Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 4 6718 3645985 3638217 2026-08-24T01:24:59Z MediaWiki message delivery 28897 /* The Signpost: 24 August 2026 */ жаңа бөлім 3645985 wikitext text/x-wiki {{/Header}}<!-- Бұл жолды өшірмеңіз, АСТЫНА жазыңыз! және == Тақырып аты == қосып жазғанды ұмытпаңыз --> {{Жинақталған мазмұн|30|400}} == ''The Signpost'': 15 January 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/From the editors|Looking back, looking forward]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Traffic report|The most viewed articles of 2024]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In the media|Will you be targeted?]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Technology report|New Calculator template brings interactivity at last]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Essay|Meet the Canadian who holds the longest editing streak on Wikipedia]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Opinion|Reflections one score hence]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/News and notes|It's a new dawn, it's a new day, it's a new life for me... and I'm feeling free]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Serendipity|What we've left behind, and where we want to go next]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Op-ed|Elon Musk and the right on Wikipedia]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/In focus|Twenty years of The Signpost: What did it take?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Arbitration report|Analyzing commonalities of some contentious topics]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-01-15/Humour|How to make friends on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:57, 2025 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28061132 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 06:11, 2025 ж. қаңтардың 24 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Презентация «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» == Уважаемые участники, CEE Hub приглашет вас принять участие в первом мероприятии из серии специально для русскоязычного сообщества Викимедиа. Эта инициатива призвана объединить участников, энтузиастов и экспертов со всего региона CEE (Центральной и Восточной Европы), а также Центральной Азии для обмена опытом и сотрудничества в продвижении проектов Викимедиа. Эта серия открыта для всех русскоязычных участников Викимедиа, независимо от уровня опыта. * '''Даты:''' в течение 2025 года (подробное расписание будет опубликовано в ближайшее время) * '''Формат:''' через Zoom * '''Язык:''' английский или украинский с последующим переводом на русский. Участие может быть анонимным, и мы не планируем записывать вопросы. Зарегистрироваться на первое мероприятие, «Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии?» Наталия Цвик, (до недавнего времени исполнительный директор Викимедия Польша) можно '''[[meta:Event:Как ИИ может помочь вам в вашей жизни в Википедии? Наталия Цвик|здесь]]'''. 3 февраля, понедельник: 16:00 UTC / 17:00 CET / 18:00 EET / 21:00 UZT / 22:00 KGT От себя добавлю, что видела её презентацию на Украинской викиконференции, и это было интересно и полезно.--[[Қатысушы:Victoria|Victoria]] ([[Қатысушы талқылауы:Victoria|талқылау]]) 14:46, 2025 ж. қаңтардың 28 (+05) == Feminism and Folklore 2025 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <center>''{{int:please-translate}}''</center> Dear Wiki Community, You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia. You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles. Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project: # Create a page for the contest on the local wiki. # Set up a campaign on '''CampWiz''' tool. # Create the local list and mention the timeline and local and international prizes. # Request local admins for site notice. # Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]]. This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools'''] Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance. We look forward to your immense coordination. Thank you and Best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]''' ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) == Wiki Loves Folklore is back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{int:please-translate}} [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Wiki Community, You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March. You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest. You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language. Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance. '''Kind regards,''' '''Wiki loves Folklore International Team''' --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. қаңтардың 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:48, 2025 ж. ақпанның 3 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 7 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Recent research|GPT-4 writes better edit summaries than human Wikipedians]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/News and notes|Let's talk!]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Opinion|Fathoms Below, but over the moon]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/In the media|Wikipedia is an extension of legacy media propaganda, says Elon Musk]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Community view|24th Wikipedia Day in New York City]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Arbitration report|Palestine-Israel articles 5 has closed]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-07/Traffic report|A wild drive]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:59, 2025 ж. ақпанның 7 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28179470 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone! [[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]] We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''. This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba. '''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''. Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]]. We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:29, 2025 ж. ақпанның 22 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 тізімін пайдаланып User:SSethi (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 27 February 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/News and notes|Administrator elections up for reapproval and 1bil GET snagged on Commons]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Serendipity|Guinea-Bissau Heritage from Commons to the World]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|Hear that? The wikis go silent twice a year]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/In the media|The end of the world]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Recent research|What's known about how readers navigate Wikipedia; Italian Wikipedia hardest to read]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Opinion|Sennecaster's RfA debriefing]] * Tips and tricks: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Tips and tricks|One year after this article is posted, will every single article on Wikipedia have a short description?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Community view|Open letter from French Wikipedians says "no" to intimidation of volunteer contributors]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Traffic report|Temporary scars, February stars]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Essay|The source, the whole source, and nothing but the source]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Obituary|Ümüt Çınar (Kmoksy) and Vinícius Medina Kern (Vmkern)]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:31, 2025 ж. ақпанның 27 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28313070 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> My apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}. I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] 23:51, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == An improved dashboard for the Content Translation tool == <div lang="en" dir="ltr"> {{Int:hello}} Wikipedians, Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}. The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device. With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below. [[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic).  Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard  in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]] [[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]] We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''. Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread. Thank you! On behalf of the Language and Product Localization team. </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> 07:55, 2025 ж. наурыздың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 22 March 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editor: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/From the editor|''Hanami'']] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/News and notes|Deeper look at takedowns targeting Wikipedia]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/In the media|The good, the bad, and the unusual]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Recent research|Explaining the disappointing history of Flagged Revisions; and what's the impact of ChatGPT on Wikipedia so far?]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Traffic report|All the world's a stage, we are merely players...]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Gallery|WikiPortraits rule!]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Essay|Unusual biographical images]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-03-22/Obituary|Rest in peace]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:11, 2025 ж. наурыздың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28391577 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon. Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 07:04, 2025 ж. сәуірдің 4 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 April 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Special report|Wikipedian and physician Ziyad al-Sufiani reportedly released from Saudi prison]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In focus|WMF to explore "common standards" for NPOV policies; implications for project autonomy remain unclear]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/In the media|Indian judges demand removal of content critical of Asian News International]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News and notes|35,000 user accounts compromised, locked in attempted credential-stuffing attack]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Op-ed|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Opinion|Crawlers, hogs and gorillas]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Debriefing|Giraffer's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Obituary|RHaworth, TomCat4680 and PawełMM]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Traffic report|Heigh-Ho, Heigh-Ho, off to report we go...]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/News from Diff|Strengthening Wikipedia’s neutral point of view]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-04-09/Comix|Thirteen]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 23:25, 2025 ж. сәуірдің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28494227 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language! The most active contesters will receive prizes. If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest. <br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) </div> 21:11, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:Hide on Rosé@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 05:34, 2025 ж. сәуірдің 17 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for KiranBOT == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! I apologise for sending the message in English. {{int:please-translate}}. In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT|Steward requests/Bot status#Global bot status for KiranBOT]] on Meta.<br />Kindly note that the request will remain open for 14 days starting today. Thank you for your time. Best regards,<br />[[Қатысушы:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[Қатысушы талқылауы:Usernamekiran|талқылау]]) 14:17, 2025 ж. сәуірдің 19 (+05) <!