralph-reed-77-retired-head-of-american-express-is-dead.html |access-date=2021-09-27 |issn=0362-4331}}</ref> # [[Ховард Линн Кларк]] (1960–1977)<ref>{{Cite news |last=Zuckerman |first=Laurence |date=2001-02-07 |title=Howard L. Clark Dead at 84; Ex-Chief at American Express |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2001/02/07/us/howard-l-clark-dead-at-84-ex-chief-at-american-express.html |access-date=2021-09-27 |issn=0362-4331}}</ref> # [[III Джеймс Д. Робинсон]] (1977–1993) # [[Харви Голуб]] (1993–2001)<ref name="nytimes.com">{{cite news |date=June 28, 2000 |title=American Express reshuffles its business |newspaper=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/06/28/business/company-news-american-express-reshuffles-its-businesses.html |quote=one of the Wall Street's highest ranking black executives}}</ref> # [[Кеннет Шено]] (2001–2018)<ref name="nytimes.com" /> # [[Стивен Сквери]] (2018 – қазірге дейін)<ref>{{cite web |title=Stephen Joseph Squeri, American Express Co |url=https://www.bloomberg.com/profile/person/7394026 |website=[[Bloomberg News]] |quote=Stephen Joseph Squeri is Chairman/CEO at American Express Co}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:American Express]] [[Санат:Нью-Йорк штатында 1850 жылы құрылған ұйымдар]] [[Санат:1970 жылдардағы IPO]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Berkshire Hathaway]] [[Санат:Butterfield Overland Mail]] [[Санат:Манхэттендегі компаниялар]] [[Санат:Dow Jones Industrial Average индексінің компаниялары]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Байланыссыз смарт-карталар]] [[Санат:Несие карталарын шығарушы қауымдастықтар]] [[Санат:Несие карталары]] [[Санат:1850 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Валюта айырбастау компаниялары]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Төлем жүйелері]] [[Санат:Нью-Йорк қаласындағы жария компаниялар]] [[Санат:Shorty Award сыйлығының лауреаттары]] [[Санат:Саяхаттарды басқару]] [[Санат:Wells Fargo]] mur6tgewsc4u0el3fmr8hkhjpmehv3w Үлгі:Латвия қалалары 10 783355 3639023 3638633 2026-08-04T07:44:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3639023 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = Латвия қалалары |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] </noinclude> kc2d39q1pfntb317zlr7243uqtwc6y4 Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова 0 784129 3638779 3637544 2026-08-03T12:13:15Z Қарағанды обл. тіл басқармасы 179140 3638779 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы ның басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының кандидаты, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым.<ref> == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданы, Ақтұма ауылында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] ow7qwfi1sidyqeaj4u1m4ssgai6d5p1 3638780 3638779 2026-08-03T12:14:51Z Қарағанды обл. тіл басқармасы 179140 3638780 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы ның басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының кандидаты, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданы, Ақтұма ауылында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] ri2eyu65sr1vwtvb68yr8flosjxolgc 3638781 3638780 2026-08-03T12:15:39Z Қарағанды обл. тіл басқармасы 179140 3638781 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы ның басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының профессоры, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданы, Ақтұма ауылында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] f6g5l31pk39cqensifh1maufkfc5sat 3638967 3638781 2026-08-04T04:30:33Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 /* Өмірбаяны */ 3638967 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы ның басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының профессоры, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданы, Ақтұрма ауылында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] 2mtorr646mcqwwi5o2pvpnum2njm52q 3638969 3638967 2026-08-04T04:32:24Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 /* Өмірбаяны */ 3638969 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығы ның басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының профессоры, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] omm2kztsmg801d7q472h1hgvmtwbyzh 3638970 3638969 2026-08-04T04:33:17Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 ның 3638970 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарих ғылымдарының профессоры, ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] cyhcuel5gq1fn1vi7afvpu8u3w4nrdx 3639066 3638970 2026-08-04T10:30:44Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 алаштанушы 3639066 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Ақтұма ауылында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = Тарих ғылымдарының профессоры |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — көрнекті тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұлағатты ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] sr0dr9ev8sshoee1mt9vkvujpkbbles 3639067 3639066 2026-08-04T10:31:50Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 3639067 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]]<nowiki>, {{туғанжері|Қапал ауданы|</nowiki> |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = профессор |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — көрнекті тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұлағатты ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] daumboic7c3wr9ltsf0frs0l8mflxzk 3639070 3639067 2026-08-04T10:58:59Z 1nter pares 146705 /* */ 3639070 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[бұрынғы Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Қапал ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = профессор |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] 27beb0b275hgarm245ncxvqhc2r42x8 3639071 3639070 2026-08-04T10:59:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3639071 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Қапал ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = профессор |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды. <ref>https://www.youtube.com/watch?v=B0-GVN0AvwE[[|]]</ref> == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] 72vkv2a4hhaev0oy0ox183tzl38wyzr 3639072 3639071 2026-08-04T11:00:00Z 1nter pares 146705 /* Өмірбаяны */ 3639072 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Қапал ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = профессор |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], ұлағатты [[ұстаз]], көрнекті [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды.{{Citation needed}} == Еңбектері == # Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. # Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. # Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. # Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. # Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. # Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] mlrrbm6d415zven6xc4xtgm9huhjkl2 3639074 3639072 2026-08-04T11:00:47Z 1nter pares 146705 3639074 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 16.10.1950 |Туған жері = [[Талдықорған облысы]], {{туғанжері|Қапал ауданы|Қапал ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тарих |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = профессор |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = [[Тарихшы]], [[ұстаз]], [[ғалым]], «Тұлғатану» ғылыми-зерттеу орталығының басшысы, «Жас Алаш» клубының негізін қалаушы |Марапаттары = «Ерен еңбегі үшін» медалімен наградталған. «Ұлт ұстазы» төсбелгісіне ие. ҚР Білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР ғылымына қосқан үлесі үшін, Қарағанды облысының білім саласына еңбегі сіңген қызметкері атақтарына ие. Ә.Ермеков төсбелгісімен марапатталған. Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің еңбек сіңірген қызметкері. |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Нұрсахан Ахметқызы Бейсенбекова''' ([[16 қазан]] [[1950 жыл]]) — тарихшы-ғалым, алаштанушы, ұстаз. == Өмірбаяны == Нұрсахан Ахметқызы [[1950 жыл]]ы [[16 қазан]]да [[бұрынғы Талдықорған облысы]], Қапал ауданында дүниеге келген. Тарих ғылымдарының профессоры. ҚР Білім беру ісінің қызметкері. 1974 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. Еңбек жолын Сарыарқа даласында бастаған Нұрсахан Ахметқызы бүгінгі күні ұлағатты ұстаз, көрнекті ғалым. Алғашқы білімді ауыл мектебінен алған. Жоғары білімін Киров атындағы қазақ мемлекеттік университетінің тарих факультетінде алды. Студенттік кезеңі білім жолына ғана емес ғылымға бет бұруына сондай-ақ, өмірлік серігін жолықтыруына себеп болған шағы еді. Нұрсахан Ахметқызы бала кезінен поэзияға жақын. [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаев]] пен [[Мұхтар Шаханов]]тың шығармаларын сүйіп оқиды. Кандидаттық десертациясын қорғап, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды Ұлттық зерттеу университетінің археология, этнология және отан тарихы кафедрасында бүгінгі күнге дейін ұстаздық қызметін ғылыммен ұштастырып келеді. Нұрсахан Ахметқызы «Жас Алаш» клубын құрған. 1995 жылы іргесі қаланған бұл клуб 2005 жылы қайта жаңғырып, қазіргі кезде бүкіл алаш тарихын зерттейтін бірегей орталыққа айналды. Клуб аясында «Тұлғалар тағылымы» атты жинақ тұрақты түрде жарық көріп, тарихи мұраны дәріптеуге ықпал етуде. 2016 жылы Нұрсахан Ахметқызын бала арманы Үндістандағы конференцияға жетеледі. Дели қаласында өткен маңызды іс-шарада [[Қазақстан]] мен [[Үндістан]]ның байланысы, [[Махатма Ганди]] мен [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]] идеяларын салыстырып, арнайы баяндамасын оқыды. Қарағандыда ғана емес, Бұқар жырау ауданы, Балқаш, Саран қалаларында білім мен ғылым жолындағы дәрістерін оқыды.{{Citation needed}} == Еңбектері == * Бейсенбекова Н.А., «Сарыарқаның ұлы азаматтары». (ХХ басы) 2008. * Бейсенбекова Н.А., Жұмашев Р.М: «Қазақстан тарихының тарихнамасы.Очерктер», 2009. * Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Тәуелсіз Қазақстан жылнамасы», 2016. * Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Культурное наследие этносов Казахстана:история и современность», 2018. * Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К., Смагулова Г.М., Абдикерова Б. «Қарағанды облысы. Жалпы білім беретін мектептің 5-7 сынып оқушыларына арналған оқулық.», Алматы 2018. * Бейсенбекова Н.А. , Шотбакова Л.К., Өскенбаев Қ.С. «Алаш қозғалысының тарихы. Оқу құралы.», Қарағанды 2018. * Бейсенбекова Н.А., Шотбакова Л.К. «Қазақстан тарихының Отандық тарихнамасы. Оқу құралы.», Қарағанды 2022. * Бейсенбекова Н.А., Тарыбаева А.К., Тұтқыш А.Ж. «Тарихи тұлғалардың рухани мұрасы» әдістемелік нұсқау, Қарағанды 2022. * Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Нығмет Нұрмақов тарихи тұлға:деректік және тарихнамалық талдау», 2020. * Бейсенбекова. Н.А., Смагулова Г.М., Шотбакова Л.К.,: «Әлихан Бөкейхан - ұлт мақтанышы». Монография,2016. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан тарихшылары]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] mw6tegtgg9eg9ryqamyy9jg12kyqcb3 Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев 0 784163 3638971 3637546 2026-08-04T04:37:44Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 ұлттық зерттеу 3638971 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.10.1952 |Туған жері = Томар ауылы, {{туғанжері|Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тіл білімі, шетел тілдерін оқыту |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = Аға оқытушы |Альма-матер = Алматы педагогикалық шетел тілдері институты |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Полиглот-ғалым, тіл жанашыры, ағылшын тілін оқыту әдістемесі саласының маманы |Марапаттары = «Құрмет» ордені; «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі» төсбелгісі; Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды университетінің «Еңбек сіңірген қызметкері» атағы; Қарағанды облысы әкімінің және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Құрмет грамоталары |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев''' — ҚарМУ-нің (қазіргі академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті) аға оқытушысы, полиглот-ғалым, тіл жанашыры.<ref>{{cite web |url=https://buketov.edu.kz |title=Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті |publisher=Бөкетов университеті |access-date=2026-07-31}}</ref> == Өмірбаяны == [[1952 жыл]]ғы [[15 қазан]]да [[Қарағанды облысы]], [[Қарқаралы ауданы]], Томар ауылында дүниеге келген.<ref name="bio">{{cite web |url=https://buketov.edu.kz |title=Жаңбырбай Қағазбаев туралы өмірбаяндық мәлімет |publisher=Бөкетов университеті |access-date=2026-07-31}}</ref> [[1969 жыл]]ы Алматы педагогикалық шетел тілдері институтының ағылшын тілі мамандығына оқуға қабылданды. 1973 жылы институтты үздік дипломмен тәмамдап, сол жылы [[ағылшын тілі]] факультетінің фонетика кафедрасына оқытушы болып жұмысқа орналасты.<ref name="bio" /> 1978–1982 жылдары аталған институттың аспирантурасында білім алды.<ref name="bio" /> Кейін Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінде ағылшын тілі маманы ретінде ұзақ жылдар бойы педагогикалық қызмет атқарды. Университетте 45 жылға жуық еңбек етіп, ағылшын тілі саласында мамандар даярлауға, студенттерге сапалы білім мен тәрбие беруге елеулі үлес қосты.<ref name="bio" /> Шетел тілдерін оқыту саласында [[Ұлыбритания]] мен [[Канада]]да жүзеге асырылған төрт халықаралық гранттың иегері.<ref name="bio" /> «Құрмет» орденімен, «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі» төсбелгісімен, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің «Еңбек сіңірген қызметкері» атағымен, Қарағанды облысы әкімінің және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.<ref name="bio" /> Ғалымның 100-ден астам ғылыми мақаласы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Қытай]], [[Франция]], [[Болгария]], Чех Республикасы, [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]] және [[Ресей]]де жарық көрген. Сонымен қатар, оның үш ғылыми еңбегі '''Scopus''' дерекқорына енгізілген жоғары рейтингті халықаралық ғылыми журналдарда жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://www.scopus.com |title=Scopus Preview |publisher=Elsevier |access-date=2026-07-31}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан педагогтары]] 9sktvti5iequzfidx5che0r924x67vn 3638972 3638971 2026-08-04T04:38:14Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 ұлттық зерттеу 3638972 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.10.1952 |Туған жері = Томар ауылы, {{туғанжері|Қарқаралы ауданы|Қарқаралы ауданында}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = Тіл білімі, шетел тілдерін оқыту |Жұмыс орны = Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми атағы = Аға оқытушы |Альма-матер = Алматы педагогикалық шетел тілдері институты |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Полиглот-ғалым, тіл жанашыры, ағылшын тілін оқыту әдістемесі саласының маманы |Марапаттары = «Құрмет» ордені; «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі» төсбелгісі; Е. А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің «Еңбек сіңірген қызметкері» атағы; Қарағанды облысы әкімінің және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Құрмет грамоталары |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Жаңбырбай Ахметұлы Қағазбаев''' — ҚарМУ-нің (қазіргі академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университеті) аға оқытушысы, полиглот-ғалым, тіл жанашыры.<ref>{{cite web |url=https://buketov.edu.kz |title=Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті |publisher=Бөкетов университеті |access-date=2026-07-31}}</ref> == Өмірбаяны == [[1952 жыл]]ғы [[15 қазан]]да [[Қарағанды облысы]], [[Қарқаралы ауданы]], Томар ауылында дүниеге келген.<ref name="bio">{{cite web |url=https://buketov.edu.kz |title=Жаңбырбай Қағазбаев туралы өмірбаяндық мәлімет |publisher=Бөкетов университеті |access-date=2026-07-31}}</ref> [[1969 жыл]]ы Алматы педагогикалық шетел тілдері институтының ағылшын тілі мамандығына оқуға қабылданды. 1973 жылы институтты үздік дипломмен тәмамдап, сол жылы [[ағылшын тілі]] факультетінің фонетика кафедрасына оқытушы болып жұмысқа орналасты.<ref name="bio" /> 1978–1982 жылдары аталған институттың аспирантурасында білім алды.<ref name="bio" /> Кейін Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінде ағылшын тілі маманы ретінде ұзақ жылдар бойы педагогикалық қызмет атқарды. Университетте 45 жылға жуық еңбек етіп, ағылшын тілі саласында мамандар даярлауға, студенттерге сапалы білім мен тәрбие беруге елеулі үлес қосты.<ref name="bio" /> Шетел тілдерін оқыту саласында [[Ұлыбритания]] мен [[Канада]]да жүзеге асырылған төрт халықаралық гранттың иегері.<ref name="bio" /> «Құрмет» орденімен, «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі» төсбелгісімен, академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің «Еңбек сіңірген қызметкері» атағымен, Қарағанды облысы әкімінің және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.<ref name="bio" /> Ғалымның 100-ден астам ғылыми мақаласы [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Қытай]], [[Франция]], [[Болгария]], Чех Республикасы, [[Қырғызстан]], [[Өзбекстан]] және [[Ресей]]де жарық көрген. Сонымен қатар, оның үш ғылыми еңбегі '''Scopus''' дерекқорына енгізілген жоғары рейтингті халықаралық ғылыми журналдарда жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://www.scopus.com |title=Scopus Preview |publisher=Elsevier |access-date=2026-07-31}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан педагогтары]] 715w1qxway5qxt2pda6k1hz8qi9uveq Рымбала Кенжебайқызы Смаилова 0 784233 3638973 3638758 2026-08-04T04:40:49Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 үлкен әріпке 3638973 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 9.02.1945 | Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{KAZ}} | Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | Білімі = [[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] | Мансабы = [[жазушы]], [[тілмаш]], [[редактор]], баспагер | Шығармашылық жылдары = [[1990 жыл]]дан | Бағыты = көркем әдебиет, аударма, естелік | Жанры = [[проза]], [[күнделік|естелік]], [[аударма]] | Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смайылова''' ([[9 ақпан]] [[1945 жыл]], [[Қарқаралы]], Қарағанды облысы) — [[қазақстан]]дық [[жазушы]], аудармашы, [[редактор]], Қазақстан Журналистер одағы мен [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]]ның мүшесі, тіл жанашыры. == Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смайылова [[1945 жыл]]ы [[9 ақпан]]да [[Қарағанды облысы]]ның [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген.<ref>Рымбала Смайылова Қарқаралыда дүниеге келген</ref> 1951 жылы Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне қабылданып, 1961 жылы Қарағанды қаласындағы №2 қазақ мектеп-интернатын тәмамдады. 1961–1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында білім алып, орта мектеп мұғалімі мамандығын иеленді.<ref>Рымбала Смайылова туралы өмірбаяндық мәлімет</ref> 1990 жылдарға дейін [[педагогика]]лық қызмет атқарды. Кейін қазақ тілін дамыту ісіне белсене араласып, 1990 жылдан бастап Қарағанды қаласындағы «Арко» баспаханасында [[қазақ тілі]] пәнінен сабақ берді, кейін осы мекемеде корректор болып жұмыс істеді. 2008 жылы «Тұран-Профи» халықаралық кәсіптік академиясының Біліктілікті арттыру институты жанындағы «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын аяқтап, аудармашы және редактор ретінде еңбек етті. Баспа ісінің қыр-сырын меңгергеннен кейін 2010 жылдан бастап жолдасы, жазушы Марал Хасеннің мақалалары, әдеби шығармалары мен аудармаларын жарыққа шығарып, жалпы он кітаптың басылып шығуына атсалысты. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін оның шығармашылығына арналған екі естелік кітапты құрастырды. Кейін көркем және танымдық әдебиеттерді қазақ тіліне аударумен айналысты.<ref>Biografy</ref> == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белоруссия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов атындағы кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. [[Астана]] қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Редакторлар]] [[Санат:Қазақстан редакторлары]] nz48k1sv33wzrlvj9m6ej0jt9n62qrh 3638974 3638973 2026-08-04T04:41:16Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 Қарағанды педагогикалық институты 3638974 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 9.02.1945 | Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{KAZ}} | Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | Білімі = [[Қарағанды педагогикалық институты]] | Мансабы = [[жазушы]], [[тілмаш]], [[редактор]], баспагер | Шығармашылық жылдары = [[1990 жыл]]дан | Бағыты = көркем әдебиет, аударма, естелік | Жанры = [[проза]], [[күнделік|естелік]], [[аударма]] | Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смайылова''' ([[9 ақпан]] [[1945 жыл]], [[Қарқаралы]], Қарағанды облысы) — [[қазақстан]]дық [[жазушы]], аудармашы, [[редактор]], Қазақстан Журналистер одағы мен [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]]ның мүшесі, тіл жанашыры. == Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смайылова [[1945 жыл]]ы [[9 ақпан]]да [[Қарағанды облысы]]ның [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген.<ref>Рымбала Смайылова Қарқаралыда дүниеге келген</ref> 1951 жылы Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне қабылданып, 1961 жылы Қарағанды қаласындағы №2 қазақ мектеп-интернатын тәмамдады. 1961–1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында білім алып, орта мектеп мұғалімі мамандығын иеленді.<ref>Рымбала Смайылова туралы өмірбаяндық мәлімет</ref> 1990 жылдарға дейін [[педагогика]]лық қызмет атқарды. Кейін қазақ тілін дамыту ісіне белсене араласып, 1990 жылдан бастап Қарағанды қаласындағы «Арко» баспаханасында [[қазақ тілі]] пәнінен сабақ берді, кейін осы мекемеде корректор болып жұмыс істеді. 2008 жылы «Тұран-Профи» халықаралық кәсіптік академиясының Біліктілікті арттыру институты жанындағы «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын аяқтап, аудармашы және редактор ретінде еңбек етті. Баспа ісінің қыр-сырын меңгергеннен кейін 2010 жылдан бастап жолдасы, жазушы Марал Хасеннің мақалалары, әдеби шығармалары мен аудармаларын жарыққа шығарып, жалпы он кітаптың басылып шығуына атсалысты. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін оның шығармашылығына арналған екі естелік кітапты құрастырды. Кейін көркем және танымдық әдебиеттерді қазақ тіліне аударумен айналысты.<ref>Biografy</ref> == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белоруссия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов атындағы кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. [[Астана]] қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Редакторлар]] [[Санат:Қазақстан редакторлары]] 46j03b11kxfp9c0ag2jmvq0ubhjhbl6 3638975 3638974 2026-08-04T04:41:51Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 қазақстандық 3638975 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 9.02.1945 | Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{KAZ}} | Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | Білімі = [[Қарағанды педагогикалық институты]] | Мансабы = [[жазушы]], [[тілмаш]], [[редактор]], баспагер | Шығармашылық жылдары = [[1990 жыл]]дан | Бағыты = көркем әдебиет, аударма, естелік | Жанры = [[проза]], [[күнделік|естелік]], [[аударма]] | Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смайылова''' ([[9 ақпан]] [[1945 жыл]], [[Қарқаралы]], Қарағанды облысы) — [[жазушы]], аудармашы, [[редактор]], Қазақстан Журналистер одағы мен [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]]ның мүшесі, тіл жанашыры. == Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смайылова [[1945 жыл]]ы [[9 ақпан]]да [[Қарағанды облысы]]ның [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген.<ref>Рымбала Смайылова Қарқаралыда дүниеге келген</ref> 1951 жылы Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне қабылданып, 1961 жылы Қарағанды қаласындағы №2 қазақ мектеп-интернатын тәмамдады. 1961–1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында білім алып, орта мектеп мұғалімі мамандығын иеленді.<ref>Рымбала Смайылова туралы өмірбаяндық мәлімет</ref> 1990 жылдарға дейін [[педагогика]]лық қызмет атқарды. Кейін қазақ тілін дамыту ісіне белсене араласып, 1990 жылдан бастап Қарағанды қаласындағы «Арко» баспаханасында [[қазақ тілі]] пәнінен сабақ берді, кейін осы мекемеде корректор болып жұмыс істеді. 2008 жылы «Тұран-Профи» халықаралық кәсіптік академиясының Біліктілікті арттыру институты жанындағы «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын аяқтап, аудармашы және редактор ретінде еңбек етті. Баспа ісінің қыр-сырын меңгергеннен кейін 2010 жылдан бастап жолдасы, жазушы Марал Хасеннің мақалалары, әдеби шығармалары мен аудармаларын жарыққа шығарып, жалпы он кітаптың басылып шығуына атсалысты. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін оның шығармашылығына арналған екі естелік кітапты құрастырды. Кейін көркем және танымдық әдебиеттерді қазақ тіліне аударумен айналысты.<ref>Biografy</ref> == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрген. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белоруссия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов атындағы кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. [[Астана]] қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Редакторлар]] [[Санат:Қазақстан редакторлары]] cv99t2mfwjjug5lex4xasrhc3pmfnat 3639083 3638975 2026-08-04T11:52:09Z Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы 179141 көрді 3639083 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Рымбала Кенжебайқызы Смаилова | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 9.02.1945 | Туған жері = {{туғанжері|Қарқаралы|Қарқаралыда}}, [[Қарағанды облысы]], Қазақ КСР, КСРО | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = {{KAZ}} | Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] | Білімі = [[Қарағанды педагогикалық институты]] | Мансабы = [[жазушы]], [[тілмаш]], [[редактор]], баспагер | Шығармашылық жылдары = [[1990 жыл]]дан | Бағыты = көркем әдебиет, аударма, естелік | Жанры = [[проза]], [[күнделік|естелік]], [[аударма]] | Шығармалардың тілі = [[қазақ тілі]] | Дебюті = | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Рымбала Кенжебайқызы Смайылова''' ([[9 ақпан]] [[1945 жыл]], [[Қарқаралы]], Қарағанды облысы) — [[жазушы]], аудармашы, [[редактор]], Қазақстан Журналистер одағы мен [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар одағы]]ның мүшесі, тіл жанашыры. == Өмірбаяны == Рымбала Кенжебайқызы Смайылова [[1945 жыл]]ы [[9 ақпан]]да [[Қарағанды облысы]]ның [[Қарқаралы]] қаласында дүниеге келген.<ref>Рымбала Смайылова Қарқаралыда дүниеге келген</ref> 1951 жылы Қу ауданының К. Маркс атындағы ауыл мектебіне қабылданып, 1961 жылы Қарағанды қаласындағы №2 қазақ мектеп-интернатын тәмамдады. 1961–1965 жылдары Қарағанды педагогикалық институтында білім алып, орта мектеп мұғалімі мамандығын иеленді.<ref>Рымбала Смайылова туралы өмірбаяндық мәлімет</ref> 1990 жылдарға дейін [[педагогика]]лық қызмет атқарды. Кейін қазақ тілін дамыту ісіне белсене араласып, 1990 жылдан бастап Қарағанды қаласындағы «Арко» баспаханасында [[қазақ тілі]] пәнінен сабақ берді, кейін осы мекемеде корректор болып жұмыс істеді. 2008 жылы «Тұран-Профи» халықаралық кәсіптік академиясының Біліктілікті арттыру институты жанындағы «Аудармашылардың біліктілігін арттыру және ілеспе аударманы оқыту» курсын аяқтап, аудармашы және редактор ретінде еңбек етті. Баспа ісінің қыр-сырын меңгергеннен кейін 2010 жылдан бастап жолдасы, жазушы Марал Хасеннің мақалалары, әдеби шығармалары мен аудармаларын жарыққа шығарып, жалпы он кітаптың басылып шығуына атсалысты. Жолдасы қайтыс болғаннан кейін оның шығармашылығына арналған екі естелік кітапты құрастырды. Кейін көркем және танымдық әдебиеттерді қазақ тіліне аударумен айналысты.<ref>Biografy</ref> == Жазушы өмірінің елеулі кезеңдері == * 1987 ж. «Еңбек ардагері» медалімен марапатталған. * 2018 жылы Рымбала Смаилованың алғашқы аударма кітабы Светлана Алексиевичтің «Цинковые мальчики» жарық көрді. * 2020-2021 жылдары жазушы Марал Хасеннің барлық кітаптарынан жүйелеп 7 томдық «Марал Хасен. Таңдамалы еңбектер» деген жинақты топтастырған. Бұл көптомдық Астана қаласындағы Ұлттық Академиялық кітапхана арқылы ашылған «Қазақстанның мәдени орталықтарына»: Америка, Қытай, Аргентина, Белоруссия сияқты 40 шақты елге таратылған. * 2021 жылы Нұрайна Сәтбаеваның «Серебряная тамга Альки» әңгімелер жинағын қазақшаға қотарған. * 2021 жылы «Ortalyq Qazaqstan» газетіне 90 жыл» мерейтойлық төсбелгісімен марапатталған. * 2022 жылы Гарри Грейдің «Однажды в Америке» бестеллерін аударған. * 2024 жылы Илмаз Даниялұлының «Дастан и Арман. Начало» тарихи сагасын тәржімелеген. * 2025 жылы Виктор Гюгоның «Собор Парижской Богоматери» романын аударған. * 2025 жылы Рымбала Кенжебайқызы Смаилованың 80 жасқа толуына орай Алматы қ. Ұлттық кітапханада және Қарағанды қаласы Н. Гоголь ат., М. Әуезов атындағы кітапханаларда кездесу өткізілді. * 2026 ж. [[Астана]] қаласында ҚР Ұлттық академиялық кітапханасында Виктор Гюгоның «Париждегі Нотр-Дам соборы» кітабының таныстырылымында кітапхана директоры Күміс Сейітова Мәдениет және ақпарат вице-министрі Рустам Алидің Алғыс хатын табыстады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Аудармашылар]] [[Санат:Қазақстан аудармашылары]] [[Санат:Редакторлар]] [[Санат:Қазақстан редакторлары]] onlnr57u9bwccl4at2uea606lg1ju1o Lloyds Banking Group 0 784254 3638907 3636936 2026-08-03T17:57:48Z 1nter pares 146705 3638907 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Lloyds Banking Group plc |логотипі = Lloyds Banking Group Plc.png |суреті = 25 Gresham Street (Lloyds TSB headquarters).jpg |сурет атауы = 25 Gresham Street |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{plainlist| * LSE: LLOY * NYSE: LYG * [[FTSE 100]] құрамдас бөлігі }} |қызметі = |құрылды = [[16 қаңтар]] [[2009 жыл|2009]] |құрушы = |орналасуы = {{plainlist| * [[Лондон]], Англия, Ұлыбритания (операциялық штаб-пәтері) * [[Эдинбург]], Шотландия, Ұлыбритания (тіркелген кеңсесі) }} |басты адамдары = {{plainlist| * [[Robin Budenberg]] (төраға) * [[Charlie Nunn]] (бас атқарушы директор) }} |саласы = {{plainlist| * банк ісі * қаржылық қызметтер }} |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * бөлшек банк қызметі * коммерциялық банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * жеке банк қызметі * жалпы сақтандыру * өмірді сақтандыру * зейнетақылар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * TSB Group Public Limited Company (1985–1995) * Lloyds TSB Group plc (1995–2009) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * тұтынушылық несиелеу және тұтынушылармен жұмыс * бизнес және коммерциялық банкинг * корпоративтік және институционалдық банк қызметі * сақтандыру, зейнетақылар және инвестициялар }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |меншікті капиталы = {{өсім}} £47.867 млрд (2025) |айналым = {{өсім}} £19.422 млрд (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} £6.661 млрд (2025) |таза табысы = {{өсім}} £4.757 млрд (2025) |активтер = {{өсім}} £944.072 млрд (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 65 000 (2026) |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[Lloyds Bank]] * [[Bank of Scotland]] * [[Scottish Widows]] * [[Lloyds Development Capital]] * [[Agricultural Mortgage Corporation]] * [[Black Horse (finance company)|Black Horse]] * [[Lex Autolease]] }} |аудитор = |сайты = |Ортаққор = }} '''Lloyds Banking Group plc''' — 2009 жылы [[Lloyds TSB]]-тің [[HBOS]]-ты сатып алуы нәтижесінде құрылған британдық қаржы институты. Ол 30 миллион клиенті мен 65 000 қызметкері бар Ұлыбританиядағы ең ірі қаржылық қызмет көрсету ұйымдарының бірі болып табылады.<ref>{{Cite web|title=Our brands|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-brands.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> [[Lloyds Bank]] 1765 жылы құрылғанымен, топтың жалпы тарихы 320 жылдан асады және 1695 жылы [[Шотландия парламенті]] құрған [[Bank of Scotland]] банкінен бастау алады.<ref>{{Cite web|title=Our Heritage|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/our-heritage.html|access-date=4 December 2020|website=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Топтың штаб-пәтері [[Лондон]] қаласының қаржы ауданындағы Олд-Брод-стрит, 33 мекенжайында орналасқан, ал оның заңды мекенжайы [[Эдинбург]]тегі Маунд көшесінде орналасқан. Сондай-ақ топтың [[Бирмингем]]де, [[Бристоль]]де, [[Батыс Йоркшир]]де және [[Глазго]]да кеңселері бар.<ref>{{Cite web|title=Roles and Departments|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/careers/roles-and-departments.html|access-date=4 December 2020|publisher=Lloyds Banking Group|language=en}}</ref> Бұдан басқа, топ АҚШ пен Еуропада да қызмет жүргізеді. Оның [[Еуропалық одақ]]тағы бизнесінің штаб-пәтері [[Германия]]ның [[Берлин]] қаласында орналасқан.<ref>{{Cite web|title=Lloyds Bank GmbH |url=https://www.lloydsbank.eu/|publisher=Lloyds Banking Group}}</ref> Топ [[Lloyds Bank]], [[Halifax]], [[Bank of Scotland]] және [[Scottish Widows]] сияқты бірнеше дербес брендтер арқылы қызмет көрсетеді. Бұрынғы бас атқарушы директор [[Антониу Орта-Осориу]] [[The Banker]] басылымына берген сұхбатында: «Біз әртүрлі брендтерді сақтап қаламыз, өйткені клиенттердің көзқарастары мен қажеттіліктері әртүрлі», — деген болатын.<ref name="thebanker1">[http://www.thebanker.com/Profiles/People/Big-Interview/Antonio-Horta-Osorio-moves-out-of-his-comfort-zone "António Horta-Osório moves out of his comfort zone"]. ''The Banker'', April 2011</ref> Lloyds Banking Group [[Лондон қор биржасы]]нда (LSE) листингтен өткен және [[FTSE 100 индексі]]нің құрамына кіреді. 2025 жылғы 24 қазандағы жағдай бойынша оның нарықтық капитализациясы шамамен 51,4 млрд фунт стерлингті құрады, бұл оны Лондон қор биржасында листингтен өткен компаниялар арасындағы нарықтық капитализациясы бойынша 15-орынға шығарды.<ref>{{cite web|title=FTSE All-Share Index Ranking|url=https://www.stockchallenge.co.uk/ftse.php|access-date=11 November 2025|publisher=UK Stock Challenge}}</ref> Сондай-ақ оның [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда америкалық депозитарлық қолхаттар (ADR) түріндегі қайталама листингі бар. 2024 жылғы жағдай бойынша жалпы активтер көлемі бойынша ол Еуропадағы 11-ші ірі банк болды.<ref>{{Cite web |title=Europe’s 50 largest banks by assets, 2024 |url=https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113152402/https://www.spglobal.com/market-intelligence/en/news-insights/research/europes-50-largest-banks-by-assets-2024 |archive-date=2026-01-13 |access-date=2026-01-24 |website=S&P Global Market Intelligence |language=en}}</ref> == Тарихы == === Бастауы === Lloyds Bank — Ұлыбританиядағы ең көне банктердің бірі. Оның тарихы 1765 жылы [[Бирмингем]]де түйме өндіруші [[Джон Тейлор]] мен темір өндіруші әрі саудагер [[Сэмпсон Ллойд]] II негізін қалаған Taylors and Lloyds банкінен бастау алады.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |publisher=Lloyds TSB |title=Lloyds BankHistory |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080917232736/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/lloyds_bank.asp |archive-date=17 September 2008 }}</ref> Бірқатар бірігулердің нәтижесінде Lloyds Ұлыбританиядағы «үлкен төрттік» банктерінің біріне айналды.<ref>{{cite web|last=Kar-Gupta|first=Sudip|url=https://www.reuters.com/article/britain-banks-idUSL5E7K111Q20110901 |title=UK banks prepare for inevitable shake-up|work=Reuters|date=1 September 2011|access-date=14 April 2014}}</ref> XVII ғасырдан бастау алатын [[Bank of Scotland]] — [[Англия банкі]]нен кейінгі Ұлыбританиядағы бүгінгі күнге дейін сақталған екінші ең көне банк. 2001 жылы Ұлыбританияның банк нарығындағы бірігу толқыны нәтижесінде 1853 жылы құрылған бұрынғы [[Halifax Building Society]] ұйымы Bank of Scotland-пен 10,8 млрд фунт стерлинг көлеміндегі бірігу туралы келісімге келді.<ref>{{cite web|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1312047.stm |title=BoS and Halifax agree merger |work=[[BBC News]] |date=4 May 2001 |access-date=30 July 2012}}</ref> [[Trustee Savings Bank]] (TSB) өз бастауын 1810 жылы [[Дамфрисшир]]дегі [[Рутуэлл]]де [[Генри Данкан]] негізін қалаған алғашқы жинақ банкінен алады. TSB-нің өзі 1985 жылы Парламент актісімен Англия мен Уэльстегі барлық қалған жинақ банктерін TSB Bank plc құрамына, ал Шотландиядағы ([[Airdrie Savings Bank]]-тен басқа) жинақ банктерін TSB Scotland plc құрамына біріктіру нәтижесінде құрылды.<ref>{{cite web|url=http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |title=TSB Bank History |publisher=Lloyds TSB |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011084801/http://www.lloydstsb.com/about_ltsb/tsb.asp |archive-date=11 October 2012 }}</ref> === Lloyds пен TSB-нің бірігуі === [[Сурет:Lloydsleeds.jpg|thumb|left|200px|Алдыңғы қатарда қара жылқының (Cancara) мүсіні бейнеленген Лидстегі Парк-Роудағы Lloyds Bank бөлімшесі]] 1995 жылы Lloyds Bank plc мен [[TSB Group]] plc бірігіп, нәтижесінде Lloyds TSB Group plc құрылды.<ref name="merger">{{Cite news |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE2DA163EF931A25753C1A963958260 |title=Lloyds Bank to merge with TSB |work=The New York Times |date=12 October 1995 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2000 жылы топ Эдинбургте орналасқан өзара өмірді сақтандыру компаниясы [[Scottish Widows]]-ты 7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/375807.stm |title=Lloyds TSB buys Scottish Widows |work=[[BBC News]] |date=23 June 1999 |access-date=17 September 2008}}</ref> Осы мәміленің нәтижесінде топ өмірді сақтандыру және зейнетақы қызметтері бойынша [[Prudential]] компаниясынан кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі провайдерге айналды. Сол жылдың қыркүйегінде Lloyds TSB [[Standard Chartered|Standard Chartered Bank]]-тен Chartered Trust компаниясын 627 млн фунт стерлингке сатып алып, Black Horse сауда белгісімен Ұлыбританияда автонесиелеу, бөлшек қаржыландыру және жеке қаржылық қызметтер көрсететін Lloyds TSB Asset Finance Division бөлімшесін құрды.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/business/news/standard-chartered-wins-13bn-chase-deal-700061.html|title=Standard Chartered wins $1.3bn Chase deal|access-date=12 February 2012|work=The Independent|date=2 September 2000}}</ref> Lloyds TSB шоғырлану үдерісіне қатысуын жалғастырып, 2001 жылы [[Abbey National]] банкін сатып алуға ұсыныс жасады, бірақ кейін бұл ұсынысты [[Бәсекелестік жөніндегі комиссия]] қабылдамады.<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/standfirst/2001/03/09/cnlods09.xml |title=Report damns Lloyds TSB's bid for Abbey National |work=The Telegraph |date=14 March 2001 |access-date=17 September 2008 | location=London}}</ref> 2003 жылғы қазанда Lloyds TSB Group өзінің Жаңа Зеландиядағы банк және сақтандыру қызметін қамтитын еншілес ұйымы [[NBNZ Holdings Limited]]-ті [[Australia and New Zealand Banking Group]]-қа сату туралы келісімге келді.<ref>{{Cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/section/3/story.cfm?c_id=3&objectid=3507900 |title=Lloyds TSB confirms possible sale of National Bank |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 June 2003 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2004 жылғы шілдеде Lloyds TSB Group Аргентинадағы бизнесін Banco [[Patagonia Sudameris S.A.]]-ға,<ref>{{cite web |url=http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |title=Banco Hiptecario Prospectus Page 118 |publisher=Banco Hiptecario |year=2007 |access-date=17 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080923192504/http://www.hipotecario.com.ar/media/pdf/InformacionFinanciera/Bonos/Prospectos2007-en.pdf |archive-date=23 September 2008 }}</ref> ал Колумбиядағы бизнесін [[Primer Banco del Istmo, S.A.]]-ға сататынын жариялады.<ref>{{cite web|url=http://www.bnamericas.com/news/banking/Banistmo-Lloyds_deal_receives_regulator_approval|title=Banistmo-Lloyds deal receives regulator approval|publisher=BN Americas|date=26 November 2004|access-date=8 November 2013}}</ref> 2005 жылғы 20 желтоқсанда Lloyds TSB өзінің Goldfish несие карталары бизнесін [[Morgan Stanley|Morgan Stanley Bank International Limited]] компаниясына 175 млн фунт стерлингке сату туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4544520.stm |title=Lloyds TSB sells Goldfish brand |work=[[BBC News]] |date=20 December 2005 |access-date=17 September 2008}}</ref> 2007 жылы Lloyds TSB өзінің Abbey Life өмірді сақтандыру бөлімшесін [[Deutsche Bank]]-ке 977 млн фунт стерлингке сатқанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/markets/2813187/Lloyds-sells-Abbey-Life-for-977m.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds sells Abbey Life for £977m|access-date=12 February 2012|work=The Daily Telegraph|date=31 July 2007}}</ref> === HBOS-ты сатып алуы === [[Сурет:Bank of Scotland head office, Edinburgh.jpg|thumb|right|[[Эдинбург]]тегі [[The Mound]] көшесінде орналасқан Bank of Scotland-тың бас кеңсесі]] 2008 жылғы 17 қыркүйекте BBC HBOS акциялары бағасының күрт төмендеуіне байланысты банктің Lloyds TSB-пен оны сатып алу жөнінде келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7621151.stm |title=HBOS confirms Lloyds merger talks |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Сол күні кешке келіссөздер сәтті аяқталып, Ұлыбританиядағы ипотекалық несиелердің үштен біріне иелік ететін алып банк тобын құру туралы ұсыныс жасалды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7622180.stm |title=Lloyds TSB Seals Merger with HBOS |work=[[BBC News]] |date=17 September 2008 |access-date=17 September 2008}}</ref> Бұл туралы ресми мәлімдеме 2008 жылғы 18 қыркүйекте жарияланды.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/12/how_hbos_escaped_closure.html |title=How HBOS escaped closure |first=Robert |last=Peston |author-link=Robert Peston |work=[[BBC News]] |date=4 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news|last=Warner |first=Jeremy |url=http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129105235/http://blogs.telegraph.co.uk/finance/jeremywarner/100002264/why-lloyds-gave-up-opportunity-to-withdraw-from-disastrous-hbos-deal/ |archive-date=29 November 2009 |title=Why Lloyds gave-up (sic) opportunity to withdraw from disastrous HBOS deal |work=The Telegraph |date=26 November 2009 |access-date=18 April 2011 |location=London}}</ref> 2008 жылғы 19 қарашада Lloyds TSB акционерлері жаңа сатып алу туралы мәміле мен үкіметтің артықшылықты акцияларды сатып алуын мақұлдады.<ref>{{cite web |url=http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |title=Lloyds TSB: Results of General Meeting |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716055540/http://www.investorrelations.lloydstsb.com/media/pdf_irmc/ir/2008/2008Nov19_LTSB_GM_Poll_Results.pdf |archive-date=16 July 2011 }}</ref> 2008 жылғы 12 желтоқсанда HBOS акционерлері де бұл мәмілені басым көпшілік дауыспен қолдады. Сатып алу мәмілесі 2009 жылғы 19 қаңтарда аяқталғаннан кейін Lloyds TSB Group атауы Lloyds Banking Group болып өзгертілді.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7778914.stm |title=HBOS shareholders back takeover |work=[[BBC News]] |date=12 December 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Lloyds TSB Group changed its name to Lloyds Banking Group upon completion of the takeover on 19 January 2009.<ref>{{cite news |title=Lloyds HBOS merger gets go-ahead |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7823521.stm |work=[[BBC News]] |date=12 January 2009 |access-date=16 March 2013}}</ref> 2009 жылғы 12 ақпанда топтың бас атқарушы директоры [[Эрик Дэниелс]] [[Қауымдар палатасы]]ның [[Қазынашылық жөніндегі таңдаулы комитет]]інің отырысында банк дағдарысына қатысты сұрақтарға жауап берді. Талқыланған негізгі мәселелердің бірі Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуы және мәміле алдындағы жүргізілген тиісті тексерудің көлемі болды. Дэниелстің айтуынша, кез келген компания басқа компанияны сатып алар алдында мүмкіндігінше жан-жақты тексеру жүргізгісі келеді, алайда мәміле ресми жасалғанға дейін заң мұндай тексерудің көлеміне белгілі бір шектеулер қояды. Жылжымайтын мүлік бағасының төмендеуі мен оған деген сұраныстың азаюына байланысты берілген несиелердің есептен шығарылуы салдарынан шығындар тиісті тексеру барысында бастапқыда анықталған 10 млрд фунт стерлингтен сәл жоғары болды. Lloyds-тың сол кездегі төрағасы сэр [[Виктор Блэнк]] 2009 жылғы тамызда шығындар «күтілгеннің ең нашар деңгейінде» болғанын және Lloyds директорлар кеңесі 2008 жылдың соңы мен 2009 жылдың басында әлемдік экономиканың күтпеген жерден күрт құлдырауы салдарынан олардың осыншалықты жылдам өскеніне таң қалғанын мәлімдеді.<ref name=PestonInterview>{{Cite news | title=Robert Peston interview with Sir Victor Blank | first=Robert | last=Peston |author-link=Robert Peston | work=[[BBC News]] | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8214677.stm | date=22 August 2009 | access-date=6 January 2010}}</ref> Бұл ұстанымды Lloyds-тың Шотландиядағы жоғары лауазымды басшысы Арчи Кейн 2009 жылғы желтоқсанда Шотландия парламентінің экономика комитетіне берген куәлігінде растады.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/scotland/6710682/HBOS-was-finished-before-Lloyds-takeover.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=HBOS was 'finished' before Lloyds takeover|access-date=12 February 2012|work=The Telegraph|date=2 December 2009}}</ref> 2009 жылғы 13 ақпанда Lloyds Banking Group HBOS-тағы шығындардың бастапқы бағалаудан асып, шамамен 10 млрд фунт стерлингті құрағанын жариялады. Осыдан кейін Lloyds Banking Group акцияларының бағасы [[Лондон қор биржасы]]нда 32%-ға төмендеп, басқа банктердің акцияларының да құлдырауына әсер етті.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/4612681/Lloyds-shares-tumble-as-HBOS-slumps-to-10bn-loss.html |archive-date=12 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Lloyds shares tumble as HBOS slumps to £10bn loss|date=13 February 2009|work=The Telegraph |access-date=20 March 2015}}</ref> === қазан 2008 – қаңтар 2009 === [[Сурет:Rather rebranded bank.jpg|thumb|Бұрынғы Bucks and Oxon Union Bank болған [[Эйлсбери]]дегі Lloyds Bank бөлімшесі]] 2008 жылғы 13 қазанда Премьер-министр [[Гордон Браун]] Қаржы министрлігінің қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін [[Royal Bank of Scotland Group]], Lloyds TSB және HBOS сияқты Ұлыбританияның ірі банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары немесе 47 млрд еуро) көлемінде жаңа капитал салатынын жариялады.<ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=[[BBC News]] |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{Cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |work=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100321165747/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102 |archive-date=21 March 2010 }}</ref> [[Barclays]] жеке инвесторлардан капитал тарту арқылы Ұлыбритания үкіметінің капитал салымынан бас тартты, ал HSBC өзге елдердегі бөлімшелерінен капиталды Ұлыбританиядағы бизнесіне аударды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612190311/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |archive-date=12 June 2011 |title= How the government bailout saved our banks |first=Iain |last=Dey |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Кейінірек, егер Lloyds TSB HBOS-ты сатып алмаған жағдайда, [[Қаржылық қызметтер жөніндегі басқарма]] (FSA) оны үкіметтен қосымша капитал қабылдауға міндеттер еді деген мәлімет расталды.<ref>{{cite news |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6860385.ece |work=The Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612193941/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/banking_and_finance/article6868827.ece |archive-date=12 June 2011 |title=Britain's banking crisis: how it happened |first=Katherine |last=Griffiths |publisher=Times Newspapers Ltd |date=3 October 2009 |access-date=6 November 2013}}</ref> Қайта капиталдандыру және Lloyds-тың HBOS-ты сатып алуынан кейін Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group акцияларының 43,4%-ына иелік етті.<ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/uk-government-to-take-434-in-combined-lloyds-hbos-group|title=U.K. government to take 43.4% in combined Lloyds, HBOS group|website=Marketwatch|date=12 January 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === ақпан – маусым 2009 === 2009 жылғы ақпанда рецессияның бастапқыда күтілгеннен әлдеқайда терең болатыны белгілі болғаннан кейін, Қаржылық қызметтер жөніндегі басқармаға (FSA) банктерді экономиканың күрт құлдырауы жағдайына қатысты стресс-тестілеуден өткізу тапсырылды. FSA стресс-тесттің негізіне алынған болжамдардың нақты не болуы мүмкін екенін болжауға арналмағанын, керісінше апатқа жақын экономикалық сценарийді модельдеу мақсатында жасалғанын мәлімдеді. Бұл болжамдарға мыналар кірді: * Ұлыбританияның [[жалпы ішкі өнім]]інің (ЖІӨ) ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 6%-дан астам төмендеуі, 2011 жылға дейін экономикалық өсімнің болмауы және 2012 жылы ғана қалыпты өсу қарқынына қайта оралуы; * Ұлыбританиядағы жұмыссыздық деңгейінің 12%-дан жоғары көтерілуі; * Ұлыбританиядағы тұрғын үй бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 50%-ға төмендеуі; * Ұлыбританиядағы коммерциялық жылжымайтын мүлік бағасының ең жоғары деңгейден ең төменгі деңгейге дейін 60%-ға төмендеуі.<ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/2009Nov3_LBG_GAPS_Alternative_Rights_Issue.pdf |title=Lloyds GAPS documentation |page=11 |access-date=18 April 2011}}</ref> Осы талдаудың қорытындысы бойынша, егер мұндай сценарий орын алған жағдайда, Lloyds-қа қосымша капитал қажет болатыны анықталды. Ол кезде көтерме қаржыландыру нарықтары іс жүзінде жабық болғандықтан, 2009 жылғы наурызда Lloyds Ұлыбритания үкіметімен екі бөліктен тұратын ымыралы келісімге келді: * Бірінші бөлігі артықшылықты акцияларды өтеу болды. [[UKFI]] иелігіндегі 4 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты (дауыс беру құқығы жоқ) акциялар жаңа жай акциялар шығарылғаннан кейін 2009 жылғы 8 маусымда өтелді. Бұл Қазынашылыққа жыл сайын төленетін 480 млн фунт стерлинг көлеміндегі пайыздық төлемнен құтылуға мүмкіндік берді және Lloyds-қа пайда болған жағдайда дивидендтер төлеуді қайта бастауға жол ашты. Бұл жаңа жай акциялар алдымен қолданыстағы акционерлерге 38,43 пенс бағасымен ашық ұсыныс арқылы ұсынылды, ұсыныс 2009 жылғы 5 маусымда аяқталды және акциялардың 87%-ы сатып алынды. Қалған 13%-ы 2009 жылғы 8 маусымда нарықта 60 пенс бағасымен орналастырылды. Ашық ұсыныс пен орналастыруға Қазынашылық андеррайтер ретінде кепілдік берді; егер жаңа жай акцияларды қолданыстағы акционерлер немесе ашық нарық сатып алмаған жағдайда, оларды мәміленің андеррайтері ретінде үкімет сатып алып, оның банктегі үлесі ең көп дегенде 65%-ға дейін өсер еді. Алайда бұл орын алған жоқ: үкіметтің үлесі 43,4% деңгейінде қалды, ал Lloyds үкіметтің «несиелік дағдарыс» кезеңіндегі инвестициясын қайтарған Еуропадағы алғашқы банк болды.<ref>{{cite web |url=http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P&COO_Completion(US).pdf |title=Placing and Open Offer Completed |publisher=Lloyds Banking Group |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720194437/http://www.lloydsbankinggroup.com/media/pdfs/investors/2009/2009Jun8_LBG_P%26COO_Completion%28US%29.pdf |archive-date=20 July 2011 }}</ref> Үкіметтің 2009 жылғы маусымдағы ашық ұсынысқа 43,4% көлемінде қатысуынан кейін оның барлық акциялар пакетін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін 122,6 пенсті құрады.<ref>{{cite web|first=Tim |last=Sharp |url=http://www.heraldscotland.com/business/markets-economy/taxpayer-loss-from-rbs-and-lloyds-bail-outs-1.925914 |title=Taxpayer loss from RBS and Lloyds bail-outs |work=The Herald |date=12 October 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> Екінші бөлігі үкіметтің активтерді қорғау схемасын енгізуі болды. Lloyds бұрын берілген несиелерден, әсіресе бұрынғы HBOS несие портфелінен туындауы мүмкін болашақ шығындардан сақтандыру үшін үкіметтің активтерді қорғау схемасына қосылуға қағидаттық тұрғыдан келісті. Бұл үшін төлем үкіметке жаңа «B» (дауыс беру құқығы жоқ) акцияларын шығару арқылы жүзеге асырылуға тиіс еді. Соның нәтижесінде үкіметтің банктегі үлесі шамамен 62%-ға дейін немесе, егер үкімет артықшылықты акцияларды өтеу үшін шығарылған барлық жай акцияларды сатып алған жағдайда, одан да жоғары деңгейге дейін ұлғаюы мүмкін еді.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/thereporters/robertpeston/2009/09/lloyds_to_cut_use_of_taxpayer.html|title=Lloyds to cut use of taxpayer insurance|first=Robert|last=Peston|author-link=Robert Peston|publisher=BBC|date=10 September 2009|access-date=8 November 2013}}</ref> === маусым 2009 – қазірге дейін === [[Сурет:Lloyds Bank Building.jpg|thumb|1915 жылы Чарльз Хиткот жобалаған [[Манчестер]]дегі Кинг-стриттегі Lloyds Bank бөлімшесі<ref>Wyke, Terry. [https://books.google.com/books?id=_h5hIINSn3cC ''Public Sculpture of Greater Manchester''] (p. 88). Liverpool University Press, 2004</ref><ref>Press, Susan. [http://www.citylife.co.uk/days_out/news/8148_manchester___lloyds_tsb_on_king_street "Manchester – Lloyds TSB on King Street"]. ''Manchester Evening News'', 8 September 2003.</ref>]] Lloyds-тың активтердің құнсыздануынан болған шығындары 2009 жылдың бірінші жартысында ең жоғары деңгейіне жетті. 2009 жылдың ортасына қарай активтерді қорғау схемасы Lloyds үшін барған сайын тиімсіз мәміле болып көріне бастады. Келіссөздерден кейін үкімет 2009 жылғы 3 қарашада Lloyds-тың бұл схемаға қатыспайтынын, ал [[RBS]] қатысатынын растады. Оның орнына Lloyds қолданыстағы акционерлерден капитал тарту үшін құқықтарды орналастыруды жүзеге асырды. Банктің 43,4% акциясына иелік еткен үкімет те бұл орналастыруға қатысып, нәтижесінде өз үлесін 43,4% деңгейінде сақтап қалды.<ref>{{cite web |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |title=Stock Exchange announcement |publisher=London Stock Exchange |date=3 November 2009 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100327222350/http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-news/news/market-news/market-news-detail.html?announcementId=10257587 |archive-date=27 March 2010 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://webcasts.lloydsbankinggroup.com/capitalraising/files/FINAL_-_Analyst_Presentation.pdf |title=Lloyds Analyst Presentation |access-date=18 April 2011}}</ref> Осыдан кейін Ұлттық аудит басқармасы үкіметтің Lloyds-тағы барлық үлесін сатып алуының орташа бағасы бір акция үшін шамамен 74 пенс болғанын есептеді.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/taxpayers-make-loss-rbs-lloyds |title=guardian.co.uk |work=[[The Guardian]] |location=UK |date= 31 December 2009|access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы 9 желтоқсанда жарияланған үкіметтің бюджет алдындағы есебінде банктерді құтқару бағдарламалары бойынша салық төлеушілер үшін болжанған жалпы шығын 50 млрд фунт стерлингтен 10 млрд фунт стерлингке дейін азайтылғаны хабарланды. Бұл ішінара үкіметтің активтерді қорғау схемасының қайта құрылуына байланысты болды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/8403636.stm "Key points: The pre-Budget report at-a-glance"]. ''BBC News''. 9 December 2009.</ref> 2009 жылғы желтоқсандағы капитал тарту бағдарламасының соңғы кезеңі 2010 жылғы ақпанда борыштық міндеттемелердің иелеріне жаңа акциялар шығаруды қамтыды. Соның нәтижесінде қолданыстағы акционерлердің, соның ішінде үлесі 43,4%-дан шамамен 41%-ға дейін азайған Ұлыбритания үкіметінің үлесі сұйылтылды.<ref name="guardian1">{{Cite news|last=Fletcher |first=Nick |url=https://www.theguardian.com/business/marketforceslive/2010/feb/12/lloyds-banking-group-barclay |title=Taxpayers' stake in Lloyds Banking Group to drop after share issue |work=[[The Guardian]] |location=UK |date=12 February 2010 |access-date=18 April 2011}}</ref> Топ 2010 жылғы 11 ақпанда [[Esure]] сақтандыру компаниясындағы өзінің 70% үлесін Esure Group Holdings компаниясына сатты. Мәміле шамамен 185 млн фунт стерлингке бағаланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds sells 70% stake in Esure |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/8510620.stm |work=[[BBC News]] |date=11 February 2010 |access-date=29 September 2013}}</ref> 2012 жылғы 4 қарашада Lloyds шамамен 1 млрд фунт стерлинг тарту мақсатында St James's Place Wealth Management компаниясындағы өзінің 60% үлесін сатуды қарастырып жатқаны хабарланды.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-lloyds-idUSBRE8A308120121104|title=Lloyds mulling St James's Place stake sale: report |work= Reuters}}</ref> 2013 жылғы сәуірде Lloyds бастапқыда [[Banco Halifax Hispania]] ретінде құрылған Испаниядағы шығынды бөлшек банк бизнесін және сол елдегі инвестицияларды басқару бизнесін [[Banco de Sabadell]]-ге сатты. Өз кезегінде Lloyds құны шамамен 84 млн еуро болатын Sabadell акцияларының 1,8%-ын, сондай-ақ келесі бес жыл ішінде қосымша 20 млн еуроға дейінгі соманы алуға тиіс болды.<ref>{{cite news |title=Lloyds to sell Spanish retail division to Sabadell |url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22335045 |work=[[BBC News]] |date=29 April 2013 |access-date=24 September 2013}}</ref> 2013 жылғы қыркүйекте Ұлыбритания үкіметі Lloyds Banking Group-тағы өз акцияларының төрттен біріне дейінгі бөлігін сатуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{cite news |title=Lloyds shares hit three-year high as state considers stake sale |last=Scuffham |first=Matt |url=http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126155055/http://uk.reuters.com/article/uk-lloyds-shares-idUKBRE98909820130910 |url-status=dead |archive-date=26 January 2016 |newspaper=Reuters |date=10 September 2013 |access-date=14 September 2013}}</ref> Үкімет 2013 жылғы 17 қыркүйекте акцияларының 6%-ын бір акциясын 75 пенстен сатып, 3,2 млрд фунт стерлинг түсірді және өз үлесін 32,7%-ға дейін қысқартты.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-24122713 |title=Lloyds share sale raises £3.2bn |work=[[BBC News]] |date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013}}</ref> Кейін 2014 жылғы 26 наурызда тағы 7,8% акциясын бір акциясын 75,5 пенстен сатып, қосымша 4,2 млрд фунт стерлинг жинады, соның нәтижесінде оның үлесі 24,9%-ға дейін азайды.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-26744600 |title=Lloyds stake sale raises £4.2bn |work=[[BBC News]] |date=26 March 2014 |access-date=26 March 2014}}</ref> 2015 жыл бойы кезең-кезеңімен жүргізілген сату жоспары нәтижесінде қазан айының соңына қарай мемлекетке тиесілі үлес 10%-дан төмен түсті.<ref name=R10pc>{{cite news |title=Government reduces Lloyds shareholding to below 7% |url=https://www.gov.uk/government/news/government-reduces-lloyds-shareholding-to-below-7 |publisher=HM Treasury |date=13 December 2016}}</ref> Акцияларды сату 2016 жылғы қарашада қайта басталып, үкіметтің үлесі 7,99%-ға дейін қысқарды.<ref name=BBC>{{cite news|title=Government sells more shares in Lloyds Banking Group|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-38062159|access-date=22 November 2016|work=[[BBC News]] |date=22 November 2016}}</ref> 2017 жылғы 17 наурызда [[Ұлыбритания үкіметі]] Lloyds Banking Group-тағы өзіне тиесілі қалған барлық акциялардың сатылғанын растады.<ref>{{cite news|title=Share sale returns Lloyds to private sector|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-39932871|access-date=17 May 2017|work=[[BBC News]] |date=17 May 2017}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Lloyds Banking Group автонесиелерді жаңылыстырып сату жанжалына байланысты шығындарды жабуға арналған резервін шамамен үш есеге арттырып, 1,2 млрд фунт стерлингке жеткізді.<ref>{{Cite web |date=2025-02-20 |title=Car finance scandal: Lloyds sets aside £1.2bn for potential payouts |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cj0q422mn70o |access-date=2025-02-20 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> Lloyds — 2024 жылғы қазандағы сот шешімінен кейін тұтынушыларға өтемақы төлеуге міндеттелуі мүмкін кредит берушілердің бірі. Аталған шешімде автодилерлердің қарыз алушыларға комиссияның мөлшері мен шарттарын жарияламай, автонесие рәсімдегені үшін «жасырын» комиссия алуы заңсыз деп танылды.<ref>{{Cite news |last1=Makortoff |first1=Kalyeena |last2=correspondent |first2=Kalyeena Makortoff Banking |date=2025-02-20 |title=Lloyds puts aside a further £700m for compensation over car finance scandal |url=https://www.theguardian.com/business/2025/feb/20/lloyds-puts-aside-another-700m-for-compensation-over-car-finance-scandal |access-date=2025-02-20 |work=[[The Guardian]] |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> 2025 жылдың басында Lloyds Banking Group он жыл бойы бұл қызметті атқарған Barclays-тың орнына Ұлыбританияның Салықтар және кедендік алымдар басқармасына (HM Revenue & Customs, HMRC) банктік қызмет көрсету жөніндегі құны 99 млн фунт стерлинг болатын келісімшартқа ие болды.<ref>{{Cite news |last1=Quinio |first1=Akila |last2=Aliaj |first2=Ortenca |last3=Agyemang |first3=Emma |date=2025-03-02 |title=HMRC to ditch Barclays as government's bank in favour of Lloyds |url=https://www.ft.com/content/4eb12cc1-4a45-4f5f-8ca2-a6e2329a430e |access-date=2025-05-30 |work=Financial Times}}</ref> 2025 жылғы жағдай бойынша банк барлық бөлімшелерінде кросс-брендтік қызмет көрсетуді енгізді. Соның нәтижесінде Lloyds клиенттері Halifax және Bank of Scotland бөлімшелерінің қызметтерін пайдалана алады, ал Halifax пен Bank of Scotland клиенттері де Lloyds бөлімшелерінде қызмет ала алады.<ref>{{Cite web |date=2025-01-09 |title=Lloyds, Halifax and Bank of Scotland customers to use any branch |url=https://www.bbc.com/news/articles/czx5x96lgpno |access-date=2025-07-07 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == Бөлімшелері мен еншілес ұйымдары == Компания бес бөлімге бөлінеді:<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/uk/lloyds-ceo-shakes-up-bank-after-strategy-launch-some-executives-exit-2022-03-15/|title=Lloyds CEO shakes up bank after strategy launch, some executives to exit|date=15 March 2022|newspaper=Reuters|access-date=2 August 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.pymnts.com/news/banking/2022/lloyds-to-divide-its-three-units-into-five/|title=Lloyds to Divide Its Three Units Into Five|date=15 March 2022|newspaper=PYMNTS.com|access-date=2 August 2022}}</ref> * Жеке капиталға инвестициялар * Тұтынушылық несиелеу және клиенттермен жұмыс * Шағын және коммерциялық банк ісі * Корпоративтік және институционалдық банк ісі * Сақтандыру, зейнетақы және инвестициялар == Жоғары басшылық == 2009 жылы Lloyds Banking Group құрылғаннан бергі директорлар кеңесінің төрағалары мен бас атқарушы директорлары. === Қазіргі басшылық === * Директорлар кеңесінің төрағасы: сэр Робин Буденберг (2021 жылғы қаңтардан бастап)<ref>{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance/robin-budenberg.html|title=Robin Budenberg|website=Lloyds Banking Group}}</ref> * Бас атқарушы директор: Чарли Нанн (2021 жылғы тамыздан бастап)<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.lloydsbankinggroup.com/who-we-are/group-overview/directors-and-governance.html|title=Directors|website=Lloyds Banking Group}}</ref> === Бұрынғы директорлар кеңесінің төрағалары === * сэр Виктор Блэнк (2009)<ref>{{Cite web|url=https://www.thejlc.org/sir_victor_blank|title=Sir Victor Blank|work=The Jewish Leadership Council }}</ref> * сэр Уинфрид Бишофф (2009–2014)<ref>{{Cite web|url=https://www.icgn.org/speakers/sir-win-bischoff-chairman-financial-reporting-council|title=Sir Win Bischoff, Chairman, Financial Reporting Council|publisher=ICGN}}</ref> * лорд Блэкуэлл (2014–2020)<ref name=":0" /> === Бұрынғы бас атқарушы директорлар === * Эрик Дэниелс (2009–2011)<ref>{{Cite web|url=https://www.fnlondon.com/articles/lloyds-ordered-to-pay-bonus-former-ceo-eric-daniels-20180327|title=Lloyds told to pay bonus to former CEO Eric Daniels|first=Clare|last=Dickinson|website=Financial News London}}</ref> * сэр Антониу Орта-Осориу (2011–2021)<ref>{{Cite news|last1=Walker|first1=Owen |last2=Morris |first2=Stephen |last3=Massoudi |first3=Arash |date=1 December 2020|title=Credit Suisse picks António Horta-Osório as chairman|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/0afc85c4-89af-4648-b21c-98ded5cea7fa|access-date=8 December 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Lloyds Banking Group]] [[Санат:1765 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Лондон ситидегі қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Лондон ситидегі трансұлттық компаниялар]] [[Санат:FTSE 100 индексіндегі компаниялар]] 5n66vgadwkgfuxxy03yj8qbe15flxgk Жаманшың 0 784300 3638933 3638031 2026-08-03T19:18:00Z Kasymov 10777 3638933 wikitext text/x-wiki {{Кратер |Атауы = Жаманшың |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Түрі = метеориттік соққы кратері |Ұзындығы = 6 км |Ені = 5 км |Диаметрі = 5—6 км |Ауданы = 25–28 км² |Орташа тереңдігі = 700 м |Эпоним = Жаманшың жер атауы |Позициялық карта = Қазақстан |Аймақтар = [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]] |Ортаққордағы санаты = Zhamanshin crater }} '''Жаманшың''' — [[Ақтөбе облысы]] [[Ырғыз ауданы]] аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі [[метеорит]]тің [[Жер]]ге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. [[Кратер]]дің диаметрі 5–6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. [[Топоним]] құрамындағы «жаман» сөзі [[қазақ тілі]]нде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы [[геология|геолог]]тар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500–5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше [[әйнек|шыны]] тәрізді денелер [[ғылым]]да тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген [[аңыз]]дар сақталған. [[Ел]] аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл [[өңір]] паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы [[нысан]]дар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми [[конференция]] өткізу жоспарланғанымен, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей [[геология]]лық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық [[туризм]]ді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, [[экология]]лық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – [[Қазақстан]]дағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті [[мұражай]] қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар [[қорық]]тық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи [[ландшафт]]ы, [[метеорит]] кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы= Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ақтөбе облысы]] [[Санат:Ырғыз ауданы]] [[Санат:Қорықтар]] 4vb69uv8gau4axwln0ywizdkblzd0af 3638934 3638933 2026-08-03T19:18:09Z Kasymov 10777 «[[Санат:Ақтөбе облысы|Ақтөбе облысы]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3638934 wikitext text/x-wiki {{Кратер |Атауы = Жаманшың |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Түрі = метеориттік соққы кратері |Ұзындығы = 6 км |Ені = 5 км |Диаметрі = 5—6 км |Ауданы = 25–28 км² |Орташа тереңдігі = 700 м |Эпоним = Жаманшың жер атауы |Позициялық карта = Қазақстан |Аймақтар = [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]] |Ортаққордағы санаты = Zhamanshin crater }} '''Жаманшың''' — [[Ақтөбе облысы]] [[Ырғыз ауданы]] аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі [[метеорит]]тің [[Жер]]ге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. [[Кратер]]дің диаметрі 5–6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. [[Топоним]] құрамындағы «жаман» сөзі [[қазақ тілі]]нде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы [[геология|геолог]]тар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500–5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше [[әйнек|шыны]] тәрізді денелер [[ғылым]]да тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген [[аңыз]]дар сақталған. [[Ел]] аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл [[өңір]] паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы [[нысан]]дар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми [[конференция]] өткізу жоспарланғанымен, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей [[геология]]лық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық [[туризм]]ді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, [[экология]]лық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – [[Қазақстан]]дағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті [[мұражай]] қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар [[қорық]]тық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи [[ландшафт]]ы, [[метеорит]] кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы= Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ырғыз ауданы]] [[Санат:Қорықтар]] 87h3h59acqfxs5eo4q9i65hfijl5dae 3638935 3638934 2026-08-03T19:18:21Z Kasymov 10777 «[[Санат:Ырғыз ауданы|Ырғыз ауданы]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Ырғыз ауданы географиясы|Ырғыз ауданы географиясы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3638935 wikitext text/x-wiki {{Кратер |Атауы = Жаманшың |Төл атауы = |Сурет = |Сурет тақырыбы = |Түрі = метеориттік соққы кратері |Ұзындығы = 6 км |Ені = 5 км |Диаметрі = 5—6 км |Ауданы = 25–28 км² |Орташа тереңдігі = 700 м |Эпоним = Жаманшың жер атауы |Позициялық карта = Қазақстан |Аймақтар = [[Ақтөбе облысы]], [[Ырғыз ауданы]] |Ортаққордағы санаты = Zhamanshin crater }} '''Жаманшың''' — [[Ақтөбе облысы]] [[Ырғыз ауданы]] аумағында орналасқан табиғи-геологиялық нысан. Ол шамамен 0,75-1,1 миллион жыл бұрын ірі [[метеорит]]тің [[Жер]]ге құлауы нәтижесінде пайда болған кратер ретінде белгілі. [[Кратер]]дің диаметрі 5–6 км, тереңдігі шамамен 700 метр. == Атауының шығу тарихы == «Жаманшың» атауы халық арасында ежелден қолданылып келеді. Кейбір деректерде ол «Жамантау» деп те аталады. [[Топоним]] құрамындағы «жаман» сөзі [[қазақ тілі]]нде «қолайсыз», «тақыр», «өсімдік аз өсетін», «кіші» сияқты мағыналарды білдіреді. Кратер аумағында өсімдіктің сирек өсуі, жер бедерінің ерекше болуы және табиғи жағдайының қолайсыздығы атаудың қалыптасуына негіз болған. == Геологиялық ерекшелігі == 1939 жылы [[геология|геолог]]тар В.А. Вахрамеев пен А.Л. Яншин Жаманшыңның геологиялық құрылымына алғаш назар аударды. Кейінгі зерттеулер барысында шыны, шлак, пемза тәрізді жыныстар мен ерекше шыны денелер анықталды. 1975 жылы П.В. Флоренский жүргізген зерттеулер Жаманшыңның метеорит құлауынан пайда болған кратер екенін дәлелдеді. Жарылыс температурасы 1500–5000 °C шамасында болған деп есептеледі. == Тектит-иргизиттер == Жаманшыңнан табылған ерекше [[әйнек|шыны]] тәрізді денелер [[ғылым]]да тектит-иргизиттер деп аталады. Бұл – [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] аумағында алғаш анықталған ерекше табиғи түзілімдердің бірі. Олар сыртқы пішіні жағынан тамшы немесе талшық тәрізді болып келеді. == Тарихы == Жаманшың туралы халық арасында көптеген [[аңыз]]дар сақталған. [[Ел]] аузындағы әңгімелер бойынша, жаугершілік кезеңдерде бұл [[өңір]] паналау орны болған. Кеңес дәуірінде кратер маңында әскери мақсаттағы [[нысан]]дар орналасқаны жөнінде де деректер кездеседі. 1991 жылы Жаманшыңға арналған халықаралық ғылыми [[конференция]] өткізу жоспарланғанымен, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]]ның ыдырауына байланысты жүзеге аспады. == Экономикалық маңызы == Жаманшың ғылыми зерттеулер жүргізуге қолайлы бірегей [[геология]]лық нысан болып табылады. Оның: ғылыми-зерттеу жұмыстарын дамытуға, геологиялық [[туризм]]ді дамытуға, өңірдің туристік әлеуетін арттыруға, [[экология]]лық білім беруге маңызы зор. == Мәдени мұрасы == Жаманшың – [[Қазақстан]]дағы сирек кездесетін табиғи мұралардың бірі. Ол Ақтөбе өңірінің табиғи-геологиялық ерекшелігін айқындайтын маңызды нысан саналады. Жергілікті [[мұражай]] қорында осы өңірден табылған тектит-иргизиттердің коллекциясы сақталған. == Табиғатты қорғау == 1986 жылы Жаманшың маңындағы табиғи кешенді қорғау мақсатында республикалық маңызы бар [[қорық]]тық аумақ ұйымдастырылды. Ғалымдар кратер аумағында мемлекеттік табиғи қорық пен геологиялық музей ашу жөнінде бірнеше рет ұсыныс жасаған. == Туристік әлеуеті == Жаманшың Қазақстандағы геологиялық туризмнің болашағы зор нысандарының бірі болып саналады. Табиғи [[ландшафт]]ы, [[метеорит]] кратері және тектиттердің кездесуі бұл жерге отандық және шетелдік ғалымдар мен туристердің қызығушылығын арттырады.<ref>{{кітап|авторы=Ілиясова Р.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Далам тұнған шежіре |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Зерде||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті=232 |сериясы= |isbn=|тиражы= }}</ref><ref>{{кітап|авторы=Жанұзақ Т.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=Өнер||жыл=2011 |томы= |беттері= |барлық беті=496 |сериясы= |isbn=}}</ref><ref>{{кітап|авторы=|бөлімі= |бөлім сілтемесі=|тақырыбы= Ақтөбе облысының топонимикалық кеңістігі |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Ақтөбе|орны=||жыл=2007 |томы= |беттері=|барлық беті= |сериясы= |isbn=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ырғыз ауданы географиясы]] [[Санат:Қорықтар]] nm3htrownzf56ip0nta6lh7mli2mubk Мұхамедхан Сейтқұлұлы 0 784442 3638936 3638286 2026-08-03T19:19:12Z Kasymov 10777 «[[Санат:1870 жылы туғандар|1870 жылы туғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3638936 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мұхамедхан Сейтқұлұлы |Шынайы есімі = Мұхамедхан Сейтқұлұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 22.04.1870 |Туған жері = Көкен болысы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 2.12.1937 |Қайтыс болған жері = [[Семей]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = ағартушы, меценат, дін қайраткері |Белсенді жылдары = XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы |Не үшін белгілі = Алаш қозғалысына қолдау көрсетуі, ағартушылық және қайырымдылық қызметі |Балалары = [[Қайым Мұхамедханов]] }} '''Мұхамедхан Сейтқұлұлы''' (22.04.1870 – 02.12.1937) — қазақ ағартушысы, дін қайраткері, меценат, [[Алаш қозғалысы]]н қолдаушы [[қоғам қайраткері]]. Ол Семей өңіріндегі мәдени-ағартушылық жұмыстарға белсене араласып, қазақ баспасөзі мен ұлттық интеллигенцияның қызметіне қолдау көрсеткен.<ref name="muftyat">{{cite web |url=https://www.muftyat.kz/kk/articles/edification/2020-05-31/31697-alash-kairatkeri-mukhamedkhan-seiitkululy/ |title=Алаш қайраткері – Мұхамедхан Сейітқұлұлы |website=Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы |date=31 мамыр 2020 |access-date=2 тамыз 2026 }}</ref> == Өмірбаяны == Мұхамедхан Сейтқұлұлы [[1870 жыл]]ы [[22 сәуір]]де бұрынғы Семей облысының Көкен болысында дүниеге келген.<ref name="muftyat"/> Алғашқы білімін ауыл молдасынан алып, кейін [[Семей]] қаласында діни білімін жалғастырды.<ref name="muftyat"/> Ол Семей қаласындағы Ахмет Риза медресесінде ұстаздық етіп, кейін Тінібай мешітінде имам қызметін атқарды. Сонымен қатар жастардың заманауи білім алуын қолдап, оқу-ағарту ісінің дамуына үлес қосты.<ref name="muftyat"/> == Қоғамдық қызметі == Мұхамедхан Сейтқұлұлы қазақ қоғамындағы ағартушылық қозғалыстың белсенді өкілдерінің бірі болды. Оның Семейдегі үйінде қазақ, орыс және татар тілдеріндегі кітаптар мен мерзімді басылымдар сақталған бай кітапхана жұмыс істеді.<ref name="muftyat"/> Бұл кітапхана қазақ зиялыларының бас қосатын рухани орталығына айналды. Мұнда [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы]], [[Жүсіпбек Аймауытов]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] және басқа да көрнекті қайраткерлер жиі болған.<ref name="muftyat"/> Мұхамедхан Сейтқұлұлы 1917–1919 жылдары шыққан «Сарыарқа» газетіне, 1918 жылы жарық көрген «Абай» журналына қаржылай қолдау көрсетіп, ұлттық баспасөздің дамуына демеушілік жасады. Сондай-ақ «Қазақ» газетіне де материалдық көмек көрсеткені жөнінде деректер сақталған.<ref name="muftyat"/> Ол халық ауыз әдебиеті үлгілерін, тарихи жырлар мен қолжазбаларды жинап, сақтауға ерекше көңіл бөлді. Кейін бұл мұраларды оның ұлы Қайым Мұхамедханов ғылыми айналымға енгізді.<ref name="muftyat"/> == Қуғын-сүргін == Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Мұхамедхан Сейтқұлұлы бірнеше мәрте қуғынға ұшырады. 1921 жылы алғаш рет тергеуге алынып, 1928–1929 жылдары тәркілеу науқаны кезінде мал-мүлкі тәркіленді.<ref name="muftyat"/> 1932 жылы қайта қудаланып, 1937 жылғы 24 қарашада тұтқындалды. Оған «кеңес өкіметіне қарсы әрекет етті» деген айып тағылып, 1937 жылғы 2 желтоқсанда ату жазасына кесілді.<ref name="muftyat"/> Кейін сталиндік саяси қуғын-сүргін құрбаны ретінде ақталды.<ref name="wiki">{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Сейткулов,_Мухамедхан |title=Сейткулов, Мухамедхан |website=Уикипедия |access-date=2 тамыз 2026 }}</ref> == Мұрасы == Мұхамедхан Сейтқұлұлы қазақ ағартушылығы мен ұлттық мәдениетті қолдаған көрнекті меценат ретінде бағаланады. Оның ұлы Қайым Мұхамедханов қазақ әдебиеттануы мен абайтану ғылымының негізін қалаушылардың бірі болды.<ref name="wiki"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Алаш қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан меценаттары]] [[Санат:Қазақ ағартушылары]] [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Семей өңірінің тұлғалары]] 4ko2uetdbl8lsy4cp6fqd2bxw3i7c1p 3638937 3638936 2026-08-03T19:19:27Z Kasymov 10777 «[[Санат:1937 жылы қайтыс болғандар|1937 жылы қайтыс болғандар]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3638937 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мұхамедхан Сейтқұлұлы |Шынайы есімі = Мұхамедхан Сейтқұлұлы |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған күні = 22.04.1870 |Туған жері = Көкен болысы, [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 2.12.1937 |Қайтыс болған жері = [[Семей]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Мансабы = ағартушы, меценат, дін қайраткері |Белсенді жылдары = XIX ғасырдың соңы – XX ғасырдың басы |Не үшін белгілі = Алаш қозғалысына қолдау көрсетуі, ағартушылық және қайырымдылық қызметі |Балалары = [[Қайым Мұхамедханов]] }} '''Мұхамедхан Сейтқұлұлы''' (22.04.1870 – 02.12.1937) — қазақ ағартушысы, дін қайраткері, меценат, [[Алаш қозғалысы]]н қолдаушы [[қоғам қайраткері]]. Ол Семей өңіріндегі мәдени-ағартушылық жұмыстарға белсене араласып, қазақ баспасөзі мен ұлттық интеллигенцияның қызметіне қолдау көрсеткен.<ref name="muftyat">{{cite web |url=https://www.muftyat.kz/kk/articles/edification/2020-05-31/31697-alash-kairatkeri-mukhamedkhan-seiitkululy/ |title=Алаш қайраткері – Мұхамедхан Сейітқұлұлы |website=Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы |date=31 мамыр 2020 |access-date=2 тамыз 2026 }}</ref> == Өмірбаяны == Мұхамедхан Сейтқұлұлы [[1870 жыл]]ы [[22 сәуір]]де бұрынғы Семей облысының Көкен болысында дүниеге келген.<ref name="muftyat"/> Алғашқы білімін ауыл молдасынан алып, кейін [[Семей]] қаласында діни білімін жалғастырды.<ref name="muftyat"/> Ол Семей қаласындағы Ахмет Риза медресесінде ұстаздық етіп, кейін Тінібай мешітінде имам қызметін атқарды. Сонымен қатар жастардың заманауи білім алуын қолдап, оқу-ағарту ісінің дамуына үлес қосты.<ref name="muftyat"/> == Қоғамдық қызметі == Мұхамедхан Сейтқұлұлы қазақ қоғамындағы ағартушылық қозғалыстың белсенді өкілдерінің бірі болды. Оның Семейдегі үйінде қазақ, орыс және татар тілдеріндегі кітаптар мен мерзімді басылымдар сақталған бай кітапхана жұмыс істеді.<ref name="muftyat"/> Бұл кітапхана қазақ зиялыларының бас қосатын рухани орталығына айналды. Мұнда [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейхан]], [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы]], [[Жүсіпбек Аймауытов]], [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Мұхтар Әуезов]], [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] және басқа да көрнекті қайраткерлер жиі болған.<ref name="muftyat"/> Мұхамедхан Сейтқұлұлы 1917–1919 жылдары шыққан «Сарыарқа» газетіне, 1918 жылы жарық көрген «Абай» журналына қаржылай қолдау көрсетіп, ұлттық баспасөздің дамуына демеушілік жасады. Сондай-ақ «Қазақ» газетіне де материалдық көмек көрсеткені жөнінде деректер сақталған.<ref name="muftyat"/> Ол халық ауыз әдебиеті үлгілерін, тарихи жырлар мен қолжазбаларды жинап, сақтауға ерекше көңіл бөлді. Кейін бұл мұраларды оның ұлы Қайым Мұхамедханов ғылыми айналымға енгізді.<ref name="muftyat"/> == Қуғын-сүргін == Кеңес өкіметі орнағаннан кейін Мұхамедхан Сейтқұлұлы бірнеше мәрте қуғынға ұшырады. 1921 жылы алғаш рет тергеуге алынып, 1928–1929 жылдары тәркілеу науқаны кезінде мал-мүлкі тәркіленді.<ref name="muftyat"/> 1932 жылы қайта қудаланып, 1937 жылғы 24 қарашада тұтқындалды. Оған «кеңес өкіметіне қарсы әрекет етті» деген айып тағылып, 1937 жылғы 2 желтоқсанда ату жазасына кесілді.<ref name="muftyat"/> Кейін сталиндік саяси қуғын-сүргін құрбаны ретінде ақталды.<ref name="wiki">{{cite web |url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Сейткулов,_Мухамедхан |title=Сейткулов, Мухамедхан |website=Уикипедия |access-date=2 тамыз 2026 }}</ref> == Мұрасы == Мұхамедхан Сейтқұлұлы қазақ ағартушылығы мен ұлттық мәдениетті қолдаған көрнекті меценат ретінде бағаланады. Оның ұлы Қайым Мұхамедханов қазақ әдебиеттануы мен абайтану ғылымының негізін қалаушылардың бірі болды.<ref name="wiki"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Алаш қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан меценаттары]] [[Санат:Қазақ ағартушылары]] [[Санат:Саяси қуғын-сүргін құрбандары]] [[Санат:Семей өңірінің тұлғалары]] sx5tvaocuct7c90yt0jh94l8ckvxgpq Виктория Руффо 0 784466 3638939 3638451 2026-08-03T19:21:33Z Kasymov 10777 3638939 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кинематограф |есімі = Виктория Руффо |шынайы есімі = Victoria Ruffo |сурет = Victoria Ruffo.jpg |сурет ені = 220px |сурет атауы = Виктория Руффо, 2015 жыл |туған кездегі есімі = Мария Виктория Эухения Гуадалупе Мартинес дель Рио Морено-Руффо |туған күні = 31.5.1962 |туған жері = [[Мехико]], [[Мексика]] |мамандығы = {{актриса|Мексика}}, [[тележүргізуші]] |азаматтығы = {{MEX}} |белсенді жылдары = 1979 жылдан бері |жұбайы = [[Омар Файяд]] (2001 жылдан бері) |балалары = 3, оның ішінде [[Хосе Эдуардо Дербес]] |imdb_id = 0749336 }} '''Мария Виктория Эухения Гуадалупе Мартинес дель Рио Морено-Руффо''' ({{lang-es|María Victoria Eugenia Guadalupe Martínez del Río Moreno-Ruffo}}; [[31 мамыр]] [[1962 жыл]], [[Мехико]], [[Мексика]]), көпшілікке '''Виктория Руффо''' ({{lang-es|Victoria Ruffo}}) деген сахналық есімімен танымал — мексикалық театр, кино және теледидар [[актриса]]сы, сондай-ақ [[тележүргізуші]].<ref name="sic">[https://sic.cultura.gob.mx/ficha.php?table=cineasta&table_id=791 Victoria Ruffo]. Мексиканың Мәдениет министрлігінің Мәдени ақпарат жүйесі. {{ref-es}}</ref> Ол негізінен мексикалық теленовеллалардағы басты рөлдерімен танылды. Руффоның ''«La fiera»'' («Асау әйел»), ''«Simplemente María»'' («Қарапайым Мария»), ''«La madrastra»'' («Өгей ана»), ''«Victoria»'' («Виктория»), ''«Triunfo del amor»'' («Махаббат салтанаты») және ''«Corona de lágrimas»'' («Көз жасының тәжі») телехикаяларындағы рөлдері оған [[Латын Америкасы]]нда, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Еуропа]] мен бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] елдерінде кең танымалдық әкелді. Испан тілді бұқаралық ақпарат құралдарында ол жиі «теленовеллалар ханшайымы» деп аталады.<ref name="queen">[https://www.imagentv.com/entretenimiento/de-primera-mano/victoria-ruffo-y-su-legado-como-reina-de-las-telenovelas/ «Victoria Ruffo y su legado como “Reina de las telenovelas”»]. ''Imagen Televisión''. {{ref-es}}</ref> == Өмірбаяны == === Балалық шағы және отбасы === Виктория Руффо Мехикода Рамон Мартинес дель Рио мен Гуадалупе Морено Эрераның отбасында дүниеге келген. Ол отбасындағы үш қыздың үлкені. Оның Марсела және Габриэла есімді екі сіңлісі бар. Марсела Руффо теледидар саласында продюсер болып еңбек етті. Габриэла Руффо, Габи Руффо деген есіммен танымал, актриса, тележүргізуші, радиожүргізуші және жазушы болды.<ref name="sisters">[https://www.univision.com/famosos/victoria-ruffo-hermanas-quienes-son-a-que-dedican «Victoria Ruffo tiene dos hermanas: ¿quiénes son y a qué se dedican Gaby y Marcela?»]. ''Univision''. {{ref-es}}</ref> Руффоның айтуынша, ол бала кезінен актриса болуды армандаған. Шамамен жеті жасында сіңлісі Марселамен бірге модельдік агенттікке барған кезде жарнамалық түсірілімге қатысу жөніндегі алғашқы ұсынысын алған. Кейін жарнамалық бейнероликтерге, фотоновеллаларға және телебағдарламаларға қатыса бастады.<ref name="childhood">[https://www.lasestrellas.tv/espectaculos-1/famosos-1/victoria-ruffo-dice-como-incendio-su-casa-y-lo-que-le-diria-a-derbez-en-entrevista-con-jose-eduardo «Victoria Ruffo dice cómo incendió su casa y cómo inició su carrera»]. ''Las Estrellas''. {{ref-es}}</ref> === Шығармашылық жолының басталуы === Руффо кәсіби шығармашылық жолын 1970-жылдардың соңында бастады. Алғашқы жылдары ол фотоновеллаларға — оқиғасы кәсіби актерлердің фотосуреттері мен қысқаша мәтіндер арқылы баяндалатын мерзімді басылымдарға түсті.<ref name="fotonovela">[https://www.20minutos.com.mx/noticia/126334/0/alejandro-luna-colecciona-mas-de-mil-700-fotonovelas-de-mexico/ «Alejandro Luna colecciona más de mil 700 fotonovelas de México»]. ''20 Minutos''. {{ref-es}}</ref> Ол тікелей эфирде көрсетілген ''«Variedades de media noche»'' («Түн ортасындағы эстрада») бағдарламасын жүргізді. Кейін актриса тікелей эфирдегі жұмыс оның көпшілік алдында еркін сөйлеуіне және камера алдында өзін сенімді ұстауына көмектескенін айтқан. Оның алғашқы кино жұмыстарының қатарына ''«Discoteca es amor»'' («Дискотека — махаббат»), ''«Ángel del silencio»'' («Үнсіздік періштесі») және ''«Perro callejero»'' («Көше иті») фильмдері жатады. Теледидардағы алғашқы маңызды жұмыстарының бірі 1980 жылы көрсетілген ''«Conflictos de un médico»'' («Дәрігердің тартыстары») теленовелласы болды. Кейін ''«Al rojo vivo»'' («Қызу үстінде»), ''«Quiéreme siempre»'' («Мені әрдайым сүй») және ''«En busca del Paraíso»'' («Жұмақты іздеп») телехикаяларына қатысты. === 1980-жылдардағы танымалдығы === 1983–1984 жылдары Руффо ''«La fiera»'' («Асау әйел») теленовелласында Наталия Рамирестің басты рөлін сомдады. Бұл жұмыс оның Мексикадағы алғашқы үлкен жетістіктерінің біріне айналды. Осы рөлі үшін актриса 1984 жылы TVyNovelas сыйлығының «Үздік жас актриса» санатында жеңімпаз атанды. 1985 жылы ол ''«Juana Iris»'' («Хуана Ирис») теленовелласында, ал 1987–1988 жылдары ''«Victoria»'' («Виктория») телехикаясында басты рөлдерді орындады. === «Қарапайым Мария» және халықаралық танымалдық === 1989–1990 жылдары Виктория Руффо ''«Simplemente María»'' («Қарапайым Мария») теленовелласында Мария Лопестің рөлін сомдады. Телехикаяда кедей ауыл қызынан табысты сәнгерге дейін көтерілген әйелдің тағдыры баяндалады. Телехикая Латын Америкасынан тыс көптеген мемлекеттерде көрсетіліп, Руффоға халықаралық танымалдық әкелді. ''«Simplemente María»'' («Қарапайым Мария») бұрынғы Кеңес Одағы елдерінде де ерекше танымал болды. 1994 жылғы наурызда Руффо актер Тоньо Мауримен бірге Ресейге сапар шекті. Ол [[Мәскеу]], [[Қазан]], [[Тула]], [[Пермь]] және [[Санкт-Петербург]] қалаларында болып, көрермендермен кездесті. Сапар барысында актриса ресейлік «МММ» компаниясының бірнеше жарнамалық бейнеролигіне түсті.<ref name="russia1994">[https://www.eltiempo.com/archivo/documento/MAM-67187 «Rusia se rinde ante los pies de María»]. ''El Tiempo'', 1994. {{ref-es}}</ref> 1990-жылдары Руффо ''«Capricho»'' («Қыңырлық»), ''«Pobre niña rica»'' («Бейшара бай қыз») және ''«Vivo por Elena»'' («Элена үшін өмір сүремін») теленовеллаларында басты рөлдерді орындады. === 2000-жылдар === 2000–2001 жылдары Руффо ''«Abrázame muy fuerte»'' («Мені қатты құшақта») теленовелласында Кристина Альварес Ривастың рөлін сомдады. Бірнеше жылдық үзілістен кейін 2005 жылы ол ''«La madrastra»'' («Өгей ана») теленовелласында Мария Фернандес Акунья де Сан Романның рөлімен экранға оралды. Оның кейіпкері — жасамаған қылмысы үшін түрмеде жиырма жыл отырғаннан кейін өзіне тағылған айыптан арылып, балаларын қайтаруға тырысатын әйел. Бұл рөл Руффоның ең танымал жұмыстарының біріне айналды. 2007–2008 жылдары актриса колумбиялық-мексикалық ''«Victoria»'' («Виктория») теленовелласында елу жасқа жақындаған шағында өмірін қайта бастауға тырысатын Виктория Сантьестебан де Мендосаның рөлін сомдады. 2008–2009 жылдары ол ''«En nombre del amor»'' («Махаббат атынан») телехикаясында Макарена Эспиноса де лос Монтеростың, ал 2010–2011 жылдары ''«Triunfo del amor»'' («Махаббат салтанаты») теленовелласында сән үйінің иесі Виктория Сандовальдың рөлін орындады. === Кейінгі шығармашылығы === 2012 жылы Руффо ''«Corona de lágrimas»'' («Көз жасының тәжі») теленовелласында үш ұлын жалғыз тәрбиелеп отырған Рефухио Чавероның рөлін сомдады. Осы жұмысы үшін 2013 жылы TVyNovelas сыйлығының «Басты рөлдегі үздік актриса» санатында жеңімпаз атанды. Телехикаяның оқиғасы 2022–2023 жылдары көрсетілген екінші бөлімде жалғасты.<ref name="corona2">[https://www.lasestrellas.tv/telenovelas/corona-de-lagrimas/de-que-trata-corona-de-lagrimas-2 «¿De qué trata Corona de Lágrimas 2?»]. ''Las Estrellas'', 5 тамыз 2022. {{ref-es}}</ref> 2014 жылы ол ''«La malquerida»'' («Сүйілмеген әйел»), 2016 жылы ''«Las amazonas»'' («Амазонкалар»), ал 2019 жылы ''«Cita a ciegas»'' («Соқыр кездесу») теленовеллаларында ойнады.<ref name="cita">[https://www.milenio.com/espectaculos/television/victoria-ruffo-regresa-televisa-cita-ciegas «Victoria Ruffo regresa a las telenovelas con “Cita a ciegas”»]. ''Milenio''. {{ref-es}}</ref> 2023 жылдан бастап Руффо ''«Los amantes perfectos»'' («Мінсіз ғашықтар») комедиялық қойылымында Карлотита рөлін орындап, Мексика мен басқа елдердегі театрларға гастрольдік сапармен шықты.<ref name="amantes">[https://taquillacero.com/los-amantes-perfectos/teatro-vallarta/2023/06/21 «Los amantes perfectos»]. ''Taquilla Cero''. {{ref-es}}</ref> [[Сурет:Los Amantes Perfectos.jpg|thumb|center|700px|''«Los amantes perfectos»'' («Мінсіз ғашықтар») қойылымының актерлік құрамы, 2023 жыл]] 2024 жылы Руффо ''«El roomie»'' («Бөлмелес») комедиялық фильмінде мектеп директорының рөлін орындады. Сол жылдан бастап ол әйелдердің ішкі күш-жігері мен өмірлік қиындықтарды жеңуі туралы ''«Las Leonas»'' («Арыстан әйелдер») театр қойылымында өнер көрсетті.<ref name="leonas">[https://www.nmas.com.mx/entretenimiento/espectaculos/las-leonas-obra-teatro-que-explora-empoderamiento-femenino/ «Las Leonas, obra de teatro que explora el empoderamiento femenino»]. ''N+'', 30 мамыр 2025. {{ref-es}}</ref> 2025 жылы актриса ұлы Хосе Эдуардо Дербес пен Вадир Дербес жүргізген ''«Par de Ideotas»'' («Қос ақымақ») ойын-сауық телесериясына арнайы қонақ ретінде қатысты.<ref name="par">[https://www.univision.com/vix/ve-par-de-ideotas-en-vix-la-serie-de-vadhir-y-jose-eduardo-que-reune-a-victoria-ruffo-y-eugenio-derbez «Ve “Par de Ideotas” en ViX, la serie que reúne a Victoria Ruffo y Eugenio Derbez»]. ''Univision/ViX'', 28 ақпан 2025. {{ref-es}}</ref> === Ресейге екінші сапары === 2026 жылғы маусымда Виктория Руффо [[Сочи]] қаласында өткен III «Еуразия-Кинофест» халықаралық кинофестиваліне қатысты. Фестивальдің ашылу салтанатында оған кинематографты дамытуға қосқан үлесі үшін диплом мен арнайы мүсінше табыс етілді.<ref name="sochi">[https://www.kp.ru/daily/277790/5262947/ «Звезду “Просто Марии” Викторию Руффо наградили на “Евразия-Кинофесте”»]. ''Комсомольская правда'', 14 маусым 2026. {{ref-ru}}</ref> Ресейлік басылымдарға берген сұхбатында Руффо ''«Қарапайым Марияның»'' орыс тілді көрермендер арасында әлі де танымал болғанына ризашылығын білдіріп, Мексикада театрда ойнауды және кино мен тележобаларға қатысуды жалғастырып жүргенін айтты.<ref>[https://www.gazetametro.ru/articles/zvezda-seriala-prosto-marija-viktorija-ruffo-ja-kak-horoshee-vino-s-godami-stanovljus-tolko-luchshe-14-06-2026 «Виктория Руффо: “Я, как хорошее вино, с годами становлюсь только лучше”»]. ''Metro'', 14 маусым 2026. {{ref-ru}}</ref> == Жеке өмірі == === Эухенио Дербеспен қарым-қатынасы === 1980-жылдардың соңында Виктория Руффо мексикалық актер, режиссер әрі әзілкеш [[Эухенио Дербес]]пен қарым-қатынаста болды. Олар ''«Simplemente María»'' («Қарапайым Мария») теленовелласының түсірілімі кезінде танысқан. 1992 жылғы 14 сәуірде олардың ұлы [[Хосе Эдуардо Дербес]] дүниеге келді. Ол кейін ата-анасының жолын қуып, актер және тележүргізуші болды. Руффо мен Дербестің қарым-қатынасы 1990-жылдардың ортасында аяқталды. Хосе Эдуардо негізінен анасымен бірге өсті. === Омар Файядпен некесі === 2001 жылғы 9 наурызда Виктория Руффо мексикалық заңгер және саясаткер [[Омар Файяд]]қа тұрмысқа шықты. Неке қию рәсімі Мехикодағы Сан-Агустин шіркеуінде өтті. 2004 жылғы 11 тамызда ерлі-зайыптылардың егіз балалары — қызы Виктория және ұлы Ануар дүниеге келді.<ref name="twins">[https://www.univision.com/famosos/cuantos-anos-tienen-vicky-y-anuar-fayad-los-gemelos-de-victoria-ruffo-y-omar-fayad-asi-han-crecido «¿Cuántos años tienen Vicky y Anuar Fayad, los gemelos de Victoria Ruffo y Omar Fayad?»]. ''Univision''. {{ref-es}}</ref> Файяд Хосе Эдуардоның тәрбиесіне де қатысып, онымен жақын отбасылық қарым-қатынас орнатты. Руффоның айтуынша, балаларына болашақ мамандығын өз еркімен таңдауға мүмкіндік берілген. Хосе Эдуардо актерлік жолды таңдаса, Виктория сән саласына қызығушылық танытқан, ал Ануар көпшілік назарынан тыс өмір сүрген. 2023 жылдың соңында Омар Файяд Мексиканың Норвегиядағы елшісі қызметіне кірісті. Осыған байланысты Файяд негізінен Норвегияда, ал Руффо кәсіби жұмысына байланысты Мексикада тұра бастады. Актриса олардың бөлек тұруы некенің аяқталғанын білдірмейтінін және араларындағы сүйіспеншілік пен өзара құрмет сақталғанын айтты.<ref name="distance">[https://www.hola.com/us-es/celebrities/20250620839437/victoria-ruffo-matrimonio-omar-fayad-rumores-ruptura/ «Victoria Ruffo habla de su matrimonio a distancia con Omar Fayad»]. ''¡Hola!'', 20 маусым 2025. {{ref-es}}</ref> Руффо ұзақ некенің негізі өзара түсіністік, құрмет, ашық әңгімелесу және ерлі-зайыптылардың бір-бірінің кәсіби қызметін қабылдай білуі деп есептейтінін бірнеше рет айтқан.<ref name="marriage">[https://www.hola.com/us-es/celebrities/2021042037762/victoria-ruffo-omar-fayad-detalles-matrimonio/ «Victoria Ruffo habla de su vida en matrimonio con Omar Fayad»]. ''¡Hola!'', 19 сәуір 2021. {{ref-es}}</ref> === Ана болуы және денсаулығы === Руффо ана болу жолының оңай болмағанын ашық айтқан. Хосе Эдуардо дүниеге келген кезеңде оған ауыр дәрежедегі [[эндометриоз]] диагнозы қойылған. Актрисаның айтуынша, ол бірнеше операциядан өтіп, аналық безі мен жатыр түтігінің бір бөлігі алынған және ұзақ уақыт гормондық ем қабылдаған. Дәрігерлер оның қайтадан бала көтеру мүмкіндігін төмен бағалағандықтан, Руффо егіздері Виктория мен Ануардың дүниеге келуін өміріндегі ерекше оқиға деп сипаттайды.<ref name="health">[https://www.univision.com/famosos/victoria-ruffo-endometriosis-por-poco-impide-ser-madre-fotos «Victoria Ruffo padece endometriosis y por poco le impide ser madre»]. ''Univision'', 19 қазан 2021. {{ref-es}}</ref> === Әже болуы === 2024 жылғы 30 маусымда Хосе Эдуардо Дербес пен оның серігі Паола Далайдың Тесса есімді қызы дүниеге келді. Тесса Виктория Руффоның алғашқы немересі болды.<ref name="tessa">[https://www.lasestrellas.tv/famosos/victoria-ruffo-habla-de-su-primera-nieta-hija-de-jose-eduardo-derbez-tiene-al-barba-partida «Victoria Ruffo habla por primera vez de su nieta Tessa»]. ''Las Estrellas'', 2024. {{ref-es}}</ref> Руффо немересінің дүниеге келуін отбасы үшін үлкен қуаныш деп сипаттады. Тессаның дүниеге келуіне байланысты Руффо мен Эухенио Дербес те бірқатар отбасылық шараларға бірге қатысты. == Қоғамдық қызметі == Омар Файяд Пачука-де-Сото қаласының муниципалдық президенті болған 2006–2009 жылдары Виктория Руффо қаланың бірінші ханымы міндетін атқарып, Отбасының жан-жақты дамуы жүйесінің жергілікті бөлімшесін — DIF мекемесін басқарды. Руффо бұл қызметті саяси мансаптан гөрі әлеуметтік жұмыс ретінде қабылдайтынын мәлімдеді. Оның басшылығымен тұрмысы төмен отбасыларға, балаларға, қарт адамдарға және әлеуметтік тұрғыдан осал тұрғындарға арналған бағдарламалар жүзеге асырылды.<ref name="difpachuca">[https://archivo.eluniversal.com.mx/nacion/138330.html «Victoria Ruffo: “La Madrastra de Pachuca”»]. ''El Universal'', 14 мамыр 2006. {{ref-es}}</ref> 2016 жылғы 5 қыркүйектен 2022 жылғы 4 қыркүйекке дейін Омар Файяд Идальго штатының губернаторы болған кезде Руффо штаттың бірінші ханымы және Идальгодағы DIF жүйесінің президенті қызметін атқарды.<ref name="difhidalgo">[https://www.gob.mx/difnacional/articulos/dif-nacional-entrega-apoyos-para-poblacion-vulnerable-a-dif-hidalgo-80065 «DIF Nacional entrega apoyos para población vulnerable a DIF Hidalgo»]. Мексика үкіметі, 11 қараша 2016. {{ref-es}}</ref> == Шығармашылық ерекшелігі == Виктория Руффоның экрандық бейнесі көбіне қиындықтарға қарамастан отбасын қорғап, әділетсіздікпен күресетін, ерік-жігері мықты әйел кейіпкерлерімен байланысты. Оның теленовеллаларындағы кейіпкерлері әлеуметтік теңсіздік, жалғызбасты ана болу, отбасылық қайшылықтар, сатқындық, кешірім және өмірді қайта бастау тақырыптарын қамтиды. Актриса сұхбаттарында жағымсыз кейіпкерді сомдауға қызығатынын, алайда телепродюсерлер оған көбіне жағымды және түрлі қиындықтарды бастан кешіретін әйелдердің рөлдерін ұсынатынын айтқан.<ref>[https://www.eluniverso.com/entretenimiento/2018/11/10/nota/7041552/no-me-dan-chance-television-ser-villana/ «Victoria Ruffo: “No me dan chance en televisión de ser villana”»]. ''El Universo'', 10 қараша 2018. {{ref-es}}</ref> == Фильмографиясы == === Теленовеллалар === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 1980 || ''Conflictos de un médico'' («Дәрігердің тартыстары») || Росарио Рейес |- | 1980–1981 || ''Al rojo vivo'' («Қызу үстінде») || Пилар Альварес |- | 1981–1982 || ''Quiéreme siempre'' («Мені әрдайым сүй») || Хулия |- | 1982–1983 || ''En busca del Paraíso'' («Жұмақты іздеп») || Грисель |- | 1983–1984 || ''La fiera'' («Асау әйел») || Наталия Рамирес |- | 1985 || ''Juana Iris'' («Хуана Ирис») || Хуана Ирис |- | 1987–1988 || ''Victoria'' («Виктория») || Виктория Мартинес |- | 1989–1990 || ''Simplemente María'' («Қарапайым Мария») || Мария Лопес |- | 1993 || ''Capricho'' («Қыңырлық») || Кристина Аранда Монтаньо |- | 1995–1996 || ''Pobre niña rica'' («Бейшара бай қыз») || Консуэло Вильягран Гарсия-Мора |- | 1998 || ''Vivo por Elena'' («Элена үшін өмір сүремін») || Элена Карбахаль |- | 2000–2001 || ''Abrázame muy fuerte'' («Мені қатты құшақта») || Кристина Альварес Ривас де Риверо |- | 2005 || ''La madrastra'' («Өгей ана») || Мария Фернандес Акунья де Сан Роман |- | 2007–2008 || ''Victoria'' («Виктория») || Виктория Сантьестебан де Мендоса |- | 2008–2009 || ''En nombre del amor'' («Махаббат атынан») || Макарена Эспиноса де лос Монтерос |- | 2010–2011 || ''Triunfo del amor'' («Махаббат салтанаты») || Виктория Гутьеррес де Сандоваль |- | 2012–2023 || ''Corona de lágrimas'' («Көз жасының тәжі») || Рефухио Чаверо Эрнандес |- | 2014 || ''La malquerida'' («Сүйілмеген әйел») || Кристина Мальдонадо Рейес де Домингес |- | 2016 || ''Las amazonas'' («Амазонкалар») || Инес Уэрта |- | 2019 || ''Cita a ciegas'' («Соқыр кездесу») || Маура Фуэнтес де Саласар |} === Телебағдарламалар мен телесериялар === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Қызметі немесе рөлі |- | 1977 || ''Variedades de media noche'' («Түн ортасындағы эстрада») || Жүргізуші |- | 1982 || ''XE-TU'' || Жүргізуші |- | 1993 || ''Al derecho y al Derbez'' («Тура және Дербесше») || Қатысушы |- | 1997 || ''Mujer, casos de la vida real'' («Әйел: өмірден алынған оқиғалар») — «¿Dónde está mi hija?» («Қызым қайда?») бөлімі || Қатысушы |- | 2001 || ''Mujer, casos de la vida real'' («Әйел: өмірден алынған оқиғалар») — «Entre la vida y la muerte» («Өмір мен өлім арасында») бөлімі || Қатысушы |- | 2001 || ''La Hora Pico'' («Қарбалас сағат») || Арнайы қонақ |- | 2002–2004 || ''XHDRBZ'' || Қатысушы |- | 2009 || ''La rosa de Guadalupe'' («Гвадалупе раушаны») — «Amor sin fronteras» («Шекарасыз махаббат») бөлімі || Каролина Эрнандес |- | 2025 || ''Par de Ideotas'' («Қос ақымақ») || Арнайы қонақ |} === Кино === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Фильмнің түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 1979 || ''Discoteca es amor'' («Дискотека — махаббат») || Жаклин |- | 1979 || ''Ángel del silencio'' («Үнсіздік періштесі») || Фабианна |- | 1980 || ''Perro callejero'' («Көше иті») || Гуадалупе |- | 1982 || ''El hombre sin miedo'' («Қорқынышсыз адам») || Лаура Апарисио |- | 1982 || ''De pulquero a millonario'' («Пульке сатушысынан миллионерге дейін») || Руфина |- | 1982 || ''Una sota y un caballo'' («Валет пен ат») || Мари Кармен Сьерра |- | 1986 || ''Un hombre violento'' («Қатыгез адам») || Сусана |- | 1987 || ''Yo el ejecutor'' («Мен — жазалаушымын») || Глория |- | 2024 || ''El roomie'' («Бөлмелес») || Мектеп директоры |} === Театр === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Қойылымның түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы |- | 1985 || ''Esta chica es una fiera'' («Бұл қыз — нағыз асау») |- | 1990 || ''¿Esposa, mujer o fiera?'' («Жұбай ма, әйел ме, әлде асау ма?») |- | 1992 || ''Ninette y un señor de Murcia'' («Нинетта және Мурсиялық мырза») |- | 2006 || ''El huevo de Pascua'' («Пасха жұмыртқасы») |- | 2010, 2017 || ''Las arpías'' («Гарпиялар») |- | 2012 || ''Dulce pájaro de juventud'' («Жастықтың тәтті құсы») |- | 2013 || ''Las locuras del matrimonio'' («Некенің ессіздіктері») |- | 2023–2024 || ''Los amantes perfectos'' («Мінсіз ғашықтар») |- | 2024 жылдан бері || ''Las Leonas'' («Арыстан әйелдер») |} == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Марапат ! Санат ! Шығарма ! Нәтиже |- | 1984 || TVyNovelas || Үздік жас актриса || La fiera («Асау әйел») || Жеңімпаз |- | 1988 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || Victoria («Виктория») || Үміткер |- | 1990 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || Simplemente María («Қарапайым Мария») || Үміткер |- | 1994 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || Capricho («Қыңырлық») || Үміткер |- | 1999 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || Vivo por Elena («Элена үшін өмір сүремін») || Үміткер |- | 2006 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || La madrastra («Өгей ана») || Үміткер |- | 2006 || Bravo || Үздік басты рөлдегі актриса || La madrastra («Өгей ана») || Жеңімпаз |- | 2009 || People en Español || Үздік актриса || En nombre del amor («Махаббат атынан») || Үміткер |- | 2011 || People en Español || Екінші пландағы үздік актриса || Triunfo del amor («Махаббат салтанаты») || Үміткер |- | 2013 || TVyNovelas || Басты рөлдегі үздік актриса || Corona de lágrimas («Көз жасының тәжі») || Жеңімпаз |- | 2013 || Bravo || Үздік басты рөлдегі актриса || Corona de lágrimas («Көз жасының тәжі») || Жеңімпаз |- | 2019 || TV Adicto Golden Awards || Үздік басты рөлдегі актриса || Cita a ciegas («Соқыр кездесу») || Жеңімпаз |- | 2020 || TVyNovelas || Үздік басты рөлдегі актриса || Cita a ciegas («Соқыр кездесу») || Үміткер |- | 2026 || «Еуразия-Кинофест» Халықаралық кинофестивалі || Кинематографты дамытуға қосқан үлесі үшін || Шығармашылық жолы || Арнайы марапат |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imdb.com/name/nm0749336/ Виктория Руффо] — [[Internet Movie Database]] сайтында {{ref-en}} * {{commonscat-inline|Victoria Ruffo}} * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_Ruffo.jpg Виктория Руффоның еркін лицензиялы портреті] — Wikimedia Commons, CC BY 3.0 * [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Los_Amantes_Perfectos.jpg «Los amantes perfectos» қойылымының еркін лицензиялы суреті] — Wikimedia Commons, CC BY 3.0 * [https://www.youtube.com/watch?v=JitVKwYOcZg «Victoria Ruffo: Revela los secretos de la historia de su vida»] — ''En Casa de Mara'' бағдарламасындағы сұхбат {{ref-es}} * [https://russian.rt.com/article/54394 «Звезда сериала „Просто Мария“ Виктория Руффо — в эксклюзивном интервью RT»] — ''RT на русском'' басылымындағы сұхбат {{ref-ru}} * [https://www.vokrug.tv/article/show/viktoriya_ruffo_ya_ne_ponaslyshke_znayu_chto_takoe_v_odinochku_rastit_rebenka_39151/ «Я не понаслышке знаю, что такое в одиночку растить ребенка»] — ''Вокруг ТВ'' басылымындағы сұхбат {{ref-ru}} * [https://www.eluniverso.com/entretenimiento/2018/11/10/nota/7041552/no-me-dan-chance-television-ser-villana/ «No me dan chance en televisión de ser villana»] — ''El Universo'' басылымындағы сұхбат {{ref-es}} * [https://www.hola.com/us-es/celebrities/2021042037762/victoria-ruffo-omar-fayad-detalles-matrimonio/ Виктория Руффоның отбасы туралы сұхбаты] — ''¡Hola!'' {{ref-es}} [[Санат:1962 жылы туғандар]] [[Санат:31 мамырда туғандар]] [[Санат:Мехикода туғандар]] [[Санат:Мексика актрисалары]] [[Санат:Мексика киноактрисалары]] [[Санат:Мексика театр актрисалары]] [[Санат:Мексика тележүргізушілері]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:TVyNovelas сыйлығының лауреаттары]] 3flwl2os5fimbv3y8wcouzikg1w8c2j Вероника Кастро 0 784479 3638782 3638535 2026-08-03T12:20:37Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Білімі */ 3638782 wikitext text/x-wiki ```wikitext {{Кинематограф |есімі = Вероника Кастро |шынайы есімі = Verónica Castro |сурет = Veronica Castro Aug 2019.png |сурет ені = 220px |сурет атауы = Вероника Кастро, 2019 жыл |туған кездегі есімі = Вероника Худит Саинс Кастро |туған күні = 19.10.1952 |туған жері = [[Мехико]], [[Мексика]] |мамандығы = {{актриса|Мексика}}, [[әнші]], [[тележүргізуші]], [[телепродюсер]] |азаматтығы = {{MEX}} |белсенді жылдары = 1966 жылдан бері |балалары = 2, оның ішінде [[Кристиан Кастро]] |imdb_id = 0145708 }} '''Вероника Худит Саинс Кастро''' ({{lang-es|Verónica Judith Sáinz Castro}}; [[19 қазан]] [[1952 жыл]], [[Мехико]], [[Мексика]]), көпшілікке '''Вероника Кастро''' ({{lang-es|Verónica Castro}}) деген есіммен танымал — мексикалық театр, кино және теледидар актрисасы, әнші, тележүргізуші және телепродюсер. Вероника Кастро халықаралық деңгейде мексикалық теленовелла жанрының ең танымал өкілдерінің бірі саналады. Оған ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды»), ''«El derecho de nacer»'' («Дүниеге келу құқығы»), ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»), ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым»), ''«Valentina»'' («Валентина») және ''«Pueblo chico, infierno grande»'' («Шағын қала — үлкен тозақ») теленовеллаларындағы рөлдері кең танымалдық әкелді.<ref name="bio">[https://www.lasestrellas.tv/espectaculos-1/tus-estrellas-1/la-transformacion-de-veronica-castro-de-edecan-a-jueza-de-pequenos-gigantes-fotos «La transformación de Verónica Castro: de edecán a jueza de Pequeños Gigantes»]. ''Las Estrellas'', 11 сәуір 2019. {{ref-es}}</ref> Кастроның қатысуымен түсірілген телехикаялар [[Латын Америкасы]]нда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Шығыс Еуропа]] мен бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] елдерінде көрсетілді. Ол испан тілді бұқаралық ақпарат құралдарында жиі «Мексика теленовеллаларының ханшайымы» деп аталады.<ref name="elpais2014">[https://elpais.com/elpais/2014/04/16/gente/1397667604_268474.html «Reina de la telenovela»]. ''El País'', 16 сәуір 2014. {{ref-es}}</ref> Актрисалық қызметпен қатар Кастро бірнеше ондаған музыкалық альбом жазды, теледидарлық ойын-сауық бағдарламалары мен ток-шоуларды жүргізді және бірқатар жобалардың продюсері болды. Оның ''«Macumba»'' («Макумба»), ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім»), ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»), ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») және ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») әндері танымал болды. == Өмірбаяны == === Балалық шағы және отбасы === Вероника Кастро 1952 жылғы 19 қазанда Мехико қаласының Сан-Рафаэль ауданында инженер Фаусто Саинс Астоль мен Сокорро Кастро Альваның отбасында дүниеге келген. Оның толық аты-жөні — Вероника Худит Саинс Кастро. Ол отбасындағы балалардың үлкені болды. Оның актриса Беатрис Кастро, теленовеллалар продюсері [[Хосе Альберто Кастро]] және теледидар саласының басшысы Фаусто Саинс есімді бауырлары бар. Ата-анасы ажырасқаннан кейін балаларды анасы тәрбиеледі. Сокорро Кастро отбасын қамтамасыз ету үшін [[Мексика ұлттық автономиялық университеті]]нде жұмыс істеді. Кастро кейінгі сұхбаттарында бұл кезеңде отбасы материалдық қиындықтарға тап болғанын және анасының балаларына білім алуды ең маңызды міндет ретінде қойғанын айтқан.<ref name="bio"/> Верониканың өнерге қызығушылығына туыстарының шығармашылық ортамен байланысы да әсер етті. Оның әкесінің анасы Сокорро Астоль театр труппасын басқарған, ал туысы Фернандо Сото «Мантекілья» Мексика киносының алтын дәуіріндегі танымал әзілкештердің бірі болған. === Білімі === Он бес жасында Вероника актерлік өнерді үйрену үшін Андрес Солер басқаратын Мексика актерлер қауымдастығының театр мектебіне оқуға түсті. Мектепте оның сіңлісі Беатрис те білім алды. Кейін Вероника Кастро Мексика ұлттық автономиялық университетінің Саяси және әлеуметтік ғылымдар факультетінде халықаралық қатынастар мамандығы бойынша оқыды. Ол актерлік және теледидардағы жұмысын университеттегі оқуымен қатар алып жүрді. 1979 жылы Кастро Мария Эстер Вальдес Гонсалеспен бірге жазған ''«Organismos internacionales de televisión»'' («Халықаралық теледидар ұйымдары») атты дипломдық жұмысын қорғап, халықаралық қатынастар бакалавры дәрежесін алды. Жұмыста теледидардың халықаралық байланыстағы рөлі, Мексика телехабар таратуының тарихы, спутниктік технологиялар және халықаралық хабар тарату ұйымдары қарастырылған.<ref name="unam">[https://www.infobae.com/mexico/2025/10/20/veronica-castro-es-hecha-en-cu-esta-fue-la-tesis-que-presento-la-reina-de-las-telenovelas/ «Verónica Castro es hecha en CU: esta fue la tesis que presentó la “reina de las telenovelas”»]. ''Infobae'', 20 қазан 2025. {{ref-es}}</ref> Сонымен бірге Кастро радиожүргізуші курстарынан өтіп, кәсіби дикторлық лицензия алған. === Шығармашылық жолының басталуы === Вероника Кастро шығармашылық жолын 1960-жылдардың екінші жартысында бастады. Алғашқы кезде ол фотоновеллаларға — актерлердің фотосуреттері мен қысқаша мәтіндер арқылы баяндалатын мерзімді басылымдарға түсті. Солардың арасында ''«La romántica Samantha»'' («Романтик Саманта»), ''«Citas»'' («Кездесулер»), ''«Chicas»'' («Қыздар») және ''«Cynthia, ¿buena o mala?»'' («Синтия: жақсы ма, жаман ба?») фотоновеллалары болды. Одан кейін ол ''«Operación Ja-Já»'' («Ха-ха операциясы») ойын-сауық бағдарламасының балет тобына қабылданып, бағдарлама барысында балалар ойыншықтарын таныстырды. Сонымен бірге сіңлісі Беатриспен бірге Мехиконың Зона-Роса ауданындағы түнгі ойын-сауық орындарында өнер көрсетті. 1968–1974 жылдары Кастро Хавьер Лопес «Чабело» жүргізген ''«En familia con Chabelo»'' («Чабеломен бірге отбасылық кеш») балалар және отбасылық бағдарламасында жүргізушінің көмекшісі болып қызмет атқарды. 1969 жылы Пако Мальхестоның ''«Buenas tardes, buena suerte»'' («Қайырлы күн, сәттілік») радиотелебағдарламасына және ''«Yo no creo en los hombres»'' («Мен еркектерге сенбеймін») теленовелласына қатысты. Кейін ол ''«Wonderlandia»'' («Ғажайыптар елі»), ''«La hora cero»'' («Нөлдік сағат»), ''«La cosquilla»'' («Қытық») және ''«Mujeres, mujeres y algo más»'' («Әйелдер, әйелдер және тағы бір нәрсе») секілді бағдарламаларда көрінді. 1970 жылы Кастро ''El Heraldo de México'' газеті ұйымдастырған ''«El Rostro de El Heraldo»'' («El Heraldo басылымының келбеті») сұлулық және өнер байқауының жеңімпазы атанды. Марапаттау рәсімінде мексикалық кино жұлдызы [[Мария Феликс]] оның құрметті өкілі болды. Бұл жеңіс Кастроның кино, театр және теледидардағы мансабына жаңа мүмкіндіктер ашты.<ref name="bio"/> Сол жылы ол ''«Mi mesera»'' («Менің даяшым»), ''«La fuerza inútil»'' («Пайдасыз күш») және ''«El arte de engañar»'' («Алдау өнері») фильмдеріне түсті. 1970-жылдардың бірінші жартысында Кастро кино мен театрда белсенді жұмыс істеп, теленовеллаларда қосалқы рөлдерді орындады. === Алғашқы теленовеллалары === 1971 жылы Кастро ''«El amor tiene cara de mujer»'' («Махаббаттың жүзі — әйел») теленовелласына, ал 1972 жылы ''«El edificio de enfrente»'' («Қарсы беттегі ғимарат») телехикаясына қатысты. 1975–1976 жылдары ол ''«Barata de primavera»'' («Көктемгі жеңілдік») теленовелласында жағымсыз кейіпкер Карина Лабраданы сомдады. Кейін ''«Mañana será otro día»'' («Ертең басқа күн болады») және ''«Pasiones encendidas»'' («Лаулаған құштарлықтар») телехикаяларында ойнады. Кастроның айтуынша, шығармашылық жолының алғашқы кезеңінде оған ұзақ уақыт бойы басты рөлдер берілмеген. Соған қарамастан, фотоновелла, театр, радио, кино және теледидардағы тұрақты жұмысы оның кәсіби тәжірибесін қалыптастырды.<ref name="career2024">[https://www.televisa.com/tlnovelas/veronica-castro-revela-detalles-sobre-sus-dificultades-al-iniciar-su-carrera-en-la-television-video «Verónica Castro revela detalles sobre sus dificultades al iniciar su carrera en la televisión»]. ''Televisa'', 17 қазан 2024. {{ref-es}}</ref> === «Байлар да жылайды» және халықаралық танымалдық === 1979 жылы Кастро Валентин Пимштейн продюсерлік еткен ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласында Мариана Вильярреальдың басты рөлін сомдады. Оның серіктесі Рохелио Герра болды. Кастро телехикаяның ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім») атты негізгі әнін де орындады. Бұл рөл оның мансабындағы бетбұрысқа айналып, актрисаға халықаралық танымалдық әкелді. ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») Латын Америкасында ғана емес, Еуропада, Азияда және бұрынғы Кеңес Одағы аумағында көрсетілді. Телехикая бірқатар елдерде мексикалық теленовеллаларға деген қызығушылықтың өсуіне ықпал етті.<ref name="ricos">[https://www.univision.com/entretenimiento/celebridades/los-ricos-tambien-lloran-la-historia-de-amor-que-mando-a-rogelio-guerra-y-veronica-castro-a-rusia-fotos «“Los ricos también lloran”: la historia de amor que mandó a Rogelio Guerra y Verónica Castro a Rusia»]. ''Univision''. {{ref-es}}</ref> 1990-жылдардың басында Кастро [[Мәскеу]]ге барған кезде оны телехикаяны көрген көптеген көрермен қарсы алды. Актриса кейін бұл сапарды өз шығармашылығының халықаралық ықпалын көрсеткен маңызды оқиғалардың бірі ретінде еске алған.<ref name="elpais2014"/> 1981–1982 жылдары Кастро кубалық жазушы Феликс Б. Кайнеттің шығармасы негізінде түсірілген ''«El derecho de nacer»'' («Дүниеге келу құқығы») теленовелласында Мария Элена дель Хунконы сомдады. Телехикаяда Игнасио Лопес Тарсо, Сальвадор Пинеда және Кастроның сіңлісі Беатрис те ойнады. === Аргентина мен Италиядағы жұмысы === 1982 жылы Кастро [[Аргентина]]ға барып, ''«Verónica: el rostro del amor»'' («Вероника: махаббат бейнесі») теленовелласында басты рөл атқарды. Одан кейін Аргентинада түсірілген: * ''«Cara a cara»'' («Бетпе-бет», 1983); * ''«Yolanda Luján»'' («Йоланда Лухан», 1984); * ''«Amor prohibido»'' («Тыйым салынған махаббат», 1986) теленовеллаларында ойнады. 1985 жылы Кастро [[Италия]]да түсірілген ''«Felicità… dove sei»'' («Бақыт... сен қайдасың?») телехикаясында Карина рөлін орындады. Ол итальян тілінде әндер жазып, ''«Il segreto di Jolanda»'' («Йоланданың құпиясы») альбомын шығарды. Аргентина мен Италиядағы жұмыстары Кастроның тек мексикалық емес, халықаралық теледидар жұлдызы ретіндегі беделін нығайтты. === «Жабайы Роза» === 1987 жылы Кастро Мексикаға оралып, Валентин Пимштейн продюсерлік еткен ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») теленовелласында басты рөл атқарды. Ол кедей ортада өскен, мінезі ашық әрі қайсар Роса Гарсия Монтероны сомдады. Оның экрандағы негізгі серіктесі Гильермо Капетильо болды. ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») Мексикада және басқа елдерде үлкен танымалдыққа жетіп, Кастроның халықаралық мансабындағы ең әйгілі жобалардың біріне айналды. Теленовелланың негізгі әнін де актрисаның өзі орындады. Осы рөлі үшін Кастро 1988 жылы TVyNovelas сыйлығының «Басты рөлдегі үздік актриса» санатында жеңімпаз атанды.<ref name="tvynovelas1988">[https://www.tvynovelas.com/premios-tvynovelas/actrices-premio-tvynovelas-mas-ganadoras «Ellas son las protagonistas de telenovelas que más Premios TVyNovelas han ganado»]. ''TVyNovelas''. {{ref-es}}</ref> === Тележүргізушілік қызметі === 1980 жылы Кастро ''«Noche a noche»'' («Түннен түнге») ойын-сауық бағдарламасының негізгі жүргізушісі болды. 1988 жылы оның жүргізушілік мансабындағы ең танымал жобалардың бірі — ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») түнгі ойын-сауық және сұхбат бағдарламасы эфирге шықты. Бағдарламада әртістермен, музыканттармен, актерлермен және қоғам қайраткерлерімен сұхбаттар өткізілді. Әнші [[Хуан Габриэль]] қатысқан шығарылым шамамен сегіз сағатқа созылып, Мексика теледидарындағы ерекше оқиғалардың біріне айналды.<ref name="elpais2018">[https://elpais.com/elpais/2018/08/30/gente/1535584370_399163.html «Verónica Castro, la reina del culebrón “millennial”»]. ''El País'', 1 қыркүйек 2018. {{ref-es}}</ref> Кейін Кастро: * ''«¡Aquí está!»'' («Міне, осында!», 1989); * ''«La movida»'' («Қозғалыс», 1991); * ''«Y Vero América ¡Va!»'' («Веро және Америка — алға!», 1992); * ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық», 1993); * ''«En la noche»'' («Түнде», 1994); * ''«La tocada»'' («Музыкалық кеш», 1996) бағдарламаларын жүргізді. ''«Y Vero América ¡Va!»'' («Веро және Америка — алға!») бағдарламасында Латын Америкасы елдері мен Испанияның мәдениеті, музыкасы, салт-дәстүрлері және күнделікті өмірі көрсетілді. ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық») Мексикадағы топтық және аймақтық музыканы насихаттауға бағытталды. Кастроның түнгі бағдарламалары белгілі бір уақытпен шектелмейтін еркін форматымен, ұзақ сұхбаттарымен және жүргізушінің қонақтармен бейресми қарым-қатынасымен ерекшеленді. === 1990-жылдардағы шығармашылығы === 1990 жылы Кастро ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») теленовелласында екі рөлді — Исадора Фернандес пен оның қызы Соледадты сомдады. Ол жобаның продюсерлік жұмысына да қатысты. Бұл Кастроның телепродюсер ретіндегі алғашқы ірі тәжірибесі болды. Осы рөлі үшін ол 1991 жылғы TVyNovelas сыйлығының «Басты рөлдегі үздік актриса» санатында жеңіске жетті. 1993–1994 жылдары Кастро ''«Valentina»'' («Валентина») теленовелласында Валентина Монтероны ойнады. Жобаның актерлік құрамында Хуан Феррара және кубалық әнші [[Селия Крус]] та болды. 1997 жылы ол бауыры Хосе Альберто Кастро продюсерлік еткен ''«Pueblo chico, infierno grande»'' («Шағын қала — үлкен тозақ») теленовелласында Леонарда Руанның рөлін сомдады. Телехикаяда жасы үлкен әйел мен одан әлдеқайда жас ер адамның махаббаты баяндалды. === 2000-жылдар === Бірнеше жылдық үзілістен кейін Кастро 2003 жылы мексикалық ''«Big Brother VIP México»'' («Мексикадағы VIP „Үлкен аға“») реалити-шоуының жүргізушісі ретінде теледидарға оралды. Ол бағдарламаның 2003–2005 жылдардағы бірнеше маусымын жүргізді. 2004 жылы бағдарламаның финалдық шығарылымына піл үстінде шыққан кезде жануар студиядағы шу мен жарықтан үркіп, бақылаудан шығып кеткен. Оқиға салдарынан Кастро омыртқа және мойын аймағынан жарақат алды. Соған қарамастан, ол сол күнгі тікелей эфирді соңына дейін жүргізді.<ref name="accident">[https://archivo.eluniversal.com.mx/espectaculos/54009.html «Verónica Castro cae de un elefante»]. ''El Universal'', 2004. {{ref-es}}</ref> Кейін актриса жарақаттың салдарынан бірнеше операциядан өтті. Бұл оқиға оның денсаулығына және ұзақ мерзімді тележобаларға қатысу мүмкіндігіне әсер етті. 2006 жылы Кастро ''«Código postal»'' («Пошта индексі») жастар теленовелласында арнайы рөл атқарды. 2008 жылы ол ''«Mujeres asesinas»'' («Кісі өлтіруші әйелдер») телесериясының ''«Emma, costurera»'' («Тігінші Эмма») бөлімінде Эмма рөлін сомдады. 2009 жылы Кастро ''«Los exitosos Pérez»'' («Табысты Перестер») теленовелласында Роберта Сантос рөлін орындады. 2010 жылы ол Ресейде көрсетілген ''«Минута славы»'' («Даңқ минуты») таланттар бағдарламасына қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысты. Бұл сапар актрисаның ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласынан кейін Ресейге қайта оралуы ретінде кеңінен жарияланды. === Театрға оралуы === Кастро театр сахнасында да тұрақты өнер көрсетті. Оның алғашқы қойылымдарына ''«Romeo y Julieta»'' («Ромео мен Джульетта»), ''«Por eso estamos como estamos»'' («Сондықтан осындай күйдеміз»), ''«El juego que todos jugamos»'' («Бәріміз ойнайтын ойын»), ''«Don Juan Tenorio»'' («Дон Хуан Тенорио») және ''«Coqueluche»'' («Көкжөтел») жатады. 1995 жылы ол ''«La mujer del año»'' («Жыл әйелі») мюзиклінде ойнап, ән айтып және би биледі. 2008 жылы Кастро ''«Chiquita pero picosa»'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») комедиясымен театрға қайта оралды. 2015–2016 жылдары ол Бродвейдің ''«Applause»'' («Қошемет») мюзиклінің мексикалық нұсқасы — ''«Aplauso»'' («Қошемет») қойылымында театр жұлдызы Марго Ченнингті сомдады. Осы рөлі үшін 2016 жылы «La Dama de la Victoria» театр сыйлығының «Мюзиклдегі үздік актриса» аталымында марапатталды.<ref name="aplauso">[https://www.univision.com/programas/novelas/veronica-castro-fue-galardonada-como-mejor-actriz-en-musical «Verónica Castro fue galardonada como “Mejor Actriz en Musical”»]. ''Univision'', 2016. {{ref-es}}</ref> === «Гүлдер үйі» және стримингке оралуы === 2018 жылы Кастро режиссер және продюсер Маноло Каро түсірген [[Netflix]] платформасының ''«La casa de las flores»'' («Гүлдер үйі») қара комедиялық телесериясында Вирхиния де ла Мораны сомдады. Оның кейіпкері — сырттай мінсіз көрінетін ауқатты отбасының құпияларын жасыруға тырысатын ана әрі гүл дүкенінің иесі. Сериалда Сесилия Суарес, Айслинн Дербес, Дарио Ясбек және Хуан Пабло Медина да ойнады.<ref name="netflix">[https://www.netflix.com/title/80160935 «The House of Flowers»]. ''Netflix''. {{ref-en}}</ref> Бұл жоба Кастроның бірнеше жылдық үзілістен кейінгі ірі актерлік жұмысы болды және оны стриминг платформаларының жас аудиториясына танытты. Актриса сериалдың бірінші маусымына ғана қатысты.<ref name="elpais2018"/> 2019 жылы Кастро ''«Pequeños gigantes»'' («Кішкентай алыптар») балалар таланттары байқауының қазылар алқасына кірді. Ол Мигель Босе және Ариэль Мирамонтеспен бірге жұмыс істеді. Сол жылы Кастро көпшілік алдында актерлік қызметтен кететінін мәлімдеді. Алайда кейін бұл шешім түпкілікті болмағанын көрсетіп, бірнеше кино жобасына қатысты.<ref name="retirement">[https://elpais.com/elpais/2019/09/19/gente/1568909548_730293.html «Verónica Castro, el ocaso y el adiós de la reina de las telenovelas mexicanas»]. ''El País'', 19 қыркүйек 2019. {{ref-es}}</ref> === Кейінгі кино жұмыстары === 2020 жылы Кастро ''«Dime cuando tú»'' («Өзің айтшы, қашан») романтикалық комедиясында басты кейіпкерді тәрбиелеген әженің рөлін орындады. Фильмнің операторлық жұмысын оның ұлы Мишель Кастро атқарды. Сол жылы ол ''«El camino de Xico»'' («Ксиконың жолы») анимациялық фильмінде Кармен кейіпкерін дыбыстады. 2022 жылы Кастро ''«Cuando sea joven»'' («Жас болғанымда») музыкалық комедиясында жетпіс жастағы Малена Каррера Лонгорияны сомдады. Оқиғада оның кейіпкері сиқырлы түрде өзінің жиырма екі жастағы қалпына оралады. Жас Маленаны Наташа Дюпейрон ойнады.<ref name="young">[https://corporate.televisaunivision.com/press/2022/09/13/cuando-sea-joven-estrena-en-mexico/ «Cuando sea joven estrena en México»]. ''TelevisaUnivision'', 13 қыркүйек 2022. {{ref-es}}</ref> Кастро кейін сапалы сценарий мен қолайлы жұмыс жағдайлары ұсынылған жағдайда киноға немесе теледидарға қайта оралу мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты. === Денсаулығы === 2004 жылғы пілмен болған оқиғадан кейін Кастро омыртқа, мойын және сол қол аймағындағы жарақаттарға байланысты бірнеше медициналық операциядан өтті. Жарақаттың салдары оның қозғалысына және ұзақ түсірілімдерге қатысуына әсер етті. 2026 жылғы қаңтарда актриса Мехикодағы ауруханада жоспарлы медициналық тексеруден және оңалту емінен өтті. Алғашқы хабарларда оның ауруханаға шұғыл жеткізілгені айтылғанымен, кейін Televisa өкілдері емдеудің жоспарлы болғанын, актрисаның жағдайы ауыр емес екенін және тексеруден кейін үйіне оралғанын мәлімдеді.<ref name="health2026">[https://www.lasestrellas.tv/famosos/reportan-hospitalizacion-de-veronica-castro-revelan-lo-que-verdaderamente-paso-con-la-actriz «Reportan hospitalización de Verónica Castro: revelan lo que verdaderamente pasó con la actriz»]. ''Las Estrellas'', 15 қаңтар 2026. {{ref-es}}</ref> == Музыкалық шығармашылығы == Вероника Кастро кәсіби әншілік қызметін 1973 жылы ''«Verónica Castro»'' («Вероника Кастро») деген атпен шыққан төрт әннен тұратын шағын күйтабақтан бастады. Ол Жапонияда өткен Yamaha музыкалық фестиваліне ''«Verdadero amor»'' («Шынайы махаббат») әнімен қатысты. 1978 жылы оның алғашқы толық форматты ''«Sensaciones»'' («Сезімдер») альбомы шықты. 1979 жылғы ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім») альбомының атауы ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласының негізгі әнімен байланысты болды. 1980-жылдары Кастро баллада, солтүстік-мексикалық музыка, эстрада, би музыкасы және итальян тіліндегі әндерді орындады. Оның ''«Norteño»'' («Солтүстік әуендері»), ''«Cosas de amigos»'' («Достар арасындағы әңгімелер»), ''«El malas mañas»'' («Жаман қылықты»), ''«También romántica»'' («Сондай-ақ романтикалық»), ''«Esa mujer»'' («Сол әйел») және ''«Simplemente todo»'' («Жай ғана бәрі») альбомдары жарық көрді. 1986 жылы шыққан ''«Macumba»'' («Макумба») әні Кастроның ең танымал музыкалық жұмысына айналды. Ән АҚШ-тың ''Billboard'' журналының Hot Latin Songs тізімінде екінші орынға дейін көтерілді.<ref name="billboard">[https://www.billboard.com/artist/veronica-castro/chart-history/htl/ Verónica Castro Chart History]. ''Billboard''. {{ref-en}}</ref> Кастро өзі ойнаған теленовеллалар мен жүргізген бағдарламалардың негізгі әндерін жиі орындады. Олардың қатарында: * ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім»); * ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»); * ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!»); * ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым»); * ''«La movida»'' («Қозғалыс»); * ''«Pena de amor y muerte»'' («Махаббат пен өлім азабы») бар. 2009 жылы Кастро ''«Resurrección»'' («Қайта тірілу») альбомын интернет арқылы тегін таратып, оны тыңдармандарына алғыс ретінде ұсынды. Сол жылы ол белсенді әншілік мансабын аяқтайтынын жариялады. == Жеке өмірі == Вероника Кастро ресми некеде болмаған. Оның екі ұлы бар. 1974 жылы Кастроның актер және әзілкеш Мануэль «Эль Локо» Вальдеспен қарым-қатынасынан [[Кристиан Кастро]] дүниеге келді. Кристиан кейін Латын Америкасындағы танымал поп-әншілердің біріне айналды. Кастро ұлын негізінен өзі тәрбиеледі. Кристиан бала кезінен анасының телебағдарламалары мен концерттеріне қатысып, кейін кәсіби музыкалық мансабын бастады. Кастроның екінші ұлы Мишель Кастро кәсіпкер Энрике Ньембромен қарым-қатынасынан дүниеге келген. Мишель кинооператор және режиссер мамандығын таңдады. Ол ''«Dime cuando tú»'' («Өзің айтшы, қашан») фильмінің қоюшы операторы болды. Кастро бірнеше сұхбатында ана болуды өміріндегі ең маңызды міндеттердің бірі деп санайтынын және кәсіби мансабын балаларының тәрбиесімен қатар алып жүргенін айтқан.<ref name="elpais2014"/> == Қоғамдық бейнесі және шығармашылық мұрасы == Вероника Кастроның шығармашылығы мексикалық теленовеллалардың халықаралық таралу тарихымен тығыз байланысты. ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») мен ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») телехикаялары арқылы ол испан тіліндегі теледидар өндірісінің Латын Америкасынан тыс нарықтарға шығуына үлес қосты. Оның экрандық кейіпкерлері көбіне әлеуметтік теңсіздікпен, отбасылық қайшылықтармен және жеке басына түскен қиындықтармен күресетін, мінезі мықты әйелдер болды. Кастро актрисалық, әншілік және жүргізушілік қызметті қатар атқарған Мексика теледидарының алғашқы ірі әмбебап жұлдыздарының бірі саналады. Ол жүргізген түнгі бағдарламалардың еркін форматы кейінгі мексикалық ойын-сауық және сұхбат бағдарламаларына ықпал етті. 2025 жылы Гуанахуато халықаралық кинофестивалінде Кастроға 58 жылдық шығармашылық жолы үшін фестивальдің Күміс кресті және Кино мен теледидардағы әйелдер қауымдастығының ''«La Musa»'' («Муза») сыйлығы табыс етілді. Фестивальдегі шеберлік сабағында Кастро кино және теледидар саласындағы әйелдердің құқықтары, еңбек жағдайлары мен гендерлік теңдік мәселелерін көтерді. Ол мансабы барысында 400-ден астам бағдарламаға, сұхбатқа және экрандық жобаға қатысқаны атап өтілді.<ref name="giff2025">[https://es.hollywoodreporter.com/veronica-castro-recibio-un-homenaje-en-el-giff-por-sus-58-anos-de-trayectoria/ «Verónica Castro recibió un homenaje en el GIFF por sus 58 años de trayectoria»]. ''The Hollywood Reporter Español'', 1 тамыз 2025. {{ref-es}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Кастро испан тіліндегі стриминг сериалдарының жетістіктерін бағалайтын Premios Aura марапаттау рәсімінде алпыс жылдық шығармашылық қызметі үшін ''«Premio Leyenda»'' («Аңыз сыйлығы») марапатын алды. Марапатты оған актер және режиссер [[Эухенио Дербес]] табыс етті.<ref name="aura2026">[https://www.milenio.com/espectaculos/veronica-castro-recibe-premio-leyenda-edicion-aura «Verónica Castro recibe reconocimiento por 60 años de trayectoria en los Premios Aura»]. ''Milenio'', 27 сәуір 2026. {{ref-es}}</ref> 2026 жылғы 27 маусымда Мехикода өткен 48-ші ЛГБТИҚ+ мақтаныш шеруі кезінде Кастро қоғамдағы әралуандылықты қолдағаны және мәдени ықпалы үшін ''«Reina Estrella Aliada 2026»'' («2026 жылғы одақтас жұлдыз ханшайымы») құрметті атағымен марапатталды. Ол ұзақ үзілістен кейін мыңдаған көрерменнің алдында сахнаға шығып, адамдарды бір-бірін құрметтеуге және жақсы көруге шақырды.<ref name="pride2026">[https://www.milenio.com/espectaculos/famosos/veronica-castro-marcha-orgullo-cdmx-2026-coronada-reina-estrella-ali «Verónica Castro es coronada como la “Reina Estrella Aliada 2026”»]. ''Milenio'', 27 маусым 2026. {{ref-es}}</ref> == Фильмографиясы == === Теленовеллалары === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 1968 | ''Cynthia'' («Синтия») | Синтия |- | 1969 | ''Yo no creo en los hombres'' («Мен еркектерге сенбеймін») | эпизодтық рөл |- | 1971 | ''El amor tiene cara de mujer'' («Махаббаттың жүзі — әйел») | қосалқы рөл |- | 1972 | ''El edificio de enfrente'' («Қарсы беттегі ғимарат») | қосалқы рөл |- | 1975–1976 | ''Barata de primavera'' («Көктемгі жеңілдік») | Карина Лабрада |- | 1976 | ''Mañana será otro día'' («Ертең басқа күн болады») | Габриэла |- | 1978 | ''Pasiones encendidas'' («Лаулаған құштарлықтар») | Марта |- | 1979–1980 | ''Los ricos también lloran'' («Байлар да жылайды») | Мариана Вильярреаль |- | 1981–1982 | ''El derecho de nacer'' («Дүниеге келу құқығы») | Мария Элена дель Хунко |- | 1982 | ''Verónica: el rostro del amor'' («Вероника: махаббат бейнесі») | Вероника |- | 1983 | ''Cara a cara'' («Бетпе-бет») | Лаура Линарес Менар |- | 1984 | ''Yolanda Luján'' («Йоланда Лухан») | Йоланда Лухан |- | 1985 | ''Felicità… dove sei'' («Бақыт... сен қайдасың?») | Карина |- | 1986 | ''Amor prohibido'' («Тыйым салынған махаббат») | Нора |- | 1987–1988 | ''Rosa salvaje'' («Жабайы Роза») | Роса Гарсия Монтеро де Линарес |- | 1990 | ''Mi pequeña Soledad'' («Менің кішкентай Соледадым») | Исадора Фернандес / Соледад «Соль» Фернандес |- | 1993–1994 | ''Valentina'' («Валентина») | Валентина Монтеро |- | 1997 | ''Pueblo chico, infierno grande'' («Шағын қала — үлкен тозақ») | Леонарда Руан |- | 2006 | ''Código postal'' («Пошта индексі») | Беатрис Корона |- | 2009 | ''Los exitosos Pérez'' («Табысты Перестер») | Роберта Сантос |} === Телесериалдары === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 2008 | ''Mujeres asesinas'' («Кісі өлтіруші әйелдер»), ''«Emma, costurera»'' («Тігінші Эмма») бөлімі | Эмма |- | 2018 | ''La casa de las flores'' («Гүлдер үйі») | Вирхиния Агирре де ла Мора |} === Кинофильмдері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Ескертпе немесе рөлі |- | 1970 | ''Mi mesera'' («Менің даяшым») | кино дебюті |- | 1970 | ''La fuerza inútil'' («Пайдасыз күш») | — |- | 1970 | ''El arte de engañar'' («Алдау өнері») | — |- | 1971 | ''Un sueño de amor'' («Махаббат арманы») | көзі көрмейтін жас қыз |- | 1971 | ''Novios y amantes'' («Жұптар мен ғашықтар») | ''«Novios»'' («Жұптар») бөлімі |- | 1971 | ''El primer paso de la mujer'' («Әйелдің алғашқы қадамы») | — |- | 1971 | ''Acapulco 12-22'' («Акапулько 12–22») | — |- | 1972 | ''El ausente'' («Жоқ адам») | — |- | 1972 | ''Cuando quiero llorar no lloro'' («Жылағым келгенде жыламаймын») | — |- | 1972 | ''La recogida'' («Асыранды қыз») | — |- | 1972 | ''Bikinis y rock'' («Бикини мен рок») | — |- | 1973 | ''Volveré a nacer'' («Қайта дүниеге келемін») | — |- | 1975 | ''Guadalajara es México'' («Гвадалахара — Мексика») | — |- | 1975 | ''Nobleza ranchera'' («Ранчо тектілігі») | — |- | 1979 | ''Johnny Chicano'' («Чикано Джонни») | — |- | 1980 | ''Navajeros'' («Пышақшылар») | — |- | 1985 | ''Naná'' («Нана») | — |- | 1986 | ''Chiquita pero picosa'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») | басты рөл |- | 1986 | ''El niño y el Papa'' («Бала мен Рим папасы») | басты рөл |- | 1989 | ''Dios se lo pague'' («Құдай қайтарсын») | басты рөл |- | 1995 | ''Sabina's Music'' («Сабинаның музыкасы») | қысқаметражды фильм |- | 2008 | ''En la oscuridad'' («Қараңғылықта») | қысқаметражды фильм |- | 2020 | ''Dime cuando tú'' («Өзің айтшы, қашан») | Уиллдің әжесі |- | 2020 | ''El camino de Xico'' («Ксиконың жолы») | Карменнің дауысы |- | 2022 | ''Cuando sea joven'' («Жас болғанымда») | Малена Каррера Лонгория |} === Телебағдарламалары === {| class="wikitable sortable" ! Жылдар ! Бағдарлама ! Қызметі |- | 1968–1974 | ''En familia con Chabelo'' («Чабеломен бірге отбасылық кеш») | жүргізушінің көмекшісі |- | 1969 | ''Buenas tardes, buena suerte'' («Қайырлы күн, сәттілік») | жүргізуші және диктор |- | 1971 | ''Revista musical Nescafé'' («Nescafé музыкалық журналы») | қосалқы жүргізуші |- | 1975 | ''Muy agradecido'' («Шын жүректен ризамын») | жүргізуші |- | 1980 | ''Noche a noche'' («Түннен түнге») | негізгі жүргізуші |- | 1987 | ''Esta noche se improvisa'' («Бүгін кеште импровизация») | жүргізуші |- | 1988 | ''Mala noche… ¡No!'' («Жаман түн... Жоқ!») | жүргізуші және продюсер |- | 1989 | ''¡Aquí está!'' («Міне, осында!») | жүргізуші |- | 1991 | ''La movida'' («Қозғалыс») | жүргізуші және бағдарлама тұжырымдамасының авторы |- | 1992 | ''Y Vero América ¡Va!'' («Веро және Америка — алға!») | жүргізуші |- | 1993 | ''Furia musical'' («Музыкалық құштарлық») | жүргізуші |- | 1994 | ''En la noche'' («Түнде») | жүргізуші |- | 1996 | ''La tocada'' («Музыкалық кеш») | жүргізуші |- | 2003–2005 | ''Big Brother VIP México'' («Мексикадағы VIP „Үлкен аға“») | жүргізуші |- | 2005 | ''Big Brother México'' («Мексикадағы „Үлкен аға“») | жүргізуші |- | 2007 | ''Mentiras y verdades'' («Өтірік пен шындық») | жүргізуші |- | 2010 | ''Минута славы'' («Даңқ минуты») | қазылар алқасының мүшесі |- | 2019 | ''Pequeños gigantes'' («Кішкентай алыптар») | қазылар алқасының мүшесі |} === Театрдағы рөлдері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Қойылым ! Рөлі немесе ескертпе |- | 1970 | ''Romeo y Julieta'' («Ромео мен Джульетта») | Джульетта |- | 1970 | ''Por eso estamos como estamos'' («Сондықтан осындай күйдеміз») | — |- | 1971 | ''El juego que todos jugamos'' («Бәріміз ойнайтын ойын») | — |- | 1975 | ''Don Juan Tenorio'' («Дон Хуан Тенорио») | Донья Инес |- | 1976 | ''Travesuras de medianoche'' («Түн ортасындағы тентектіктер») | — |- | 1976, 1980 | ''Coqueluche'' («Көкжөтел») | басты рөл |- | 1977 | ''La idiota'' («Ақымақ әйел») | басты рөл |- | 1978 | ''La luna es azul'' («Ай көгілдір») | басты әйел рөлі |- | 1978 | ''24 horas contigo'' («Сенімен 24 сағат») | басты рөл |- | 1979 | ''Tru trú entre tres'' («Үшеу арасындағы тру-тру») | басты рөл |- | 1982–1983 | ''Un día con Charlie'' («Чарлимен бір күн») | Аргентинада қойылған |- | 1983 | ''Los amores de Verónica'' («Верониканың махаббаттары») | Аргентинада қойылған |- | 1995 | ''La mujer del año'' («Жыл әйелі») | басты рөл |- | 2008 | ''Chiquita pero picosa'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») | басты рөл |- | 2015–2016 | ''Aplauso'' («Қошемет») | Марго Ченнинг |} == Дискографиясы == === Студиялық альбомдары мен саундтректері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Альбом |- | 1973 | ''Verónica Castro'' («Вероника Кастро») |- | 1978 | ''Sensaciones'' («Сезімдер») |- | 1979 | ''Aprendí a llorar'' («Жылауды үйрендім») |- | 1980 | ''Norteño'' («Солтүстік әуендері») |- | 1981 | ''Cosas de amigos'' («Достар арасындағы әңгімелер») |- | 1982 | ''El malas mañas'' («Жаман қылықты») |- | 1982 | ''Verónica Castro'' («Вероника Кастро») |- | 1982 | ''Sábado en la noche Tiki Tiki'' («Сенбі түні: Тики-тики») |- | 1983 | ''También romántica'' («Сондай-ақ романтикалық») |- | 1983 | ''Esa mujer'' («Сол әйел») |- | 1984 | ''Il segreto di Jolanda'' («Йоланданың құпиясы») |- | 1986 | ''Simplemente todo'' («Жай ғана бәрі») |- | 1987 | ''Reina de la noche'' («Түн ханшайымы») |- | 1988 | ''Mamma Mia'' («Мамма миа») |- | 1990 | ''Viva la Banda'' («Ансамбль жасасын») |- | 1990 | ''Mi pequeña Soledad'' («Менің кішкентай Соледадым») |- | 1992 | ''Romántica y calculadora'' («Романтик әрі есепшіл») |- | 1994 | ''Vámonos al dancing'' («Биге барайық») |- | 1995 | ''La mujer del año'' («Жыл әйелі») |- | 1996 | ''La tocada'' («Музыкалық кеш») |- | 1999 | ''Ave Vagabundo'' («Кезбе құс») |- | 2005 | ''Por esa puerta'' («Сол есіктен») |- | 2009 | ''Resurrección'' («Қайта тірілу») |} === Жинақтары === * ''Lo mejor de Verónica Castro'' («Вероника Кастроның таңдаулы әндері», 1983); * ''La movida rap'' («Қозғалыс рэпі», 1991); * ''20 éxitos'' («20 хит», 1994); * ''De colección'' («Таңдаулы топтама», 1996); * ''Imágenes'' («Бейнелер», 2002); * ''70 años Peerless, una historia musical'' («Peerless-тің 70 жылы: музыкалық тарих», 2003); * ''Serie diamante'' («Алмас сериясы», 2008). == Марапаттары мен құрметтері == {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Марапат немесе ұйым ! Санат немесе марапаттау себебі ! Нәтиже |- | 1970 | ''El Heraldo de México'' | ''El Rostro de El Heraldo'' («El Heraldo басылымының келбеті») | Жеңімпаз |- | 1988 | TVyNovelas | «Басты рөлдегі үздік актриса» — ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») | Жеңімпаз |- | 1988 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») | Жеңімпаз |- | 1990 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«¡Aquí está!»'' («Міне, осында!») | Жеңімпаз |- | 1991 | TVyNovelas | «Басты рөлдегі үздік актриса» — ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») | Жеңімпаз |- | 1992 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«La movida»'' («Қозғалыс») | Жеңімпаз |- | 1994 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық») | Жеңімпаз |- | 2016 | La Dama de la Victoria | «Мюзиклдегі үздік актриса» — ''«Aplauso»'' («Қошемет») | Жеңімпаз |- | 2019 | TVyNovelas | Шығармашылық жолы үшін арнайы сыйлық | Құрметті марапат |- | 2024 | Premios PRODU | ''Una Vida de Dedicación Artística'' («Өнерге арналған өмір») | Құрметті марапат |- | 2025 | Гуанахуато халықаралық кинофестивалі | 58 жылдық шығармашылық жолы үшін Күміс крест | Құрметті марапат |- | 2025 | Кино мен теледидардағы әйелдер қауымдастығы | ''La Musa'' («Муза») | Құрметті марапат |- | 2026 | Premios Aura | ''Premio Leyenda'' («Аңыз сыйлығы») — алпыс жылдық шығармашылық жолы үшін | Құрметті марапат |- | 2026 | Мехико ЛГБТИҚ+ мақтаныш шеруі | ''Reina Estrella Aliada 2026'' («2026 жылғы одақтас жұлдыз ханшайымы») | Құрметті атақ |} 2024 жылы Кастро Premios PRODU сыйлығында театр, кино және теледидар салаларындағы көпжылдық еңбегі үшін ''«Una Vida de Dedicación Artística»'' («Өнерге арналған өмір») марапатына ие болды.