-- Message manually sent by User:usernamekiran@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=28423712 --> == Sub-referencing: User testing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]] <small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small> Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further: #'''Try it out and share your feedback''' #:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher. #'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs''' #:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''. We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well. Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> 20:03, 2025 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 тізімін пайдаланып User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well. In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" /> </div> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 08:41, 2025 ж. сәуірдің 29 (+05)</div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News and notes]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In the media]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Recent research]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Arbitration report]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Discussion report]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Traffic report]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Disinformation report]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/News from the WMF]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Humour]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Comix]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/In focus]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Community view]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Debriefing]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Gallery]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary|en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-01/Obituary]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:20, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28562138 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2025 == === Nurtenge === Қайырлы таң/күн/кеш/түн, құрметті Қазақша Уикипедия қауымдастығы! Осы жылғы қыркүйек айында өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына қазақ тілді делегация ретінде өзімді ұсынамын. Өткен жылы да мен өзімді [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|ұсынған]] болатынмын. Өкінішке қарай, жеке себептерге байланысты менің қатысудан бас тартуыма тура келді. Осы жылы олай тағы да қайталамауға уәде беремін. Осыған дейін әртүрлі халықаралық уикиконференциялар мен кездесулерге қатысып көрген соң менің әжептәуір тәжірибем бар. Және де сол тәжірибемді осы CEE Meeting-ке алғашқы рет қатысу арқылы молайтқым келеді. Халықаралық тәжірибе алу мен жаңа уикимедиашылармен танысу уики-үлесіме жақсы жағынан әсер ететініне сенімдімін. — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 06:50, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 09:12, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:56, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:50, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:32, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:05, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, жөні түзу мақаланы жоюға ұсынды. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 22:35, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}}, шыныменде өте күмәнді өңдеме болды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:06, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:59, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:17, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:45, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) # {{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:58, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, бұрынғы іс-шаралардан тәжірибесі бар қатысушы, қауымдастығымызды халықаралық деңгейде көрсете алатындай ағылшын тілін жақсы меңгерген [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:27, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Іске сәт! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:29, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:04, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Шешен Исмаил}} даусыңызға рақмет! Не үшін қарсы екеніңізді жазып өтсеңіз? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 10:00, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Muzaffar === Ассалаумағалайкум Қазақша Уикипедия қауымдастығы. Мен 2025 жыл қыркүйекте өтетін [[:meta:CEE Meeting 2025|CEE Meeting 2025]] конференциясына баруға кандидат ретінде өзімді ұсынамын. Осы кезге дейін халықаралық конференциялар мен марафондардан көп тәжірибе жинадым. Әр айда белсенді 10 қатысушылар тізіміндемін. Халықаралық конференцияда қатысу келесі уикипедиядағы белсенділігімге оң нәтиже береді деген үміттемін. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 13:00, 2025 ж. Мамырдың 12 (+05) #{{Қолдаймын}}. Менің ойымша Мұзаффар Уикипедия концепциясын жақсы түсінеді. Сонымен қатар, қазақ тіліндегі Уики қауымдастығының ішінде өзін өте белсенді көрсете білді --Алмас Мұстафа 12:40, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:51, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] ([[Қатысушы талқылауы:Yessentaikyzy|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:Alpasli|Alpasli]] ([[Қатысушы талқылауы:Alpasli|талқылау]]) 20:11, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – Мен википедияға үлес қосқандардың барлығын бағалаймын. Мұзаффар өзбекше және қазақша Уикипедияларға да үлкен үлес қосуда. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:45, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 00:00, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 06:15, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қарсымын}}, былтырғы себеппен. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) ##[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2024|Былтырғы себепте]] мені атап өтпеген сияқты сіз? [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} — [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:02, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:11, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Mahmud Abduvaliyev|Mahmud Abduvaliyev]] ([[Қатысушы талқылауы:Mahmud Abduvaliyev|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} -- Сәттілік! [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:30, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:31, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Batyrbek === Қайырлы күн, әріптестер! Биыл Грекияның Салоники қаласында болатын [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Registration CEE Meeting 2025] конференциясына біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. Конференция тек ағылшын тілінде өтеді. Онда қатысушылар арасынан қауымдастыққа қатысты шешім шығаруға қатысатын адамдар болғаны жақсы деген ұсыныс бар. '''Соған байланысты өз үміткерлігімді ұсынамын'''. Көбіңіз білетіндей, Қазақ Уикипедиясында админ әрі бітікші қызметін атқарамын. Уикипедияға қатысты іс-шаралар ұйымдастыруда да тәжірибем бар. Жақында өткен [https://meta.wikimedia.org/wiki/Central_Asian_WikiCon_2025/Team/kk Орталық Азия WikiCon конференциясының ұйымдастырушылары қатарында болғам]. Бұған дейін 2017, 2018, 2022 жылдардағы CEE конференцияларына қатысқам. Биылғы жиында басқа уики-қауымдастықтарға өз қауымдастығымыз туралы айтып, жаңа идеялар әкелетін жоспарым бар. Қауымдастық атынан баратын болғандықтан, бастапқыда сіздердің дауысыңыз керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:54, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} – ұсынысыңыз орынды. [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 17:42, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}}. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 21:04, 2025 ж. Мамырдың 14 (+05) #{{Қолдаймын}} Batyrbek қазақ тіліндегі Уикипедияға үлес қосып жүрген көрнекті уикипедияшы. Бұл Википедияшы соңғы жылдары Қырғызстандағы бірнеше студенттермен тәжірибесімен бөліскен кәсіби википедияшылардың бірі. — [[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) #{{Қолдаймын}} – --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:29, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Орел Карл|Орел Карл]] ([[Қатысушы талқылауы:Орел Карл|талқылау]]) 17:46, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 11:03, 2025 ж. мамырдың 17 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) #{{Қолдаймын}}. Айтып жатқан жоспарларыңызды көрсетсеңіз --Алмас Мұстафа 13:03, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қарсымын}} --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:13, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 23:23, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) #{{Қолдаймын}}, жақсы өкіліміз бола алатын қатысушы, Уикипедияда да, конференцияларда да тәжірибесі бар [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:31, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 23:33, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) #{{Қолдаймын}} -- --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылау]]) 18:06, 2025 ж. мамырдың 25 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@Mustafaalmas, шамамен [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File%3A%D0%91._%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%E2%80%93_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B осындай], бірақ әлдеқайда жаңартылған презентация жасамақпын, сондай-ақ конференция тақырыбына сай (problem solver) бейімдейтін жоспарым бар. @Джамбульский, пікіріңізге рахмет! Не үшін қарсы екеніңізді білсем деп едім. Мүмкін жақсарту керек бір нәрсе бар шығар. Айтып жіберсеңіз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) === Nurken === Армысыңдар, әріптестерім! Жоғарыдағы үміткерлердей өзімді осы жылғы қыркүйектегі CEE Meeting 2025 конференциясына ұсынамын. Осы мамырдағы [https://meta.wikimedia.org/wiki/Youth_Conference_2025 CEE Жастар конференциясында] қазақтілді қоғамдастықтың өкілі болған да мен едім. Тәжірибесі бар, ағылшын тілін меңгерген, CEE қоғамының мүшелерін танитын қатысушы ретінде өзімді нашар емес үміткер деп көремін. Қазақша Уикипедияда администратор атағым да бар. Халықаралық әріптестікті одан әрі нығайтуға, жобамызға одан әрі үлес қосуға үнемі дайынмын. Болашақ жоспарлар қатарында Қазақша Уикипедияның әлеуметтік желілеріне назар аудару, мүмкін халықаралық edit-a-thon (өңдеу марафондарын) ұйымдастыру бар. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 05:16, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:27, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}} [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. мамырдың 27 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:32, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ұлы мәртебелім, бұл айтқандарыңыз тым қарапайым, ұлы мәртебеліңізге лайық емес. Сіз бұл мінберде өте үлкен миссия, өте үлкен мақсат туралы сыр шертуіңіз керек. :Мәңгі лаулап жану үшін ғаламда, :Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, :Үлкен болып қалу үшін ғаламда, :Үлкен арман керек екен адамға :[[Мұхтар Шаханов]] :[[Қатысушы талқылауы:Arystanbek/Мұрағат/1#Үлесіңіз|Мында жазғанымды]] 4-5 жылдан кейін оқып шынымен мынаны мен жаздым ба деп ойланатын кездерім болады. Бір емес бірнеше рет 2 жылға кетіп қайта қайта орала беруімнің мәнісі де осында шығар, білмеймін. Сондықтан әлдеқайда ұлы мақсаттарды армандап қияли болып жазсаңыз менде сізге өз дауысымды беремін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 06:13, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) #{{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Шешен Исмаил|Шешен Исмаил]] ([[Қатысушы талқылауы:Шешен Исмаил|талқылау]]) 15:34, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) # {{Қолдаймын}}--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 19:21, 2025 ж. мамырдың 31 (+05) ===Қорытынды=== Дауыс беру нәтижесінде: [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] және [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] көп дауыс жинап, конференцияға қатысуға лайықты деп табылды. Сәттілік тілейміз! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 21:05, 2025 ж. маусымның 10 (+05) : {{@|Нұрлан Рахымжанов}}, бауырым, Nurtenge деген қатысушы керекті 75% дауыс жинай алмады ғой. 29% қарсы болды емеес пе... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 03:00, 2025 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] байқауымша бірнеше адам бірігіп ұйымдасқан түрде қарсы шығып отырған сияқтысыздар, немесе бір адам бірнеше тіркелгі жасап бір адам бірнеше рет дауыс беріп отырған сияқты. Ал мына қатысушы есіміңіз бірден бұғаттауға лайық деп санаймын. Біз мында қазақша орта қалыптастырамыз, мәңгүрттікке қарсы күресеміз, қазақ тілінің қолданыс аясын кеңейтеміз деп үлес қосып жүрміз ал сен сияқтылар кері кетіп прогеске қарсы шығып регреске кетіп барасыңдар. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:07, 2025 ж. маусымның 12 (+05) :::Ал менің байқауымша сен өте тәрбиесіз баласың! Біріншіден, жасы үлкен адамдарға ізет білдіріп жазғаның жөн. Екіншіден, менің жазғаным саған емес, басқа адамға арналған еді. Үшіншіден, менің осы сайттағы есіміме қатысты не шатағың бар? Мен сенің есімің туралы ештеңе айтып отырған жоқпын ғой. Мысалы, ол неге түрлі-түсті болып жазылған, бұл гомосексуализм бе? Неге латын әліпбиін пайдаландың, тыңшысың ба? Көрдің ба, ондай қарапайым дүниелерге қадала берме. Төртіншіден, өзің сияқты өз дауысымды еркін беріп отырмын, жоқ жерден қастандық іздей берме. Бесіншіден, менің зиянды деп санайтын өңдемелерімді атап шық, әйтпесе құр нақақа жала жапқаннан не пайда??? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 13:52, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::Несіне кектеніп, мазаң кетіп отыр? Жасың қай жерде жазылған еді? Оны қайдан білейік? Тап үлкен болсаң, жасыңа сай болсайшы! Өз қазағыңды көре алмай, әр жерде қарсылық білдіріп жүргенің аз ба? Не өзің үміткер болмайсың, не үміткерді қолдамайсың да! Уикипедияда бір де бір дұрыс белсенділігіңді көрмедім, тек талқылауға кіріп жұртқа әңгіме айтасың да жүресің. Сөзің мен ісіңді дұрыстамағанша саған ешқандай сыйластық жоқ! Ескертемін, бұлай жалғаса берсе аяусыз бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::: Енді қарасаш, Nurtenge деген бала [[Эрнест Төреханов|қазақтың дана жазушысын]] көре алмай, оны ешкіммен ақылдаспай жоюға ұсынды. Бұл нақұрыстың қылығы емес пе? Оған неге ешкім ештеңе демеді? Былтыр осы сияқты тағы біреше мәселе туындап еді, бірақ ол дұрыс жауап беруден қашқақтай бастады. Санасы аздау бір қатысушы екен. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 14:50, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::Сенің сол мақалаға қолыңның ұшы да тимеген ғой. Сақтап қалуға да тырыспағансың. Ол мақала әлі жойылмаған, тек жоюға ұсынылған. Сенің сол мақаланы реттеп, толықтырып, жаңартуға қарайтын уақытың болды ғой. ::::::Былай келісейік: мен мақаладан «жедел жойылсын» үлгісін және бұғаттауыңды алып тастаймын, бірақ сен ойыңды өзгерт — 10 күн ішінде сол мақаланы толықтыр, қосатын дерегіңді қос және қарсылық білдіруді тоқтат. Егер нәтиже болмаса, мақаланы да жоямын, сені де қайтадан бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:13, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::: Бауырым, сен өйтіп сөйлеме... Ондай талаптарыңды бас-аяғы бар мақаланы жоюға ұсынған адамға айт. Мынау кім, досың ба? Ертең ол Есенберлинді және Әуезовты жоюға ұсынса, тағы да лям-мим демей тыныш отырасың ба? --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:25, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::Мен саған тиімді жағын айтамын. ::::::::Жедел жоюға ұсынылған себептері міне: Энциклопедиялық маңызы жоқ, қысқа мақала, жетім мақала, мақала сапасы төмен. ::::::::Саған жақсы мақала болып көрінгенімен, бұл уикипедияның ережелеріне қайшы. Мақалада тек Еңбек жолы мен Шығармалары бар. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:35, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::: Уикипедия не көп, ереже көп қой. Нақты қай ережеге қайшы? Сосын энциклопедиялық маңызы жоқ дегенді қалай түсінуге болады? Мысалы мен оны көріп тұрмын. Мақала көлемі туралы айтсаң да жақсы болады. Сапа жағынан нақты қай жері ұнамай тұр? Ашып айтсаш... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 16:16, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] [[Уикипедия:Маңыздылық]] осы бетті оқып шығыңыз, сосын қатысушы есіміңізді өзгертуге сұраныс жіберіңіз, түрлі түсті тек гомосексуализмнің симболы емес әр жерде тіпті табиғаттың өзінде бар, мысалы [[кемпірқосақ]]. Ал латынға келсек әлемнің көп бөлігі латынды қолданады, көп ел бір жазу түрін қолданса олардың арасындай қарым-қатынас жеңілдеп байланыс арады, кейбір елдер қырсығып латынға көшпей жатыр, мысалы біз, мына жазу орыстың жазуы, кейбір елдер өздерінің төл жазуын мәдени байлық ретінде бағалап керісінше сол өз жазуларын сақтап қалғысы келеді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:23, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::: Ережені оқыдым делік. Бірақ мақала соның нақты қай тұсына қайшы? Және бір өтініш - кемпірқосақ туралы айта бермеш. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 20:09, 2025 ж. маусымның 12 (+05) ::::::::::::@[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] айта берген жоқпын, бірінші рет айтып тұрмын. Сіз айтқан мақала маңызды болмағасын жойған болуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:03, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::::::: Мәңгүрт болсаң, жоя бер... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:54, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::: 1nter pares, көрдің ба, сен досыңды жақтаймын деп, өзің де өтірік сылтауларға қосылдың. Бұл мақала ешбір ережеге қайшы болып тұрған жоқ, сондықтан оны жоюға нақұрыс қана ұсынады. --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 23:45, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::::::::Қатырасың... Мен саған мақаланы жоюға ұсынған кездегі себептерді жібердім, ал сен болсаң, әлі көпіріп отырсың. Басқа дұрыс мақалалармен салыстырып көр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:51, 2025 ж. маусымның 13 (+05) == ''The Signpost'': 14 May 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/News and notes|WMF to kick off new-CEO quest as Iskandar preps to move on — Supreme Court nixes gag of Wiki page for other India court row on ANI — code-heads give fix-up date for Charts in lieu of long-dead Graph gizmo]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In the media|Wikimedia Foundation sues over UK government decision that might require identity verification of editors worldwide]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Disinformation report|What does Jay-Z know about Wikipedia?]