<ref name="produ2024">[https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20241030727090/premios-produ-2024-reconocimientos-honorificos-sofia-vergara-maite-perroni-veronica-castro/ «Sofía Vergara, Verónica Castro y Maite Perroni entre las personalidades honoríficas para los Premios PRODU 2024»]. ''¡Hola!'', 29 қазан 2024. {{ref-es}}</ref> 2019 жылы TVyNovelas марапаттау рәсімінде оған Мексика теледидарындағы ұзақ шығармашылық жолы үшін арнайы сыйлық табыс етілді.<ref name="tvynovelas2019">[https://www.tvynovelas.com/noticias/veronica-castro-es-homenajeada-en-los-premios-tvynovelas «Verónica Castro es homenajeada en los Premios TVyNovelas»]. ''TVyNovelas'', 2019. {{ref-es}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0145708}} * [https://www.instagram.com/vrocastroficial/ Вероника Кастроның Instagram желісіндегі ресми парақшасы] * [https://www.billboard.com/artist/veronica-castro/ Вероника Кастроның Billboard сайтындағы парақшасы] * {{commonscat-inline|Verónica Castro}} [[Санат:1952 жылы туғандар]] [[Санат:19 қазанда туғандар]] [[Санат:Мексика актрисалары]] [[Санат:Мексика киноактрисалары]] [[Санат:Мексика театр актрисалары]] [[Санат:Мексика тележүргізушілері]] [[Санат:Мексика әншілері]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:TVyNovelas сыйлығының лауреаттары]] 63m1pwfemy3qnrlpfsncuf9yrspieze 3638940 3638782 2026-08-03T19:22:14Z Kasymov 10777 3638940 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кинематограф |есімі = Вероника Кастро |шынайы есімі = Verónica Castro |сурет = Veronica Castro Aug 2019.png |сурет ені = 220px |сурет атауы = Вероника Кастро, 2019 жыл |туған кездегі есімі = Вероника Худит Саинс Кастро |туған күні = 19.10.1952 |туған жері = [[Мехико]], [[Мексика]] |мамандығы = {{актриса|Мексика}}, [[әнші]], [[тележүргізуші]], [[телепродюсер]] |азаматтығы = {{MEX}} |белсенді жылдары = 1966 жылдан бері |балалары = 2, оның ішінде [[Кристиан Кастро]] |imdb_id = 0145708 }} '''Вероника Худит Саинс Кастро''' ({{lang-es|Verónica Judith Sáinz Castro}}; [[19 қазан]] [[1952 жыл]], [[Мехико]], [[Мексика]]), көпшілікке '''Вероника Кастро''' ({{lang-es|Verónica Castro}}) деген есіммен танымал — мексикалық театр, кино және теледидар актрисасы, әнші, тележүргізуші және телепродюсер. Вероника Кастро халықаралық деңгейде мексикалық теленовелла жанрының ең танымал өкілдерінің бірі саналады. Оған ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды»), ''«El derecho de nacer»'' («Дүниеге келу құқығы»), ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»), ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым»), ''«Valentina»'' («Валентина») және ''«Pueblo chico, infierno grande»'' («Шағын қала — үлкен тозақ») теленовеллаларындағы рөлдері кең танымалдық әкелді.<ref name="bio">[https://www.lasestrellas.tv/espectaculos-1/tus-estrellas-1/la-transformacion-de-veronica-castro-de-edecan-a-jueza-de-pequenos-gigantes-fotos «La transformación de Verónica Castro: de edecán a jueza de Pequeños Gigantes»]. ''Las Estrellas'', 11 сәуір 2019. {{ref-es}}</ref> Кастроның қатысуымен түсірілген телехикаялар [[Латын Америкасы]]нда, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-та]], [[Шығыс Еуропа]] мен бұрынғы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] елдерінде көрсетілді. Ол испан тілді бұқаралық ақпарат құралдарында жиі «Мексика теленовеллаларының ханшайымы» деп аталады.<ref name="elpais2014">[https://elpais.com/elpais/2014/04/16/gente/1397667604_268474.html «Reina de la telenovela»]. ''El País'', 16 сәуір 2014. {{ref-es}}</ref> Актрисалық қызметпен қатар Кастро бірнеше ондаған музыкалық альбом жазды, теледидарлық ойын-сауық бағдарламалары мен ток-шоуларды жүргізді және бірқатар жобалардың продюсері болды. Оның ''«Macumba»'' («Макумба»), ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім»), ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»), ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») және ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») әндері танымал болды. == Өмірбаяны == === Балалық шағы және отбасы === Вероника Кастро 1952 жылғы 19 қазанда Мехико қаласының Сан-Рафаэль ауданында инженер Фаусто Саинс Астоль мен Сокорро Кастро Альваның отбасында дүниеге келген. Оның толық аты-жөні — Вероника Худит Саинс Кастро. Ол отбасындағы балалардың үлкені болды. Оның актриса Беатрис Кастро, теленовеллалар продюсері [[Хосе Альберто Кастро]] және теледидар саласының басшысы Фаусто Саинс есімді бауырлары бар. Ата-анасы ажырасқаннан кейін балаларды анасы тәрбиеледі. Сокорро Кастро отбасын қамтамасыз ету үшін [[Мексика ұлттық автономиялық университеті]]нде жұмыс істеді. Кастро кейінгі сұхбаттарында бұл кезеңде отбасы материалдық қиындықтарға тап болғанын және анасының балаларына білім алуды ең маңызды міндет ретінде қойғанын айтқан.<ref name="bio"/> Верониканың өнерге қызығушылығына туыстарының шығармашылық ортамен байланысы да әсер етті. Оның әкесінің анасы Сокорро Астоль театр труппасын басқарған, ал туысы Фернандо Сото «Мантекілья» Мексика киносының алтын дәуіріндегі танымал әзілкештердің бірі болған. === Білімі === Он бес жасында Вероника актерлік өнерді үйрену үшін Андрес Солер басқаратын Мексика актерлер қауымдастығының театр мектебіне оқуға түсті. Мектепте оның сіңлісі Беатрис те білім алды. Кейін Вероника Кастро Мексика ұлттық автономиялық университетінің Саяси және әлеуметтік ғылымдар факультетінде халықаралық қатынастар мамандығы бойынша оқыды. Ол актерлік және теледидардағы жұмысын университеттегі оқуымен қатар алып жүрді. 1979 жылы Кастро Мария Эстер Вальдес Гонсалеспен бірге жазған ''«Organismos internacionales de televisión»'' («Халықаралық теледидар ұйымдары») атты дипломдық жұмысын қорғап, халықаралық қатынастар бакалавры дәрежесін алды. Жұмыста теледидардың халықаралық байланыстағы рөлі, Мексика телехабар таратуының тарихы, спутниктік технологиялар және халықаралық хабар тарату ұйымдары қарастырылған.<ref name="unam">[https://www.infobae.com/mexico/2025/10/20/veronica-castro-es-hecha-en-cu-esta-fue-la-tesis-que-presento-la-reina-de-las-telenovelas/ «Verónica Castro es hecha en CU: esta fue la tesis que presentó la “reina de las telenovelas”»]. ''Infobae'', 20 қазан 2025. {{ref-es}}</ref> Сонымен бірге Кастро радиожүргізуші курстарынан өтіп, кәсіби дикторлық лицензия алған. === Шығармашылық жолының басталуы === Вероника Кастро шығармашылық жолын 1960-жылдардың екінші жартысында бастады. Алғашқы кезде ол фотоновеллаларға — актерлердің фотосуреттері мен қысқаша мәтіндер арқылы баяндалатын мерзімді басылымдарға түсті. Солардың арасында ''«La romántica Samantha»'' («Романтик Саманта»), ''«Citas»'' («Кездесулер»), ''«Chicas»'' («Қыздар») және ''«Cynthia, ¿buena o mala?»'' («Синтия: жақсы ма, жаман ба?») фотоновеллалары болды. Одан кейін ол ''«Operación Ja-Já»'' («Ха-ха операциясы») ойын-сауық бағдарламасының балет тобына қабылданып, бағдарлама барысында балалар ойыншықтарын таныстырды. Сонымен бірге сіңлісі Беатриспен бірге Мехиконың Зона-Роса ауданындағы түнгі ойын-сауық орындарында өнер көрсетті. 1968–1974 жылдары Кастро Хавьер Лопес «Чабело» жүргізген ''«En familia con Chabelo»'' («Чабеломен бірге отбасылық кеш») балалар және отбасылық бағдарламасында жүргізушінің көмекшісі болып қызмет атқарды. 1969 жылы Пако Мальхестоның ''«Buenas tardes, buena suerte»'' («Қайырлы күн, сәттілік») радиотелебағдарламасына және ''«Yo no creo en los hombres»'' («Мен еркектерге сенбеймін») теленовелласына қатысты. Кейін ол ''«Wonderlandia»'' («Ғажайыптар елі»), ''«La hora cero»'' («Нөлдік сағат»), ''«La cosquilla»'' («Қытық») және ''«Mujeres, mujeres y algo más»'' («Әйелдер, әйелдер және тағы бір нәрсе») секілді бағдарламаларда көрінді. 1970 жылы Кастро ''El Heraldo de México'' газеті ұйымдастырған ''«El Rostro de El Heraldo»'' («El Heraldo басылымының келбеті») сұлулық және өнер байқауының жеңімпазы атанды. Марапаттау рәсімінде мексикалық кино жұлдызы [[Мария Феликс]] оның құрметті өкілі болды. Бұл жеңіс Кастроның кино, театр және теледидардағы мансабына жаңа мүмкіндіктер ашты.<ref name="bio"/> Сол жылы ол ''«Mi mesera»'' («Менің даяшым»), ''«La fuerza inútil»'' («Пайдасыз күш») және ''«El arte de engañar»'' («Алдау өнері») фильмдеріне түсті. 1970-жылдардың бірінші жартысында Кастро кино мен театрда белсенді жұмыс істеп, теленовеллаларда қосалқы рөлдерді орындады. === Алғашқы теленовеллалары === 1971 жылы Кастро ''«El amor tiene cara de mujer»'' («Махаббаттың жүзі — әйел») теленовелласына, ал 1972 жылы ''«El edificio de enfrente»'' («Қарсы беттегі ғимарат») телехикаясына қатысты. 1975–1976 жылдары ол ''«Barata de primavera»'' («Көктемгі жеңілдік») теленовелласында жағымсыз кейіпкер Карина Лабраданы сомдады. Кейін ''«Mañana será otro día»'' («Ертең басқа күн болады») және ''«Pasiones encendidas»'' («Лаулаған құштарлықтар») телехикаяларында ойнады. Кастроның айтуынша, шығармашылық жолының алғашқы кезеңінде оған ұзақ уақыт бойы басты рөлдер берілмеген. Соған қарамастан, фотоновелла, театр, радио, кино және теледидардағы тұрақты жұмысы оның кәсіби тәжірибесін қалыптастырды.<ref name="career2024">[https://www.televisa.com/tlnovelas/veronica-castro-revela-detalles-sobre-sus-dificultades-al-iniciar-su-carrera-en-la-television-video «Verónica Castro revela detalles sobre sus dificultades al iniciar su carrera en la televisión»]. ''Televisa'', 17 қазан 2024. {{ref-es}}</ref> === «Байлар да жылайды» және халықаралық танымалдық === 1979 жылы Кастро Валентин Пимштейн продюсерлік еткен ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласында Мариана Вильярреальдың басты рөлін сомдады. Оның серіктесі Рохелио Герра болды. Кастро телехикаяның ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім») атты негізгі әнін де орындады. Бұл рөл оның мансабындағы бетбұрысқа айналып, актрисаға халықаралық танымалдық әкелді. ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») Латын Америкасында ғана емес, Еуропада, Азияда және бұрынғы Кеңес Одағы аумағында көрсетілді. Телехикая бірқатар елдерде мексикалық теленовеллаларға деген қызығушылықтың өсуіне ықпал етті.<ref name="ricos">[https://www.univision.com/entretenimiento/celebridades/los-ricos-tambien-lloran-la-historia-de-amor-que-mando-a-rogelio-guerra-y-veronica-castro-a-rusia-fotos «“Los ricos también lloran”: la historia de amor que mandó a Rogelio Guerra y Verónica Castro a Rusia»]. ''Univision''. {{ref-es}}</ref> 1990-жылдардың басында Кастро [[Мәскеу]]ге барған кезде оны телехикаяны көрген көптеген көрермен қарсы алды. Актриса кейін бұл сапарды өз шығармашылығының халықаралық ықпалын көрсеткен маңызды оқиғалардың бірі ретінде еске алған.<ref name="elpais2014"/> 1981–1982 жылдары Кастро кубалық жазушы Феликс Б. Кайнеттің шығармасы негізінде түсірілген ''«El derecho de nacer»'' («Дүниеге келу құқығы») теленовелласында Мария Элена дель Хунконы сомдады. Телехикаяда Игнасио Лопес Тарсо, Сальвадор Пинеда және Кастроның сіңлісі Беатрис те ойнады. === Аргентина мен Италиядағы жұмысы === 1982 жылы Кастро [[Аргентина]]ға барып, ''«Verónica: el rostro del amor»'' («Вероника: махаббат бейнесі») теленовелласында басты рөл атқарды. Одан кейін Аргентинада түсірілген: * ''«Cara a cara»'' («Бетпе-бет», 1983); * ''«Yolanda Luján»'' («Йоланда Лухан», 1984); * ''«Amor prohibido»'' («Тыйым салынған махаббат», 1986) теленовеллаларында ойнады. 1985 жылы Кастро [[Италия]]да түсірілген ''«Felicità… dove sei»'' («Бақыт... сен қайдасың?») телехикаясында Карина рөлін орындады. Ол итальян тілінде әндер жазып, ''«Il segreto di Jolanda»'' («Йоланданың құпиясы») альбомын шығарды. Аргентина мен Италиядағы жұмыстары Кастроның тек мексикалық емес, халықаралық теледидар жұлдызы ретіндегі беделін нығайтты. === «Жабайы Роза» === 1987 жылы Кастро Мексикаға оралып, Валентин Пимштейн продюсерлік еткен ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») теленовелласында басты рөл атқарды. Ол кедей ортада өскен, мінезі ашық әрі қайсар Роса Гарсия Монтероны сомдады. Оның экрандағы негізгі серіктесі Гильермо Капетильо болды. ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») Мексикада және басқа елдерде үлкен танымалдыққа жетіп, Кастроның халықаралық мансабындағы ең әйгілі жобалардың біріне айналды. Теленовелланың негізгі әнін де актрисаның өзі орындады. Осы рөлі үшін Кастро 1988 жылы TVyNovelas сыйлығының «Басты рөлдегі үздік актриса» санатында жеңімпаз атанды.<ref name="tvynovelas1988">[https://www.tvynovelas.com/premios-tvynovelas/actrices-premio-tvynovelas-mas-ganadoras «Ellas son las protagonistas de telenovelas que más Premios TVyNovelas han ganado»]. ''TVyNovelas''. {{ref-es}}</ref> === Тележүргізушілік қызметі === 1980 жылы Кастро ''«Noche a noche»'' («Түннен түнге») ойын-сауық бағдарламасының негізгі жүргізушісі болды. 1988 жылы оның жүргізушілік мансабындағы ең танымал жобалардың бірі — ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») түнгі ойын-сауық және сұхбат бағдарламасы эфирге шықты. Бағдарламада әртістермен, музыканттармен, актерлермен және қоғам қайраткерлерімен сұхбаттар өткізілді. Әнші [[Хуан Габриэль]] қатысқан шығарылым шамамен сегіз сағатқа созылып, Мексика теледидарындағы ерекше оқиғалардың біріне айналды.<ref name="elpais2018">[https://elpais.com/elpais/2018/08/30/gente/1535584370_399163.html «Verónica Castro, la reina del culebrón “millennial”»]. ''El País'', 1 қыркүйек 2018. {{ref-es}}</ref> Кейін Кастро: * ''«¡Aquí está!»'' («Міне, осында!», 1989); * ''«La movida»'' («Қозғалыс», 1991); * ''«Y Vero América ¡Va!»'' («Веро және Америка — алға!», 1992); * ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық», 1993); * ''«En la noche»'' («Түнде», 1994); * ''«La tocada»'' («Музыкалық кеш», 1996) бағдарламаларын жүргізді. ''«Y Vero América ¡Va!»'' («Веро және Америка — алға!») бағдарламасында Латын Америкасы елдері мен Испанияның мәдениеті, музыкасы, салт-дәстүрлері және күнделікті өмірі көрсетілді. ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық») Мексикадағы топтық және аймақтық музыканы насихаттауға бағытталды. Кастроның түнгі бағдарламалары белгілі бір уақытпен шектелмейтін еркін форматымен, ұзақ сұхбаттарымен және жүргізушінің қонақтармен бейресми қарым-қатынасымен ерекшеленді. === 1990-жылдардағы шығармашылығы === 1990 жылы Кастро ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») теленовелласында екі рөлді — Исадора Фернандес пен оның қызы Соледадты сомдады. Ол жобаның продюсерлік жұмысына да қатысты. Бұл Кастроның телепродюсер ретіндегі алғашқы ірі тәжірибесі болды. Осы рөлі үшін ол 1991 жылғы TVyNovelas сыйлығының «Басты рөлдегі үздік актриса» санатында жеңіске жетті. 1993–1994 жылдары Кастро ''«Valentina»'' («Валентина») теленовелласында Валентина Монтероны ойнады. Жобаның актерлік құрамында Хуан Феррара және кубалық әнші [[Селия Крус]] та болды. 1997 жылы ол бауыры Хосе Альберто Кастро продюсерлік еткен ''«Pueblo chico, infierno grande»'' («Шағын қала — үлкен тозақ») теленовелласында Леонарда Руанның рөлін сомдады. Телехикаяда жасы үлкен әйел мен одан әлдеқайда жас ер адамның махаббаты баяндалды. === 2000-жылдар === Бірнеше жылдық үзілістен кейін Кастро 2003 жылы мексикалық ''«Big Brother VIP México»'' («Мексикадағы VIP „Үлкен аға“») реалити-шоуының жүргізушісі ретінде теледидарға оралды. Ол бағдарламаның 2003–2005 жылдардағы бірнеше маусымын жүргізді. 2004 жылы бағдарламаның финалдық шығарылымына піл үстінде шыққан кезде жануар студиядағы шу мен жарықтан үркіп, бақылаудан шығып кеткен. Оқиға салдарынан Кастро омыртқа және мойын аймағынан жарақат алды. Соған қарамастан, ол сол күнгі тікелей эфирді соңына дейін жүргізді.<ref name="accident">[https://archivo.eluniversal.com.mx/espectaculos/54009.html «Verónica Castro cae de un elefante»]. ''El Universal'', 2004. {{ref-es}}</ref> Кейін актриса жарақаттың салдарынан бірнеше операциядан өтті. Бұл оқиға оның денсаулығына және ұзақ мерзімді тележобаларға қатысу мүмкіндігіне әсер етті. 2006 жылы Кастро ''«Código postal»'' («Пошта индексі») жастар теленовелласында арнайы рөл атқарды. 2008 жылы ол ''«Mujeres asesinas»'' («Кісі өлтіруші әйелдер») телесериясының ''«Emma, costurera»'' («Тігінші Эмма») бөлімінде Эмма рөлін сомдады. 2009 жылы Кастро ''«Los exitosos Pérez»'' («Табысты Перестер») теленовелласында Роберта Сантос рөлін орындады. 2010 жылы ол Ресейде көрсетілген ''«Минута славы»'' («Даңқ минуты») таланттар бағдарламасына қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысты. Бұл сапар актрисаның ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласынан кейін Ресейге қайта оралуы ретінде кеңінен жарияланды. === Театрға оралуы === Кастро театр сахнасында да тұрақты өнер көрсетті. Оның алғашқы қойылымдарына ''«Romeo y Julieta»'' («Ромео мен Джульетта»), ''«Por eso estamos como estamos»'' («Сондықтан осындай күйдеміз»), ''«El juego que todos jugamos»'' («Бәріміз ойнайтын ойын»), ''«Don Juan Tenorio»'' («Дон Хуан Тенорио») және ''«Coqueluche»'' («Көкжөтел») жатады. 1995 жылы ол ''«La mujer del año»'' («Жыл әйелі») мюзиклінде ойнап, ән айтып және би биледі. 2008 жылы Кастро ''«Chiquita pero picosa»'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») комедиясымен театрға қайта оралды. 2015–2016 жылдары ол Бродвейдің ''«Applause»'' («Қошемет») мюзиклінің мексикалық нұсқасы — ''«Aplauso»'' («Қошемет») қойылымында театр жұлдызы Марго Ченнингті сомдады. Осы рөлі үшін 2016 жылы «La Dama de la Victoria» театр сыйлығының «Мюзиклдегі үздік актриса» аталымында марапатталды.<ref name="aplauso">[https://www.univision.com/programas/novelas/veronica-castro-fue-galardonada-como-mejor-actriz-en-musical «Verónica Castro fue galardonada como “Mejor Actriz en Musical”»]. ''Univision'', 2016. {{ref-es}}</ref> === «Гүлдер үйі» және стримингке оралуы === 2018 жылы Кастро режиссер және продюсер Маноло Каро түсірген [[Netflix]] платформасының ''«La casa de las flores»'' («Гүлдер үйі») қара комедиялық телесериясында Вирхиния де ла Мораны сомдады. Оның кейіпкері — сырттай мінсіз көрінетін ауқатты отбасының құпияларын жасыруға тырысатын ана әрі гүл дүкенінің иесі. Сериалда Сесилия Суарес, Айслинн Дербес, Дарио Ясбек және Хуан Пабло Медина да ойнады.<ref name="netflix">[https://www.netflix.com/title/80160935 «The House of Flowers»]. ''Netflix''. {{ref-en}}</ref> Бұл жоба Кастроның бірнеше жылдық үзілістен кейінгі ірі актерлік жұмысы болды және оны стриминг платформаларының жас аудиториясына танытты. Актриса сериалдың бірінші маусымына ғана қатысты.<ref name="elpais2018"/> 2019 жылы Кастро ''«Pequeños gigantes»'' («Кішкентай алыптар») балалар таланттары байқауының қазылар алқасына кірді. Ол Мигель Босе және Ариэль Мирамонтеспен бірге жұмыс істеді. Сол жылы Кастро көпшілік алдында актерлік қызметтен кететінін мәлімдеді. Алайда кейін бұл шешім түпкілікті болмағанын көрсетіп, бірнеше кино жобасына қатысты.<ref name="retirement">[https://elpais.com/elpais/2019/09/19/gente/1568909548_730293.html «Verónica Castro, el ocaso y el adiós de la reina de las telenovelas mexicanas»]. ''El País'', 19 қыркүйек 2019. {{ref-es}}</ref> === Кейінгі кино жұмыстары === 2020 жылы Кастро ''«Dime cuando tú»'' («Өзің айтшы, қашан») романтикалық комедиясында басты кейіпкерді тәрбиелеген әженің рөлін орындады. Фильмнің операторлық жұмысын оның ұлы Мишель Кастро атқарды. Сол жылы ол ''«El camino de Xico»'' («Ксиконың жолы») анимациялық фильмінде Кармен кейіпкерін дыбыстады. 2022 жылы Кастро ''«Cuando sea joven»'' («Жас болғанымда») музыкалық комедиясында жетпіс жастағы Малена Каррера Лонгорияны сомдады. Оқиғада оның кейіпкері сиқырлы түрде өзінің жиырма екі жастағы қалпына оралады. Жас Маленаны Наташа Дюпейрон ойнады.<ref name="young">[https://corporate.televisaunivision.com/press/2022/09/13/cuando-sea-joven-estrena-en-mexico/ «Cuando sea joven estrena en México»]. ''TelevisaUnivision'', 13 қыркүйек 2022. {{ref-es}}</ref> Кастро кейін сапалы сценарий мен қолайлы жұмыс жағдайлары ұсынылған жағдайда киноға немесе теледидарға қайта оралу мүмкіндігін жоққа шығармайтынын айтты. === Денсаулығы === 2004 жылғы пілмен болған оқиғадан кейін Кастро омыртқа, мойын және сол қол аймағындағы жарақаттарға байланысты бірнеше медициналық операциядан өтті. Жарақаттың салдары оның қозғалысына және ұзақ түсірілімдерге қатысуына әсер етті. 2026 жылғы қаңтарда актриса Мехикодағы ауруханада жоспарлы медициналық тексеруден және оңалту емінен өтті. Алғашқы хабарларда оның ауруханаға шұғыл жеткізілгені айтылғанымен, кейін Televisa өкілдері емдеудің жоспарлы болғанын, актрисаның жағдайы ауыр емес екенін және тексеруден кейін үйіне оралғанын мәлімдеді.<ref name="health2026">[https://www.lasestrellas.tv/famosos/reportan-hospitalizacion-de-veronica-castro-revelan-lo-que-verdaderamente-paso-con-la-actriz «Reportan hospitalización de Verónica Castro: revelan lo que verdaderamente pasó con la actriz»]. ''Las Estrellas'', 15 қаңтар 2026. {{ref-es}}</ref> == Музыкалық шығармашылығы == Вероника Кастро кәсіби әншілік қызметін 1973 жылы ''«Verónica Castro»'' («Вероника Кастро») деген атпен шыққан төрт әннен тұратын шағын күйтабақтан бастады. Ол Жапонияда өткен Yamaha музыкалық фестиваліне ''«Verdadero amor»'' («Шынайы махаббат») әнімен қатысты. 1978 жылы оның алғашқы толық форматты ''«Sensaciones»'' («Сезімдер») альбомы шықты. 1979 жылғы ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім») альбомының атауы ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») теленовелласының негізгі әнімен байланысты болды. 1980-жылдары Кастро баллада, солтүстік-мексикалық музыка, эстрада, би музыкасы және итальян тіліндегі әндерді орындады. Оның ''«Norteño»'' («Солтүстік әуендері»), ''«Cosas de amigos»'' («Достар арасындағы әңгімелер»), ''«El malas mañas»'' («Жаман қылықты»), ''«También romántica»'' («Сондай-ақ романтикалық»), ''«Esa mujer»'' («Сол әйел») және ''«Simplemente todo»'' («Жай ғана бәрі») альбомдары жарық көрді. 1986 жылы шыққан ''«Macumba»'' («Макумба») әні Кастроның ең танымал музыкалық жұмысына айналды. Ән АҚШ-тың ''Billboard'' журналының Hot Latin Songs тізімінде екінші орынға дейін көтерілді.<ref name="billboard">[https://www.billboard.com/artist/veronica-castro/chart-history/htl/ Verónica Castro Chart History]. ''Billboard''. {{ref-en}}</ref> Кастро өзі ойнаған теленовеллалар мен жүргізген бағдарламалардың негізгі әндерін жиі орындады. Олардың қатарында: * ''«Aprendí a llorar»'' («Жылауды үйрендім»); * ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза»); * ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!»); * ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым»); * ''«La movida»'' («Қозғалыс»); * ''«Pena de amor y muerte»'' («Махаббат пен өлім азабы») бар. 2009 жылы Кастро ''«Resurrección»'' («Қайта тірілу») альбомын интернет арқылы тегін таратып, оны тыңдармандарына алғыс ретінде ұсынды. Сол жылы ол белсенді әншілік мансабын аяқтайтынын жариялады. == Жеке өмірі == Вероника Кастро ресми некеде болмаған. Оның екі ұлы бар. 1974 жылы Кастроның актер және әзілкеш Мануэль «Эль Локо» Вальдеспен қарым-қатынасынан [[Кристиан Кастро]] дүниеге келді. Кристиан кейін Латын Америкасындағы танымал поп-әншілердің біріне айналды. Кастро ұлын негізінен өзі тәрбиеледі. Кристиан бала кезінен анасының телебағдарламалары мен концерттеріне қатысып, кейін кәсіби музыкалық мансабын бастады. Кастроның екінші ұлы Мишель Кастро кәсіпкер Энрике Ньембромен қарым-қатынасынан дүниеге келген. Мишель кинооператор және режиссер мамандығын таңдады. Ол ''«Dime cuando tú»'' («Өзің айтшы, қашан») фильмінің қоюшы операторы болды. Кастро бірнеше сұхбатында ана болуды өміріндегі ең маңызды міндеттердің бірі деп санайтынын және кәсіби мансабын балаларының тәрбиесімен қатар алып жүргенін айтқан.<ref name="elpais2014"/> == Қоғамдық бейнесі және шығармашылық мұрасы == Вероника Кастроның шығармашылығы мексикалық теленовеллалардың халықаралық таралу тарихымен тығыз байланысты. ''«Los ricos también lloran»'' («Байлар да жылайды») мен ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») телехикаялары арқылы ол испан тіліндегі теледидар өндірісінің Латын Америкасынан тыс нарықтарға шығуына үлес қосты. Оның экрандық кейіпкерлері көбіне әлеуметтік теңсіздікпен, отбасылық қайшылықтармен және жеке басына түскен қиындықтармен күресетін, мінезі мықты әйелдер болды. Кастро актрисалық, әншілік және жүргізушілік қызметті қатар атқарған Мексика теледидарының алғашқы ірі әмбебап жұлдыздарының бірі саналады. Ол жүргізген түнгі бағдарламалардың еркін форматы кейінгі мексикалық ойын-сауық және сұхбат бағдарламаларына ықпал етті. 2025 жылы Гуанахуато халықаралық кинофестивалінде Кастроға 58 жылдық шығармашылық жолы үшін фестивальдің Күміс кресті және Кино мен теледидардағы әйелдер қауымдастығының ''«La Musa»'' («Муза») сыйлығы табыс етілді. Фестивальдегі шеберлік сабағында Кастро кино және теледидар саласындағы әйелдердің құқықтары, еңбек жағдайлары мен гендерлік теңдік мәселелерін көтерді. Ол мансабы барысында 400-ден астам бағдарламаға, сұхбатқа және экрандық жобаға қатысқаны атап өтілді.<ref name="giff2025">[https://es.hollywoodreporter.com/veronica-castro-recibio-un-homenaje-en-el-giff-por-sus-58-anos-de-trayectoria/ «Verónica Castro recibió un homenaje en el GIFF por sus 58 años de trayectoria»]. ''The Hollywood Reporter Español'', 1 тамыз 2025. {{ref-es}}</ref> 2026 жылғы сәуірде Кастро испан тіліндегі стриминг сериалдарының жетістіктерін бағалайтын Premios Aura марапаттау рәсімінде алпыс жылдық шығармашылық қызметі үшін ''«Premio Leyenda»'' («Аңыз сыйлығы») марапатын алды. Марапатты оған актер және режиссер [[Эухенио Дербес]] табыс етті.<ref name="aura2026">[https://www.milenio.com/espectaculos/veronica-castro-recibe-premio-leyenda-edicion-aura «Verónica Castro recibe reconocimiento por 60 años de trayectoria en los Premios Aura»]. ''Milenio'', 27 сәуір 2026. {{ref-es}}</ref> 2026 жылғы 27 маусымда Мехикода өткен 48-ші ЛГБТИҚ+ мақтаныш шеруі кезінде Кастро қоғамдағы әралуандылықты қолдағаны және мәдени ықпалы үшін ''«Reina Estrella Aliada 2026»'' («2026 жылғы одақтас жұлдыз ханшайымы») құрметті атағымен марапатталды. Ол ұзақ үзілістен кейін мыңдаған көрерменнің алдында сахнаға шығып, адамдарды бір-бірін құрметтеуге және жақсы көруге шақырды.<ref name="pride2026">[https://www.milenio.com/espectaculos/famosos/veronica-castro-marcha-orgullo-cdmx-2026-coronada-reina-estrella-ali «Verónica Castro es coronada como la “Reina Estrella Aliada 2026”»]. ''Milenio'', 27 маусым 2026. {{ref-es}}</ref> == Фильмографиясы == === Теленовеллалары === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 1968 | ''Cynthia'' («Синтия») | Синтия |- | 1969 | ''Yo no creo en los hombres'' («Мен еркектерге сенбеймін») | эпизодтық рөл |- | 1971 | ''El amor tiene cara de mujer'' («Махаббаттың жүзі — әйел») | қосалқы рөл |- | 1972 | ''El edificio de enfrente'' («Қарсы беттегі ғимарат») | қосалқы рөл |- | 1975–1976 | ''Barata de primavera'' («Көктемгі жеңілдік») | Карина Лабрада |- | 1976 | ''Mañana será otro día'' («Ертең басқа күн болады») | Габриэла |- | 1978 | ''Pasiones encendidas'' («Лаулаған құштарлықтар») | Марта |- | 1979–1980 | ''Los ricos también lloran'' («Байлар да жылайды») | Мариана Вильярреаль |- | 1981–1982 | ''El derecho de nacer'' («Дүниеге келу құқығы») | Мария Элена дель Хунко |- | 1982 | ''Verónica: el rostro del amor'' («Вероника: махаббат бейнесі») | Вероника |- | 1983 | ''Cara a cara'' («Бетпе-бет») | Лаура Линарес Менар |- | 1984 | ''Yolanda Luján'' («Йоланда Лухан») | Йоланда Лухан |- | 1985 | ''Felicità… dove sei'' («Бақыт... сен қайдасың?») | Карина |- | 1986 | ''Amor prohibido'' («Тыйым салынған махаббат») | Нора |- | 1987–1988 | ''Rosa salvaje'' («Жабайы Роза») | Роса Гарсия Монтеро де Линарес |- | 1990 | ''Mi pequeña Soledad'' («Менің кішкентай Соледадым») | Исадора Фернандес / Соледад «Соль» Фернандес |- | 1993–1994 | ''Valentina'' («Валентина») | Валентина Монтеро |- | 1997 | ''Pueblo chico, infierno grande'' («Шағын қала — үлкен тозақ») | Леонарда Руан |- | 2006 | ''Código postal'' («Пошта индексі») | Беатрис Корона |- | 2009 | ''Los exitosos Pérez'' («Табысты Перестер») | Роберта Сантос |} === Телесериалдары === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Рөлі |- | 2008 | ''Mujeres asesinas'' («Кісі өлтіруші әйелдер»), ''«Emma, costurera»'' («Тігінші Эмма») бөлімі | Эмма |- | 2018 | ''La casa de las flores'' («Гүлдер үйі») | Вирхиния Агирре де ла Мора |} === Кинофильмдері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Түпнұсқа атауы және қазақша аудармасы ! Ескертпе немесе рөлі |- | 1970 | ''Mi mesera'' («Менің даяшым») | кино дебюті |- | 1970 | ''La fuerza inútil'' («Пайдасыз күш») | — |- | 1970 | ''El arte de engañar'' («Алдау өнері») | — |- | 1971 | ''Un sueño de amor'' («Махаббат арманы») | көзі көрмейтін жас қыз |- | 1971 | ''Novios y amantes'' («Жұптар мен ғашықтар») | ''«Novios»'' («Жұптар») бөлімі |- | 1971 | ''El primer paso de la mujer'' («Әйелдің алғашқы қадамы») | — |- | 1971 | ''Acapulco 12-22'' («Акапулько 12–22») | — |- | 1972 | ''El ausente'' («Жоқ адам») | — |- | 1972 | ''Cuando quiero llorar no lloro'' («Жылағым келгенде жыламаймын») | — |- | 1972 | ''La recogida'' («Асыранды қыз») | — |- | 1972 | ''Bikinis y rock'' («Бикини мен рок») | — |- | 1973 | ''Volveré a nacer'' («Қайта дүниеге келемін») | — |- | 1975 | ''Guadalajara es México'' («Гвадалахара — Мексика») | — |- | 1975 | ''Nobleza ranchera'' («Ранчо тектілігі») | — |- | 1979 | ''Johnny Chicano'' («Чикано Джонни») | — |- | 1980 | ''Navajeros'' («Пышақшылар») | — |- | 1985 | ''Naná'' («Нана») | — |- | 1986 | ''Chiquita pero picosa'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») | басты рөл |- | 1986 | ''El niño y el Papa'' («Бала мен Рим папасы») | басты рөл |- | 1989 | ''Dios se lo pague'' («Құдай қайтарсын») | басты рөл |- | 1995 | ''Sabina's Music'' («Сабинаның музыкасы») | қысқаметражды фильм |- | 2008 | ''En la oscuridad'' («Қараңғылықта») | қысқаметражды фильм |- | 2020 | ''Dime cuando tú'' («Өзің айтшы, қашан») | Уиллдің әжесі |- | 2020 | ''El camino de Xico'' («Ксиконың жолы») | Карменнің дауысы |- | 2022 | ''Cuando sea joven'' («Жас болғанымда») | Малена Каррера Лонгория |} === Телебағдарламалары === {| class="wikitable sortable" ! Жылдар ! Бағдарлама ! Қызметі |- | 1968–1974 | ''En familia con Chabelo'' («Чабеломен бірге отбасылық кеш») | жүргізушінің көмекшісі |- | 1969 | ''Buenas tardes, buena suerte'' («Қайырлы күн, сәттілік») | жүргізуші және диктор |- | 1971 | ''Revista musical Nescafé'' («Nescafé музыкалық журналы») | қосалқы жүргізуші |- | 1975 | ''Muy agradecido'' («Шын жүректен ризамын») | жүргізуші |- | 1980 | ''Noche a noche'' («Түннен түнге») | негізгі жүргізуші |- | 1987 | ''Esta noche se improvisa'' («Бүгін кеште импровизация») | жүргізуші |- | 1988 | ''Mala noche… ¡No!'' («Жаман түн... Жоқ!») | жүргізуші және продюсер |- | 1989 | ''¡Aquí está!'' («Міне, осында!») | жүргізуші |- | 1991 | ''La movida'' («Қозғалыс») | жүргізуші және бағдарлама тұжырымдамасының авторы |- | 1992 | ''Y Vero América ¡Va!'' («Веро және Америка — алға!») | жүргізуші |- | 1993 | ''Furia musical'' («Музыкалық құштарлық») | жүргізуші |- | 1994 | ''En la noche'' («Түнде») | жүргізуші |- | 1996 | ''La tocada'' («Музыкалық кеш») | жүргізуші |- | 2003–2005 | ''Big Brother VIP México'' («Мексикадағы VIP „Үлкен аға“») | жүргізуші |- | 2005 | ''Big Brother México'' («Мексикадағы „Үлкен аға“») | жүргізуші |- | 2007 | ''Mentiras y verdades'' («Өтірік пен шындық») | жүргізуші |- | 2010 | ''Минута славы'' («Даңқ минуты») | қазылар алқасының мүшесі |- | 2019 | ''Pequeños gigantes'' («Кішкентай алыптар») | қазылар алқасының мүшесі |} === Театрдағы рөлдері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Қойылым ! Рөлі немесе ескертпе |- | 1970 | ''Romeo y Julieta'' («Ромео мен Джульетта») | Джульетта |- | 1970 | ''Por eso estamos como estamos'' («Сондықтан осындай күйдеміз») | — |- | 1971 | ''El juego que todos jugamos'' («Бәріміз ойнайтын ойын») | — |- | 1975 | ''Don Juan Tenorio'' («Дон Хуан Тенорио») | Донья Инес |- | 1976 | ''Travesuras de medianoche'' («Түн ортасындағы тентектіктер») | — |- | 1976, 1980 | ''Coqueluche'' («Көкжөтел») | басты рөл |- | 1977 | ''La idiota'' («Ақымақ әйел») | басты рөл |- | 1978 | ''La luna es azul'' («Ай көгілдір») | басты әйел рөлі |- | 1978 | ''24 horas contigo'' («Сенімен 24 сағат») | басты рөл |- | 1979 | ''Tru trú entre tres'' («Үшеу арасындағы тру-тру») | басты рөл |- | 1982–1983 | ''Un día con Charlie'' («Чарлимен бір күн») | Аргентинада қойылған |- | 1983 | ''Los amores de Verónica'' («Верониканың махаббаттары») | Аргентинада қойылған |- | 1995 | ''La mujer del año'' («Жыл әйелі») | басты рөл |- | 2008 | ''Chiquita pero picosa'' («Кішкентай, бірақ ащы мінезді») | басты рөл |- | 2015–2016 | ''Aplauso'' («Қошемет») | Марго Ченнинг |} == Дискографиясы == === Студиялық альбомдары мен саундтректері === {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Альбом |- | 1973 | ''Verónica Castro'' («Вероника Кастро») |- | 1978 | ''Sensaciones'' («Сезімдер») |- | 1979 | ''Aprendí a llorar'' («Жылауды үйрендім») |- | 1980 | ''Norteño'' («Солтүстік әуендері») |- | 1981 | ''Cosas de amigos'' («Достар арасындағы әңгімелер») |- | 1982 | ''El malas mañas'' («Жаман қылықты») |- | 1982 | ''Verónica Castro'' («Вероника Кастро») |- | 1982 | ''Sábado en la noche Tiki Tiki'' («Сенбі түні: Тики-тики») |- | 1983 | ''También romántica'' («Сондай-ақ романтикалық») |- | 1983 | ''Esa mujer'' («Сол әйел») |- | 1984 | ''Il segreto di Jolanda'' («Йоланданың құпиясы») |- | 1986 | ''Simplemente todo'' («Жай ғана бәрі») |- | 1987 | ''Reina de la noche'' («Түн ханшайымы») |- | 1988 | ''Mamma Mia'' («Мамма миа») |- | 1990 | ''Viva la Banda'' («Ансамбль жасасын») |- | 1990 | ''Mi pequeña Soledad'' («Менің кішкентай Соледадым») |- | 1992 | ''Romántica y calculadora'' («Романтик әрі есепшіл») |- | 1994 | ''Vámonos al dancing'' («Биге барайық») |- | 1995 | ''La mujer del año'' («Жыл әйелі») |- | 1996 | ''La tocada'' («Музыкалық кеш») |- | 1999 | ''Ave Vagabundo'' («Кезбе құс») |- | 2005 | ''Por esa puerta'' («Сол есіктен») |- | 2009 | ''Resurrección'' («Қайта тірілу») |} === Жинақтары === * ''Lo mejor de Verónica Castro'' («Вероника Кастроның таңдаулы әндері», 1983); * ''La movida rap'' («Қозғалыс рэпі», 1991); * ''20 éxitos'' («20 хит», 1994); * ''De colección'' («Таңдаулы топтама», 1996); * ''Imágenes'' («Бейнелер», 2002); * ''70 años Peerless, una historia musical'' («Peerless-тің 70 жылы: музыкалық тарих», 2003); * ''Serie diamante'' («Алмас сериясы», 2008). == Марапаттары мен құрметтері == {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Марапат немесе ұйым ! Санат немесе марапаттау себебі ! Нәтиже |- | 1970 | ''El Heraldo de México'' | ''El Rostro de El Heraldo'' («El Heraldo басылымының келбеті») | Жеңімпаз |- | 1988 | TVyNovelas | «Басты рөлдегі үздік актриса» — ''«Rosa salvaje»'' («Жабайы Роза») | Жеңімпаз |- | 1988 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«Mala noche… ¡No!»'' («Жаман түн... Жоқ!») | Жеңімпаз |- | 1990 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«¡Aquí está!»'' («Міне, осында!») | Жеңімпаз |- | 1991 | TVyNovelas | «Басты рөлдегі үздік актриса» — ''«Mi pequeña Soledad»'' («Менің кішкентай Соледадым») | Жеңімпаз |- | 1992 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«La movida»'' («Қозғалыс») | Жеңімпаз |- | 1994 | TVyNovelas | «Үздік тележүргізуші» — ''«Furia musical»'' («Музыкалық құштарлық») | Жеңімпаз |- | 2016 | La Dama de la Victoria | «Мюзиклдегі үздік актриса» — ''«Aplauso»'' («Қошемет») | Жеңімпаз |- | 2019 | TVyNovelas | Шығармашылық жолы үшін арнайы сыйлық | Құрметті марапат |- | 2024 | Premios PRODU | ''Una Vida de Dedicación Artística'' («Өнерге арналған өмір») | Құрметті марапат |- | 2025 | Гуанахуато халықаралық кинофестивалі | 58 жылдық шығармашылық жолы үшін Күміс крест | Құрметті марапат |- | 2025 | Кино мен теледидардағы әйелдер қауымдастығы | ''La Musa'' («Муза») | Құрметті марапат |- | 2026 | Premios Aura | ''Premio Leyenda'' («Аңыз сыйлығы») — алпыс жылдық шығармашылық жолы үшін | Құрметті марапат |- | 2026 | Мехико ЛГБТИҚ+ мақтаныш шеруі | ''Reina Estrella Aliada 2026'' («2026 жылғы одақтас жұлдыз ханшайымы») | Құрметті атақ |} 2024 жылы Кастро Premios PRODU сыйлығында театр, кино және теледидар салаларындағы көпжылдық еңбегі үшін ''«Una Vida de Dedicación Artística»'' («Өнерге арналған өмір») марапатына ие болды.<ref name="produ2024">[https://www.hola.com/us-es/entretenimiento/20241030727090/premios-produ-2024-reconocimientos-honorificos-sofia-vergara-maite-perroni-veronica-castro/ «Sofía Vergara, Verónica Castro y Maite Perroni entre las personalidades honoríficas para los Premios PRODU 2024»]. ''¡Hola!'', 29 қазан 2024. {{ref-es}}</ref> 2019 жылы TVyNovelas марапаттау рәсімінде оған Мексика теледидарындағы ұзақ шығармашылық жолы үшін арнайы сыйлық табыс етілді.<ref name="tvynovelas2019">[https://www.tvynovelas.com/noticias/veronica-castro-es-homenajeada-en-los-premios-tvynovelas «Verónica Castro es homenajeada en los Premios TVyNovelas»]. ''TVyNovelas'', 2019. {{ref-es}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0145708}} * [https://www.instagram.com/vrocastroficial/ Вероника Кастроның Instagram желісіндегі ресми парақшасы] * [https://www.billboard.com/artist/veronica-castro/ Вероника Кастроның Billboard сайтындағы парақшасы] * {{commonscat-inline|Verónica Castro}} [[Санат:1952 жылы туғандар]] [[Санат:19 қазанда туғандар]] [[Санат:Мексика актрисалары]] [[Санат:Мексика киноактрисалары]] [[Санат:Мексика театр актрисалары]] [[Санат:Мексика тележүргізушілері]] [[Санат:Мексика әншілері]] [[Санат:XX ғасыр актрисалары]] [[Санат:XXI ғасыр актрисалары]] [[Санат:TVyNovelas сыйлығының лауреаттары]] 4jez8qlrk5pq9v0bzm9kq9mljywwcxd Banco Bilbao Vizcaya Argentaria 0 784491 3638773 3638765 2026-08-03T11:59:02Z 1nter pares 146705 3638773 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, S.A. |логотипі = BBVA_logo_2025.svg |суреті = Bilbao - BBVA (ex Banco de Comercio) 2.jpg |сурет атауы = [[Бильбао]] қаласындағы BBVA штаб-пәтері |түрі = ''[[Sociedad Anónima]]'' |биржадағы листингі = {{BMAD|ES0113211835|BBVA}}<br>{{NYSE|BBVA}}<br>{{BMV|BBVA|6528}}<br>[[IBEX 35]] |қызметі = |құрылды = [[Бильбао]], [[Испания]]<br>[[28 мамыр]] [[1857 жыл|1857]] |құрушы = |орналасуы = [[Бильбао]] және [[Мадрид]], [[Испания]] |басты адамдары = [[Carlos Torres Vila (banker)|Карлос Торрес Вила]] <small>(топтың атқарушы төрағасы)</small><br>[[Onur Genç|Онур Генч]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * сақтандыру * жеке банк қызметі * жеке капитал * ипотекалық несиелер * кредиттік карталар * инвестицияларды басқару * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар }} |меншікті капиталы = {{өсім}} €61,79 млрд <small>(2025)</small><ref name="data2025"/> |айналым = {{өсім}} €36,93 млрд <small>(2025)</small><ref name="data2025">{{cite web|url=https://shareholdersandinvestors.bbva.com/wp-content/uploads/2026/03/Annual-Report-BBVA-2025_ENG.pdf|title=Annual Report 2025}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} €22,55 млрд <small>(2025)</small><ref name="data2025"/> |таза табысы = {{өсім}} €10,51 млрд <small>(2025)</small><ref name="data2025"/> |активтер = {{өсім}} €859,57 млрд <small>(2025)</small><ref name="data2025"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = {{өсім}} 127 174 <small>(2025)</small><ref name="data2025"/> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|http://www.bbva.com}} |Ортаққор = }} '''Banco Bilbao Vizcaya Argentaria, S.A.''', '''BBVA''' аббревиатурасымен кеңінен танымал, штаб-пәтері [[Бильбао]] қаласында, операциялық кеңселері [[Мадрид]]те орналасқан испаниялық трансұлттық [[қаржылық қызметтер]] компаниясы. Әлемдегі ең ірі [[банк|қаржы институттарының]] бірі ретінде BBVA-ның негізгі нарықтары негізінен Испанияда, Мексикада, Оңтүстік Америкада және Түркияда шоғырланған.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbva.com/en/corporate-information/|title=BBVA in the world|website=bbva.com|language=en|access-date=2023-02-28}}</ref> Банк [[Banco de Bilbao]] ретінде 1857 жылғы 28 мамырда [[Бильбао]] қаласында құрылды. BBVA-ның операциялық штаб-пәтері [[Мадрид]]тегі Ciudad BBVA кешенінде орналасқан. Ол [[Banco Santander]]-ден кейінгі Испаниядағы екінші ірі банк болып табылады. Банк Мадрид қор биржасында, Нью-Йорк қор биржасында және Мексика қор биржасында листингтелген. Сондай-ақ ол [[IBEX 35]] және [[Dow Jones EURO STOXX 50]] индекстерінің құрамына кіреді.<ref name=":0">{{cite web|url=https://markets.ft.com/data/indices/tearsheet/constituents?s=IBEX:MCE|title=IBEX 35 COMPOSITE INDEX, IBEX:MCE Constituents – FT.com|website=markets.ft.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802123757/https://markets.ft.com/data/indices/tearsheet/constituents?s=IBEX:MCE|archive-date=2017-08-02|url-status=live}}</ref> 2018 жылғы 2 сәуірдегі жағдай бойынша банк жалпы активтері бойынша әлемдегі 42-ші ең ірі банк болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.spglobal.com/marketintelligence/en/news-insights/research/the-worlds-100-largest-banks-2021|title=Top 100 Banks in the World|website=spglobal.com|access-date=2022-07-06}}</ref> 2022 жылы ''[[The Banker]]'' BBVA-ны Испаниядағы өсу, табыстылық және жалпы қызмет нәтижелері бойынша үздік банк деп таныды.<ref>{{cite web |title=BBVA, reconocido por 'The Banker' como el mejor banco en crecimiento, rentabilidad y desempeño de España |date=5 July 2023 |url=https://www.europapress.es/economia/finanzas-00340/noticia-bbva-reconocido-the-banker-mejor-banco-crecimiento-rentabilidad-desempeno-espana-20230705135748.html |publisher=Europa Press |language=ES}}</ref><ref>{{cite web |title='The Banker' elige a BBVA como mejor banco de España en crecimiento, rentabilidad y desempeño |date=5 July 2023 |url=https://www.lavanguardia.com/economia/20230705/9088452/the-banker-elige-bbva-mejor-banco-espana-crecimiento-rentabilidad-desempeno.html |publisher=La Vanguardia |language=ES}}</ref> BBVA 2014 жылдың соңында [[Еуропалық банктік қадағалау]] жүйесі күшіне енгеннен бері Маңызды мекеме ретінде белгіленген, соның нәтижесінде ол [[Еуропалық орталық банк]]тің тікелей қадағалауында болады.<ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=The list of significant supervised entities and the list of less significant institutions |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1409en.pdf |date={{date|2014/09/04}} }}</ref><ref>{{cite web |website=European Central Bank |title=List of supervised entities |date={{date|2023/01/01}} |url=https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm.listofsupervisedentities202302.en.pdf }}</ref> 2025 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша BBVA активтері шамамен 859 млрд еуроны құрады, бұл оны активтер көлемі бойынша Испаниядағы екінші ірі қаржы институтына айналдырды. Сол күнгі жағдай бойынша банктің 5 642 кеңсесі, 127 174 қызметкері және 81,2 млн клиенті болды,<ref name="data2025" /> сондай-ақ ол 25-тен астам елде жұмыс істеді. == Испаниядағы тарихы == === Banco de Bilbao және Banco de Vizcaya === BBVA тарихы 1857 жылы Испанияның солтүстігіндегі [[Баск елі]]ндегі [[Бильбао]] қаласында Сауда кеңесі эмиссиялық және есептік банк ретінде Banco de Bilbao банкін құруға бастамашылық еткен кезде басталды.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbva.com/es/informacion-corporativa/|title=Información corporativa|last=BBVA|date=2016-09-21|website=BBVA NOTICIAS|language=es|access-date=2019-04-03}}</ref> Banco de Vizcaya 1901 жылы құрылып, алғашқы операцияларын Бильбаода жүргізді. Уақыт өте келе ол бүкіл ел бойынша кеңейді.<ref name=":1" /> 1988 жылы Banco de Bilbao мен Banco de Vizcaya арасындағы бірігу туралы келісімге қол қойылды. Ал 1989 жылы BBV бренді қабылданды. === BBV мен Argentaria-ның бірігуі: BBVA-ның құрылуы === [[Сурет:Logotipo de BBVA.svg|thumb|BBVA-ның бұрынғы логотипі]] 1991 жылы [[Фелипе Гонсалес]]тің Испания үкіметі мемлекеттік банктерді біріктіріп, Argentaria мемлекеттік банкін құрды. Кейіннен 1993–1998 жылдар аралығында бұл ұйымды жекешелендіру үдерісі жүргізілді. BBV мен Argentaria 1999 жылғы 19 қазанда құндылықты одан әрі арттыру мақсатында бірігу жобасын жариялады. Жаңа банк (BBVA) елеулі көлемімен, жоғары қаржылық тұрақтылығымен және ауқымды қаржылық құрылымымен, бизнестің және тәуекелдердің жеткілікті географиялық әртараптандырылуымен ерекшеленді. Соның нәтижесінде оның пайданы ұлғайту әлеуеті де жоғары болды.<ref name=":1" /> === Unnim Banc пен Catalunya Banc банктерін сатып алу === [[Сурет:La vela bbva.jpg|thumb|[[Мадрид]]тегі BBVA штаб-пәтері]] Бірнеше жыл бойы сыртқы өсуге басымдық бергеннен кейін BBVA Испаниядағы қаржы жүйесін қайта құрылымдау мүмкіндігін пайдаланып, әсіресе өзінің нарықтағы үлесі ең төмен өңірлердің бірі болған [[Каталония]]да кеңейе түсті. Осы мақсатта ол 2012–2014 жылдары Испания үкіметі мемлекет меншігіне алған екі қаржы тобын — Unnim Banc пен [[Catalunya Banc]] банктерін сатып алды. Бұл екі топтың құрамына Каталонияның алты жинақ банкі кірген болатын. 2020 жылы BBVA активтері бойынша Испаниядағы екінші ірі отандық банк құру мақсатында өзінен кіші бәсекелесі [[Banco Sabadell]] банкімен келіссөздер жүргізді. ''[[Reuters]]'' агенттігінің мәліметінше, жаңа банктің Испаниядағы активтері шамамен 600 млрд еуроны (710,52 млрд АҚШ доллары) құрап, сол кездегі акция бағалары бойынша біріктірілген нарықтық құны 26,7 млрд еуроға жетер еді.<ref>Jesús Aguado (16 November 2020), [https://www.reuters.com/article/us-spain-banks-consolidation-bbva-idUSKBN27W2CM BBVA and Sabadell in talks to create Spain's second-biggest domestic bank] ''[[Reuters]]''.</ref> Алайда көп ұзамай тараптар баға жөнінде келісімге келе алмағандықтан келіссөздерді тоқтатты.<ref>Jesús Aguado (27 November 2020), [https://www.reuters.com/article/us-sabadell-m-a-bbva-idUSKBN28712X Spain's BBVA and Sabadell end tie-up talks, TSB up for sale] ''[[Reuters]]''.</ref> Кейінірек, 2024 жылғы мамырда BBVA Banco Sabadell акционерлеріне тікелей 13,11 млрд АҚШ доллары көлеміндегі сатып алу ұсынысын жасады. Алайда Экономика министрлігі кез келген банктің бірігуі немесе сатып алынуына тыйым салу құқығына ие болғандықтан, Испания үкіметіне бұл сатып алуды бұғаттау мәселесін шешу үшін алты ай мерзім берілді.<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/markets/deals/spanish-government-opposes-bbvas-13-bln-sabadell-bid-2024-05-09/|title=Spanish government opposes BBVA's $13 billion Sabadell hostile bid|website=Reuters|date=May 9, 2024|access-date=May 13, 2024}}</ref> 2024 жылғы желтоқсанда BBVA-ның Sabadell банкінің Мексикадағы бизнесін жанама түрде бақылауға алуына рұқсат алғаны расталды.<ref>{{Cite news |date=December 24, 2024 |title=BBVA gets approval to take over Sabadell's Mexican businesses |url=https://www.reuters.com/markets/deals/bbva-secures-approval-acquisition-sabadells-mexican-units-2024-12-23/}}</ref> 2025 жылғы 30 қаңтарда BBVA Sabadell банкін сатып алу туралы ұсынысына байланысты Испанияның қаржы нарығын қадағалау органы енгізген жаңа акцияларды кері сатып алу жоспарларына қойылған шектеулерді алып тастағаннан кейін, құны 993 млн еуро (1 млрд АҚШ доллары) болатын өз акцияларын кері сатып алуды жоспарлап отырғанын жариялады.<ref>{{Cite news |date=January 30, 2025 |title=BBVA plans $1 bln share buyback and expects Sabadell bid approval |url=https://www.reuters.com/business/finance/bbvas-q4-net-profit-up-18-compared-same-period-2023-2025-01-30/}}</ref> === Цифрлық трансформация === 2007 жылы компания банкті цифрлық трансформациялау бастамасын қолға алды. Ол жүзеге асырылғаннан кейін жаңа клиенттер саны жыл сайын 19%-ға өсті. 2015 жылғы жағдай бойынша мұндай клиенттердің жалпы саны 14,8 млн-ға жетті.<ref>{{cite web|url=http://mentoreurope.com/resources/blogs/5-excellent-examples-of-successful-transformation-programs/|title=Mentor Europe 5 Excellent Examples of Successful Transformation Programs|date=18 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802131430/http://mentoreurope.com/resources/blogs/5-excellent-examples-of-successful-transformation-programs/|archive-date=2017-08-02|url-status=live}}</ref> 2019 жылы BBVA бүкіл әлем бойынша өз брендін біріздендіру туралы шешім қабылдап, жаңа логотипті таныстырды. Соның нәтижесінде Аргентинадағы (Francés), Мексикадағы (Bancomer), Перудегі (Continental) және АҚШ-тағы (Compass) жергілікті атаулар қолданылмайтын болды. Топтың [[Түркия]]дағы еншілес банкі Garanti Bank өз атауын Garanti BBVA деп өзгертті.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbva.com/es/bbva-unifica-su-marca-en-todo-el-mundo-y-cambia-su-logo/|title=BBVA unifica su marca en todo el mundo y cambia su logo|last=BBVA|date=2019-04-24|website=BBVA NOTICIAS|language=es|access-date=2019-04-25}}</ref> 2021 жылғы қаңтарда BBVA шығындарды азайту жоспарларын қарастырып жатқанын мәлімдеді. Кейін, 2021 жылғы ақпанда, 2020 жылдың төртінші тоқсанында таза пайдасы 48%-ға төмендегеннен кейін, BBVA Испанияда шамамен 3 000 жұмыс орнын қысқартуды жоспарлап отырғаны хабарланды.<ref>{{Cite news |date=2021-02-24 |title=BBVA may cut 3,000 jobs in Spain, Expansion says |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-costs-jobs-idUSKBN2AO0T4 |access-date=2021-02-24}}</ref> 2025 жылғы шілдеде BBVA Еуропалық Одақтың Криптоактивтер нарығы туралы регламентіне (MiCA) сәйкес Испаниядағы бөлшек клиенттер үшін [[криптовалюта]]лармен сауда жасау және оларды кастодиандық сақтау қызметтерін іске қосты. Ол Еуропада мұндай қызметтерді ұсынған алғашқы дәстүрлі банктердің бірі болды.<ref>{{cite web | title=BBVA Launches Crypto Trading and Custody Services for Retail Customers in Spain | date=7 July 2025 | url=https://thefintechtimes.com/bbva-launches-crypto-trading-and-custody-services-for-retail-customers-in-spain/ }}</ref> 2025 жылғы қыркүйекте BBVA Ripple компаниясының криптовалюталарды кастодиандық сақтау шешімін енгізу арқылы институционалдық қызметтерін кеңейтетінін жариялады. Бұл бастама банктің Еуропалық Одақтың Криптоактивтер нарығы туралы регламентінің (MiCA) талаптарына сәйкестігін нығайтуға және оның цифрлық активтер нарығындағы қатысуын кеңейтуге бағытталған.<ref>{{Cite web |date=2025-09-09 |title=BBVA taps Ripple for institutional Bitcoin, Ether custody in Europe |url=https://cointelegraph.com/news/ripple-bbva-crypto-custody-mica |access-date=2025-09-11 |website=Cointelegraph |language=en}}</ref> == Несиелік рейтингтері == 2023 жылғы қаңтардағы жағдай бойынша BBVA-ның төрт негізгі рейтингтік агенттік берген қарыз рейтингтері төмендегідей болды: {| class="wikitable" |- ! Рейтингтік агенттік !! Ұзақ мерзімді рейтинг !! Қысқа мерзімді рейтинг |- | S&P<ref>[http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp "S&P Research Update: BBVA 'BBB+/A-3' Ratings Affirmed Despite Rising Economic Risk In Spain; Outlook Stable"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021065246/http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp |date=2013-10-21 }}, December 2, 2013</ref> || A (болжамы: тұрақты) || A-1 |- | Moody's<ref>[http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp "Moody’s Rating Report"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021065246/http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp |date=2013-10-21 }}, March 4, 2014</ref> || A3 (болжамы: тұрақты) || P-2 |- | Fitch<ref>[http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp "Fitch Downgrades Santander & BBVA to 'BBB+'/Negative Outlook on Sovereign Action"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021065246/http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp |date=2013-10-21 }}, November 8, 2013</ref> || A− (болжамы: тұрақты) || F-2 |- | DBRS<ref>[http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp "DBRS Lowers BBVA to 'A' After Downgrade of Spain to A (low), Trend Now Negative"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021065246/http://shareholdersandinvestors.bbva.com/TLBB/tlbb/bbvair/ing/investors/ratings/index.jsp |date=2013-10-21 }}, August 10, 2012</ref> || A (high) (болжамы: тұрақты) || R-1 (middle) |} == Дамушы және өсім қарқыны жоғары экономикалар (EAGLEs) == Дамушы және өсім қарқыны жоғары экономикалар (EAGLEs) — BBVA Research әзірлеген негізгі [[дамушы нарық]]тардың тобы. EAGLE экономикалары алдағы 10 жылда жаһандық экономикалық өсімнің негізгі қозғаушы күшіне айналып, инвесторлар үшін маңызды мүмкіндіктер ұсынады деп күтіледі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]] [[Санат:1999 жылы құрылған испаниялық компаниялар]] [[Санат:1999 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Испания банктері]] [[Санат:Мадрид қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:IBEX 35]] [[Санат:Штаб-пәтері Испанияда орналасқан трансұлттық компаниялар]] [[Санат:Испания брендтері]] [[Санат:Бильбаода орналасқан компаниялар]] [[Санат:Euro Stoxx 50 құрамындағы компаниялар]] [[Санат:Еуропалық орталық банктің тікелей қадағалауындағы банктер]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Испания компаниялары]] nehujltspvcf7zhf5to2tyjb3konl3a Санат:Испания брендтері 14 784499 3638774 2026-08-03T12:00:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Испаниядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Испания мәдениеті]] 3638774 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша брендтер]] [[Санат:Испаниядағы бөлшек сауда]] [[Санат:Испания мәдениеті]] e1jkfowvgggi82ym1z6le3lg2682iq0 Санат:Елдер бойынша брендтер 14 784500 3638777 2026-08-03T12:02:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Брендтер]] [[Санат:Елдер бойынша мәдениет]] [[Санат:Елдер бойынша бөлшек сауда]] 3638777 wikitext text/x-wiki [[Санат:Брендтер]] [[Санат:Елдер бойынша мәдениет]] [[Санат:Елдер бойынша бөлшек сауда]] m9qr0hjvm8gzlka6mur5pelytc41mw5 NatWest Group 0 784501 3638797 2026-08-03T12:52:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = NatWest Group Logo.svg |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қ... 3638797 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = NatWest Group Logo.svg |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. s1xrsth6zlb0q55ip378te8mlm1dx0f 3638798 3638797 2026-08-03T12:52:38Z 1nter pares 146705 3638798 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = NatWest Group Logo.svg |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 47sj5xzdjwreo4ubvj9ho8ylr9pv3bu 3638799 3638798 2026-08-03T12:52:46Z 1nter pares 146705 /* */ 3638799 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a7xiftv1tmvgkawuv96fw5awh9flc0c 3638800 3638799 2026-08-03T12:53:11Z 1nter pares 146705 /* */ 3638800 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ap2ylmwcsdwpmrxbj02xdffttvnnnaw 3638801 3638800 2026-08-03T12:54:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3638801 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mvx94m6togx5gf92e9qbpik1cwuyu9s 3638802 3638801 2026-08-03T12:55:07Z 1nter pares 146705 3638802 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ppyga4j44hw49mrvqpq4cxwa7t1v2u3 3638803 3638802 2026-08-03T12:56:08Z 1nter pares 146705 3638803 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qaoq0t7ufw5xgdi05nkmdcy1bto1g15 3638804 3638803 2026-08-03T12:56:20Z 1nter pares 146705 3638804 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tv9eaazu5w5icyd1w24l15blqm1k4at 3638805 3638804 2026-08-03T12:57:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638805 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a0sypgl8z2occhbl9orwje1rce3h1vs 3638806 3638805 2026-08-03T12:58:22Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638806 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kt4ncss97pj0wtb0v8axh65hq1djv1q 3638807 3638806 2026-08-03T12:59:27Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638807 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pvd47g0j9zy5ag7p6bc9j8ykqaoqrlo 3638808 3638807 2026-08-03T13:01:06Z 1nter pares 146705 3638808 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qc6nusx70za2fg31zjaobnyvw1zzd7y 3638809 3638808 2026-08-03T13:01:31Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638809 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p83u6r18u0auiluvqslbgdmyhjde6v1 3638810 3638809 2026-08-03T13:02:50Z 1nter pares 146705 /* NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі */ 3638810 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qtui5kf159ab246elq8vjqv5pz0smqf 3638811 3638810 2026-08-03T13:03:43Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарай кеңеюі */ 3638811 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sz7ciuewogr5kf25uqzlwdd1rsis8y3 3638812 3638811 2026-08-03T13:04:08Z 1nter pares 146705 3638812 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ixb3sqfdm4983z8zcr1f7vbf9s72qi0 3638813 3638812 2026-08-03T13:05:31Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарай кеңеюі */ 3638813 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sme3utk9nzyfwn41dh9safpfwzvegpg 3638814 3638813 2026-08-03T13:06:54Z 1nter pares 146705 /* Әрі қарай кеңеюі */ 3638814 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r6j5smkc5env5nzqvy2i27fnftjh83j 3638817 3638814 2026-08-03T13:08:14Z 1nter pares 146705 3638817 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7nzrsptsajb1by8n5vss8xmn7sl6d57 3638818 3638817 2026-08-03T13:10:47Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638818 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t8el984i1e43rpve56qql42dqu9y45x 3638819 3638818 2026-08-03T13:11:26Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638819 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gs0ac1fe3127jos5ogyhtgk0fif3ee9 3638820 3638819 2026-08-03T13:11:37Z 1nter pares 146705 3638820 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mi1svrhkc7tbbe15rbiifuptljbx90c 3638821 3638820 2026-08-03T13:12:17Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638821 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0nz2sqwkbp204hwr8s3q288rebauh7p 3638822 3638821 2026-08-03T13:13:06Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638822 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f398xfhucwhpk1c7j1k044hxqx1c7du 3638823 3638822 2026-08-03T13:14:35Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638823 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nabmznyp1aajrkya3cdjbjnile5basf 3638824 3638823 2026-08-03T13:14:58Z 1nter pares 146705 3638824 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4cb2liw9tjzbyblw3gm7lftea7cxjzt 3638825 3638824 2026-08-03T13:15:37Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638825 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5d0f0598ggypnukq00lbx2ed5cv5xkh 3638826 3638825 2026-08-03T13:16:25Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638826 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8c60hqbr4oyx6meqa2v5i7fhvstbroj 3638827 3638826 2026-08-03T13:16:56Z 1nter pares 146705 3638827 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2mimg29q4pjwenx17jpnan2qsnmudky 3638828 3638827 2026-08-03T13:17:46Z 1nter pares 146705 /* 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы */ 3638828 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1yuij00q5us5b88g5uvn02dx4sccu8c 3638829 3638828 2026-08-03T13:18:36Z 1nter pares 146705 3638829 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ngwi2n5hangjpi5pepphzqa81a1abi 3638830 3638829 2026-08-03T13:19:20Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638830 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8v5a8jww8u1qze1gm6lox64y5e9aurv 3638831 3638830 2026-08-03T13:20:26Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638831 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ftaoirk57t0p1mdsq5yblr0maqmfgbn 3638833 3638831 2026-08-03T13:21:59Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638833 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ii1zc5ayugg3328pfneqag8n8taealm 3638834 3638833 2026-08-03T13:22:30Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638834 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bvqwy51jbyxb1nc6kn0vl3psj9jc6ro 3638836 3638834 2026-08-03T13:23:41Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638836 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3snmn2e1vuqdy68mg91bs1knlcwbubu 3638837 3638836 2026-08-03T13:25:44Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638837 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1of1uae37vrgxl2ppngafm6amjb4mty 3638838 3638837 2026-08-03T13:26:32Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638838 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o1jzl0tjipd3b1ocdapjtei666s4sh2 3638839 3638838 2026-08-03T13:27:52Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638839 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ftx5cw654csdcx507lkte3h2jpiygk4 3638840 3638839 2026-08-03T13:35:10Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638840 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> 2012 жылғы маусымда төлемдерді өңдеу бағдарламасын жаңарту сәтсіз аяқталып, соның салдарынан клиенттердің едәуір бөлігі өз шоттарына ақша аудара немесе олардан қаражат шығара алмады. Осыған байланысты RBS жексенбі күні бірнеше бөлімшесін ашуға мәжбүр болды. Бұл банктің өз тарихында бөлімшелерін алғаш рет жексенбіде ашуы еді.<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/24/natwest-branches-open-on-sunday-computer-gitch_n_1621907.html |title=Natwest Branches Open on Sunday To Help Customers After Computer Glitch |work=The Huffington Post UK |access-date=21 March 2015 |date=24 June 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g5rjwonhz5nvhgz8gllxjm1ag1zh1zl 3638841 3638840 2026-08-03T13:36:22Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638841 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> 2012 жылғы маусымда төлемдерді өңдеу бағдарламасын жаңарту сәтсіз аяқталып, соның салдарынан клиенттердің едәуір бөлігі өз шоттарына ақша аудара немесе олардан қаражат шығара алмады. Осыған байланысты RBS жексенбі күні бірнеше бөлімшесін ашуға мәжбүр болды. Бұл банктің өз тарихында бөлімшелерін алғаш рет жексенбіде ашуы еді.<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/24/natwest-branches-open-on-sunday-computer-gitch_n_1621907.html |title=Natwest Branches Open on Sunday To Help Customers After Computer Glitch |work=The Huffington Post UK |access-date=21 March 2015 |date=24 June 2012}}</ref> RBS 2013 жылғы 12 маусымда бас атқарушы директор Стивен Хестердің 2013 жылғы желтоқсанда қызметінен кететінін жариялады. Бұл өзгеріс қаржы институтының 2014 жылдың соңына дейін қайтадан жеке меншікке өтуіне дайындықтың бір бөлігі ретінде түсіндірілді. Өтпелі кезеңдегі қызметі үшін Хестерге 12 айлық жалақысы мен жеңілдіктері ретінде 1,6 млн фунт стерлинг, сондай-ақ 4 млн фунт стерлингке дейінгі акцияларды алу мүмкіндігі берілді. RBS мәлімдемесінде Хестердің ізбасарын іздеу жұмыстары жарияланған күннен бастап басталатыны айтылды.<ref>{{cite news|title=Royal Bank of Scotland CEO Stephen Hester to stand down|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22881526|access-date=13 June 2013|work=BBC News|date=12 June 2013|author=Robert Peston}}</ref> 2013 жылғы шілдеде RBS-тің бөлшек банкинг бөлімінің басшысы Росс Макьюэн Хестердің орнына жаңа бас атқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{cite news|title=RBS selects McEwan as new chief|url=https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210211236/https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0#axzz3EMs3ySli|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=25 September 2014|newspaper=Financial Times|date=31 July 2013|author=Patrick Jenkins|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fn48q02onektnu71ub96axt7mzs5dq4 3638842 3638841 2026-08-03T13:37:23Z 1nter pares 146705 /* 2008 жылдың ортасынан кейін */ 3638842 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> 2012 жылғы маусымда төлемдерді өңдеу бағдарламасын жаңарту сәтсіз аяқталып, соның салдарынан клиенттердің едәуір бөлігі өз шоттарына ақша аудара немесе олардан қаражат шығара алмады. Осыған байланысты RBS жексенбі күні бірнеше бөлімшесін ашуға мәжбүр болды. Бұл банктің өз тарихында бөлімшелерін алғаш рет жексенбіде ашуы еді.<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/24/natwest-branches-open-on-sunday-computer-gitch_n_1621907.html |title=Natwest Branches Open on Sunday To Help Customers After Computer Glitch |work=The Huffington Post UK |access-date=21 March 2015 |date=24 June 2012}}</ref> RBS 2013 жылғы 12 маусымда бас атқарушы директор Стивен Хестердің 2013 жылғы желтоқсанда қызметінен кететінін жариялады. Бұл өзгеріс қаржы институтының 2014 жылдың соңына дейін қайтадан жеке меншікке өтуіне дайындықтың бір бөлігі ретінде түсіндірілді. Өтпелі кезеңдегі қызметі үшін Хестерге 12 айлық жалақысы мен жеңілдіктері ретінде 1,6 млн фунт стерлинг, сондай-ақ 4 млн фунт стерлингке дейінгі акцияларды алу мүмкіндігі берілді. RBS мәлімдемесінде Хестердің ізбасарын іздеу жұмыстары жарияланған күннен бастап басталатыны айтылды.<ref>{{cite news|title=Royal Bank of Scotland CEO Stephen Hester to stand down|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22881526|access-date=13 June 2013|work=BBC News|date=12 June 2013|author=Robert Peston}}</ref> 2013 жылғы шілдеде RBS-тің бөлшек банкинг бөлімінің басшысы Росс Макьюэн Хестердің орнына жаңа бас атқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{cite news|title=RBS selects McEwan as new chief|url=https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210211236/https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0#axzz3EMs3ySli|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=25 September 2014|newspaper=Financial Times|date=31 July 2013|author=Patrick Jenkins|url-status=live}}</ref> 2015 жылғы 4 тамызда Ұлыбритания үкіметі акцияларды қайтадан жеке секторға сату үдерісін бастады. Нәтижесінде оның жай акциялардағы үлесі 61,3%-дан 51,5%-ға дейін, ал жалпы экономикалық үлесі (B санатындағы акцияларды қоса алғанда) 78,3%-дан 72,9%-ға дейін төмендеді. 2018 жылғы 5 маусымда үкімет [[UK Government Investments]] арқылы иелігіндегі үлесті 62,4%-ға дейін қысқартты,<ref>RBS, [http://investors.rbs.com/share-data/equity-ownership-statistics.aspx Equity Ownership Statistics], accessed 9 June 2018</ref> бұл ретте 2 млрд фунт стерлинг шығынға ұшырады.<ref name="fnlondon1">{{cite web|last=Agini |first=Samuel |url=https://www.fnlondon.com/articles/uk-government-continues-privatisation-of-rbs-royal-bank-of-scotland-20180604 |title=Government faces questions over £2bn hit on RBS share sale |publisher=Fnlondon.com |access-date=7 September 2018}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7y0agot0khn778qe1u47uxptpnw1k64 3638843 3638842 2026-08-03T13:51:08Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3638843 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> 2012 жылғы маусымда төлемдерді өңдеу бағдарламасын жаңарту сәтсіз аяқталып, соның салдарынан клиенттердің едәуір бөлігі өз шоттарына ақша аудара немесе олардан қаражат шығара алмады. Осыған байланысты RBS жексенбі күні бірнеше бөлімшесін ашуға мәжбүр болды. Бұл банктің өз тарихында бөлімшелерін алғаш рет жексенбіде ашуы еді.<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/24/natwest-branches-open-on-sunday-computer-gitch_n_1621907.html |title=Natwest Branches Open on Sunday To Help Customers After Computer Glitch |work=The Huffington Post UK |access-date=21 March 2015 |date=24 June 2012}}</ref> RBS 2013 жылғы 12 маусымда бас атқарушы директор Стивен Хестердің 2013 жылғы желтоқсанда қызметінен кететінін жариялады. Бұл өзгеріс қаржы институтының 2014 жылдың соңына дейін қайтадан жеке меншікке өтуіне дайындықтың бір бөлігі ретінде түсіндірілді. Өтпелі кезеңдегі қызметі үшін Хестерге 12 айлық жалақысы мен жеңілдіктері ретінде 1,6 млн фунт стерлинг, сондай-ақ 4 млн фунт стерлингке дейінгі акцияларды алу мүмкіндігі берілді. RBS мәлімдемесінде Хестердің ізбасарын іздеу жұмыстары жарияланған күннен бастап басталатыны айтылды.<ref>{{cite news|title=Royal Bank of Scotland CEO Stephen Hester to stand down|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22881526|access-date=13 June 2013|work=BBC News|date=12 June 2013|author=Robert Peston}}</ref> 2013 жылғы шілдеде RBS-тің бөлшек банкинг бөлімінің басшысы Росс Макьюэн Хестердің орнына жаңа бас атқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{cite news|title=RBS selects McEwan as new chief|url=https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210211236/https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0#axzz3EMs3ySli|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=25 September 2014|newspaper=Financial Times|date=31 July 2013|author=Patrick Jenkins|url-status=live}}</ref> 2015 жылғы 4 тамызда Ұлыбритания үкіметі акцияларды қайтадан жеке секторға сату үдерісін бастады. Нәтижесінде оның жай акциялардағы үлесі 61,3%-дан 51,5%-ға дейін, ал жалпы экономикалық үлесі (B санатындағы акцияларды қоса алғанда) 78,3%-дан 72,9%-ға дейін төмендеді. 2018 жылғы 5 маусымда үкімет [[UK Government Investments]] арқылы иелігіндегі үлесті 62,4%-ға дейін қысқартты,<ref>RBS, [http://investors.rbs.com/share-data/equity-ownership-statistics.aspx Equity Ownership Statistics], accessed 9 June 2018</ref> бұл ретте 2 млрд фунт стерлинг шығынға ұшырады.<ref name="fnlondon1">{{cite web|last=Agini |first=Samuel |url=https://www.fnlondon.com/articles/uk-government-continues-privatisation-of-rbs-royal-bank-of-scotland-20180604 |title=Government faces questions over £2bn hit on RBS share sale |publisher=Fnlondon.com |access-date=7 September 2018}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:NatWest Group]] [[Санат:1969 жылы Шотландияда құрылғандар]] [[Санат:Эдинбургте орналасқан банктер]] [[Санат:1969 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1969 жылы құрылған британдық компаниялар]] [[Санат:Лондон қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листингтелген компаниялар]] [[Санат:Ұлыбританияның инвестициялық банктері]] [[Санат:Эдинбургте орналасқан корольдік патронаждағы ұйымдар]] [[Санат:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] 5ncvmv7a2t3zqa34gs9rw461jc041a5 3638844 3638843 2026-08-03T13:51:49Z 1nter pares 146705 3638844 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = NatWest Group plc |логотипі = |суреті = RBSG HQ, St Andrews Square, Edinburgh.jpg |сурет атауы = 2007 жылғы қазандағы NatWest Group-тың тіркелген кеңсесі |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|NWG}}<br>{{NYSE|NWG}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = [[Ұлыбритания]] |құрылды = [[25 наурыз]] [[1968 жыл|1968]] |құрушы = |орналасуы = [[Эдинбург]], [[Шотландия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = [[Richard Haythornthwaite|Ричард Хейторнтуэйт]] <small>(төраға)</small><br>[[Paul Thwaite|Пол Туэйт]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} £42,613 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} £16,641 млрд <small>(2025)</small><ref name=results>{{cite web |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/results-center/13022026/nwg-annual-report-and-accounts-2025.pdf|title=Annual Results 2025 |publisher=NatWest Group |access-date=13 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} £7,708 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} £5,834 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} £714,553 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 300 <small>(2025)<ref name=results/></small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[NatWest Holdings]] * [[NatWest Markets]] * [[RBS International]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * National and Commercial Banking Group Ltd. (1968–1979) * The Royal Bank of Scotland Group Ltd. (1979–1982) * The Royal Bank of Scotland Group plc (1982–2020) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|https://natwestgroup.com}} |Ортаққор = }} '''NatWest Group plc'''<ref name="CompaniesHouse">{{Cite web |date=1968-03-25 |title=NatWest Group PLC overview - Find and update company information - GOV.UK |url=https://find-and-update.company-information.service.gov.uk/company/SC045551 |access-date=2024-02-20 |website=[[Companies House]] |language=en}}</ref> — штаб-пәтері Шотландияның Эдинбург қаласында орналасқан британдық банк және сақтандыру [[холдинг компаниясы]]. Ол жеке және бизнес-банкинг, жекеменшік банкинг, инвестициялық банкинг, сақтандыру және [[корпоративтік қаржы]] салаларында қызмет көрсететін әртүрлі банк брендтерін басқарады. Ұлыбританиядағы оның негізгі еншілес компаниялары — [[National Westminster Bank]], [[Royal Bank of Scotland]],<ref>Шотландиялық гэль тіліндегі атауы ({{langx|gd|Banca Rìoghail na h-Alba}}) Шотландияның кейбір бөліктеріндегі [[бөлшек банкинг]] бөлімшелерінде, әсіресе маңдайшалар мен клиенттік бланкілерде қолданылады.</ref> [[NatWest Markets]], [[Coutts]] және [[Evelyn Partners]].<ref>{{cite web |url=http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |title=The Royal Bank of Scotland |publisher=Scotbanks.org |access-date=18 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719141712/http://www.scotbanks.org.uk/member_royal_bank_of_scotland.php |archive-date=19 July 2011}}</ref> NatWest Group Шотландия мен Солтүстік Ирландияда [[Фунт стерлинг банкноттары|банкноттар]] шығарады. [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]]на дейін NatWest Group қысқа уақыт бойы әлемдегі ең ірі банк болды, сондай-ақ белгілі бір кезеңде нарықтық капиталдандыруы бойынша Ұлыбритания мен Еуропадағы екінші, ал әлемдегі бесінші ірі банк саналды. Алайда акция бағасының күрт төмендеуі мен сенімнің айтарлықтай жоғалуы салдарынан оның рейтингі күрт құлдырады. Соған қарамастан, 2009 жылы ол қысқа уақытқа активтері (1,9 трлн фунт стерлинг) және міндеттемелері (1,8 трлн фунт стерлинг) бойынша әлемдегі ең ірі компания болды.<ref>{{Cite news |url=https://www.ft.com/content/ed89437e-9db7-33c2-b4dd-bbea6bb1157c |title=RBS et mon droit: HM deficits |work=[[Financial Times]] |url-access=subscription}}</ref> NatWest Group [[2008 жылғы Ұлыбритания банктерін құтқару бағдарламасы]] аясында Ұлыбритания үкіметінен [[қаржылық құтқару]] алды.<ref>{{cite news |last=Barker |first=Alex |title=Brown says UK leads world with rescue |newspaper=[[Financial Times]] |date=8 October 2008 |url=https://www.ft.com/content/a3fb9670-951c-11dd-aedd-000077b07658 |access-date=8 October 2008}}</ref> Үкімет 2022 жылғы 28 наурызға дейін [[бақылаушы үлес]]ті сақтап қалды, оны [[UK Government Investments]] ұйымы иеленіп, басқарды. Кейін үкімет үлесін бірнеше мәміле арқылы біртіндеп азайтып, 2025 жылғы 30 мамырда соңғы акцияларын сатып жіберді. Нәтижесінде салық төлеушілер үшін жалпы шығын 10 млрд фунт стерлингті құрады.<ref name=":8">{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2025-05-30 |title=Government sells final shares in NatWest 17 years after £45bn bailout |url=https://www.theguardian.com/business/2025/may/30/government-sells-final-shares-in-natwest-17-years-after-45bn-bailout |access-date=2025-05-30 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> NatWest Group өзінің негізгі листингінен бөлек [[Лондон қор биржасы]]мен қатар [[Нью-Йорк қор биржасы]]нда да листингтелген. == Тарихы == === The Royal Bank of Scotland Group === 1960 жылдардың соңына қарай банк секторындағы экономикалық жағдай күрделене түсті. Соған жауап ретінде [[National Commercial Bank of Scotland]] банкі [[Royal Bank of Scotland]] банкімен бірікті.<ref>{{Cite web|last=Macfarlane|first=Laurie|title=Taking control of RBS|url=https://neweconomics.org/2016/10/taking-control-of-rbs|access-date=2020-08-20|website=New Economics Foundation|language=en}}</ref> Бірігудің нәтижесінде 1968 жылы '''National and Commercial Banking Group''' атты жаңа [[холдинг компаниясы]] құрылды, ал бірігу рәсімі 1969 жылы ресми түрде аяқталды.<ref>Memorandum and Articles of Association, dated 18 March 1968; Certificate of Incorporation under the Companies Act 1948, dated 25 March 1968</ref> 1979 жылы холдинг компаниясының атауы '''The Royal Bank of Scotland Group''' болып өзгертілді,<ref>Special Resolution, dated 4 July 1979; Certificate of Incorporation on Change of Name with the approval of the Department of Trade, dated 3 September 1979</ref> ал 1982 жылы ол жария компанияға айналды.<ref>Certificate of Incorporation on Re-registration as a Public Company under the Companies Acts 1948 to 1980, dated 10 March 1982</ref> 1990 жылдардың соңында қаржылық қызметтер секторында шоғырланудың жаңа толқыны басталды. 1999 жылы [[Bank of Scotland]] ағылшындық бәсекелесі National Westminster Bank-ті жаулап алу мақсатындағы дұшпандық сатып алу ұсынысын жасады.<ref>{{Cite news|title=Scotched|newspaper=The Economist|url=https://www.economist.com/finance-and-economics/1999/12/02/scotched|access-date=2020-08-20|issn=0013-0613}}</ref> Bank of Scotland бұл мәмілені NatWest-тің көптеген еншілес компанияларын, соның ішінде [[Ulster Bank]] пен Coutts-ты сату арқылы қаржыландыруды жоспарлады. Алайда кейіннен Royal Bank of Scotland қарсы ұсыныс жасады,<ref>{{Cite web |last=Goldman Sachs International & Merrill Lynch International |date=16 December 1999 |title=Offer by the Royal Bank of Scotland Group plc for National Westminster Bank plc |url=https://investors.natwestgroup.com/~/media/Files/R/RBS-IR-V2/corporate-actions/acquisition-of-natwest/natwest-offer-document-summary.pdf |access-date=14 December 2025 |website=investors.natwestgroup.com}}</ref> бұл Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі дұшпандық сатып алу күресінің басталуына себеп болды.<ref>{{Cite web|date=1999-11-28|title=RBS issues ultimatum in £27bn bid for NatWest|url=http://www.theguardian.com/business/1999/nov/28/observerbusiness.royalbankofscotlandgroup|access-date=2020-08-20|website=The Guardian|language=en}}</ref> Bank of Scotland ұсынысынан басты айырмашылығы — Royal Bank of Scotland NatWest-тің барлық еншілес компанияларын сақтап қалуды жоспарлады.<ref>{{Cite web|title=Who pushed NatWest?|url=https://www.euromoney.com/article/b1320gfcf2p9jw/who-pushed-natwest|access-date=2020-08-20|website=Euromoney|date=November 1999 |language=en}}</ref> Ағылшынның «[[Big Four (banks)|Үлкен төрттік]]» клирингтік банктерінің бірі болған NatWest екі шотланд банкінен де едәуір ірі болғанымен, соңғы жылдардағы әлсіз қаржылық көрсеткіштері мен [[Legal & General]] сақтандыру компаниясымен бірігу жоспарының қолдау таппауы салдарынан оның акцияларының бағасы 26%-ға төмендеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/626198.stm |work=BBC News |title=NatWest takeover: a chronology |date=10 February 2000 |access-date=10 April 2010}}</ref> 2000 жылғы 11 ақпанда Royal Bank of Scotland дұшпандық сатып алу күресінің жеңімпазы деп жарияланып, [[HSBC|HSBC Holdings]]-тен кейінгі Ұлыбританиядағы екінші ірі банк тобына айналды.<ref>{{Cite news|title=RBS to change name to NatWest and shrink investment bank|url=https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/f3790dec-4ef9-11ea-95a0-43d18ec715f5 |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2020-08-20|newspaper=Financial Times|date=14 February 2020 }}</ref> NatWest дербес банк бренді ретінде сақталып қалды, алайда банктің көптеген әкімшілік және операциялық қызметтері Royal Bank-пен біріктірілді. Соның салдарынан Ұлыбритания бойынша 18 мыңнан астам жұмыс орны қысқартылды.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/639201.stm NatWest merger's mixed fortunes] BBC News, 2000</ref> === NatWest пен Royal Bank of Scotland-тың біріктірілуі === Ақпараттық технологияларды біріктіру жобасының құны үш жылдық жоба үшін жылына 1,5 млрд фунт стерлингке бағаланды, ал жоба аяқталғаннан кейін жыл сайынғы инвестициялық қайтарымы 1,5 млрд фунт стерлинг болады деп күтілді. Жоба аяқталған кезде оған ішкі қызметкерлерден бөлек 10 мыңға дейін келісімшарт негізінде жұмыс істейтін маман тартылды.<ref>{{Cite web |last=Baker |first=Stephen |date=2020 |title=Takeover of the NatWest Banking Group by the Royal Bank of Scotland |url=https://archivesit.org.uk/blog/the-takeover-of-the-natwest-banking-group-by-the-royal-bank-of-scotland/ |access-date=8 December 2025 |website=Archives of (UK) IT}}</ref> Бұл жобаның дәстүрлі IT-интеграция жобаларынан басты айырмашылығы «Wachovia стратегиясы» деп сипатталған тәсілді қолдану болды. Бұл тәсіл бойынша сатып алынған банктің IT-активтері сатып алушы банктің жүйесіне тікелей біріктірілмеді. Оның орнына IT-активтеріне қатысты деректер шығарылып, түрлендіріліп және RBS-тің IT жүйелеріне жүктелді (ETL).<ref>{{Cite web |last=Murphy |first=Chris |date=June 1, 2012 |title=5 Critical Tactics In The Wells Fargo-Wachovia Integration |url=https://www.informationweek.com/it-sectors/5-critical-tactics-in-the-wells-fargo-wachovia-integration}}</ref> === Әрі қарай кеңеюі === [[Сурет:Royal Bank of Scotland. - geograph.org.uk - 26163.jpg|thumb|2005 жылы салынып жатқан жаңа штаб-пәтер]] 2005 жылғы тамызда банк Қытайдағы қызметін кеңейтіп, [[Bank of China]] банкінің 10% үлесін 1,7 млрд фунт стерлингке сатып алды.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4162170.stm |work=BBC News |title=RBS leads $3.1bn China investment |date=18 August 2005 |access-date=10 April 2010}}</ref> Кейін бұл үлес 2009 жылға қарай сатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.scmp.com/article/730012/rbs-chief-regrets-sale-43pc-stake-bank-china|title=RBS chief regrets sale of 4.3pc stake in Bank of China|date=9 November 2010|newspaper=South China Morning Post|access-date=11 April 2021}}</ref> 2005 жылы банк Эдинбург қаласының шетіндегі [[Гогарбёрн]] ауданында жаңа халықаралық штаб-пәтерін салды. Оның ресми ашылу рәсіміне [[II Елизавета]] патшайым мен [[Филипп, Эдинбург герцогі|Эдинбург герцогы Филипп]] қатысты.<ref>{{cite web |url=https://webarchive.nrscotland.gov.uk/20201116163647/http://www2.gov.scot/News/Releases/2005/09/14110145 |title=New RBS headquarters|publisher=Scottish Government |date=14 September 2005 |access-date=30 July 2025}}</ref> Топ 2007 жылғы қазанда нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін сатып алған бельгиялық [[Fortis (finance)|Fortis]] банкі мен испаниялық [[Banco Santander]] банкін қамтыған консорциумның құрамына кірді.<ref>{{Cite news|date=2007-10-09|title=Consortium Wins Control of ABN Amro|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2007/10/09/business/worldbusiness/09bank.html|access-date=2020-08-20|issn=0362-4331}}</ref> Бәсекелестер RBS нидерландтық банк үшін шамадан тыс көп төлеген деп болжады,<ref name=":0">{{Cite news| url=https://www.theguardian.com/business/2007/oct/07/money1 | work=The Guardian | location=London | title=Barclays boss: RBS overpaid for ABN Amro | first=Ruth | last=Sunderland | date=8 October 2007 | access-date=10 April 2010}}</ref> алайда банк ABN AMRO үшін төленген 49 млрд фунт стерлингтің тек 10 млрд фунт стерлингі ғана (Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 167 фунт стерлингке тең) RBS үлесіне тиесілі болғанын мәлімдеді.<ref name="RBStodownsize" /><ref name=":0" /> Кейінірек банк өзінің халықаралық қатысу ауқымын қысқартатынын жариялады. «Мұны өте анық айтқым келеді: RBS әлемдегі ең ірі банк болуға ұмтылған кезең түбегейлі аяқталды», — деді банкке төрт ай бұрын ғана басшылыққа келген бас атқарушы директор [[Росс Макьюэн]] төрт жыл ішінде шығындарды 5 млрд фунт стерлингке қысқарту жоспарын таныстыру кезінде. «Біздің мақсатымыз — Ұлыбритания клиенттеріне қызмет көрсететін банк болу», — деп қосты ол.<ref name="RBStodownsize">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-your-money-26365616|title=RBS: Ross McEwan speech in full|publisher=BBC|date=27 February 2014|access-date=20 August 2020}}</ref> === 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысы === 2008 жылғы 22 сәуірде RBS басымдықпен акция шығару арқылы жаңа капитал ретінде 12 млрд фунт стерлинг тартатынын жариялады. Бұл қаражат несие нарығындағы позициялардан туындаған 5,9 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[активтердің құнсыздануы]]н өтеуге және ABN AMRO банкін сатып алғаннан кейін резервтерін нығайтуға бағытталды. Ол кезде бұл Ұлыбританияның корпоративтік тарихындағы ең ірі басымдықпен акция шығару болды.<ref>{{Cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7359940.stm | title=RBS sets out £12bn rights issue | work=[[BBC News]] | date=22 April 2008}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.nbcnews.com/id/wbna24252983 | title=RBS announces biggest stock sale in UK history | work=[[NBC News]] | date=22 April 2008}}</ref> Банк сондай-ақ қосымша қаражат тарту мақсатында өзінің кейбір еншілес компанияларын, әсіресе [[Direct Line]] және [[Churchill Insurance|Churchill]] сақтандыру бөлімшелерін сату мүмкіндігін қарастыратынын мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7359940.stm |work=BBC News |title=RBS sets out £12bn rights issue |date=22 April 2008 |access-date=10 April 2010}}</ref> Сонымен қатар, банктің Tesco Bank-тегі үлесін 2008 жылы Tesco компаниясы 950 млн фунт стерлингке сатып алды.<ref name="Sky">{{cite news |url=http://news.sky.com/skynews/Home/Business/Tesco-Pays-Royal-Bank-Of-Scotland-950m-In-New-Personal-Finance-Deal/Article/200807415058484?lpos=Business_2&lid=ARTICLE_15058484_Tesco%2BPays%2BRoyal%2BBank%2BOf%2BScotland%2B%25C2%25A3950m%2BIn%2BNew%2BPersonal%2BFinance%2BDeal |title=Tesco Pays £950m To Become Bank |publisher=Sky News |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008}}</ref><ref name="Butter">{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?view=DETAILS&grid=A1YourView&xml=/money/2008/07/28/bcntesco228.xml |title=Tesco eyes mortgages and current accounts in plan to take on UK's high street banks |newspaper=The Telegraph |date=28 July 2008 |access-date=28 July 2008 |first1=Emma |last1=Thelwell |first2=Myra |last2=Butterworth}}</ref> 2008 жылғы 13 қазанда банкті қайта капиталдандыру мақсатында Ұлыбритания үкіметінің топтағы 58%-ға дейінгі үлесті иеленетіні жарияланды. Мұндағы мақсат «жарамды мекемелерге ұсынылған қайта капиталдандыру бағдарламасы арқылы Ұлыбритания банктері мен құрылыс қоғамдарына өздерінің қаржылық жағдайын қайта құрылымдай отырып, нақты экономиканы қолдауын сақтап қалуға мүмкіндік беру үшін олардың ресурстарын нығайтатын жаңа [[бірінші деңгейлі капитал]]ды қолжетімді ету» болды.<ref>{{Cite press release | title = Treasury statement on financial support to the banking industry | publisher = [[HM Treasury]] | date = 13 October 2008 | url = http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | access-date = 14 October 2008 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20081015032416/http://www.hm-treasury.gov.uk/press_105_08.htm | archive-date = 15 October 2008 | df = dmy-all }}</ref> [[HM Treasury]] қаржы секторының күйреуіне жол бермеу үшін Royal Bank of Scotland Group, [[Lloyds Bank|Lloyds TSB]] және [[HBOS]] банктеріне 37 млрд фунт стерлинг (64 млрд АҚШ доллары, 47 млрд еуро, бұл Ұлыбританияның әрбір азаматына шаққанда 617 фунт стерлингге тең) көлемінде жаңа капитал құйды. Алайда үкімет бұл қадамның «кәдімгі мемлекеттік меншікке алу» емес екенін және банктердің «тиісті уақытта» қайтадан жеке инвесторлардың иелігіне қайтарылатынын атап өтті.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/politics/7666695.stm |title=Brown: We'll be rock of stability |work=BBC News |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref><ref>{{cite news |last=Jones |first=Sarah |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601102&sid=aCMY6HCQ_Tjc&refer=ukU.K |title=bloomberg.com, Stocks Rebound After Government Bank Bailout; Lloyds Gains |publisher=Bloomberg |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> [[Қазынашылық канцлері|Қазынашылықтың канцлері]] [[Алистер Дарлинг]] Ұлыбритания үкіметінің банктерді құтқару жоспарынан пайда көретінін мәлімдеді, өйткені үкімет RBS-ті бақылаудың белгілі бір бөлігін 5 млрд фунт стерлинг көлеміндегі артықшылықты акциялар және қосымша 15 млрд фунт стерлинг көлеміндегі жай акциялардың эмиссиясына андеррайтинг жасау есебінен алатын болды. Егер акционерлер акциялар шығарылымына мүлдем қатыспаса, үкіметтің RBS-тегі жалпы үлесі 58%-ды, ал егер барлық акционерлер толық қатысса, үкіметтің үлесі 0%-ды құрар еді.<ref>{{cite news |author=Hélène Mulholland |url=https://www.theguardian.com/politics/2008/oct/13/alistairdarling-economy |title=Darling: UK taxpayer will benefit from banks rescue |work=The Guardian |location=UK |date=13 October 2008 |access-date=18 April 2011}}</ref> Алайда 2008 жылғы қазанда RBS ұсынған жаңа акциялардың жалпы көлемінің небәрі 56 миллионнан азы, яғни 0,24%-ы ғана инвесторлар тарапынан сатып алынды.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/3532604/RBS-now-58pc-owned-by-UK-government.html RBS now 58% owned by UK Government] Telegraph, 28 November 2008</ref> Осы құтқару шарасының нәтижесінде топтың бас атқарушы директоры [[Фред Гудвин]] қызметінен кету туралы өтініш берді және ол қабылданды. [[Том Маккиллоп|Сэр Том Маккиллоп]] та келісімшартының мерзімі 2009 жылғы наурызда аяқталғаннан кейін директорлар кеңесінің төрағасы қызметінен кететінін растады. Гудвиннің орнына бұған дейін [[British Land]] компаниясының бас атқарушы директоры болған Стивен Хестер тағайындалды. Ол Royal Bank of Scotland-тағы қызметіне 2008 жылғы қарашада кірісті.<ref>{{cite web |url=https://www.standard.co.uk/business/it-s-a-good-time-for-hester-to-quit-property-for-rbs-6935877.html |title=It is a good time for Hester to quit property for RBS |publisher=Thisislondon.co.uk |date=14 October 2008 |access-date=18 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090126111749/http://www.thisislondon.co.uk/standard-business/article-23572572-details/It%E2%80%99s+a+good+time+for+Hester+to+quit+property+for+RBS/article.do |archive-date=26 January 2009 |url-status=live}}</ref> 2009 жылғы 19 қаңтарда Ұлыбритания үкіметі жеке тұлғалар мен бизнеске берілетін несиелеуді қайта жандандыру мақсатында [[Ұлыбританиядағы банк ісі|Ұлыбританияның банк жүйесіне]] қосымша қаражат құятынын жариялады. Жоспар аясында мемлекет қолдайтын сақтандыру тетігін құру көзделді. Бұл схема банктерге бұрын берілген несиелердің өтелмей қалу тәуекелін сақтандыруға мүмкіндік беріп, банк секторына деген сенімді қалпына келтіруге бағытталды.<ref>[https://web.archive.org/web/20151018033819/http://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7838347.stm UK banking plan faces criticism] BBC News, 19 January 2009</ref> Сонымен қатар, үкімет 2008 жылғы қазанда RBS-тен сатып алған [[артықшылықты акциялар]]ды жай акцияларға айырбастау ниеті бар екенін жариялады. Бұл артықшылықты акциялар бойынша жыл сайынғы 12% купондық төлемді (жылына 600 млн фунт стерлинг) жоятын еді, бірақ сонымен бірге мемлекеттің банктегі үлесін 58%-дан 70%-ға дейін арттыратын болды.<ref name=loss>[https://newsvote.bbc.co.uk/2/hi/business/7836882.stm RBS shares plunge on loss] BBC News, 19 January 2009</ref> Сол күні RBS [[сауда туралы есеп]]ті (trading statement) жариялап, толық жылдық сауда шығыны ([[активтердің құнсыздануы]]н есептемегенде) 7–8 млрд фунт стерлинг аралығында болады деп күтілетінін мәлімдеді. Сонымен қатар топ шамамен 20 млрд фунт стерлинг көлеміндегі [[гудвилл]]дің (негізінен нидерландтық [[ABN AMRO]] банкін [[сатып алу]]ға байланысты) [[активтердің құнсыздануы]]н жариялады. Жалпы 28 млрд фунт стерлингтік шығын Ұлыбритания корпоративтік тарихындағы ең ірі жылдық шығын болар еді (нақты көрсеткіш 24,1 млрд фунт стерлингті құрады). Соның нәтижесінде [[2009 жылғы «Көк дүйсенбі» қор нарығының құлдырауы]] кезінде топ акцияларының бағасы бір күннің ішінде 66%-дан астамға төмендеп, бір акция үшін 10,9 пенске дейін құлдырады. Бұл 52 аптадағы ең жоғары көрсеткіш болған бір акцияға шаққандағы 354 пенстен 97%-ға төмендеу еді.<ref name=loss/> === 2008 жылдың ортасынан кейін === RBS-тің [[Bank of China]] (BoC) банкіндегі 4,26% үлесін сақтап қалу жөніндегі келісімшарттық міндеттемесі 2008 жылғы 31 желтоқсанда аяқталды, ал бұл акциялар 2009 жылғы 14 қаңтарда сатылды. Валюта бағамдарының ауытқуына байланысты RBS бұл мәміледен пайда тапқан жоқ. [[Шотландия газеттері|Шотландия баспасөзі]] бұл қадамның екі себебін атады: [[HM Treasury]]-ге тиесілі банктің шектеулі [[қаржылық капитал]]ын Ұлыбритания нарығына шоғырландыру қажеттілігі және RBS-тің Қытайдағы өз операцияларын дамыту мүмкіндігі.