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/In focus|On the hunt for sources: Swedish AfD discussions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Technology report|WMF introduces unique but privacy-preserving browser cookie]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Debriefing|Goldsztajn's RfA debriefing]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Obituary|Max Lum (User:ICOHBuzz)]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 2)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/Comix|Collection]] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-05-14/From the archives|Humor from the Archives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:01, 2025 ж. Мамырдың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28671646 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|талқылау]])</bdi> 03:07, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 20:26, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 08:07, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|талқылау]]) 21:47, 2025 ж. мамырдың 29 (+05)</bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 тізімін пайдаланып User:Udehb-WMF@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Стратегия 2030 == Армысыздар! Бұл тақырыпта мақала бар ма? Қайдан көруге болады? [[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 02:13, 2025 ж. маусымның 10 (+05) :Армысыз! [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy Мына жерден] көрсеңіз болады. Қазақшасы бар сияқты еді, бірақ бұл жерде жоқ екен. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. маусымның 10 (+05) == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 04:00, 2025 ж. маусымның 14 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. маусымның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 June 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News and notes|Happy 7 millionth!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/In the media|Playing professor pong with prosecutorial discretion]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Disinformation report|Pardon me, Mr. President, have you seen my socks?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Recent research|Wikipedia's political bias; "Ethical" LLMs accede to copyright owners' demands but ignore those of Wikipedians]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Traffic report|All Sinners, a future, all Saints, a past]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/News from Diff|Call for candidates is now open: Wikimedia Foundation Board of Trustees]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Opinion|Russian Wiki-fork flails, failing readers and editors]] * Debriefing: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Debriefing|EggRoll97's RfA² debriefing]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 3)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-06-24/Comix|Hamburgers]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:31, 2025 ж. маусымның 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28849846 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, 01:56, 2025 ж. маусымның 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 18 July 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News and notes|Is no WikiNews good WikiNews? — Election season returns!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In the media|How bad (or good) is Wikipedia?]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/WikiProject report|WikiProject Medicine reaches milestone of zero unreferenced articles]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/In focus|Wikimania 2025: Connecting Wikimedians across the world for 20 years]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Recent research|Knowledge manipulation on Russia's Wikipedia fork; Marxist critique of Wikidata license; call to analyze power relations of Wikipedia]] * News from the WMF: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/News from the WMF|Form 990 released for the Wikimedia Foundation’s fiscal year 2023-2024]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Discussion report|Six thousand noticeboard discussions in 2025 electrically winnowed down to a hundred]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Comix|Divorce]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Opinion|Women are somewhat under-represented on the English-language Wikipedia, and other observations from analysis]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Community view|A Deep Dive Into Wikimedia (part 4): The Future Of Wikimedia and Conclusion]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Obituary|Pvmoutside, Atomicjohn, Rdmoore6, Jaknouse, Morven, Martin of Sheffield, MarnetteD, Herewhy, BabelStone]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Traffic report|God only knows]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-07-18/Humour|New forum created for people who don't care about Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:53, 2025 ж. шілденің 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=28903822 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 August 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/News and notes|Court order snips out part of Wikipedia article, editors debate whether to frame shreds or pulp them]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Discussion report|News from ANI, AN, RSN, BLPN, ELN, FTN, and NPOVN]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Disinformation report|The article in the most languages]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Community view|News from the Villages Pump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/In the media|Disgrace, dive bars, deceased despots, and diverse