<ref name="een1">{{Cite journal | title=RBS confirms sale of £1.6bn China stake| journal=Edinburgh Evening News| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-confirms-sale-of-16bn.4873405.jp}}</ref><ref name="scotsman">{{Cite journal | author=Martin Flanagan| title=RBS sells Bank of China stake in a clear sign that retrenchment rules| journal=The Scotsman| year=2009| volume=January| issue=14| url=http://business.scotsman.com/bankinginsurance/RBS-sells-Bank-of-China.4872360.jp}}</ref> Сондай-ақ 2009 жылғы наурызда RBS өз трейдерлерінің [[Фред Гудвин]]нің басшылығымен жоғары тәуекелді ипотекалық несиелермен қамтамасыз етілген бағалы қағаздарды сатып алу және сатумен айналысқанын жариялады.<ref>{{Cite news|last=Winnett |first=Robert |url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322195948/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/recession/5025115/RBS-traders-hid-toxic-debt.html |url-status=dead |archive-date=22 March 2009 |title=RBS traders hid toxic debt |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=20 March 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы қыркүйекте RBS пен NatWest овердрафт бойынша алынатын комиссияларды едәуір қысқартатынын жариялады. Атап айтқанда, төленбеген операция үшін алынатын комиссия 38 фунт стерлингтен 5 фунт стерлингке, банк картасын дұрыс пайдаланбағаны үшін комиссия 35 фунт стерлингтен 15 фунт стерлингке, ал келісімсіз овердрафтқа шыққаны үшін ай сайынғы қызмет көрсету төлемі 28 фунт стерлингтен 20 фунт стерлингке төмендетілді.<ref name="Guardian">Jones, Rupert. [https://www.theguardian.com/money/2009/sep/07/rbs-natwest-overdraft-charges "Royal Bank of Scotland and NatWest cut overdraft charges"]. ''[[The Guardian]]''. 7 September 2009</ref> Бұл өзгерістер рұқсат етілмеген қарыз алу үшін алынатын комиссиялардың заңдылығы жөніндегі дау [[Лордтар палатасы]]на жеткен кезде енгізілді. Мұндай комиссиялар ағымдағы шоттарға қызмет көрсететін банктерге жыл сайын шамамен 2,6 млрд фунт стерлинг табыс әкеледі деп есептелді.<ref>Osborne, Hilary. [https://www.theguardian.com/money/2009/jun/23/banks-charges-appeal "Bank charges appeal reaches House of Lords"]. ''[[The Guardian]]'' 23 June 2009</ref> [[Which?|Consumers' Association]] ұйымының бас атқарушы директоры Питер Викари-Смит: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам және тұтынушылардың қысымының жеңісі», — деп мәлімдеді.<ref name="Guardian" /> 2009 жылғы қарашада RBS бұған дейін жоспарланған 16 мың жұмыс орнының қысқаруына қосымша тағы 3 700 жұмыс орнын қысқартатынын жариялады. Сонымен қатар үкіметтің компаниядағы үлесі 70%-дан 84%-ға дейін ұлғайды.<ref>{{Cite news|author=Jill Treanor |url=https://www.theguardian.com/business/2009/nov/02/rbs-slash-costs-cuts-jobs |title=RBS axes 3,700 jobs as taxpayer stake hits 84% |work=Guardian |location=UK |date=2 November 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2009 жылғы желтоқсанда RBS директорлар кеңесі өзінің негізгі акционері — Ұлыбритания үкіметіне қарсы шықты. Егер банктің инвестициялық бөлімшесі қызметкерлеріне 1,5 млрд фунт стерлинг көлемінде сыйақы төлеуге рұқсат берілмесе, олар қызметінен кететінін мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8392147.stm |title=RBS board could quit if government limits staff bonuses |work=BBC News |date=3 December 2009 |access-date=18 April 2011}}</ref> 2010 жылдың соңында Royal Bank of Scotland банкінің 100-ден астам жоғары лауазымды басшысы 1 млн фунт стерлингтен астам сыйақы алды, ал бонустардың жалпы көлемі шамамен 1 млрд фунт стерлингке жетті. Бұл банк мемлекет тарапынан қаржылық құтқаруға қарамастан, 2010 жылды 1,1 млрд фунт стерлинг шығынмен аяқтаған кезде орын алды. Дегенмен, бұл көрсеткіш 2009 жылғы 3,6 млрд фунт стерлинг шығынмен және 2008 жылғы рекордтық 24 млрд фунт стерлинг шығынмен салыстырғанда жақсарған еді. 2010 жылы қызметкерлерге төленген бонустардың жалпы көлемі 950 млн фунт стерлингтен асты. Бас атқарушы директор Стивен Хестердің бір жылдағы төлемдері 8 млн фунт стерлингті құрады. [[Unite the Union]] кәсіподағының бас хатшысы [[Лен Маккласки]]: «Салық төлеушілер бұл банктің 84%-ына иелік ете отырып, оның инвестициялық банкирлеріне әлі де осыншалықты жомарт сыйақы төлеуі қалай мүмкін екенін түсінбей дал болады», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2011/feb/24/rbs-bankers-bonuses-despite-loss |work=The Guardian |title=RBS bankers get £950 million in bonuses despite £1.1bn loss |date=21 February 2011 |location=London |first=Jill |last=Treanor}}</ref> 2011 жылғы қазанда [[Moody's]] RBS-ті қоса алғанда Ұлыбританияның 12 қаржы ұйымының несиелік рейтингін төмендетті. Агенттік бұл шешімін олардың қаржылық әлсіздігімен түсіндірді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-15211230 UK financial firms downgraded by Moody's rating agency], BBC News (7 October 2011)</ref> 2012 жылғы қаңтарда Хестердің сыйақысына қатысты баспасөзде дау туды. Оған жалпы құны 963 мың фунт стерлинг болатын акцияларға опциондар ұсынылды. Олар ұзақ мерзімді ынталандыру жоспары аясында сақталып, тек қатаң мақсатты көрсеткіштерге қол жеткізген жағдайда ғана төленуі тиіс еді. Егер бұл талаптар орындалмаса, сыйақы кері қайтарылатын болды. Қазынашылық бұл төлемге рұқсат берді, өйткені үкімет негізгі акционер ретінде оған тыйым салса, Хестер мен директорлар кеңесінің көптеген мүшелері қызметінен кетуі мүмкін деп қауіптенді.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/business-16752392 Treasury feared Hester and board would quit] ''BBC News'', 26 January 2012</ref> Алайда баспасөздегі қатты сыннан кейін<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/27/david-cameron-stephen-hester-bonus?newsfeed=true Stephen Hester bonus puts David Cameron under pressure] Guardian, 27 January 2012</ref><ref name=waive>[https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/banksandfinance/9046377/Sir-Philip-Hampton-waives-1.4m-share-award.html Sir Philip Hampton waives £1.4m share award] ''The Telegraph'', 28 January 2012</ref><ref>[https://www.reuters.com/article/rbs-idUSWLA205920120128 RBS chairman waives share-based bonus] Reuters, 28 January 2012</ref> директорлар кеңесінің төрағасы сэр Филип Хэмптон дауға дейін бірнеше апта бұрын өзіне тиесілі 1,4 млн фунт стерлинг көлеміндегі сыйақыдан бас тартқаны белгілі болды.<ref name=waive/> Сол кезде Швейцарияда демалыста жүрген Хестер де көп ұзамай өз сыйақысынан бас тартты.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2012/jan/30/rbs-stephen-hester-bonus-reaction RBS boss Stephen Hester waives bonus: reaction] ''The Guardian'', 30 January 2012</ref> 2012 жылғы маусымда төлемдерді өңдеу бағдарламасын жаңарту сәтсіз аяқталып, соның салдарынан клиенттердің едәуір бөлігі өз шоттарына ақша аудара немесе олардан қаражат шығара алмады. Осыған байланысты RBS жексенбі күні бірнеше бөлімшесін ашуға мәжбүр болды. Бұл банктің өз тарихында бөлімшелерін алғаш рет жексенбіде ашуы еді.<ref>{{cite web |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2012/06/24/natwest-branches-open-on-sunday-computer-gitch_n_1621907.html |title=Natwest Branches Open on Sunday To Help Customers After Computer Glitch |work=The Huffington Post UK |access-date=21 March 2015 |date=24 June 2012}}</ref> RBS 2013 жылғы 12 маусымда бас атқарушы директор Стивен Хестердің 2013 жылғы желтоқсанда қызметінен кететінін жариялады. Бұл өзгеріс қаржы институтының 2014 жылдың соңына дейін қайтадан жеке меншікке өтуіне дайындықтың бір бөлігі ретінде түсіндірілді. Өтпелі кезеңдегі қызметі үшін Хестерге 12 айлық жалақысы мен жеңілдіктері ретінде 1,6 млн фунт стерлинг, сондай-ақ 4 млн фунт стерлингке дейінгі акцияларды алу мүмкіндігі берілді. RBS мәлімдемесінде Хестердің ізбасарын іздеу жұмыстары жарияланған күннен бастап басталатыны айтылды.<ref>{{cite news|title=Royal Bank of Scotland CEO Stephen Hester to stand down|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-22881526|access-date=13 June 2013|work=BBC News|date=12 June 2013|author=Robert Peston}}</ref> 2013 жылғы шілдеде RBS-тің бөлшек банкинг бөлімінің басшысы Росс Макьюэн Хестердің орнына жаңа бас атқарушы директор болып тағайындалды.<ref>{{cite news|title=RBS selects McEwan as new chief|url=https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210211236/https://www.ft.com/content/0935a53c-fa0b-11e2-98e0-00144feabdc0#axzz3EMs3ySli|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=25 September 2014|newspaper=Financial Times|date=31 July 2013|author=Patrick Jenkins|url-status=live}}</ref> 2015 жылғы 4 тамызда Ұлыбритания үкіметі акцияларды қайтадан жеке секторға сату үдерісін бастады. Нәтижесінде оның жай акциялардағы үлесі 61,3%-дан 51,5%-ға дейін, ал жалпы экономикалық үлесі (B санатындағы акцияларды қоса алғанда) 78,3%-дан 72,9%-ға дейін төмендеді. 2018 жылғы 5 маусымда үкімет [[UK Government Investments]] арқылы иелігіндегі үлесті 62,4%-ға дейін қысқартты,<ref>RBS, [http://investors.rbs.com/share-data/equity-ownership-statistics.aspx Equity Ownership Statistics], accessed 9 June 2018</ref> бұл ретте 2 млрд фунт стерлинг шығынға ұшырады.<ref name="fnlondon1">{{cite web|last=Agini |first=Samuel |url=https://www.fnlondon.com/articles/uk-government-continues-privatisation-of-rbs-royal-bank-of-scotland-20180604 |title=Government faces questions over £2bn hit on RBS share sale |publisher=Fnlondon.com |access-date=7 September 2018}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:NatWest Group]] [[Санат:1969 жылы Шотландияда құрылғандар]] [[Санат:Эдинбургте орналасқан банктер]] [[Санат:1969 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1969 жылы құрылған британдық компаниялар]] [[Санат:Ұлыбританияның инвестициялық банктері]] [[Санат:Эдинбургте орналасқан корольдік патронаждағы ұйымдар]] [[Санат:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] l90qfc48fs561d09yb6upg9lbojolyo Қатысушы талқылауы:ШЫҢҒЫСХАН КЕМЕЛБЕК 3 784502 3638835 2026-08-03T13:23:09Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3638835 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ШЫҢҒЫСХАН КЕМЕЛБЕК}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) q60cksw2puh4gg6efj6xka1kq57pgb9 Санат:NatWest Group 14 784503 3638845 2026-08-03T13:53:22Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эдинбургте орналасқан банктер]] [[Санат:Штаб-пәтері Шотландияда орналасқан трансұлттық компаниялар]] 3638845 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эдинбургте орналасқан банктер]] [[Санат:Штаб-пәтері Шотландияда орналасқан трансұлттық компаниялар]] 05xpun58b2vfipu4yaq9eychfz5udil Қатысушы талқылауы:Эльбрус Утемуратов 3 784504 3638850 2026-08-03T15:59:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3638850 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Эльбрус Утемуратов}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:59, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) mo47ahwysxe3dtc62kjn4nwvguwp14q Санат:1969 жылы құрылған банктер 14 784505 3638856 2026-08-03T16:32:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1960 жылдары құрылған банктер]] 3638856 wikitext text/x-wiki [[Санат:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1960 жылдары құрылған банктер]] fr3djps0mrpptr227bhq5gl756lz52z Санат:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары 14 784506 3638857 2026-08-03T16:39:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1969 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3638857 wikitext text/x-wiki [Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1969 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 1tcm2l52l63tcjiwv5ggu138iouzmuh 3638858 3638857 2026-08-03T16:39:24Z 1nter pares 146705 /* */ 3638858 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құрылған жылы бойынша қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:1969 жылы құрылған компаниялар]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] 3fj1kg0yy8qiqz4zxf9y16p2ki7ts9a Commonwealth Bank of Australia 0 784507 3638861 2026-08-03T16:48:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = Commonwealth Bank logo 2020.svg |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі... 3638861 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = Commonwealth Bank logo 2020.svg |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> pkx5s55rmhz0f49d5eldtcdcnl0wtwb 3638862 3638861 2026-08-03T16:49:05Z 1nter pares 146705 3638862 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = Commonwealth Bank logo 2020.svg |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t8zdil4tkfdl7f7qsd4a3h2cim846p2 3638863 3638862 2026-08-03T16:49:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3638863 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nljdgrjqi9j9fnd4z8qpia5at3uqurt 3638864 3638863 2026-08-03T16:50:19Z 1nter pares 146705 3638864 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ofb4x8lo1glt4zy1ql8b3xv69mfy5r6 3638865 3638864 2026-08-03T16:51:57Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638865 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5fvv2w16gph6qyqdtyppwtfkjtb4fqc 3638866 3638865 2026-08-03T16:52:40Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638866 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5k4rr5pitip2nujb6g6zzf8hh0ggh3p 3638867 3638866 2026-08-03T16:53:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638867 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c9bh4usf0bf0fcsxribbiynims7d852 3638868 3638867 2026-08-03T16:54:41Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638868 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3dxjsgyae4ximwb5pi5flw3w5fp65f8 3638869 3638868 2026-08-03T16:55:29Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638869 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t0rfgqgh9bieoikknpcg9sqpq0sst86 3638870 3638869 2026-08-03T16:56:12Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638870 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} je1oftobhugtuudlbgs10sijdrrc14y 3638871 3638870 2026-08-03T16:57:00Z 1nter pares 146705 3638871 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i8vz9upyxuex2omwbw3weel2vmcedee 3638872 3638871 2026-08-03T16:57:37Z 1nter pares 146705 3638872 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Меншік иелері мен басшылығы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} che69j5lwewxxemx3t7v8jxrld6rrt1 3638873 3638872 2026-08-03T16:58:01Z 1nter pares 146705 /* Меншік иелері мен басшылығы */ 3638873 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 296ffyyp6tfy9ovkc2nv22hzagss6dx 3638874 3638873 2026-08-03T16:59:47Z 1nter pares 146705 /* Меншік иелері мен басшылығы */ 3638874 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hf8lon0s62amn9ft3qhy7q01kfqtu6i 3638875 3638874 2026-08-03T17:01:34Z 1nter pares 146705 /* Меншік иелері мен басшылығы */ 3638875 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3aq0e08bvoe8f9b5prk6ejwlnbwxggu 3638876 3638875 2026-08-03T17:02:33Z 1nter pares 146705 /* Штаб-пәтері */ 3638876 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 61we8yftusdcqpwzh7u644i8adly3x0 3638877 3638876 2026-08-03T17:03:57Z 1nter pares 146705 3638877 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 95en25p2zwjuxo34zn5wifoxmronyc5 3638878 3638877 2026-08-03T17:04:33Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638878 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lov6sjnbdzwr2668qby9txtjvfsod8c 3638879 3638878 2026-08-03T17:04:57Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638879 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} tfs984fvphyh9s3oftztjfhi0uaiavi 3638880 3638879 2026-08-03T17:06:15Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638880 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5hxz81fzobjg4bjyuspvp1htdj0vy6j 3638881 3638880 2026-08-03T17:07:25Z 1nter pares 146705 3638881 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8bos1v5uitilf47x74mor21h1pmtp62 3638882 3638881 2026-08-03T17:08:16Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638882 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dtyhcmdmg71uzt3hp7i5qnm7zw6zg2s 3638883 3638882 2026-08-03T17:09:44Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638883 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0qtz1y1xgf815txos2g6l8vqv6ouoqv 3638885 3638883 2026-08-03T17:11:34Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638885 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l30mzzcmn381h4eddr50rumw539xgjm 3638888 3638885 2026-08-03T17:13:52Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638888 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> 1981 жылдан 2019 жылға дейін банк «[[Жыл аустралиялығы]]» сыйлығының демеушісі болды.<ref>[https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html CBA and National Australia Day Council End 38 Year Partnership] {{Wayback|url=https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html |date=20200703125834 }}{{ref|en}} // ''commbank.com.au'' // 24 мамыр 2019</ref> == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2iyj8szi1c6epj47f3kef4pcxubmqsc 3638889 3638888 2026-08-03T17:15:21Z 1nter pares 146705 /* Қызметі */ 3638889 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> 1981 жылдан 2019 жылға дейін банк «[[Жыл аустралиялығы]]» сыйлығының демеушісі болды.<ref>[https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html CBA and National Australia Day Council End 38 Year Partnership] {{Wayback|url=https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html |date=20200703125834 }}{{ref|en}} // ''commbank.com.au'' // 24 мамыр 2019</ref> {| class="wikitable" |+ Аустралияның «үлкен төрттік» банктері ! !! Активтері,<br>млрд A$ !! Депозиттері,<br>млрд A$ !! Меншікті<br>капиталы,<br>млрд A$ !! Түсімі,<br>млрд A$ !! Таза пайдасы,<br>млрд A$ !! Нарықтық<br>капитализациясы,<br>млрд A$ !! Қызметкерлері,<br>мың адам |- | [[Australia and New Zealand Banking Group]] || 1042 || 682 || 61,3 || 17,64 || 3,58 || 79,3 || 38,6 |- | Commonwealth Bank of Australia || 1014 || 702 || 72,01 || 23,93 || 9,63 || 177 || 41,8 |- | [[Westpac]] || 912 || 591 || 68,07 || 20,18 || 2,29 || 93,6 || 36,8 |- | [[National Australia Bank]] || 867 || 546 || 61,29 || 17,26 || 2,56 || 86 || 34,9 |} == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 13542sdc7co6witfcksg9dwibfo43b5 3638890 3638889 2026-08-03T17:16:53Z 1nter pares 146705 3638890 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> 1981 жылдан 2019 жылға дейін банк «[[Жыл аустралиялығы]]» сыйлығының демеушісі болды.<ref>[https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html CBA and National Australia Day Council End 38 Year Partnership] {{Wayback|url=https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html |date=20200703125834 }}{{ref|en}} // ''commbank.com.au'' // 24 мамыр 2019</ref> {| class="wikitable" |+ Аустралияның «үлкен төрттік» банктері ! !! Активтері,<br>млрд A$ !! Депозиттері,<br>млрд A$ !! Меншікті<br>капиталы,<br>млрд A$ !! Түсімі,<br>млрд A$ !! Таза пайдасы,<br>млрд A$ !! Нарықтық<br>капитализациясы,<br>млрд A$ !! Қызметкерлері,<br>мың адам |- | [[Australia and New Zealand Banking Group]] || 1042 || 682 || 61,3 || 17,64 || 3,58 || 79,3 || 38,6 |- | Commonwealth Bank of Australia || 1014 || 702 || 72,01 || 23,93 || 9,63 || 177 || 41,8 |- | [[Westpac]] || 912 || 591 || 68,07 || 20,18 || 2,29 || 93,6 || 36,8 |- | [[National Australia Bank]] || 867 || 546 || 61,29 || 17,26 || 2,56 || 86 || 34,9 |} == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Commonwealth Bank]] [[Category:1911 жылы құрылған компаниялар]] [[Category:1911 жылы құрылған банктер]] [[Category:Аустралия банктері]] [[Category:Аустралияның бағалы қағаздар биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:S&P/ASX 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Сиднейде орналасқан қаржылық қызмет көрсететін компаниялар]] [[Category:Аустралия Достастығы үкіметінің бұрынғы компаниялары]] [[Category:Көпұлтты банктер]] ezn8ldwzr6kpdabsml4tf6cbp35ha8s 3638896 3638890 2026-08-03T17:33:52Z 1nter pares 146705 /* */ 3638896 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = 23,926 млрд (аустралия доллары)<br><small>$17,7 млрд (2020)</small><ref name="AR2020">{{cite web|title=Annual Report - 2020|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy20/cba-2020-annual-report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2021-07-11|lang=en|archive-date=2021-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324090122/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy20/cba-2020-annual-report.pdf|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> 1981 жылдан 2019 жылға дейін банк «[[Жыл аустралиялығы]]» сыйлығының демеушісі болды.<ref>[https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html CBA and National Australia Day Council End 38 Year Partnership] {{Wayback|url=https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html |date=20200703125834 }}{{ref|en}} // ''commbank.com.au'' // 24 мамыр 2019</ref> {| class="wikitable" |+ Аустралияның «үлкен төрттік» банктері ! !! Активтері,<br>млрд A$ !! Депозиттері,<br>млрд A$ !! Меншікті<br>капиталы,<br>млрд A$ !! Түсімі,<br>млрд A$ !! Таза пайдасы,<br>млрд A$ !! Нарықтық<br>капитализациясы,<br>млрд A$ !! Қызметкерлері,<br>мың адам |- | [[Australia and New Zealand Banking Group]] || 1042 || 682 || 61,3 || 17,64 || 3,58 || 79,3 || 38,6 |- | Commonwealth Bank of Australia || 1014 || 702 || 72,01 || 23,93 || 9,63 || 177 || 41,8 |- | [[Westpac]] || 912 || 591 || 68,07 || 20,18 || 2,29 || 93,6 || 36,8 |- | [[National Australia Bank]] || 867 || 546 || 61,29 || 17,26 || 2,56 || 86 || 34,9 |} == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote" /> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Commonwealth Bank]] [[Category:1911 жылы құрылған компаниялар]] [[Category:1911 жылы құрылған банктер]] [[Category:Аустралия банктері]] [[Category:Аустралияның бағалы қағаздар биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:S&P/ASX 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Сиднейде орналасқан қаржылық қызмет көрсететін компаниялар]] [[Category:Аустралия Достастығы үкіметінің бұрынғы компаниялары]] [[Category:Көпұлтты банктер]] tdqej5qxkcaq4bwtyur0wqw2dggub0c 3638897 3638896 2026-08-03T17:34:30Z 1nter pares 146705 /* Меншік иелері мен басшылығы */ 3638897 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Commonwealth Bank of Australia |логотипі = |суреті = Tumbalong Park DSC08472 (cropped).jpg |сурет атауы = [[Сидней]] қаласындағы Commonwealth Bank Place штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ASX|CBA}}<br>[[S&P/ASX 200]] |қызметі = [[Австралия]], [[Қытай]], [[Еуропалық Одақ]], [[Гонконг]], [[Индонезия]], [[Жапония]], [[Лондон]], [[Жаңа Зеландия]], [[Нью-Йорк]], [[Сингапур]] |құрылды = {{plainlist| * [[22 желтоқсан]] [[1911 жыл|1911]] (мемлекеттік банк) * [[12 қыркүйек]] [[1991 жыл|1991]] (қоғамдық компания) }} |құрушы = |орналасуы = Commonwealth Bank Place South, 11 Harbour Street, [[Сидней]], [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]], [[Австралия]] |басты адамдары = [[Matt Comyn|Мэтт Комин]] <small>(бас атқарушы директор)</small> |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * жеке капитал * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = AUD 73,08 млрд <small>(2024)</small> |айналым = 23,926 млрд (аустралия доллары)<br><small>$17,7 млрд (2020)</small><ref name="AR2020">{{cite web|title=Annual Report - 2020|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy20/cba-2020-annual-report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2021-07-11|lang=en|archive-date=2021-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324090122/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy20/cba-2020-annual-report.pdf|url-status=live}}</ref> |операциялық кіріс = $21,17 млрд <small>(2024)</small> |таза табысы = $9,8 млрд <small>(2024)</small> |активтер = AUD 1,254 трлн <small>(2024)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 53 000+ <small>(2024)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[ASB Bank]] * [[Bankwest]] * [[Colonial First State]] * CommInsure * [[Commonwealth Securities]] * [[Sovereign Limited]] }} |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = {{plainlist| * Business Banking * Institutional Banking and Markets * Retail Banking Services }} |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|commbank.com.au}} |Ортаққор = }} '''Commonwealth Bank of Australia''' ({{IPA|[ˈkɔmənwelθ bæŋk əv ɔːsˈtreɪljə]}}; «'''Аустралия Достастығы банкі'''») — [[Аустралия]], [[Жаңа Зеландия]], [[Фиджи]], Азия елдері, [[АҚШ]] және [[Ұлыбритания]] аумағында қызметін жүзеге асыратын Аустралияның ең ірі [[қаржылық конгломерат]]ы.<ref name="bbc">{{cite web|title=Australia's biggest bank posts record results|url=http://www.bbc.com/news/business-33874215|date=2015-08-12|publisher=[[BBC]]|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160525153256/http://www.bbc.com/news/business-33874215|url-status=live}}</ref> Ол [[National Australia Bank]], [[Australia and New Zealand Banking Group]] және [[Westpac]] банктерімен бірге Аустралияның «үлкен төрттігіне» кіреді. 2016 жылғы жағдай бойынша [[Аустралия қор биржасы]]ндағы ең ірі компания болып табылады.<ref>{{cite web|title=ASX 200 List|url=http://www.asx200list.com/|publisher=ASX 200 List of Companies|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420210603/https://www.asx200list.com/|url-status=live}}</ref> == Тарихы == 1911 жылғы қазанда [[Аустралия лейбористік партиясы|лейбористік]] [[Эндрю Фишер]] үкіметі банктік қызметтің барлық түрлерін жүзеге асыратын, соның ішінде жинақ банкі қызметін атқаратын Commonwealth Bank (Достастық банкі) құру туралы заң жобасын енгізді. Банкті жеті жыл мерзімге тағайындалатын бір ғана басқарушы басқаруы тиіс болды, ал капиталы [[облигация]]лар шығару арқылы жиналуы көзделді. Заң жобасы 1911 жылғы 22 желтоқсанда қабылданды, ал алғашқы бөлімше 1912 жылғы 15 шілдеде [[Мельбурн]]де ашылды. Сондай-ақ Австралия поштасымен жасалған келісімге сәйкес банк қызметтерін пошта бөлімшелері арқылы да көрсетті. 1912 жылы ол [[Тасмания]]ның Жинақ банкімен бірікті, ал 1913 жылға қарай Аустралияның барлық алты штатында бөлімшелері болды. 1914 жылдан бастап банк кәсіпорындарды, сауданы, сондай-ақ үкіметтің [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]қа қатысуын қаржыландыра бастады. 1916 жылы бас кеңсесі [[Сидней]]ге көшірілді.<ref name="RBA">{{cite web|title=A Brief History|url=http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|date=2016|publisher=Reserve Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222126/http://www.rba.gov.au/about-rba/history/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=The beginnings (Early 19th century)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307072245/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/the-beginnings.html|url-status=live}}</ref> 1920 жылы Commonwealth Bank қазынашылықтан банкноттарды шығару функциясын қабылдап алды. Сол жылы [[Квинсленд]]тің Жинақ банкін өз құрамына қосты.<ref>{{cite web|title=Foundation (1912 – 1920)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307071015/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/foundation.html|url-status=live}}</ref> 1924 жылы Достастық банкі туралы заңға түзетулер енгізілді. Соған сәйкес банкті бұдан былай басқарушы емес, басқарушыдан, қаржы министрінен және қаржы магнаттарынан тұратын директорлар кеңесі (директорат) басқаратын болды.<ref name="QS">{{cite web|title=The Story of the Commonwealth Bank|url=http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|publisher=Queen of the South|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121030930/http://www.queenofthesouth.net/uploads/3/0/7/4/3074667/the_story_of_the_commonwealth_bank.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="RA">{{cite web|title=History of the Commonwealth Bank|url=http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|date=2016|publisher=RestoreAustralia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302171321/http://www.restoreaustralia.org.au/history-of-the-commonwealth-bank/|archive-date=2016-03-02|url-status=dead}}</ref> 1931 жылы Commonwealth Bank құрамына [[Жаңа Оңтүстік Уэльс]] пен [[Батыс Аустралия]]ның мемлекеттік жинақ банктері қосылды. 1945 жылы банк орталық банктің барлық дерлік функцияларын алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] аяқталғаннан кейін ол экономиканың қарқынды дамуына ықпал етіп, сондай-ақ Аустралияға [[иммиграция]] бағдарламаларын қолдады.<ref>{{cite web|title=Development as a central bank (1920 – 1960)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307080154/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/development.html|url-status=live}}</ref> 1958–1959 жылдары Commonwealth Bank-тің орталық банк пен коммерциялық банктің функцияларын қатар атқаруына байланысты туындаған қайшылықтардың салдарынан банк екіге бөлінді. Орталық банктің функциялары [[Аустралияның резервтік банкі]]не берілді, ал коммерциялық операцияларды Commonwealth Banking Corporation (CBC, Достастықтың банктік корпорациясы) жүзеге асыра бастады. Оның құрамына Commonwealth Trading Bank of Australia (CTB, Достастықтың сауда банкі), Commonwealth Savings Bank of Australia (CSB, Достастықтың жинақ банкі) және 1960 жылы құрылған Commonwealth Development Bank (CDB, Достастықтың даму банкі) кірді. Commonwealth Development Bank 1974 жылы CBFC қаржы компаниясын құрды, сондай-ақ Аустралиядағы алғашқы [[несиелік карта]] — Bankcard-ты шығарды. 1988 жылы сақтандыру (Commonwealth Life Ltd) және инвестициялық (Commonwealth Management Services Ltd.) еншілес компаниялары құрылды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Banking Corporation (1960 – 1991)|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307085742/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/commonwealth-banking-corporation.html|url-status=live}}</ref> 1991 жылы State Bank of Victoria (Виктория штатының мемлекеттік банкі) сатып алынды. Сол жылы Commonwealth Bank-ті жекешелендіру басталды. 1991 жылы 1,292 млрд АҚШ долларына, 1993 жылы 1,7 млрд АҚШ долларына акциялар сатылды, ал 1996 жылы 5 млрд АҚШ долларына акцияларды орналастыру арқылы жекешелендіру аяқталды. 2000 жылғы маусымда Commonwealth Bank пен Colonial Limited бірікті, сондай-ақ Жаңа Зеландияның ASB Bank банкін сатып алу аяқталды. 2008 жылы британдық [[HBOS]] компаниялар тобынан аустралиялық Bankwest банкі мен St Andrew’s Insurances сақтандыру компаниясы сатып алынды.<ref>{{cite web|title=Privatisation (1991) and subsequent developments|url=https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307082618/https://www.commbank.com.au/about-us/our-company/history/privatisation.html|url-status=live}}</ref> 2018 жылы [[AIA Group|AIA Group Limited]] компаниясына Аустралиядағы (CommInsure Life) және Жаңа Зеландиядағы (Sovereign) сақтандыру бизнесі 3,8 млрд АҚШ долларына сатылды. == Қызметі == Компанияның негізгі бөлімшелері:<ref name="AR2020" /> * '''Бөлшек банк қызметтері''' (''Retail Banking Services'') — жеке тұлғалар мен шағын кәсіпкерлерге көрсетілетін [[Банк операциялары|банктік қызметтер]]; 2019–20 қаржы жылындағы түсімі — 11,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 407 млрд аустралиялық доллар. * '''Кәсіпорындарға банктік қызмет көрсету''' (''Business and Private Banking'') — кәсіпорындарға (оның ішінде ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына), сондай-ақ ауқатты жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету; түсімі — 7,2 млрд аустралиялық доллар, активтері — 197 млрд аустралиялық доллар. * '''Институционалдық банк ісі және нарықтар''' (''Institutional Banking and Markets'') — корпорацияларға, қаржы институттарына және үкіметтерге қызмет көрсету; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 171 млрд аустралиялық доллар. * '''Жаңа Зеландия''' (''New Zealand'') — Жаңа Зеландиядағы банктік қызметтер; түсімі — 2,3 млрд аустралиялық доллар, активтері — 99 млрд аустралиялық доллар. * '''Халықаралық қаржылық қызметтер''' (''IFS and Other Divisions'') — Индонезия, Қытай, Үндістан және Вьетнамдағы қаржылық және сақтандыру қызметтері. Сондай-ақ Commonwealth Bank корпоративтік орталығын қамтиды; түсімі — 0,6 млрд аустралиялық доллар, активтері — 138 млрд аустралиялық доллар. Банк 967 бөлімше мен 3 542 банкоматтан тұратын желі арқылы 16,1 млн клиентке қызмет көрсетеді. Онда 41 778 қызметкер жұмыс істейді, олардың 40 500-і Аустралияда еңбек етеді. 2019–2020 қаржы жылында 23,9 млрд аустралиялық доллар көлеміндегі түсімнің құрылымында 18,6 млрд аустралиялық доллар таза пайыздық табысқа, 5 млрд аустралиялық доллар банктік қызметтен түсетін өзге де табыстарға, 173 млн аустралиялық доллар қорларды басқарудан түскен табысқа және 141 млн аустралиялық доллар сақтандыру қызметтерінен түскен таза табысқа тиесілі болды. Активтер құрылымында негізгі үлесті берілген несиелер құрады (1 трлн аустралиялық доллар активтің 772 млрд аустралиялық доллары), ал міндеттемелер құрылымында қабылданған депозиттер 702 млрд аустралиялық долларды құрады. Қызметінің негізгі өңірі — Аустралия, оған түсімнің 85%-ы және активтердің 93%-ы тиесілі. Commonwealth Bank of Australia-ның Жаңа Зеландияда ([[Окленд (Жаңа Зеландия)|Окленд]]), [[Оңтүстік Африка Республикасы]]нда ([[Йоханнесбург]]), [[АҚШ]]-та ([[Нью-Йорк]]), [[ҚХР]]-да ([[Бейжің]], [[Шанхай]], [[Шэньчжэнь]]), [[Гонконг]]те, [[Үндістан]]да ([[Мумбай]]), [[Индонезия]]да ([[Джакарта]]), [[Жапония]]да ([[Токио]]), [[Сингапур]]да, [[Вьетнам]]да ([[Ханой]], [[Хошимин]]), [[Франция]]да ([[Париж]]), [[Германия]]да ([[Франкфурт]]), [[Мальта]]да ([[Слима]]) және [[Ұлыбритания]]да ([[Лондон]], [[Эдинбург]]) өкілдіктері бар.<ref name="AR2015" /> [[Forbes Global 2000]] нұсқасы бойынша әлемдегі ең ірі жария компаниялар тізімінде Commonwealth Bank 2015 жылы 47-орынға ие болды. Оның ішінде активтері бойынша — 45-орын, таза пайдасы бойынша — 55-орын, нарықтық капитализациясы бойынша — 62-орын, ал айналымы бойынша — 239-орын алды.<ref>{{cite web|title=Commonwealth Bank on the Forbes Global 2000 List|url=https://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|publisher=[[Forbes (журнал)|Forbes]]|access-date=2016-04-21|lang=en|archive-date=2016-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501044956/http://www.forbes.com/companies/commonwealth-bank/|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |+ Қаржылық көрсеткіштері (млрд аустралиялық доллар) ! Жыл !! 2000 !! 2001 !! 2002 !! 2003 !! 2004 !! 2005 !! 2006 !! 2007 !! 2008 !! 2009 !! 2010 !! 2011 !! 2012 !! 2013 !! 2014 !! 2015 !! 2016 !! 2017 !! 2018 !! 2019 !! 2020 |- | Түсім || 6,139 || 8,824 || 9,068 || 9,399 || 10,49 || 11,10 || 12,08 || 13,20 || 14,34 || 16,82 || 19,06 || 19,66 || 19,48 || 20,82 || 22,40 || 23,58 || 23,62 || 25,39 || 26,13 || 23,51 || 23,93 |- | Таза пайда ||1,678 || 2,262 || 2,501 || 2,579 || 2,695 || 3,492 || 4,053 || 4,527 || 4,733 || 4,415 || 6,101 || 6,835 || 7,039 || 7,760 || 8,680 || 9,137 || 9,223 || 9,928 || 9,329 || 8,571 || 9,634 |- | Активтері || 218,3 || 230,4 || 249,6 || 265,1 || 306 || 337,4 || 369,1 || 440,2 || 487,6 || 620,4 || 646,3 || 667,9 || 718,8 || 753,9 || 791,5 || 873,4 || 970,6 || 976,3 || 975,2 || 976,5 || 1014 |- | Меншікті капиталы || 17,47 || 18,39 || 19,03 || 20,02 || 22,41 || 22,64 || 21,34 || 24,44 || 26,14 || 31,44 || 35,57 || 37,29 || 41,62 || 45,54 || 49,35 || 52,99 || 63,92 || 63,66 || 67,86 || 69,65 || 72,01 |} <small>Ескертпе. Деректер Аустралияда қаржы жылы аяқталатын 30 маусымдағы жағдай бойынша берілген.<ref name="AR2020" /><ref name="AR2018">{{cite web|title=Annual Report - 2018|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2018-12-08|lang=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219000802/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/results/fy18/cba-annual-report-2018.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="AR2015">{{cite web|title=Annual Report - 2015|url=https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20160107030045/https://www.commbank.com.au/content/dam/commbank/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/cba-annual-report-30%20June-2015.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=2004 Concise Annual report|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212841/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2004_Concise_Annual_report.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Concise Annual Report 2007|url=https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2017-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170916212519/https://www.commbank.com.au/about-us/shareholders/pdfs/annual-reports/2007_Concise_Annual_report_final.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Annual Report 2011|url=http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|publisher=Commonwealth Bank of Australia|access-date=2016-02-29|lang=en|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308045904/http://www.republicast.com/publications/4211fd0414cb4f88863ef2c64482e571/#p=95&c=0&v=1|url-status=dead}}</ref>.</small> 1981 жылдан 2019 жылға дейін банк «[[Жыл аустралиялығы]]» сыйлығының демеушісі болды.<ref>[https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html CBA and National Australia Day Council End 38 Year Partnership] {{Wayback|url=https://www.commbank.com.au/guidance/newsroom/nadc-partnership-cba-201905.html |date=20200703125834 }}{{ref|en}} // ''commbank.com.au'' // 24 мамыр 2019</ref> {| class="wikitable" |+ Аустралияның «үлкен төрттік» банктері ! !! Активтері,<br>млрд A$ !! Депозиттері,<br>млрд A$ !! Меншікті<br>капиталы,<br>млрд A$ !! Түсімі,<br>млрд A$ !! Таза пайдасы,<br>млрд A$ !! Нарықтық<br>капитализациясы,<br>млрд A$ !! Қызметкерлері,<br>мың адам |- | [[Australia and New Zealand Banking Group]] || 1042 || 682 || 61,3 || 17,64 || 3,58 || 79,3 || 38,6 |- | Commonwealth Bank of Australia || 1014 || 702 || 72,01 || 23,93 || 9,63 || 177 || 41,8 |- | [[Westpac]] || 912 || 591 || 68,07 || 20,18 || 2,29 || 93,6 || 36,8 |- | [[National Australia Bank]] || 867 || 546 || 61,29 || 17,26 || 2,56 || 86 || 34,9 |} == Меншік иелері мен басшылығы == 2016 жылғы ақпандағы жағдай бойынша нарықтық капитализациясы шамамен 120 млрд [[Аустралия доллары|аустралиялық долларды]] (87 млрд АҚШ доллары) құрады.<ref name="quote">{{cite web|title=CBA.AX - Commonwealth Bank of Australia Profile|url=https://www.reuters.com/companies/CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2021-07-10|lang=en|archive-date=2021-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712003514/https://www.reuters.com/companies/CBA.AX|url-status=live}}</ref> Компанияның 800 мың акционері бар. 2018 жылдың ортасындағы жағдай бойынша ең ірі акционерлері: * [[HSBC|HSBC Custody Nominees (Australia) Limited]] — 21,07 %; * [[JPMorgan Chase|J P Morgan Nominees Australia Limited]] — 12,98 %; * [[Citigroup|Citicorp Nominees Pty Limited]] — 5,59 %; * [[BlackRock|BlackRock Group]] — 5,00 %; * National Nominees Limited — 3,25 %; * [[BNP Paribas|BNP Paribas Noms Pty Ltd]] — 2,92 %.<ref name="AR2018" /> * '''Кэтрин Ливингстон''' — 2017 жылдан бері директорлар кеңесінің төрағасы, 2016 жылдан бері директорлар кеңесінің мүшесі. Бұған дейін Telstra Corporation Ltd және CSIRO директорлар кеңесінің төрағасы болған. * '''Мэтт Комин''' — 2018 жылғы 9 сәуірден бері бас атқарушы директор ([[CEO]]), банкте 1999 жылдан бері жұмыс істейді (2010–2012 жылдарды қоспағанда, бұл кезеңде ол [[Morgan Stanley]] компаниясының активтерді басқару жөніндегі аустралиялық еншілес компаниясын басқарған).<ref name="people">{{cite web|title=People: Commonwealth Bank of Australia|url=https://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|publisher=[[Reuters]]|access-date=2016-02-28|lang=en|archive-date=2016-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160302102532/http://www.reuters.com/finance/stocks/companyOfficers?symbol=CBA.AX|url-status=live}}</ref> == Штаб-пәтері == 2012 жылдан бері штаб-пәтері [[Сидней]] қаласындағы Ground Floor, Tower 1, 201 Sussex Street, Sydney NSW 2000 мекенжайында орналасқан. == Негізгі еншілес ұйымдары == [[Сурет:Chater House 2008.jpg|thumb|[[Гонконг]]тағы [[Чатер-хаус]] ғимаратының 10 және 13-қабаттары]] * Аустралия ** банк ісі: CBA Covered Bond Trust; Commonwealth Securities Limited; Medallion Trust Series; Residential Mortgage Group Pty Ltd; ** сақтандыру және қорларды басқару: Capital 121 Pty Limited; Colonial Holding Company Limited; Commonwealth Insurance Holdings Limited; Commonwealth Insurance Limited; * Жаңа Зеландия: ASB Bank Limited; ASB Covered Bond Trust; ASB Finance Limited; ASB Holdings Limited; ASB Term Fund; Medallion NZ Series Trust; * Мальта: CommBank Europe Limited; * Индонезия: PT Bank Commonwealth (99 %); PT Commonwealth Life (80 %) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Commonwealth Bank]] [[Category:1911 жылы құрылған компаниялар]] [[Category:1911 жылы құрылған банктер]] [[Category:Аустралия банктері]] [[Category:Аустралияның бағалы қағаздар биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:S&P/ASX 50 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Сиднейде орналасқан қаржылық қызмет көрсететін компаниялар]] [[Category:Аустралия Достастығы үкіметінің бұрынғы компаниялары]] [[Category:Көпұлтты банктер]] mahcpxbeoo89kyl3tl5d4erctuuc2pc Йеркс обсерваториясы 0 784508 3638884 2026-08-03T17:11:14Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Обсерватория | Атауы = Йеркс обсерваториясы | Сурет = Yerkesobservatoryfromair.jpg | Сипаттама = | Шын атауы = Yerkes Observatory | Түрі = | Код = 754 | Орналасуы = [[Уильямс-Бей]], [[Висконсин]] | Координаттары = {{coord|42|34|13|N|88|33|24|W}} | Биіктігі = 334 м | Ауа райы = |... 3638884 wikitext text/x-wiki {{Обсерватория | Атауы = Йеркс обсерваториясы | Сурет = Yerkesobservatoryfromair.jpg | Сипаттама = | Шын атауы = Yerkes Observatory | Түрі = | Код = 754 | Орналасуы = [[Уильямс-Бей]], [[Висконсин]] | Координаттары = {{coord|42|34|13|N|88|33|24|W}} | Биіктігі = 334 м | Ауа райы = | Негізі қаланды = 1892 жыл | Ашылды = 1897 жыл | Жабылды = | Сайты = https://yerkesobservatory.org | Телескоп_1_аты = 40 дюймдік | Телескоп_1_тип = рефрактор | Телескоп_2_аты = 40 дюймдік | Телескоп_2_тип = Ричи-Шретьен рефлекторы | Телескоп_3_аты = 24 дюймдік | Телескоп_3_тип = Кассегрен рефлекторы | Қосымша = }} '''Йеркс обсерваториясы''' — [[АҚШ]]-тағы [[Чикаго университеті]] қарамағында істейтін [[обсерватория]]. Оның негізін 1892 жылы америкалық астроном [[Джордж Эллери Хейл]] және қаржыгер [[Чарлз Тайсон Йеркс]] қалаған. Келесі жылы Чикагода өткен [[Дүниежүзілік көрме]]де әлемдегі ең дәу [[телескоп]]-[[рефрактор]] таныстырылды. Кейін ол обсерваторияға берілді.<ref>{{Cite web |title=Yerkes Observatory – 1893 History of Yerkes Observatory |url=http://astro.uchicago.edu/yerkes/history/1893.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921232912/http://astro.uchicago.edu/yerkes/history/1893.html |archive-date=2015-09-21 |access-date=}}</ref> 40 дюймдік, яғни 102 сантиметрлік осы телескоп қазірге шейін ең ірі рефрактор болып саналады. Ол ғимараттың басты мұнарасында тұр. Екі кіші мұнарада [[Рефлектор (телескоп)|рефлекторлар]] орналасады. Оқыту мақсатында қолданылатын кішірек телескоптар да бар. Обсерваторияның қазіргі зерттеу бағыттарына [[жұлдызаралық тозаӊ]], [[шар тәрізді үйіржұлдыз]]дар, [[Жерге жақын нысандар]] және жалпы [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] астрономия кіреді. [[Сурет:Yerkes 40 inch Refractor Telescope-1897.jpg|нобай|солға|180px|Ашылған жылғы фотодағы рефрактордың көрінісі]] Осы мекеменің құрметіне 1922 жылы ашылған [[(990) Йеркс]] астероиды аталды. == Тағы қараңыз == * [[Обсерваториялар тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:АҚШ астрономиялық обсерваториялары]] [[Санат:Чикаго университеті]] 13t6gqbenygbvroedmgiw5drx9xn2ji Қатысушы:Musa Marat 2 784509 3638887 2026-08-03T17:13:43Z Musa Marat 184114 Мен жаңа бет жаратыр көрудемін, әзірге толық емес, толықтырып барлығын өңдейтін боламыз 3638887 wikitext text/x-wiki == Musa Marat == ‘’‘Молдабаев Мұса Маратұлы’’’ (2002 жылғы 2 шілде, Хожелі, Қарақалпақстан Республикасы) — өзбек, қарақалпақ, қазақ әншісі, композитор және эстрада орындаушысы. 2023 жылы «Qazaqstan дауысы» музыкалық мегажобасының жеңімпазы атанды. Қазақ, қарақалпақ және өзбек тілдерінде ән орындайды. {{Infobox person|name=Musa Marat|native_name=Мұса Марат|birth_name=Молдабаев Мұса Маратұлы|image=Musa Marat.jpg|image_size=250px|caption=Мұса Марат|birth_date={{Туған күні|2002|7|2}}|birth_place=Хожелі, Қарақалпақстан Республикасы|nationality=қазақ|citizenship=Өзбекстан|occupation=әнші, композитор|education=Батыр Закиров атындағы Ұлттық эстрада өнері институты|alma_mater=Өзбекстан мемлекеттік консерваториясы|years_active=2017–қазіргі уақытқа дейін|genre=поп, поп-фанк, этно-поп, эстрадалық музыка|instrument=вокал, домбыра|notable_works=«Sen Laylım ediń», «Sağındım», «Alvido»|awards=«Qazaqstan дауысы» жеңімпазы (2023)|website=}} == Өмірбаяны == Молдабаев Мұса Маратұлы 2002 жылдың 2 шілдесінде Қарақалпақстан Республикасының Хожелі қаласында дүниеге келген. Балалық шағы Қоңырат ауданына қарасты Жаслық ауылында өтті. №54 жалпы білім беретін мектепте білім алды. Жастайынан қазақтың ұлттық аспабы – домбыраға қызығушылық танытып, ән айту мен күй орындауды меңгерді. Мектеп қабырғасында түрлі шығармашылық байқауларға қатысып, жүлделі орындарға ие болды. 2017 жылы Нөкіс қаласындағы Мәдениет және өнер колледжінің «Эстрадалық әншілік» мамандығына оқуға түсіп, Қарақалпақстанның халық әртісі Гүлнара Мунтееваның шәкірті болды. 2020 жылы Өзбекстан мемлекеттік консерваториясының «Эстрада өнері» факультетіне мемлекеттік білім гранты негізінде оқуға қабылданды. Кейін оқуын Батыр Закиров атындағы Ұлттық эстрада өнері институтында жалғастырды. == Шығармашылық қызметі == 2017 жылы Өзбекстандағы Қазақ мәдени орталығының 25 жылдығына арналған фестивальге қатысты. 2019 жылы «Viva Astana» VII халықаралық байқау-фестивалінде І дәрежелі лауреат атанып, Қазақстан Ұлттық өнер университетінің (Шабыт) білім грантын жеңіп алды. Сол жылы алғашқы авторлық әні «Sen Laylım ediń» жарық көрді. 2021 жылы «Республика жастар дауысы» фестивалінің республикалық кезеңінде І орын иеленді. Осы жылы «Sen Laylım ediń» әніне алғашқы бейнебаяны түсірілді. 2022 жылы «Artist» телевизиялық жобасының финалисі болды. Сонымен қатар Душанбе қаласында өткен XVI Халықаралық Дельфий ойындарының ТМД елдері кезеңінде қола жүлдегер атанды. 2023 жылы Қазақстан ұлттық телеарнасындағы «Qazaqstan дауысы» музыкалық жобасының жеңімпазы атанды. Сол жылы Қызылорда қаласында өткен «Туған жер» халықаралық байқауында «Көрермен көзайымы» номинациясын жеңіп алды және Алматы қаласындағы халықаралық «Азия Дауысы» фестивалінің құрметті қонағы болды. 2024 жылы Қарақалпақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің «Үміт ұшқыны» төсбелгісімен марапатталды. 2025 жылы «Artist Super Mavsum» телевизиялық жобасына қатысты. == Марапаттары == 2019 — «Viva Astana» VII халықаралық байқауының І дәрежелі лауреаты. 2021 — «Республика жастар дауысы» фестивалінің жеңімпазы. 2022 — XVI Халықаралық Дельфий ойындарының қола жүлдегері. 2022 — «Хошамет–2022» сыйлығының «Жыл дауысы» номинациясының жеңімпазы. 2023 — «Туған жер» халықаралық байқауының «Көрермен көзайымы» номинациясының жеңімпазы. 2023 — «Qazaqstan дауысы» мегажобасының жеңімпазы. 2024 — «Үміт ұшқыны» төсбелгісімен марапатталды. == Дискографиясы == '''Дискографиясы''' '''Синглдері''' {| class="wikitable" | valign="middle" |'''Жылы''' | valign="middle" |'''Атауы''' | valign="middle" |'''Ескертпе''' |- | valign="middle" |2021 | valign="middle" |''Sen Laylım ediń'' | valign="middle" |Алғашқы авторлық сингл |- | valign="middle" |2022 | valign="middle" |''Samaltau (Live)'' | valign="middle" |Тікелей эфирдегі орындау |- | valign="middle" |2023 | valign="middle" |''Ismigu’l'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Laylim'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Я тебя никогда не забуду'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Alys'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Juldyzdar janar'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Sensiz'' (Islam Muratbaev-пен бірге) | valign="middle" |Бірлескен сингл |- | valign="middle" |2024 | valign="middle" |''Qosh Maxabbat'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2025 | valign="middle" |''Тыңда Қандасым!'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2025 | valign="middle" |''Unaidy'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2025 | valign="middle" |''Sağındım'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2025 | valign="middle" |''Samğa'' (Жеңісбек Пиязовпен бірге) | valign="middle" |Бірлескен сингл |- | valign="middle" |2026 | valign="middle" |''Sen bolmasań'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2026 | valign="middle" |''Alvido'' | valign="middle" |Сингл |- | valign="middle" |2026 | valign="middle" |''Ayt, ne qilayin?'' | valign="middle" |Сингл |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == Instagram YouTube ::: qjabmcn4guxmnqhzk0c5v3fracci6o0 Қатысушы:Эльбрус Утемуратов 2 784510 3638891 2026-08-03T17:18:13Z Эльбрус Утемуратов 184137 Жаңа бетте: {{Музыкант |Есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Толық аты = |Туған күні = 28.01.2005 |Туған жері... 3638891 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Атауы = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Толық аты = |Туған күні = 28.01.2005 |Туған жері = [[Өзбекстан]] [[Нөкіс]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2018 - қазіргі уақытқа дейін |Мемлекет = {{UZB}} |Мамандықтары = Digital Менеджер |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = Анаумынау / anawminaw |Ұжымдары = DOP SOUND (UZ) |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Утемуратов Эльбрус Қонысбай''' ұлы - [[Қарақалпақстан Республикасы]] медиа белсендісі. Digital Менеджер. ==Өмірбаяны== Утемуратов Эльбрус Қонысбай ұлы 2005 жылы 28 қаңтарда [[Нөкіс]] қаласында дүниеге келген.Қарақалпақ мемлекеттік университетінің интернет-журналистика мамандығының студенті.2018 жылдан бастап Қарақалпақстан Республикасының медиа белсендісі. == Еңбек жолы == *2018-2021 жылдары Өзбекстан Жастар одағы Қарақалпақстан Республикасы Сардарлар кеңесінің медиа волонтері. *2021-2022 жылдары Жастар істері агенттігінің Қарақалпақстан Республикасы баспасөз қызметінің волонтері. *2022-2023 жылдары - The Matrix жарнама агенттігі, бейнеоператор, монтажер. *2023-2024 жылдары "Alpamis Stomadent" ЖШС PR бөлімі, видеооператор, монтажер. *2024 жылы QMedia медиа орталығының цифрлық менеджері. *2025 жылы Alpamis Stomadent контент маркетологы *2026 жылы Фрилансер svbqwf2lfiksq8mi42s1345omq0fvm3 3638892 3638891 2026-08-03T17:28:57Z Эльбрус Утемуратов 184137 сурет қою 3638892 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Сурет = [[File:Elbrus Utemuratov.jpg|thumb|Elbrus Utemuratov rasmi]] |Толық аты = |Туған күні = 28.01.2005 |Туған жері = [[Өзбекстан]] [[Нөкіс]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2018 - қазіргі уақытқа дейін |Мемлекет = {{UZB}} |Мамандықтары = Digital Менеджер |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = Анаумынау / anawminaw |Ұжымдары = DOP SOUND (UZ) |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Утемуратов Эльбрус Қонысбай''' ұлы - [[Қарақалпақстан Республикасы]] медиа белсендісі. Digital Менеджер. ==Өмірбаяны== Утемуратов Эльбрус Қонысбай ұлы 2005 жылы 28 қаңтарда [[Нөкіс]] қаласында дүниеге келген.Қарақалпақ мемлекеттік университетінің интернет-журналистика мамандығының студенті.2018 жылдан бастап Қарақалпақстан Республикасының медиа белсендісі. == Еңбек жолы == *2018-2021 жылдары Өзбекстан Жастар одағы Қарақалпақстан Республикасы Сардарлар кеңесінің медиа волонтері. *2021-2022 жылдары Жастар істері агенттігінің Қарақалпақстан Республикасы баспасөз қызметінің волонтері. *2022-2023 жылдары - The Matrix жарнама агенттігі, бейнеоператор, монтажер. *2023-2024 жылдары "Alpamis Stomadent" ЖШС PR бөлімі, видеооператор, монтажер. *2024 жылы QMedia медиа орталығының цифрлық менеджері. *2025 жылы Alpamis Stomadent контент маркетологы *2026 жылы Фрилансер 883mh747bukzzjczyzm7quzg2wl2asj 3638898 3638892 2026-08-03T17:35:06Z Эльбрус Утемуратов 184137 3638898 wikitext text/x-wiki {{YouTube тұлғасы |Есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Сурет = [[File:Elbrus Utemuratov.jpg|thumb|Elbrus Utemuratov rasmi]] |Толық аты = |Туған күні = 28.01.2005 |Туған жері = [[Өзбекстан]] [[Нөкіс]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2018 - қазіргі уақытқа дейін |Мемлекет = {{UZB}} |Мамандықтары = Digital Менеджер |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = Анаумынау / anawminaw |Ұжымдары = DOP SOUND (UZ) |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = }} '''Утемуратов Эльбрус Қонысбай''' ұлы - [[Қарақалпақстан Республикасы]] медиа белсендісі. Digital Менеджер. ==Өмірбаяны== Утемуратов Эльбрус Қонысбай ұлы 2005 жылы 28 қаңтарда [[Нөкіс]] қаласында дүниеге келген.Қарақалпақ мемлекеттік университетінің интернет-журналистика мамандығының студенті.2018 жылдан бастап Қарақалпақстан Республикасының медиа белсендісі. == Еңбек жолы == *2018-2021 жылдары Өзбекстан Жастар одағы Қарақалпақстан Республикасы Сардарлар кеңесінің медиа волонтері. *2021-2022 жылдары Жастар істері агенттігінің Қарақалпақстан Республикасы баспасөз қызметінің волонтері. *2022-2023 жылдары - The Matrix жарнама агенттігі, бейнеоператор, монтажер. *2023-2024 жылдары "Alpamis Stomadent" ЖШС PR бөлімі, видеооператор, монтажер. *2024 жылы QMedia медиа орталығының цифрлық менеджері. *2025 жылы Alpamis Stomadent контент маркетологы *2026 жылы Фрилансер mq91ydnzuqwqboq6hwzyny9plrgasy4 3638908 3638898 2026-08-03T17:58:23Z Эльбрус Утемуратов 184137 сурет қою 3638908 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Утемуратов Эльбрус Конысбай Улы |Сурет = [[File:Elbrus Utemuratov.jpg|thumb|Elbrus Utemuratov]] |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 28.01.2005 |Туған жері = [[Өзбекстан]] [[Нөкіс]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{UZB}} |Ұлты = Қарақалпақ |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = Журналист |Не үшін белгілі = 2021 жылдан бастап 20-ға жуық орындаушы әртістердің медиа директоры |Партиясы = |Әкесі = Утемуратов Конысбай |Анасы = Жуманиязова Шынаргул |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Утемуратов Эльбрус Қонысбай''' ұлы - [[Қарақалпақстан Республикасы]] медиа белсендісі. Digital Менеджер. ==Өмірбаяны== Утемуратов Эльбрус Қонысбай ұлы 2005 жылы 28 қаңтарда [[Нөкіс]] қаласында дүниеге келген.Қарақалпақ мемлекеттік университетінің интернет-журналистика мамандығының студенті.2018 жылдан бастап Қарақалпақстан Республикасының медиа белсендісі. == Еңбек жолы == *2018-2021 жылдары Өзбекстан Жастар одағы Қарақалпақстан Республикасы Сардарлар кеңесінің медиа волонтері. *2021-2022 жылдары Жастар істері агенттігінің Қарақалпақстан Республикасы баспасөз қызметінің волонтері. *2022-2023 жылдары - The Matrix жарнама агенттігі, бейнеоператор, монтажер. *2023-2024 жылдары "Alpamis Stomadent" ЖШС PR бөлімі, видеооператор, монтажер. *2024 жылы QMedia медиа орталығының цифрлық менеджері. *2025 жылы Alpamis Stomadent контент маркетологы *2026 жылы Фрилансер sw66xpoqp20y0i4wiqa9jbgx5hugwm9 Қатысушы талқылауы:DOS ART 1 3 784512 3638895 2026-08-03T17:33:46Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3638895 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=DOS ART 1}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 22:33, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) hgfqyyvlik561b90dd6a85f17tby0rq Санат:1911 жылы құрылған банктер 14 784513 3638899 2026-08-03T17:39:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:1911 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1910 жылдары құрылған банктер]] 3638899 wikitext text/x-wiki [[Санат:1911 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Құрылған жылдары бойынша банктер]] [[Санат:1910 жылдары құрылған банктер]] 1asdihz6qc4og7odyegtxqgophqemmk Қатысушы талқылауы:Айдос Сейдалыұлы 3 784514 3638900 2026-08-03T17:39:45Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3638900 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айдос Сейдалыұлы}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 22:39, 2026 ж. тамыздың 3 (+05) npch5m38bebghy9uuez5mj8sqjsnvgc Санат:Аустралия банктері 14 784515 3638901 2026-08-03T17:43:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралиядағы банк ісі]] [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша Мұхит аралы банктері]] 3638901 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралиядағы банк ісі]] [[Санат:Елдер бойынша банктер]] [[Санат:Аустралияның қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Елдер бойынша Мұхит аралы банктері]] aofzg3iua9l17m9qik5lwapzm1s4zio Санат:Аустралиядағы банк ісі 14 784516 3638902 2026-08-03T17:45:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралиядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Елдер бойынша Мұхит аралдарындағы банк ісі]] 3638902 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралиядағы қаржылық қызметтер]] [[Санат:Елдер бойынша Мұхит аралдарындағы банк ісі]] rlvi6s2dn3td8pug7hvib10ccf0hm89 Санат:Commonwealth Bank 14 784517 3638903 2026-08-03T17:47:55Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Аустралия Достастығы үкіметінің бұрынғы компаниялары]] [[Санат:Аустралия банктері]] [[Санат:Сиднейде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] 3638903 wikitext text/x-wiki [[Санат:Аустралия Достастығы үкіметінің бұрынғы компаниялары]] [[Санат:Аустралия банктері]] [[Санат:Сиднейде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] djt7st3magw94it2lc7ua17teo0xsmq Қатысушы:DOS ART 1/Суретші Онғар Айдос Сейдалыұлы 2 784518 3638904 2026-08-03T17:50:42Z DOS ART 1 184003 Оңғар Айдос Сейдалыұлы Оңғар Айдос Сейдалыұлы (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. 3638904 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Суретші Онғар Айдос Сейдалыұлы''' '''Онғар Айдос Сейдалыұлы''' (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. '''Өмірбаяны''' Онғар Айдос Сейдалыұлы 1997 жылғы 6 қаңтарда О.Қ.О. Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылында дүниеге келген. 2003–2009 жылдары Қазығұрт ауданындағы «Болашақ» мектеп-гимназиясында білім алған. 2009–2012 жылдары Шымкент қаласындағы Б. Өтеп атындағы дарынды балаларға арналған өнер мектеп-интернатында кескіндеме, қолөнер және дизайн бағыттары бойынша оқыған. 2012–2016 жылдары Ә. Қастеев атындағы көркемсурет колледжінде кескіндеме мамандығы бойынша білім алған. 2016–2021 жылдары Астана қаласындағы Қазақ ұлттық өнер университетінде «Кескіндеме» мамандығы бойынша оқып, өнер бакалавры дәрежесін иеленген. '''Еңбек жолы''' 2021 жылдан бастап Шымкент қаласындағы Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінде «Сурет және кескіндеме» кафедрасының арнайы пән оқытушысы болып қызмет атқарады. Оның есімі колледжтің ресми материалдарында педагог ретінде көрсетілген. Педагогикалық қызмет барысында сурет, кескіндеме, композиция пәндері бойынша ашық сабақтар өткізіп, біліктілікті арттыру курстарынан өткен. '''Шығармашылық қызметі''' Онғар Айдос Сейдалыұлы кескіндеме, графика, иллюстрация және дизайн салаларында жұмыс істейді. 2023 жылы Қазығұрт ауданы әкімдігі жариялаған аудан эмблемасын жаңарту конкурсында жеңімпаз атанып, оның жобасы ауданның ресми эмблемасы ретінде таңдалды. Конкурс қорытындысында аудан әкімі Азизхан Исмаилов арнайы марапат табыстаған. Шығармашылық жұмыстары ұлттық мәдениет, тарихи мұра, патриоттық тәрбие және заманауи бейнелеу өнері тақырыптарын қамтиды. '''Педагогикалық және қоғамдық қызметі''' 2021 жылдан бері республикалық және халықаралық шығармашылық байқауларға шәкірттер дайындап келеді. Оның жетекшілігімен студенттер Гран-при, Бас жүлде және жүлделі орындарды иеленген. 2024 жылы экологиялық жобалар конкурстары мен бейнелеу өнері байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысқан. Әбілхан Қастеевтің 120 жылдығына арналған мәдени-ағартушылық іс-шаралар мен көрмелерге белсенді атсалысқан. '''Марапаттары''' * 2022 — «Дарынды ұстаз – 2022» республикалық байқауының І дәрежелі дипломы. * 2023 — Қазығұрт ауданы эмблемасы конкурсының жеңімпазы. * 2023 — Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы. * 2022–2025 жылдары білім беру, мәдениет және қоғамдық қызмет салаларындағы жетістіктері үшін көптеген алғыс хаттармен және құрмет грамоталарымен марапатталған. '''Дереккөздер''' # Қазығұрт ауданы әкімдігі — Ауданның жаңа эмблемасы таңдалды⁠. # Шымкенттегі жастар арасындағы үздік номинациялар жеңімпаздары⁠. # Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің ресми құжаттары⁠. pyrphqsl4oh2h86cvcvoczb4sahkx4v 3638905 3638904 2026-08-03T17:55:10Z DOS ART 1 184003 Онғар Айдос Сейдалыұлы Онғар Айдос Сейдалыұлы (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. 3638905 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Суретші Онғар Айдос Сейдалыұлы''' '''Онғар Айдос Сейдалыұлы''' (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. '''Өмірбаяны''' Онғар Айдос Сейдалыұлы 1997 жылғы 6 қаңтарда О.Қ.О. Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылында дүниеге келген. 2003–2009 жылдары Қазығұрт ауданындағы «Болашақ» мектеп-гимназиясында білім алған. 2009–2012 жылдары Шымкент қаласындағы Б. Өтеп атындағы дарынды балаларға арналған өнер мектеп-интернатында кескіндеме, қолөнер және дизайн бағыттары бойынша оқыған. 2012–2016 жылдары Ә. Қастеев атындағы көркемсурет колледжінде кескіндеме мамандығы бойынша білім алған. 2016–2021 жылдары Астана қаласындағы Қазақ ұлттық өнер университетінде «Кескіндеме» мамандығы бойынша оқып, өнер бакалавры дәрежесін иеленген. '''Еңбек жолы''' 2021 жылдан бастап Шымкент қаласындағы Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінде «Сурет және кескіндеме» кафедрасының арнайы пән оқытушысы болып қызмет атқарады. Оның есімі колледжтің ресми материалдарында педагог ретінде көрсетілген. Педагогикалық қызмет барысында сурет, кескіндеме, композиция пәндері бойынша ашық сабақтар өткізіп, біліктілікті арттыру курстарынан өткен. '''Шығармашылық қызметі''' Онғар Айдос Сейдалыұлы кескіндеме, графика, иллюстрация және дизайн салаларында жұмыс істейді. 2023 жылы Қазығұрт ауданы әкімдігі жариялаған аудан эмблемасын жаңарту конкурсында жеңімпаз атанып, оның жобасы ауданның ресми эмблемасы ретінде таңдалды. Конкурс қорытындысында аудан әкімі Азизхан Исмаилов арнайы марапат табыстаған. Шығармашылық жұмыстары ұлттық мәдениет, тарихи мұра, патриоттық тәрбие және заманауи бейнелеу өнері тақырыптарын қамтиды. '''Педагогикалық және қоғамдық қызметі''' 2021 жылдан бері республикалық және халықаралық шығармашылық байқауларға шәкірттер дайындап келеді. Оның жетекшілігімен студенттер Гран-при, Бас жүлде және жүлделі орындарды иеленген. 2024 жылы экологиялық жобалар конкурстары мен бейнелеу өнері байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысқан. Әбілхан Қастеевтің 120 жылдығына арналған мәдени-ағартушылық іс-шаралар мен көрмелерге белсенді атсалысқан. '''Марапаттары''' * 2022 — «Дарынды ұстаз – 2022» республикалық байқауының І дәрежелі дипломы. * 2023 — Қазығұрт ауданы эмблемасы конкурсының жеңімпазы.https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kazygurt-audany/press/news/details/516450?utm_source=chatgpt.com * 2023 — Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы. * 2022–2025 жылдары білім беру, мәдениет және қоғамдық қызмет салаларындағы жетістіктері үшін көптеген алғыс хаттармен және құрмет грамоталарымен марапатталған. '''Дереккөздер''' # Қазығұрт ауданы әкімдігі — Ауданның жаңа эмблемасы таңдалды⁠. # Шымкенттегі жастар арасындағы үздік номинациялар жеңімпаздары⁠. # Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің ресми құжаттары⁠. 23gs0h2j1p62fmcwkuen2hxd8motvea 3638909 3638905 2026-08-03T17:59:01Z DOS ART 1 184003 Онғар Айдос Сейдалыұлы Онғар Айдос Сейдалыұлы (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. 3638909 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Суретші Онғар Айдос Сейдалыұлы''' '''Онғар Айдос Сейдалыұлы''' (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. '''Өмірбаяны''' Онғар Айдос Сейдалыұлы 1997 жылғы 6 қаңтарда О.Қ.О. Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылында дүниеге келген. 2003–2009 жылдары Қазығұрт ауданындағы «Болашақ» мектеп-гимназиясында білім алған. 2009–2012 жылдары Шымкент қаласындағы Б. Өтеп атындағы дарынды балаларға арналған өнер мектеп-интернатында кескіндеме, қолөнер және дизайн бағыттары бойынша оқыған. 2012–2016 жылдары Ә. Қастеев атындағы көркемсурет колледжінде кескіндеме мамандығы бойынша білім алған. 2016–2021 жылдары Астана қаласындағы Қазақ ұлттық өнер университетінде «Кескіндеме» мамандығы бойынша оқып, өнер бакалавры дәрежесін иеленген. '''Еңбек жолы''' 2021 жылдан бастап Шымкент қаласындағы Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінде «Сурет және кескіндеме» кафедрасының арнайы пән оқытушысы болып қызмет атқарады. Оның есімі колледжтің ресми материалдарында педагог ретінде көрсетілген. Педагогикалық қызмет барысында сурет, кескіндеме, композиция пәндері бойынша ашық сабақтар өткізіп, біліктілікті арттыру курстарынан өткен. '''Шығармашылық қызметі''' Онғар Айдос Сейдалыұлы кескіндеме, графика, иллюстрация және дизайн салаларында жұмыс істейді. 2023 жылы Қазығұрт ауданы әкімдігі жариялаған аудан эмблемасын жаңарту конкурсында жеңімпаз атанып, оның жобасы ауданның ресми эмблемасы ретінде таңдалды. Конкурс қорытындысында аудан әкімі Азизхан Исмаилов арнайы марапат табыстаған.https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kazygurt-audany/press/news/details/516450?utm_source=chatgpt.com Шығармашылық жұмыстары ұлттық мәдениет, тарихи мұра, патриоттық тәрбие және заманауи бейнелеу өнері тақырыптарын қамтиды. '''Педагогикалық және қоғамдық қызметі''' 2021 жылдан бері республикалық және халықаралық шығармашылық байқауларға шәкірттер дайындап келеді. Оның жетекшілігімен студенттер Гран-при, Бас жүлде және жүлделі орындарды иеленген. 2024 жылы экологиялық жобалар конкурстары мен бейнелеу өнері байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысқан. Әбілхан Қастеевтің 120 жылдығына арналған мәдени-ағартушылық іс-шаралар мен көрмелерге белсенді атсалысқан. '''Марапаттары''' * 2022 — «Дарынды ұстаз – 2022» республикалық байқауының І дәрежелі дипломы. * 2023 — Қазығұрт ауданы эмблемасы конкурсының жеңімпазы.https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kazygurt-audany/press/news/details/516450?utm_source=chatgpt.com * 2023 — Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы.https://gbstu.kz/kk/2023/12/21/%d1%88%d1%8b%d0%bc%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d1%82%d1%82%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%80-%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%81%d1%8b%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d2%93%d1%8b-%d2%af%d0%b7%d0%b4%d1%96%d0%ba-%d0%bd%d0%be/ * 2022–2025 жылдары білім беру, мәдениет және қоғамдық қызмет салаларындағы жетістіктері үшін көптеген алғыс хаттармен және құрмет грамоталарымен марапатталған.https://www.instagram.com/se1dalyuly?igsh=MTJoeHZsNTZ6cDYwbg%3D%3D&utm_source=qr '''Дереккөздер''' # Қазығұрт ауданы әкімдігі — Ауданның жаңа эмблемасы таңдалды⁠. # Шымкенттегі жастар арасындағы үздік номинациялар жеңімпаздары⁠. # Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің ресми құжаттары⁠. h6ynmppcfrem3zz4aegqkk7seiolkc4 3638928 3638909 2026-08-03T18:25:03Z DOS ART 1 184003 3638928 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Суретші Онғар Айдос Сейдалыұлы''' '''Онғар Айдос Сейдалыұлы''' (6 қаңтар 1997 жыл) — қазақстандық суретші, кескіндемеші, иллюстратор, дизайнер және педагог. Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің арнайы пәндер оқытушысы. 2023 жылы Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы атанған. Сондай-ақ Қазығұрт ауданының ресми эмблемасының авторы. '''Өмірбаяны''' Онғар Айдос Сейдалыұлы 1997 жылғы 6 қаңтарда О.Қ.О. Қазығұрт ауданы, Жаңабазар ауылында дүниеге келген. 2003–2009 жылдары Қазығұрт ауданындағы «Болашақ» мектеп-гимназиясында білім алған. 2009–2012 жылдары Шымкент қаласындағы Б. Өтеп атындағы дарынды балаларға арналған өнер мектеп-интернатында кескіндеме, қолөнер және дизайн бағыттары бойынша оқыған. 2012–2016 жылдары Ә. Қастеев атындағы көркемсурет колледжінде кескіндеме мамандығы бойынша білім алған. 2016–2021 жылдары Астана қаласындағы Қазақ ұлттық өнер университетінде «Кескіндеме» мамандығы бойынша оқып, өнер бакалавры дәрежесін иеленген. '''Еңбек жолы''' 2021 жылдан бастап Шымкент қаласындағы Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінде «Сурет және кескіндеме» кафедрасының арнайы пән оқытушысы болып қызмет атқарады. Оның есімі колледжтің ресми материалдарында педагог ретінде көрсетілген. Педагогикалық қызмет барысында сурет, кескіндеме, композиция пәндері бойынша ашық сабақтар өткізіп, біліктілікті арттыру курстарынан өткен. '''Шығармашылық қызметі''' Онғар Айдос Сейдалыұлы кескіндеме, графика, иллюстрация және дизайн салаларында жұмыс істейді. 2023 жылы Қазығұрт ауданы әкімдігі жариялаған аудан эмблемасын жаңарту конкурсында жеңімпаз атанып, оның жобасы ауданның ресми эмблемасы ретінде таңдалды. Конкурс қорытындысында аудан әкімі Азизхан Исмаилов арнайы марапат табыстаған.https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kazygurt-audany/press/news/details/516450?utm_source=chatgpt.com Шығармашылық жұмыстары ұлттық мәдениет, тарихи мұра, патриоттық тәрбие және заманауи бейнелеу өнері тақырыптарын қамтиды. '''Педагогикалық және қоғамдық қызметі''' 2021 жылдан бері республикалық және халықаралық шығармашылық байқауларға шәкірттер дайындап келеді. Оның жетекшілігімен студенттер Гран-при, Бас жүлде және жүлделі орындарды иеленген. 2021 - 2026 жылдары экологиялық жобалармен конкурстар мен бейнелеу өнері байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қатысқан. Әбілхан Қастеевтің 120 жылдығына арналған мәдени-ағартушылық іс-шаралар мен көрмелерге белсенді атсалысқан. '''Марапаттары''' * 2022 — «Дарынды ұстаз – 2022» республикалық байқауының І дәрежелі дипломы. * 2023 — Қазығұрт ауданы эмблемасы конкурсының жеңімпазы.https://www.gov.kz/memleket/entities/turkestan-kazygurt-audany/press/news/details/516450?utm_source=chatgpt.com * 2023 — Шымкент қаласының «Жыл көшбасшылары – 2023» жастар сыйлығының «Үздік жас суретші» номинациясының жеңімпазы.https://gbstu.kz/kk/2023/12/21/%d1%88%d1%8b%d0%bc%d0%ba%d0%b5%d0%bd%d1%82%d1%82%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%b0%d1%80-%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%81%d1%8b%d0%bd%d0%b4%d0%b0%d2%93%d1%8b-%d2%af%d0%b7%d0%b4%d1%96%d0%ba-%d0%bd%d0%be/ * 2022–2025 жылдары білім беру, мәдениет және қоғамдық қызмет салаларындағы жетістіктері үшін көптеген алғыс хаттармен және құрмет грамоталарымен марапатталған.https://www.instagram.com/se1dalyuly?igsh=MTJoeHZsNTZ6cDYwbg%3D%3D&utm_source=qr '''Дереккөздер''' # Қазығұрт ауданы әкімдігі — Ауданның жаңа эмблемасы таңдалды⁠. # Шымкенттегі жастар арасындағы үздік номинациялар жеңімпаздары⁠. # Ә. Қастеев атындағы өнер және дизайн колледжінің ресми құжаттары⁠. p3kgwj1yvpwod0oair4bz06i4hzt5nk Standard Chartered 0 784519 3638911 2026-08-03T18:00:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>{{SEHK|2888}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |... 3638911 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>{{SEHK|2888}}<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = дүниежүзі бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. 3wxywkge6idg5xcn2hc8ewsp0psfdk0 3638913 3638911 2026-08-03T18:00:55Z 1nter pares 146705 /* */ 3638913 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. ke28ept8c6qf7nmynz4fmrvi7ygrh4r 3638914 3638913 2026-08-03T18:01:15Z 1nter pares 146705 /* */ 3638914 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t1sxh1nf0rx4lu6okoetvxyzgq1uc6l 3638915 3638914 2026-08-03T18:02:05Z 1nter pares 146705 3638915 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9m345xba4stloj6lau42qvx5xt877yc 3638916 3638915 2026-08-03T18:03:36Z 1nter pares 146705 /* */ 3638916 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0laz3l9ltjjtzrw2lyul243ntvanbm3 3638917 3638916 2026-08-03T18:03:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3638917 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[көтерме банк ісі|корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3dovwu5443evtr135xv2jgku8x2z0dn 3638918 3638917 2026-08-03T18:04:54Z 1nter pares 146705 /* */ 3638918 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4wz1tuydzjl3l7pqxrnj5cw2w68j5jl 3638919 3638918 2026-08-03T18:08:50Z 1nter pares 146705 /* */ 3638919 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bhgzd02fxf69qrto53ccfneq6v97z04 3638920 3638919 2026-08-03T18:09:25Z 1nter pares 146705 /* */ 3638920 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9o0vnbnhd9publxf27l1y8wjed0hiwr 3638921 3638920 2026-08-03T18:10:04Z 1nter pares 146705 3638921 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} btf51ct9u10aru2g5cs3lu7390osdml 3638922 3638921 2026-08-03T18:10:31Z 1nter pares 146705 3638922 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ahpdhhgjoznipajesmgyb3m7rawgwu0 3638923 3638922 2026-08-03T18:11:17Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638923 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} b3hfrj14zwj2vid2i6dwhyrrlev69dq 3638924 3638923 2026-08-03T18:13:13Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638924 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 27ojh8ck0v2ki2dsn3vbomsqchyu6bb 3638925 3638924 2026-08-03T18:14:42Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638925 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ov4l7xlai86tbd8uvo8py1wq76ohn1d 3638926 3638925 2026-08-03T18:15:55Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3638926 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 32kystyb96dyxmd6fq3xdb78udlbkut 3638927 3638926 2026-08-03T18:16:46Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638927 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} c8byhj3qztbhdzulvwf0lnxetu7ghvv 3638963 3638927 2026-08-04T04:22:03Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638963 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}{{cbignore}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sh8q08kg7qn6s6ez6qx0cbvlp6zuv5d 3638964 3638963 2026-08-04T04:23:18Z 1nter pares 146705 3638964 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8r72u7qf44b0w93za7kyl09mkirodyf 3638965 3638964 2026-08-04T04:23:33Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638965 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} aaugv87o4m4b3e5y5nvcgy0m4bj81l3 3638966 3638965 2026-08-04T04:25:23Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638966 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oe9csoewf0lhuazqdvdzuesrn0z9io3 3638984 3638966 2026-08-04T06:56:35Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638984 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cam8ihy4w0mtswcngobf6y5xmhpumjp 3638985 3638984 2026-08-04T06:57:45Z 1nter pares 146705 3638985 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8c5743g6kwuwhl2owvm3z23li7guiy2 3638986 3638985 2026-08-04T06:58:12Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638986 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4g4xas5k1kfppm4fv2z4o84syd6s2g9 3638987 3638986 2026-08-04T06:58:51Z 1nter pares 146705 /* 1969–2000 */ 3638987 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kh02xfu21cazjzbsris9meszbyktl3p 3638988 3638987 2026-08-04T06:59:38Z 1nter pares 146705 3638988 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mue467rgsugx2ewab77pfugkkq1dyyw 3638989 3638988 2026-08-04T07:00:01Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638989 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3isi03q1yzvp63afsgke2tp2jve0hg6 3638990 3638989 2026-08-04T07:00:27Z 1nter pares 146705 3638990 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] [[Сурет:Standard Chartered.svg|left|thumb|2002–2021 жылдардағы Standard Chartered логотипі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} e0wcmhd3qftlvo845aw4p3ghumg6vh8 3638991 3638990 2026-08-04T07:00:40Z 1nter pares 146705 3638991 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3isi03q1yzvp63afsgke2tp2jve0hg6 3638993 3638991 2026-08-04T07:01:30Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638993 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ho1vbflrq92friel87zxuzxzmazo756 3638994 3638993 2026-08-04T07:02:53Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638994 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rhaoznxaxes276eklltg97abfg506u0 3638995 3638994 2026-08-04T07:06:34Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638995 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0s41vpit4dbskc26cotbl9uvg6drd1a 3638996 3638995 2026-08-04T07:07:26Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638996 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1tq3u5z5pmtr5mzatglxs797uj8d6dh 3638997 3638996 2026-08-04T07:08:18Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638997 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fk5eg7e4lkt69af1enlfiarb463dvhz 3638998 3638997 2026-08-04T07:09:55Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638998 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} axz8s7p0j9aop6pg0r0w9vxgqyctudb 3638999 3638998 2026-08-04T07:10:27Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3638999 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mjgv9j27swe3qcndq42uijsclev7sfc 3639000 3638999 2026-08-04T07:11:45Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639000 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lgleu3ytazdema3cibdt8axrclvmaeg 3639001 3639000 2026-08-04T07:12:45Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639001 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l3acx0jmj44hev8hz8wyi99kdznw0wh 3639002 3639001 2026-08-04T07:13:05Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639002 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} astin2lkihcb2bzqm68pnhsdkbtbnpn 3639003 3639002 2026-08-04T07:13:58Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639003 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan Cazenove|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g1rn9yj3exfbc6i4xbhh6eoujggrck6 3639004 3639003 2026-08-04T07:14:16Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639004 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q7q1lyk1pdcypcddw7zk4n5hcxim7rc 3639005 3639004 2026-08-04T07:15:07Z 1nter pares 146705 /* 2000–2010 */ 3639005 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1v9e48jzgaqrbxwzfiwsl0r399jc21g 3639006 3639005 2026-08-04T07:16:00Z 1nter pares 146705 3639006 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7ktf61kxe6y06yf8t20iq43nqt7jh9h 3639007 3639006 2026-08-04T07:17:12Z 1nter pares 146705 /* 2010 – қазірге дейін */ 3639007 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ob64sdmfhg6inkb3i2z3eg0luxllh6m 3639008 3639007 2026-08-04T07:18:13Z 1nter pares 146705 /* 2010 – қазірге дейін */ 3639008 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} aetommcaof4iq28rjgqbkphmuucoa5p 3639009 3639008 2026-08-04T07:19:21Z 1nter pares 146705 /* 2010 – қазірге дейін */ 3639009 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} po7409i082obtnznbvckc98ojj9tjxq 3639010 3639009 2026-08-04T07:20:27Z 1nter pares 146705 /* 2010 – қазірге дейін */ 3639010 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gbwzjj4u7uao5akh77lb4fcxm3aoyuc 3639011 3639010 2026-08-04T07:20:56Z 1nter pares 146705 /* Әлеуметтік жауапкершілігі */ 3639011 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> 2015 жылы Standard Chartered даулы Carmichael көмір кенішін қаржыландыруға 12 млрд АҚШ доллары бөлгені үшін кеңінен сынға ұшырады. Greenpeace ұйымы банкті бұл жобадан бас тартуға шақырған науқан жүргізді. Кейіннен банк аталған мәміледен шықты.<ref>{{Cite news |date=11 August 2015 |title=Standard Chartered quits role on giant Australian mine |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-33857531 |access-date=14 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qvsytgu2oo4wsmmqotdvxwn1zjupdax 3639012 3639011 2026-08-04T07:28:05Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3639012 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> 2015 жылы Standard Chartered даулы Carmichael көмір кенішін қаржыландыруға 12 млрд АҚШ доллары бөлгені үшін кеңінен сынға ұшырады. Greenpeace ұйымы банкті бұл жобадан бас тартуға шақырған науқан жүргізді. Кейіннен банк аталған мәміледен шықты.<ref>{{Cite news |date=11 August 2015 |title=Standard Chartered quits role on giant Australian mine |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-33857531 |access-date=14 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Standard Chartered]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан банктер]] [[Category:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Category:Британдық брендтер]] [[Category:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Үндістанның ұлттық қор биржасында бұрын листингте болған компаниялар]] [[Category:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:BSE DCI индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Category:1969 жылы құрылған банктер]] [[Category:1969 жылы құрылған қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Category:Онлайн брокерлер]] [[Category:Ирандағы шетелдік банктер]] 84wfna7ulxt7wyl8fjqq37s54d0puk9 3639013 3639012 2026-08-04T07:28:34Z 1nter pares 146705 3639013 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> 2015 жылы Standard Chartered даулы Carmichael көмір кенішін қаржыландыруға 12 млрд АҚШ доллары бөлгені үшін кеңінен сынға ұшырады. Greenpeace ұйымы банкті бұл жобадан бас тартуға шақырған науқан жүргізді. Кейіннен банк аталған мәміледен шықты.<ref>{{Cite news |date=11 August 2015 |title=Standard Chartered quits role on giant Australian mine |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-33857531 |access-date=14 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Standard Chartered]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан банктер]] [[Category:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Category:Британдық брендтер]] [[Category:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Үндістанның ұлттық қор биржасында бұрын листингте болған компаниялар]] [[Category:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:BSE DCI индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Category:1969 жылы құрылған банктер]] [[Category:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Category:Онлайн брокерлер]] [[Category:Ирандағы шетелдік банктер]] 2ireqz69c8nj6memqnxlqru9jkftpi9 3639014 3639013 2026-08-04T07:29:02Z 1nter pares 146705 3639014 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> 2015 жылы Standard Chartered даулы Carmichael көмір кенішін қаржыландыруға 12 млрд АҚШ доллары бөлгені үшін кеңінен сынға ұшырады. Greenpeace ұйымы банкті бұл жобадан бас тартуға шақырған науқан жүргізді. Кейіннен банк аталған мәміледен шықты.<ref>{{Cite news |date=11 August 2015 |title=Standard Chartered quits role on giant Australian mine |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-33857531 |access-date=14 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Category:Standard Chartered]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан банктер]] [[Category:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Category:Ұлыбритания брендтері]] [[Category:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Category:Үндістанның ұлттық қор биржасында бұрын листингте болған компаниялар]] [[Category:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:BSE DCI индексіне кіретін компаниялар]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Category:Лондон Ситиде орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Category:1969 жылы құрылған банктер]] [[Category:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Category:Онлайн брокерлер]] [[Category:Ирандағы шетелдік банктер]] 1zzve8gux3da89itbdf1flibe2g8xav 3639015 3639014 2026-08-04T07:30:02Z 1nter pares 146705 3639015 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Standard Chartered PLC |логотипі = Standard Chartered (2021).svg |суреті = Standard Chartered headquarters in London-Front view.jpg |сурет атауы = [[Лондон]] қаласындағы штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{LSE|STAN}}<br>SEHK: 2888<br>[[FTSE 100 Index|FTSE 100]] |қызметі = әлем бойынша |құрылды = {{plainlist| * '''Chartered Bank of India, Australia, and China''' ретінде — [[29 желтоқсан]] [[1853 жыл|1853]] * '''Standard Chartered''' ретінде — [[18 қараша]] [[1969 жыл|1969]] }} |құрушы = [[James Wilson (businessman)|Джеймс Уилсон]] (Chartered Bank желісі үшін корольдік хартия бойынша) |орналасуы = [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Maria Ramos (businesswoman)|Мария Рамос]] <small>(топ төрайымы)</small> * [[Bill Winters|Билл Уинтерс]] <small>(топтың бас атқарушы директоры)</small> * Пит Буррилл <small>(қаржы директоры)</small> * Джуди Сюй <small>(Wealth and Retail Banking бас атқарушы директоры)</small> * Роберто Хорнвег <small>(Corporate & Investment Banking бас атқарушы директоры)</small> }} |саласы = қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * активтерді басқару * банк ісі * тауарлар * кредиттік карталар * акциялармен сауда * сақтандыру * инвестицияларды басқару * ипотекалық несиелер * өзара қорлар * биржалық инвестициялық қорлар * индекстік қорлар * жеке капитал * тәуекелдерді басқару * әл-ауқатты басқару }} |меншікті капиталы = {{өсім}} US$54,586 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |айналым = {{өсім}} US$20,942 млрд <small>(2025)</small><ref name="results">{{cite web |title=4Q 24 and FY 25 Results |url=https://www.sc.com/en/uploads/sites/66/content/docs/standard-chartered-plc-full-year-2025-press-release.pdf |publisher=Standard Chartered |access-date=24 February 2026}}</ref> |операциялық кіріс = {{өсім}} US$6,963 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |таза табысы = {{өсім}} US$5,097 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |активтер = {{өсім}} US$919,955 млрд <small>(2025)</small><ref name=results/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 83 000 <small>(2026)</small><ref>{{cite web|url=https://www.sc.com/en/about/our-history/|title=Our history|publisher=Standard Chartered|access-date=27 January 2026}}</ref> |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Standard Bank (historic)|Standard Bank]] * [[Chartered Bank of India, Australia and China|Chartered Bank]] }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|sc.com}} |Ортаққор = }} '''Standard Chartered PLC''' — [[әл-ауқатты басқару]], [[корпоративтік банк ісі]] және [[инвестициялық банк|инвестициялық банк ісі]], сондай-ақ [[қазынашылық қызметтер]] салаларында қызмет көрсететін британдық көпұлтты банк. Штаб-пәтері Ұлыбританияда орналасқанына қарамастан, банк Ұлыбританияда [[Бөлшек банк|бөлшек банк ісі]]мен айналыспайды, ал оның пайдасының шамамен 90%-ы Азия, Африка және Таяу Шығыстағы қызметінен түседі. Standard Chartered-тың негізгі листингі [[Лондон қор биржасы]]нда орналасқан және ол [[FTSE 100 Index]] индексінің құрамына кіреді. Сондай-ақ оның [[Гонконг қор биржасы]]нда, [[Үндістанның ұлттық қор биржасы]]нда және [[OTC Markets Group#Pink|OTC Markets Group Pink]] алаңында қайталама листингтері бар. Оның ең ірі акционері — [[Сингапур]] үкіметіне тиесілі [[Temasek Holdings]].<ref name="SC-H-19">{{Cite news |last=Lin |first=Liza |date=25 November 2008 |title=Temasek Raises Bet on Financial Stocks With StanChart |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601087&sid=aoXuC8OxIdAs&refer=home |access-date=19 April 2011}}</ref><ref name="SC-H-20">{{Cite press release |date=27 March 2006 |title=The Tan Sri Khoo Teck Puat Estate Agrees to Sell Shares in Standard Chartered to Temasek |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=167098 |access-date=8 January 2012 |publisher=PRNewswire}}</ref><ref name="SC-H-21">{{Cite news |date=28 March 2006 |title=Standard Chartered stake sold |publisher=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4852510.stm |access-date=8 January 2012}}</ref> [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]] оны [[Жүйелік маңызы бар қаржы институты|жүйелік маңызы бар банк]] ретінде қарастырады. [[Мария Рамос (бизнесмен)|Мария Рамос]] — Standard Chartered директорлар кеңесінің төрағасы.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered PLC appoints Maria Ramos to succeed José Viñals as Group Chair |url=https://www.sc.com/en/press-release/maria-ramos-chair-standard-chartered-announcement/ |access-date=2025-05-10 |website=Standard Chartered}}</ref> [[Билл Уинтерс]] — топтың қазіргі бас атқарушы директоры.<ref name="Guardian">{{Cite news |last=Kollewe |first=Julia |date=26 February 2015 |title=Bill Winters: banker not afraid to bare his chest takes reins at Standard Chartered |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/business/2015/feb/26/bill-winters-bare-chest-takes-standard-chartered-banker |access-date=26 February 2015}}</ref> == Атауы == Standard Chartered атауы 1969 жылы бірігіп, қазіргі банкті құрған екі банктің атауынан шыққан: [[Chartered Bank of India, Australia and China|The Chartered Bank of India, Australia and China]] және [[Standard Bank (historic)|Standard Bank of British South Africa]].<ref name="history">{{Cite web |title=Standard Chartered Bank History |url=https://www.standardchartered.com/about-us/history/en/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:Beach Street Penang Dec 2006 009.jpg|thumb|[[Малайзия]]ның [[Пенанг]] штатындағы [[Джорджтаун (Пенанг)|Джорджтаун]] қаласындағы Standard Chartered Bank ғимараты]] === Ізашарлары === ==== Chartered Bank ==== Chartered Bank 1853 жылы [[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|патшайым Виктория]] шотландиялық [[Джеймс Уилсон (кәсіпкер)|Джеймс Уилсон]]ға [[корольдік хартия]] берген кезде құрылды. Chartered өзінің алғашқы бөлімшелерін 1858 жылы [[Мумбай|Бомбейде]], [[Калькутта]]да және Шанхайда ашты; ал [[Гонконг]] пен [[Сингапур]]дағы бөлімшелері 1859 жылы ашылды. Банк 1862 жылы [[Гонконг доллары]]мен номинацияланған банкноттарды шығара бастады.<ref name="history" /> ==== Standard Bank ==== Standard Bank — 1862 жылы [[Оңтүстік Африка]]ның [[Кап отары]]нда шотландиялық [[Джон Патерсон (Кап отарының саясаткері)|Джон Патерсон]] негізін қалаған британдық банк.<ref>{{Cite book |last=Amphlett |first=George Thomas |url=https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft |title=History of the Standard Bank of South Africa ltd., 1862-1913 |publisher=Printed by R. Maclehose |year=1914 |location=Glasgow |page=[https://archive.org/details/historyofstandar00amphuoft/page/3 3]}}</ref> Көптеген бөлімшелерін ашқаннан кейін Standard 1867 жылдан бастап Кимберлидің алмас кен орындарын игеруді қаржыландыруда маңызды рөл атқарды, ал 1885 жылы [[Йоханнесбург]] маңынан алтын табылғаннан кейін өз желісін жаңа қалаға дейін кеңейтті. Әлемдегі екінші ірі алтын кен орны өндірген алтынның жартысы [[Лондон]]ға жеткізілер алдында Standard Bank арқылы өтті. Standard жылдар бойы [[Африка]]да кеңінен таралды, бірақ 1883 жылдан 1962 жылға дейін ресми түрде Standard Bank of South Africa деп аталды. 1962 жылы банк атауын Standard Bank Limited деп өзгертті, ал [[Оңтүстік Африка]]дағы операциялары бас банктың бұрынғы атауын — [[Standard Bank|Standard Bank of South Africa]] Ltd. — алған жеке еншілес компанияға айналды.<ref name="history" /> === 1969–2000 === [[Сурет:Standard Chartered Bank Building.jpg|thumb|[[Гонконг]]тың [[Сентрал (Гонконг)|Сентрал]] ауданындағы [[Standard Chartered Bank Building]]]] Екі банк те осы кезеңде басқа да шағын банктерді сатып алып, өз желілерін одан әрі кеңейтті. 1969 жылы олар Еуропа мен Америка Құрама Штаттарындағы қызметін кеңейту арқылы өз желілерін теңгерімдеу, сонымен қатар Азия мен Африкадағы дәстүрлі нарықтарында кеңеюді жалғастыру мақсатында бірігу туралы шешім қабылдады.<ref name="history" /> 1986 жылы [[Lloyds Bank (historic)|Lloyds]] топты [[жаулап алу|жаулап алуға]] бағытталған дұшпандық ұсыныс жасады.<ref>{{Cite news |date=28 June 1986 |title=Offer sweetened by Lloyds Bank |work=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DE1DF113DF93BA15755C0A960948260 |access-date=2 May 2010}}</ref> Бұл ұсыныс қабылданбады, алайда ол Standard Chartered-ты өзгерістер кезеңіне итермеледі. Соның аясында, әсіресе АҚШ пен Оңтүстік Африкадағы активтерін қоса алғанда, бірқатар бөлімшелерінен бас тартты. Банк [[MUFG Union Bank|Union Bank]]-ті [[The Bank of Tokyo-Mitsubishi UFJ|Bank of Tokyo]]-ға, ал United Bank of Arizona-ны [[Citicorp]]-қа сатты.<ref name="auto">{{Cite news |last=FRANTZ |first=DOUGLAS |date=1988-02-17 |title=Japanese to Pay $750 Million for Union Bank |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1988-02-17-mn-29370-story.html |access-date=2014-10-20 |issn=0458-3035}}</ref> 1986 жылы Lloyds-тың басып алу әрекетіне тосқауыл қою үшін кәсіпкерлер консорциумы банктің 35% үлесін сатып алды. Осы консорциум мүшелерінің бірі [[Сингапур]]лық жылжымайтын мүлік магнаты [[Khoo Teck Puat]] болды. Ол бастапқыда банктің 5% акциясын сатып алып, кейін өз үлесін 13,4%-ға дейін ұлғайтты.<ref name="Tan Sri Khoo Teck Puat">{{Cite web |date=2 March 2004 |title=Tan Sri Khoo Teck Puat |url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1455763/Tan-Sri-Khoo-Teck-Puat.html |archive-date=11 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live |access-date=26 March 2016 |website=The Telegraph}}</ref> 1987 жылы Standard Chartered Оңтүстік Африкадағы банктегі қалған үлестерін сатты; содан бері [[Standard Bank Group]] дербес ұйым ретінде жұмыс істейді.<ref>{{Cite web |title=Historical overview |url=http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113034632/http://www.standardbank.com/SB-Historical-Overview-6th-ed-2009.pdf |archive-date=13 January 2012 |access-date=26 March 2016 |publisher=Standard Bank}}</ref> 1992 жылы жанжал туындады. Банктік реттеушілер Standard Chartered-тың [[Мумбай]]дағы бірнеше қызметкерін салымшылардың қаражатын заңсыз түрде қор нарығындағы алыпсатарлыққа бағыттады деп айыптады. Үндістанның реттеуші органдары салған айыппұлдар мен шығындарға арналған резервтер банкке шамамен 350 млн фунт стерлингке түсті, бұл сол кездегі оның капиталының үштен біріне тең еді.<ref>{{Cite web |date=22 December 1993 |title=India Blames 4 Big Banks in Scandal |url=https://www.nytimes.com/1993/12/22/business/company-news-india-blames-4-big-banks-in-scandal.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1994 жылы Лондондағы ''Sunday Times'' газеті банктің металдар бөліміндегі бір басшының Малайзия мен Филиппиндегі шенеуніктерге іскерлік келісімдерге қол жеткізу үшін пара бергені туралы хабарлады. Банк 1994 жылғы 18 шілдеде жасаған мәлімдемесінде «шығыс талаптарында сәйкессіздіктер болғанын, олардың ішінде белгілі бір елдердегі жеке тұлғаларға бизнесті жеңілдету мақсатында сыйлықтар берілгенін, мұндай тәжірибе банк ережелеріне қайшы келетінін» мойындады.<ref>{{Cite web |title=Sucheta Dalal :Standard Chartered tries to cover up its messy past but SEBI is in a slumber |url=http://www.suchetadalal.com/?id=884a0238-d01e-46b7-4bc5d9b349c7&base=sections&f |access-date=21 March 2015 |website=suchetadalal.com}}</ref> 1994 жылы Гонконгтың [[Бағалы қағаздар және фьючерстер жөніндегі комиссиясы]] Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк бөлімшесі 1991 жылғы шілде мен 1993 жылғы наурыз аралығында өзі андеррайтер болған алты компанияның жаңа акцияларының бағасын жасанды түрде ұстап тұруға заңсыз көмектесті деген қорытындыға келді. Банк құқық бұзушылықты мойындап, кешірім сұрады және өзінің брокерлік бөлімшелерін қайта ұйымдастырды. Комиссия банктің Гонконгта тоғыз ай бойы IPO-ларға андеррайтер болуына тыйым салды.<ref>{{Cite web |date=29 June 1994 |title=Hong Kong Disciplines Standard Chartered PLC |url=https://www.nytimes.com/1994/06/29/business/worldbusiness/29iht-stand.html |access-date=26 March 2016 |website=New York Times}}</ref> 1997 жылы Standard Chartered өзінің металдар бөлімшесі — Mocatta Bullion and Base Metals-ті [[Торонто]]да орналасқан [[Scotiabank]] банкіне 26 млн [[АҚШ доллары]]на сатты.<ref>{{Cite web |date=29 September 2009 |title=Scotiabank to Launch the ScotiaMocatta eStore in Canada - a New Full-Service Online Precious Metals Delivery Channel |url=https://www.newswire.ca/news-releases/scotiabank-to-launch-the-scotiamocatta-estore-in-canada---a-new-full-serviceonline-precious-metals-delivery-channel-538622121.html |access-date=26 March 2016 |publisher=Newswire}}</ref> Standard Chartered-тың Азиядағы инвестициялық банк ісі ешқашан қалпына келген жоқ.<ref>{{Cite news|last=Elder|first=Bryce|date=2021-08-03|title=StanChart still searching for the right path to recovery|work=Financial Times|url=https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/9b58f8b3-6211-4bd2-9d29-7d8a9b3ec24f |archive-date=10 December 2022 |url-access=subscription|access-date=2022-01-20}}</ref> 2000 жылы банк бұл бөлімшелерді жапты.<ref name="bloomberg.com">{{Cite news |last=Lee |first=Yoolim |date=3 November 2009 |title=Standard Chartered 79% Return Overtakes HSBC With Asian Rebound |publisher=Bloomberg L.P. |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=amezAf6Zd9hU&refer=china |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2000–2010 === [[Сурет:Marina Bay Financial Centre (8107762133).jpg|thumbnail|left|[[Сингапур]]дағы [[Marina Bay Financial Centre]] кешенінде орналасқан [[Standard Chartered Singapore]] корпоративтік кеңсесі]] 2000 жылы Standard Chartered [[Grindlays Bank]] банкін [[ANZ Bank|ANZ]]-тен сатып алып, жеке банк қызметтері саласындағы қатысуын күшейтті әрі Үндістан мен Пәкістандағы қызметін одан әрі кеңейтті. Standard Chartered Лондон мен [[Люксембург]]тегі Grindlays-тің жеке банк бөлімшелерін, сондай-ақ [[Джерси]]дегі еншілес компаниясын сақтап қалды және оларды өзінің жеке банк құрылымына біріктірді. Қазіргі таңда олар Standard Chartered Grindlays Offshore Financial Services атауымен Гонконгтағы, [[Дубай]]дағы және [[Йоханнесбург]]тегі [[ауқатты жеке тұлға]]ларға қызмет көрсетеді.<ref>{{Cite web |date=28 April 2000 |title=Standard Chartered snaps up Grindlays |url=https://www.theguardian.com/business/2000/apr/28/15 |access-date=26 March 2016 |website=The Guardian}}</ref> [[Standard Chartered Hong Kong|Standard Chartered (Hong Kong)]] банкінің 2004 жылғы 1 шілдеде құрылуына байланысты [[Гонконгтың заң шығару кеңесі]] «Заңды төлем құралы болып табылатын банкноттарды шығару туралы» заңға түзетулер енгізді. Осы түзетулерге сәйкес Standard Chartered Bank-тің орнына оның жаңадан құрылған еншілес ұйымы — Standard Chartered Bank (Hong Kong) Ltd [[Гонконг долларының банкноттары|Гонконг долларын шығаратын банктердің]] бірі болды.<ref name="GT-DEX-2004-CN-MP-XHKD-01">{{Cite web |title=Cap 65 - Legal tender notes issue Ordinance |url=http://www.legislation.gov.hk/blis_pdf.nsf/CurAllEngDoc/8850FA52388F223C482575EE0036B8BB/$FILE/CAP_65_e_b5.pdf |access-date=7 September 2012}}</ref> Сол жылы Standard Chartered Bank пен [[Astra International]] ([[Индонезия]]лық конгломерат, [[Jardine Matheson]] компаниясының еншілес ұйымы) [[Bank Permata|PermataBank]] банкін бақылауына алды. 2006 жылы екі акционер өздерінің бірлескен үлесін 89,01%-ға дейін ұлғайтты. Индонезияның 55 қаласында орналасқан 276 бөлімшесі мен 549 банкоматы бар PermataBank Standard Chartered ұйымындағы филиалдар саны бойынша екінші ірі желіге ие.<ref>{{Cite web |date=14 April 2011 |title=PermataBank in Brief |url=http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222211416/http://www.permatabank.com/en/corporateprofile/1/index.html |archive-date=22 February 2011 |access-date=19 April 2011 |publisher=Permatabank.com}}</ref> 2005 жылғы 15 сәуірде банк [[HSBC]]-ті басып озып, [[Korea First Bank]] банкін сатып алды.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered buys Korea First Bank |url=https://www.standardchartered.com/en/news-and-media/news/asia/2012-01-11-korea-re-brand.html |access-date=16 August 2012 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> Кейіннен банк өз бөлімшелерінің атауын '''SC First Bank''' деп өзгертті. Сол жылдың қазан айында Standard Chartered өзінің [[Бангкок]]тағы бөлімшесі мен Standard Chartered Nakornthon Bank банкін біріктіруді аяқтап, жаңа ұйымды [[Standard Chartered Bank (Thailand)]] деп атады.<ref>{{Cite web |date=29 April 2004 |title=Standard Chartered to Merge Its Branch with Local Subsidiary in Thailand |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023115057/http://www.highbeam.com/doc/1G1-118462616.html |archive-date=23 October 2012 |access-date=19 April 2011 |publisher=Highbeam.com}}</ref> Standard Chartered сондай-ақ Азия мен Таяу Шығыстағы ауқатты клиенттерге қызмет көрсету бағытын кеңейту үшін [[Fleming Family & Partners]] компаниясымен стратегиялық серіктестік орнатты және Вьетнамдағы [[Asia Commercial Bank|ACB]], Travelex, [[American Express Financial Advisors|American Express Bank]] ([[Бангладеш]]) және Қытайдағы [[Bohai Bank]] банктерінің үлестерін сатып алды. Банктің ең ірі акционері, миллиардер [[Khoo Teck Puat]], 2004 жылы қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 2006 жылғы 28 наурызда, [[Сингапур]]дың мемлекеттік жеке инвестициялық компаниясы [[Temasek (company)|Temasek]] Khoo Teck Puat мұрагерлеріне тиесілі 11,55% үлесті сатып алып, банктің ең ірі акционеріне айналды.<ref name=SC-H-19/><ref name=SC-H-20/><ref name=SC-H-21/> [[Сурет:Guangzhou Tianhe Branch, Standard Chartered Bank China 20090403.jpg|thumb|right|Гуанчжоудағы Standard Chartered Bank China бөлімшесі]] 2006 жылғы 9 тамызда [[Standard Chartered Bank Limited|Standard Chartered]] [[Пәкістанның Union Bank]] банкінің 81% акциясын сатып алғанын жариялады. Мәміленің жалпы құны 511 млн [[АҚШ доллары]]н құрады. Бұл мәміле шетелдік компанияның пәкістандық банкті алғаш рет сатып алуы болды. Біріктірілген [[Standard Chartered Bank (Pakistan)]] қазіргі уақытта Пәкістандағы алтыншы ірі банк болып табылады.<ref>{{Cite web |date=6 September 2006 |title=Standard Chartered acquires Union Bank |url=https://www.dawn.com/news/209085/standard-chartered-acquires-union-bank |access-date=26 March 2016 |publisher=Dawn}}</ref> 2006 жылғы 22 қазанда Standard Chartered 1948 жылы Тайваньның [[Синьчжу]] қаласында құрылған Hsinchu International Bank («Hsinchu») банкінің орналастырылған акционерлік капиталының 51%-дан астамын сатып алу туралы ұсыныстарды алғанын жариялады.<ref>{{Cite web |date=29 September 2006 |title=Standard Chartered to buy Hsinchu |url=http://www.ibtimes.com/articles/20060929/standard-chartered-plc-hsinchu-international-bank.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Ibtimes.com}}</ref> 2007 жылы Standard Chartered [[Сингапур]]да өзінің жеке банк қызметі бөлімшесінің жаһандық штаб-пәтерін ашты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered sets up private banking HQ in Singapore |url=https://www.newsgd.com/business/enterprise/200705290048.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Newsgd.com}}</ref> 2007 жылғы 23 тамызда Standard Chartered Үндістанның брокерлік компаниясы UTI Securities-тің 49% үлесін Securities Trading Corporation of India Ltd. компаниясынан 36 млн АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алу туралы келісім жасасты. Келісімге сәйкес, банк 2008 жылы өз үлесін 75%-ға дейін, ал екі тараптың келісімі болған жағдайда 2010 жылға қарай 100%-ға дейін ұлғайту құқығына ие болды.<ref>{{Cite web |date=24 August 2007 |title=Standard Chartered to buy 49% of UTI Securities |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/08/24/stories/2007082452431500.htm |access-date=19 April 2011 |publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref> 2008 жылғы 29 ақпанда Standard Chartered PLC [[American Express|American Express Company]] (AXP) компаниясынан [[American Express|American Express Bank Ltd]] (AEB) банкін сатып алу мәмілесін аяқтауға қажетті барлық мақұлдауларды алғанын жариялады. Сатып алудың жалпы құны 823 млн АҚШ долларын құрады.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Andrew |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered buys American Express Bank |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/business/2007/sep/18/9 |access-date=2 May 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Frequently Asked Questions on the Standard Chartered Bank acquisition of American Express Bank |work=AmericanExpress.com |url=http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |url-status=dead |access-date=11 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510213731/http://cmax.americanexpress.com/Internet/PrivateBank/pdf/SCB_AEB_Client_FAQ.pdf |archive-date=10 May 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=Auditors' Report on the financial statements of Standard Chartered Bank – India Branches under Section 30 of the Banking Regulation Act, 1949, p. 7, Economic & Political Weekly EPW 28 June 2008 |work=standardchartered.co.in |url=http://www.standardchartered.co.in/_documents/tools-utilities/ar_0607.pdf |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |date=18 September 2007 |title=Standard Chartered to Buy American Express Bank Unit (Update4) |work=Bloomberg.com |url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aOBVUiA74YbE&refer=home |access-date=11 January 2012}}</ref><ref>{{Cite news |title=Standard Chartered completes acquisition of American Express Bank for $823 million |work=standardchartered.com |url=http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en |access-date=11 January 2012 |archive-date=12 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110912121655/http://www.standardchartered.com/vn/latest-news/03-08-completes-acquisition-of-american-express-bank/en/ |url-status=dead }}</ref> 2008 жылғы 13 қарашада Standard Chartered Bank (Hong Kong) Limited [[J.P. Morgan & Co.|JPMorgan Cazenove]] компаниясымен Азиядағы акционерлік [[капитал нарығы]]нда, [[корпоративтік қаржы]] саласында және институционалдық брокерлік қызметтер көрсететін Cazenove Asia Limited компаниясының 100% үлесін сатып алу туралы келісім жасасты.<ref>{{Cite web |title=Standard Chartered to acquire Cazenove Asia Limited |url=http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |access-date=16 August 2012 |archive-date=10 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310150554/http://www.standardchartered.com.hk/news/2008/press_20081113.pdf |url-status=dead }}</ref> 2009 жылғы 27 қарашада ''[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] Financial News'' басылымы Дубайдың өзінің ең ірі корпоративтік құрылымын қайта құрылымдайтынын хабарлады. Халықаралық банктердің ішінде Standard Chartered-тың Дубай нарығында және жалпы Біріккен Араб Әмірліктерінде ең ірі несие портфельдерінің бірі болды, оның көлемі шамамен 7,77 млрд [[АҚШ доллары]]на бағаланды. Бұл Standard Chartered берген барлық несиелердің 4,2%-ына тең болды. Зардап шеккен басқа банктердің қатарында [[HSBC]], [[Barclays]] және [[Royal Bank of Scotland|RBS]] болды. Банк бұл тәуекелден туындайтын кез келген құнсыздану елеулі болмайтынын мәлімдеді.<ref>{{Cite news |last=Poon |first=Aries |date=21 December 2010 |title=Lender says no material impairment from Dubai |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748704240504574585451907841622 |access-date=19 April 2011}}</ref> === 2010 – қазірге дейін === [[Сурет:Standard Chartered Bank Tower.jpg|right|thumb|Қытай Халық Республикасының [[Пудун|Шанхайдың Пудун]] ауданындағы [[Lujiazui]] аумағында орналасқан Standard Chartered Bank Tower]] 2010 жылғы 27 сәуірде Standard Chartered [[Barclays]] PLC компаниясынан Африкадағы кастодиандық бизнесін сатып алу туралы келісімге келгенін жариялады.<ref>{{Cite web |title=Press release |url=http://wholesalebanking.standardchartered.com/en/mediacentre/pressreleases/Pages/28042010.aspx |access-date=19 April 2011 |publisher=Wholesalebanking.standardchartered.com}}</ref> 2010 жылғы 13 мамырда Standard Chartered PLC тарихтағы алғашқы үнділік депозитарлық қолхаттарды (IDR) орналастыруды іске қосты.<ref>{{Cite web |date=13 May 2010 |title=Media Centre – 2010 Press Releases |url=https://www.standardchartered.com/media-centre/press-releases/2010/documents/20100513/index.html |access-date=19 April 2011 |publisher=Standardchartered.com}}</ref> 2025 жылғы ақпанда Standard Chartered, [[Animoca Brands]] және [[Hong Kong Telecom]] Гонконг долларымен қамтамасыз етілген [[стейблкойн]] шығару үшін бірлескен кәсіпорын құрды.<ref>{{Cite web|url=https://ibsintelligence.com/ibsi-news/standard-chartered-leads-hong-kongs-stablecoin-push-with-animoca-hkt/|title=Standard Chartered leads Hong Kong's Stablecoin push with Animoca & HKT|website=IBS Intelligence}}</ref> 2026 жылғы мамырда Standard Chartered 2030 жылға дейін өз операцияларында жасанды интеллект пен автоматтандыруды қолдануды кеңейту стратегиясының аясында 7 мыңнан астам жұмыс орнын қысқарту жоспарын жариялады.<ref>{{Cite news |last=Makortoff |first=Kalyeena |date=2026-05-19 |title=Standard Chartered to cut more than 7,000 jobs as it steps up AI use |url=https://www.theguardian.com/business/2026/may/19/standard-chartered-bank-cut-jobs-ai-london |access-date=2026-06-07 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> == Әлеуметтік жауапкершілігі == '''Priority Academy''' бағдарламасын банк 2006 жылы құрды. Оның аясында Шанхайға оқу сапары, жазғы тағылымдамадан өту бағдарламасы және Америка Құрама Штаттарындағы оқу семинары сияқты білім беру бағдарламалары ұйымдастырылды. Бағдарлама [[Intel International Science and Engineering Fair]] байқауында жеңіске жеткен әуесқой өнертапқыш Чан Ик Хэйге [[Гонконг ғылым және технологиялар университеті]]ндегі оқуына 250 000 АҚШ доллары көлемінде қаражат бөлді.<ref>{{Cite news |date=13 October 2014 |title=Bringing light to the blind with 'smart cup' |work=[[China Daily]] |url=https://www.chinadaily.com.cn/hkedition/2006-10/13/content_707245.htm |access-date=31 December 2014}}</ref> 2015 жылы Standard Chartered даулы Carmichael көмір кенішін қаржыландыруға 12 млрд АҚШ доллары бөлгені үшін кеңінен сынға ұшырады. Greenpeace ұйымы банкті бұл жобадан бас тартуға шақырған науқан жүргізді. Кейіннен банк аталған мәміледен шықты.<ref>{{Cite news |date=11 August 2015 |title=Standard Chartered quits role on giant Australian mine |publisher=[[BBC]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-australia-33857531 |access-date=14 February 2015}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Standard Chartered]] [[Санат:Лондон Ситиде орналасқан банктер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:Ұлыбритания брендтері]] [[Санат:Лондон қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Гонконг қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Үндістанның ұлттық қор биржасында бұрын листингте болған компаниялар]] [[Санат:FTSE 100 индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:BSE DCI индексіне кіретін компаниялар]] [[Санат:Лондон Ситиде орналасқан қаржылық қызметтер компаниялары]] [[Санат:Лондон Ситиде орналасқан көпұлтты компаниялар]] [[Санат:1969 жылы құрылған банктер]] [[Санат:1969 жылы құрылған қаржылық қызмет көрсету компаниялары]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Ирандағы шетелдік банктер]] mz1kngbi13gtl3dlphxqm5w188pg9b3 Үлгі:Potd/2026-08-04 10 784520 3638912 2026-08-03T18:00:34Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-04|POTD 2026-08-04]]: filename only 3638912 wikitext text/x-wiki Rom (IT), Brücke „Ponte Vittorio Emanuele II“ -- 2024 -- 0732.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 46x0x80mcfscamo1ztuqk0y0qgrte2e Қатысушы талқылауы:Sussex2025 3 784521 3638944 2026-08-03T22:39:36Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3638944 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Sussex2025}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 03:39, 2026 ж. тамыздың 4 (+05) gnpran5mtxbqsymd4nfdqm0s989k0pu Санат:Standard Chartered 14 784522 3639016 2026-08-04T07:31:40Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұлыбритания банкілері]] 3639016 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұлыбритания банкілері]] pybzp232jejdwgqa6k0bp2fs1egcrv6 Санат:Онлайн брокерлер 14 784523 3639017 2026-08-04T07:34:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Брокерлік компаниялар]] [[Санат:Электронды сауда платформалары]] [[Санат:Онлайн маркетплейстер]] [[Санат:Онлайн қаржылық қызметтер компаниялары]] 3639017 wikitext text/x-wiki [[Санат:Брокерлік компаниялар]] [[Санат:Электронды сауда платформалары]] [[Санат:Онлайн маркетплейстер]] [[Санат:Онлайн қаржылық қызметтер компаниялары]] d9oz3iytk1wz0iha1zhjtcyhgy9qgsr Санат:Онлайн маркетплейстер 14 784524 3639018 2026-08-04T07:36:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Желілік қауымдастықтар]] [[Санат:Онлайн компаниялар]] [[Санат:Хабарландыру веб-сайттары]] [[Санат:Тақырыптар бойынша сайттар]] 3639018 wikitext text/x-wiki [[Санат:Желілік қауымдастықтар]] [[Санат:Онлайн компаниялар]] [[Санат:Хабарландыру веб-сайттары]] [[Санат:Тақырыптар бойынша сайттар]] ncfb601um9xw40e9ygv9kejnads2wgt Санат:Онлайн компаниялар 14 784525 3639019 2026-08-04T07:38:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Онлайн қызметтер]] [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Электрондық коммерция]] [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Онлайн ұйымдар]] 3639019 wikitext text/x-wiki [[Санат:Онлайн қызметтер]] [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Электрондық коммерция]] [[Санат:Түрлері бойынша компаниялар]] [[Санат:Онлайн ұйымдар]] dfjr9cnhbtfunqe93mpeas18dp1bpkj Зилупе 0 784526 3639020 2026-08-04T07:41:44Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3639020 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2kqgckl8qbdqupx89sqgdfupwwd78tn 3639021 3639020 2026-08-04T07:42:16Z Мағыпар 100137 үлгі 3639021 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] h1fdsnc02z3p77n8z7oc94rkaylybt3 3639025 3639021 2026-08-04T07:45:42Z Мағыпар 100137 толықтыру 3639025 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] noarar6phq7e54cjtmvnhmus4jbi2j6 3639027 3639025 2026-08-04T07:47:53Z Мағыпар 100137 дереккөз 3639027 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 7c371zouraka5etm91a4cf13hb3i0z0 3639030 3639027 2026-08-04T07:53:07Z Мағыпар 100137 толықтыру 3639030 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rskmd3lo4cptkcfikj0vo77mhf7apn8 3639034 3639030 2026-08-04T07:54:02Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3639034 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qil6resmedb4blfmfcomvt5eyzkrn3d 3639037 3639034 2026-08-04T07:56:34Z Мағыпар 100137 толықтыру 3639037 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] e5engifapcrkbmdsw330bvvjjwdthlx 3639038 3639037 2026-08-04T08:00:17Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3639038 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] azw0lp3dnxxcrpyly59r6ixuxd4nsfj 3639039 3639038 2026-08-04T08:26:56Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3639039 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rur13b94sftejjo2sd15zt09odqgsk9 3639040 3639039 2026-08-04T08:28:39Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3639040 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9zu5mkc2humu68pepbxwy85nlxmp7uh 3639041 3639040 2026-08-04T08:30:07Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3639041 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] acu239dbaamhd7q2ocl1r49tjvgv51j 3639043 3639041 2026-08-04T08:32:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3639043 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 1b0qg4x9nlclanm4h8g5sx0gzyqjcj7 3639044 3639043 2026-08-04T08:35:49Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ 3639044 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rnemu6960v8at0bn273574smh2rn6g0 3639045 3639044 2026-08-04T08:37:19Z Мағыпар 100137 толықтыру 3639045 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9c9cjp97h9x7f89cqt8n036j2i8cxl4 3639046 3639045 2026-08-04T08:38:39Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3639046 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 8lg9h2tumu8wpnhxe5yorii4yqkvfyi 3639047 3639046 2026-08-04T08:39:23Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ 3639047 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 9daqn4fcr44076alli8ifbvluxvo8dd 3639048 3639047 2026-08-04T08:40:19Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3639048 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинкиде часовнясы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rp981033pf5p2ge04i3vj23doz0pssc 3639049 3639048 2026-08-04T08:41:51Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3639049 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинкиде часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] fg54smnre3gufj61amuup287xbum45q 3639050 3639049 2026-08-04T08:42:31Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ 3639050 wikitext text/x-wiki '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — Латвияның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p61j2aqoec5gbrviuagao3y3ffwggwn 3639054 3639050 2026-08-04T09:49:29Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3639054 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] rmavh4hi6fhxxiwsio15vykpcf1nakt 3639055 3639054 2026-08-04T09:50:04Z Мағыпар 100137 үлгі 3639055 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0sqjrfpbdjc2vwismvqyfagte3fexuq 3639056 3639055 2026-08-04T09:50:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3639056 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6scpmbaqbf0rdqe1e6qdcpmfj4l1opt 3639058 3639056 2026-08-04T09:51:51Z Мағыпар 100137 үлгі 3639058 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0cxbiltuglwk2pdpomzs22gif0kq9r0 3639059 3639058 2026-08-04T09:52:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3639059 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] f1fyzvvcvapfpd0881mgshoo1sokrdn 3639060 3639059 2026-08-04T09:55:42Z Мағыпар 100137 үлгі 3639060 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tmlwck85jsj90gge5l390fllw68s0q4 3639061 3639060 2026-08-04T09:59:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3639061 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zilupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 2rzeovkkw5ai26nfcez3p1zatsvwjjq 3639062 3639061 2026-08-04T10:00:32Z Мағыпар 100137 үлгі 3639062 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1900 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1522 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zilupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c1tm1n5xgaj62wb1qf21q325cn2qfac 3639063 3639062 2026-08-04T10:02:34Z Мағыпар 100137 үлгі 3639063 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1900 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Розеново |статус алуы = 1931 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1522 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zilupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] jcn2glwqwqsj61ptad42rxoaj20pvjs 3639064 3639063 2026-08-04T10:03:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3639064 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1900 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Розеново |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 4,68 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 120 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1522 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zilupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bdm3rnurj78a01ahj3z14jpqqc4yra7 3639065 3639064 2026-08-04T10:04:12Z Мағыпар 100137 үлгі 3639065 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Зилупе |шынайы атауы = {{lang-lv|Zilupe}} |сурет = Zilupes katoļu baznīca 2000-07-22.jpg |сурет атауы = |жағдайы = аймақтық қала |ел = Латвия |елтаңба = Zilupe COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =56 |lat_min =23 |lat_sec =08 |lon_dir =E |lon_deg =28 |lon_min =07 |lon_sec =21 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Лудза аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = 1900 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = Розеново |статус алуы = 1931 |жер аумағы = 4,68 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 120 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1522 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 272 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +371 |пошта индексі = LV-5751 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Zilupe |сайты = |сайт тілі = }} '''Зилупе''' ({{lang-lv|Zilupe}}) — [[Латвия]]ның шығысындағы қала, [[Лудза аймағы]]нда орналасқан. Зилупе халқының саны 2026 жылы 1522 адамды құрады.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-zilupe-11493.html|title=Население Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Зилупе Ресей шекарасына жақын, Терехов бақылау-өткізу пунктінен 5 км жерде, Зилупе өзенінің жағасында орналасқан. Қаланың ауданы 4,5 шаршы шақырымнан сәл астам.<ref>{{citeweb|url=https://maminklub.lv/zhenskii-klub/moi-rodnoi-gorod-zilupe-594959/|title=Мой родной город - Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Тарихы == Зилупе 1900 жылы Мәскеу мен Виндаваны байланыстыратын теміржол желісіндегі стансалық қоныс ретінде пайда болды. Алғашқы салынған ғимараттар станса жұмысшыларына арналған тұрғын үйлер және пошта бөлімшесі болды. Кейінірек онда теміржол мектебі, музыка мектебі орналасты.<br /> Ауыл ішінде кеден бекеті және шекара гарнизоны жұмыс істеді. 1931 жылы Зилупе қала мәртебесін алды. Тұрғындары негізінен ауыл шаруашылығы мен саудамен айналысты. Сондай-ақ қолөнермен, жүнді өңдеп, ұн өндіріп, ағаш дайындады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Зилупе 1941 жылдың 6 шілдесінен 1944 жылдың 18 шілдесіне дейін неміс әскерінің қолында болды және Остландия Рейхскоммиссариатының құрамына кірді.<br /> Кеңес дәуірінде металл өңдеу зауыты жұмыс істеп, балаларға арналған шаналар мен тұрмыстық заттар шығарды. Шағын тігін шеберханалар трикотаждан, драптан және басқа да маталардан киімдер шығарды. 1949 жылдан 1959 жылға дейін қала Зилупе ауданының орталығы болды. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін ол шекаралас қалаға айналды. Жаңа стадион, музыка және көркемсурет мектебі, қарттар үйі және басқа да бірқатар әлеуметтік нысандар салынды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16513-Zilupe.html|title=Европа. Латвия. историческая область Латгале|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қалада ірі өнеркәсіптік немесе құрылыс компаниялары жоқ, бірақ қызметкерлер муниципалдық мекемелер мен кәсіпорындарда, шекара күзетшілері мен кедендерде, білім беру және медициналық мекемелерде, бөлшек саудада, шағын көлікте, қызмет көрсету бизнесінде және ағаш ұстасында жұмыс істейді. A12 Екабпилс-Резекне-Лудза-Ресей шекарасы (Терехова шекарасы) автожолы, Е22 еуропалық маршрутының бөлігі, Зилупенің етегінде, қала шекарасынан бірнеше жүз метр жерде. Қалаға P52 Зилупе–Шкяуне–Эзерниеки аудандық автожолы жақындайды. Жергілікті жолдардың ішінде ең маңыздылары V510 Зилупе — Диланы — Криванда [латвиялық] және V538 Зилупе — Пасиене болып табылады. == Көрікті орындары == Қалада әртүрлі конфессияларды білдіретін бірнеше шіркеу бар, соның ішінде: *Рим-католиктік Зилупе шіркеуі; *Православие шіркеуі; *Савелинк часовнясы.<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/zilupe_lc4370|title=Европа > Латвия > Зилупе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-4|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3opajf8vp7yrk8hiyimcq5flfiww0eo Санат:Электрондық коммерция 14 784527 3639022 2026-08-04T07:42:52Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттық технологиялар]] [[Санат:Криптографияның қолданылуы]] [[Санат:Банк технологиялары]] [[Санат:Қызмет көрсету экономикасы]] [[Санат:Қаржылық технология]] [[Санат:Маркетингтегі дистрибуция]] [[Санат:Веб-қосымшалар]] [[Санат:Ақпараттық экономика]] 3639022 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттық технологиялар]] [[Санат:Криптографияның қолданылуы]] [[Санат:Банк технологиялары]] [[Санат:Қызмет көрсету экономикасы]] [[Санат:Қаржылық технология]] [[Санат:Маркетингтегі дистрибуция]] [[Санат:Веб-қосымшалар]] [[Санат:Ақпараттық экономика]] qexf6vgq3lpuryjbta46xpnk0f1ncup Санат:Ақпараттық экономика 14 784528 3639024 2026-08-04T07:45:29Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттық қоғам]] [[Санат:Қызмет көрсету экономикасы]] 3639024 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттық қоғам]] [[Санат:Қызмет көрсету экономикасы]] 2v0mxpddswudv15z8djx95b4ud7uu88 Санат:Қызмет көрсету экономикасы 14 784529 3639026 2026-08-04T07:47:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Үшінші сектор]] [[Санат:Экономика салалары]] 3639026 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үшінші сектор]] [[Санат:Экономика салалары]] 6o2fq22fqwwgcubnknfwtqn7th4ttiw 3639028 3639026 2026-08-04T07:50:21Z 1nter pares 146705 /* */ 3639028 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үшінші сектор]] [[Санат:Қызмет салалары бойынша экономикалар]] swu1ggb71d8rt8gs5c36poawdl6k722 Санат:Үшінші сектор 14 784530 3639029 2026-08-04T07:52:11Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Қызметтер (экономика)]] 3639029 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Қызметтер (экономика)]] nah9uwuuhcih0qqejkht922hfo4k6d7 3639031 3639029 2026-08-04T07:53:08Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Қызметтер (экономика)|Қызметтер (экономика)]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3639031 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] 884sup2vwwa214c68ig6v9ztho4ma4h 3639033 3639031 2026-08-04T07:53:51Z 1nter pares 146705 /* */ 3639033 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] [[Санат:Қызметтер (экономика)]] nah9uwuuhcih0qqejkht922hfo4k6d7 Санат:Қызметтер (экономика) 14 784531 3639032 2026-08-04T07:53:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Микроэкономика]] 3639032 wikitext text/x-wiki [[Санат:Микроэкономика]] k21bs9sws86zt7n7aa7s0ki2hnu71r7 Санат:Қызмет салалары бойынша экономикалар 14 784532 3639035 2026-08-04T07:55:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономикалар]] [[Санат:Өрісі бойынша санаттар]] 3639035 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономикалар]] [[Санат:Өрісі бойынша санаттар]] bgurtt5vphc74soa9fumxjimwcib4js Санат:Экономикалар 14 784533 3639036 2026-08-04T07:56:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономика]] 3639036 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономика]] pbfggfberufvca8c8a7friynxcfwh4j State Bank of India 0 784534 3639077 2026-08-04T11:42:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}... 3639077 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |меншікті капиталы = {{өсім}} {{INRConvert|5.96|lc}} <small>(2026)</small> |айналым = {{өсім}} {{INRConvert|5.56|lc|lk=on}} <small>(2026)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} {{INRConvert|1.23|lc}} <small>(2026)</small> |таза табысы = {{өсім}} {{INRConvert|80032|c}} <small>(2026)</small> |активтер = {{өсім}} {{INRConvert|83.21|lc}} <small>(2026)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Үндістанның мемлекеттік секторындағы кәсіпорындар|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> de6cv5ag3ozw8i8ujla18si0og65mjj 3639078 3639077 2026-08-04T11:43:14Z 1nter pares 146705 3639078 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |меншікті капиталы = {{өсім}} {{INRConvert|5.96|lc}} <small>(2026)</small> |айналым = {{өсім}} {{INRConvert|5.56|lc|lk=on}} <small>(2026)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} {{INRConvert|1.23|lc}} <small>(2026)</small> |таза табысы = {{өсім}} {{INRConvert|80032|c}} <small>(2026)</small> |активтер = {{өсім}} {{INRConvert|83.21|lc}} <small>(2026)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Үндістанның мемлекеттік секторындағы кәсіпорындар|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fk1fqjcmtwx3orckye9bd4qd6hm6sdo 3639079 3639078 2026-08-04T11:44:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3639079 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |меншікті капиталы = {{өсім}} {{INRConvert|5.96|lc}} <small>(2026)</small> |айналым = {{өсім}} {{INRConvert|5.56|lc|lk=on}} <small>(2026)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} {{INRConvert|1.23|lc}} <small>(2026)</small> |таза табысы = {{өсім}} {{INRConvert|80032|c}} <small>(2026)</small> |активтер = {{өсім}} {{INRConvert|83.21|lc}} <small>(2026)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Мемлекеттік кәсіпорын|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8ixu7lv48nmx170m2je7gvoafd9rcdn 3639080 3639079 2026-08-04T11:45:30Z 1nter pares 146705 /* */ 3639080 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |айналым = {{өсім}} ₹5,56 трлн <small>(2026)</small> |операциялық кіріс = {{өсім}} ₹1,23 трлн <small>(2026)</small> |таза табысы = {{өсім}} ₹800,32 млрд <small>(2026)</small> |активтер = {{өсім}} ₹83,21 трлн <small>(2026)</small> |меншікті капиталы = {{өсім}} ₹5,96 трлн <small>(2026)</small> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Мемлекеттік кәсіпорын|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} iwljvzmptt3lliwen4ohuicawiiyzsq 3639081 3639080 2026-08-04T11:47:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3639081 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |айналым = {{өсім}} ₹5,56 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} ₹1,23 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |таза табысы = {{өсім}} ₹800,32 млрд <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |активтер = {{өсім}} ₹83,21 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |меншікті капиталы = {{өсім}} ₹5,96 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Мемлекеттік кәсіпорын|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l13l4fj6o9f0wpalncz4pba8vgnojql 3639082 3639081 2026-08-04T11:48:19Z 1nter pares 146705 /* */ 3639082 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small><ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/govt-appoints-dinesh-kumar-khara-as-sbi-chairman-for-3-years-11602000392605.html|work=livemint|title=govt-appoints-dinesh-kumar-khara-as-sbi-chairman-for-3-years|date=6 October 2020|access-date=7 October 2020}}</ref> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small><ref>{{cite news|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/sbi-appoints-kameshwar-rao-kodavanti-as-cfo/articleshow/101419102.cms|title= SBI appoints Kameshwar Rao Kodavanti as CFO|newspaper= The Economic Times|date= July 2023}}</ref> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |айналым = {{өсім}} ₹5,56 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} ₹1,23 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |таза табысы = {{өсім}} ₹800,32 млрд <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |активтер = {{өсім}} ₹83,21 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |меншікті капиталы = {{өсім}} ₹5,96 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Мемлекеттік кәсіпорын|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 9x516xil8udngbanyjj733wmqskeyok 3639084 3639082 2026-08-04T11:57:58Z 1nter pares 146705 /* */ 3639084 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = State Bank of India (SBI) |логотипі = State Bank of India.svg |суреті = State Bank of India Corporate Centre Mumbai.jpg |сурет атауы = [[Мумбай]] қаласындағы [[Nariman Point|Нариман-Пойнт]] ауданындағы State Bank Bhavan |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{NSE|SBIN}}<br>{{BSE|500112}}<br>{{LSE|SBID}}<br>[[BSE SENSEX]]<br>[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] |қызметі = [[Үндістан]] |құрылды = {{plainlist| * [[1 шілде]] [[1955 жыл|1955]] — '''State Bank of India''' * [[27 қаңтар]] [[1921 жыл|1921]] — [[Imperial Bank of India]] * [[2 маусым]] [[1806 жыл|1806]] — [[Bank of Calcutta]] * [[15 сәуір]] [[1840 жыл|1840]] — [[Bank of Bombay]] * [[1 шілде]] [[1843 жыл|1843]] — [[Bank of Madras]] }} |құрушы = |орналасуы = State Bank Bhavan, M.C. Road, [[Nariman Point]], [[Мумбай]], [[Махараштра]], [[Үндістан]] |басты адамдары = {{plainlist| * [[Challa Sreenivasulu Setty|Чалла Сринивасулу Сетти]] <small>(төраға)</small><ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/govt-appoints-dinesh-kumar-khara-as-sbi-chairman-for-3-years-11602000392605.html|work=livemint|title=govt-appoints-dinesh-kumar-khara-as-sbi-chairman-for-3-years|date=6 October 2020|access-date=7 October 2020}}</ref> * Камешвар Рао Кодаванти <small>(қаржы директоры)</small><ref>{{cite news|url= https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/sbi-appoints-kameshwar-rao-kodavanti-as-cfo/articleshow/101419102.cms|title= SBI appoints Kameshwar Rao Kodavanti as CFO|newspaper= The Economic Times|date= July 2023}}</ref> }} |саласы = банк ісі<br>қаржылық қызметтер |өнімі = {{plainlist| * бөлшек банк қызметі * корпоративтік банк қызметі * инвестициялық банк қызметі * ипотекалық несиелер * жеке банк қызметі * әл-ауқатты басқару * активтерді басқару * инвестицияларды басқару * кредиттік карталар * сақтандыру }} |айналым = {{өсім}} ₹5,56 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |операциялық кіріс = {{өсім}} ₹1,23 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |таза табысы = {{өсім}} ₹800,32 млрд <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |активтер = {{өсім}} ₹83,21 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |меншікті капиталы = {{өсім}} ₹5,96 трлн <small>(2026)</small><ref name="Annual Report 2026"/> |капитализация = |қызметкерлер саны = 245 131 |басшы компания = |бағынышты компания = {{plainlist| * [[SBI Life Insurance Company|SBI Life Insurance Ltd]] * [[SBI Mutual Fund]] (63%) * [[SBI Cards]] and Payment Services Ltd (68,63%) * [[SBI General Insurance]] (69,11%) }} |ұраны = |бұрынғы атауы = {{plainlist| * [[Imperial Bank of India]] (1921–1955) * [[Bank of Calcutta]] (1806–1921) * [[Bank of Bombay]] (1840–1921) * [[Bank of Madras]] (1843–1921) }} |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = |аудитор = |сайты = {{plainlist| * {{URL|https://sbi.bank.in/}} * {{URL|https://retail.sbi.bank.in/}} }} |Ортаққор = }} '''State Bank of India''' ('''SBI''') — штаб-пәтері [[Мумбай]] қаласында орналасқан үнділік [[көпұлтты компания|көпұлтты]] [[Мемлекеттік кәсіпорын|мемлекеттік сектор]] [[банк]]і және заңмен құрылған [[қаржылық қызметтер]] көрсететін ұйым.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2024-25 (English) |url=https://sbi.bank.in/documents/17826/35696/Annual+Report+FY2025.pdf |publisher=SBI |access-date=3 October 2025}}</ref> Ол активтер көлемі бойынша нарықтың 23%-ын және несиелер мен депозиттердің жалпы нарығының 25%-ын иеленетін Үндістандағы ең ірі банк болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/markets/sbi-joins-rs-5-trillion-market-cap-club-stock-surges-26-in-three-months-39715199540_1.html|title=SBI joins Rs 7-trillion market cap club; stock surges 26% in three months|date=14 September 2022 }}</ref><ref>{{cite news | url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | title=Away from the public gaze, State Bank of India is preparing to unleash a revolution | access-date=22 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180522044243/https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/how-indian-financial-services-players-are-coming-to-terms-with-technological-changes/articleshow/64184172.cms | archive-date=22 May 2018 | url-status=live }}</ref> Сондай-ақ ол шамамен 250 мың қызметкері бар [[Үндістандағы ең ірі жұмыс берушілер тізімі|Үндістандағы оныншы ірі жұмыс беруші]] болып саналады.<ref>{{Cite web|url=https://officechai.com/news/8-biggest-employers-in-india/|title = These Are the Biggest Employers in India|date = 15 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/indias-eight-biggest-employers/indian-railways/slideshow/47861032.cms|title = India's eight biggest employers}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/stocks/marketinfo/emc/bse/index.html|title = Top Companies in India: Top Companies in India by Employee Cost, Top BSE Companies by Employee Cost, Top BSE Companies}}</ref> 2024 жылғы жағдай бойынша SBI-дің 500 миллион клиенті болды.<ref>{{Cite web |url=https://bfsi.economictimes.indiatimes.com/news/banking/sbi-crosses-50-crores-customer-milestone-dinesh-khara-expresses-gratitude/107903032|title=SBI crosses 50 crores customer milestone, Dinesh Khara expresses gratitude |publisher=The Economic Times }}</ref> Ал 2026 жылғы шілдедегі жағдай бойынша банктің клиенттік базасы 530 миллион клиентке жетті.<ref>{{Cite web |last=IPO |first=India |title=India IPO — India's Leading IPO Consultancy |url=https://www.indiaipo.in/news/detail/converting-99-of-sbis-530-million-customers-into-investors |access-date=2026-07-21 |website=www.indiaipo.in |language=en}}</ref> [[Үндістанның резервтік банкі]] (RBI) SBI, [[HDFC Bank]] және [[ICICI Bank]] банктерін [[жүйелік маңызы бар қаржы институты|елдің жүйелік маңызы бар банктері]] (D-SIBs) ретінде анықтаған. Мұндай банктер көбіне «[[тым үлкен болғандықтан күйреуіне жол берілмейтін]]» деп аталады.<ref>{{cite web |url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?Id=21730 |title=Monetary and Credit Information Review |publisher=Reserve Bank of India |date=31 January 2024 |access-date=1 September 2024 |quote=Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) - The Reserve Bank on January 2, 2023 released the list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs). State Bank of India, ICICI Bank, and HDFC Bank continue to be identified as D-SIBs, under the same bucketing structure as in the 2021 list of D-SIBs.}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.rbi.org.in/scripts/BS_PressReleaseDisplay.aspx?prid=50995 | title=RBI releases 2020 list of Domestic Systemically Important Banks (D-SIBs) |publisher=Reserve Bank of India |date=19 January 2021 |access-date=1 September 2024}}</ref> SBI жалпы активтері бойынша әлемдегі [[Ең ірі банктер тізімі|43-ші ірі банк]] болып табылады және 2025 жылғы әлемдегі ең ірі корпорациялар тізімі — [[Fortune Global 500|''Fortune'' Global 500]] рейтингінде 163-орынды иеленді.<ref>{{cite news | url=https://fortune.com/ranking/global500/?fg500_country=India | title=Fortune Global 500 – The largest companies in the world by revenue |publisher=Fortune | access-date=2 October 2025 }}</ref> 2024 жылы банк [[Forbes Global 2000|''Forbes'' Global 2000]] рейтингінде 55-орынға ие болды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=51d599675ac0|title=The Global 2000 2023|website=Forbes|access-date=2024-02-07|archive-date=2024-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240129031905/https://www.forbes.com/lists/global2000/?sh=4f5ab07e5ac0}}</ref> Ал 2026 жылы SBI ''Forbes Global 2000'' рейтингінде 62-орынға көтерілді.<ref name="auto">{{Cite web |title=State Bank of India {{!}} Company Overview & News |url=https://www.forbes.com/companies/state-bank-of-india/ |access-date=2026-07-21 |website=Forbes |language=en}}</ref> Сонымен қатар банк ''Forbes'' журналының 2026 жылғы әлемдегі үздік банктер тізіміне де енді.<ref name="auto"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m8emf69leh28b73gx50v6aoyubr15pl