dispatches]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Crossword|Accidental typography]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Comix|best-laid schemes o' wikis an' men]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-08-09/Traffic report|I'm not the antichrist or the Superman]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 07:27, 2025 ж. тамыздың 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29085669 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> 02:36, 2025 ж. тамыздың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 9 September 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/News and notes|Wikimedia Foundation loses a round in court]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/In the media|Congress probes, mayor whitewashed, AI stinks]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Disinformation report|A guide for Congress]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Recent research|Minority-language Wikipedias, and Wikidata for botanists]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Technology report|A new way to read Wikisource]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Traffic report|Check out some new ''Weapons'', weapon of choice]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-09-09/Essay|The one question]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:08, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29233676 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global discussion on Welcome messages == <div lang{{=}}"en" dir{{=}}"ltr">Sorry that this message is in English. {{int:please-translate}}. There is a request for comment at [[:m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Welcoming policy]] on a proposal to forbid sending [[:m:welcome messages|welcome messages]] to users who have not made an edit, which is currently in practice at your wiki. Your comment on this matter would be appreciated.</div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 07:39, 2025 ж. қыркүйектің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:DreamRimmer/MMS_list&oldid=29262336 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 2 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/News and notes|Larry Sanger returns with "Nine Theses on Wikipedia"; WMF publishes transparency report]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/In the media|Extraordinary eruption of "EVIL" explained]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Disinformation report|Emails from a paid editing client]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Discussion report|Sourcing, conduct, policy and LLMs: another 1,339 threads analyzed]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Community view|The pressing questions of the modern WWW, as seen from the Village Pump]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Recent research|Is Wikipedia a merchant of (non-)doubt for glyphosate?; eight projects awarded Wikimedia Research Fund grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Opinion|Some disputes aren't worth it]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Obituary|Michael Q. Schmidt]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Traffic report|Death, hear me call your name]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-02/Comix|A grand spectacle]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:54, 2025 ж. қазанның 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29367448 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 09:48, 2025 ж. қазанның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:43, 2025 ж. қазанның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 20 October 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/News and notes|Board shuffles, LLM blocks increase, IPs are going away]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Special report|The election that isn't]] * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Interview|The BoT bump]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/In the media|An incident at WikiConference North America; WMF reports AI-related traffic drop and explains Wikipedia to US conservatives]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Traffic report|One click after another]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-10-20/Humour|Wikipedia pay rates]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 03:45, 2025 ж. қазанның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29377595 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Global bot approval request for SchlurcherBot == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> {{int:hello}}! {{#ifeq:{{CONTENTLANGUAGE}}|en||I apologize for sending this message in English. {{int:please-translate}}.}} In accordance to [[:m:Bot policy#Global bots|the policy]], this message is to notify you that there is a new approval request for a global bot. The discussion is available at [[:m:Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot|Steward_requests/Bot_status#Global_bot_status_for_User:SchlurcherBot]] on Meta-Wiki. All Wikimedia community members are invited to participate. Thank you for your time. Best regards, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 03:10, 2025 ж. қазанның 22 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Bot_policy/New_global_bot_discussion&oldid=29480590 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 19:12, 2025 ж. қазанның 30 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 тізімін пайдаланып User:MKaur (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 November 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/News and notes|Temporary accounts go live and WMF board member self-suspends]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Community view|Six Wikipedians' thoughts on Grokipedia, and the humanity of it all]] * Wikicup report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Wikicup report|BeanieFan11, WikiCup victor of 2025, covers the results]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/In the media|Jimbo's book, an argument about genocide, and a train of shame]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Recent research|Taking stock of the 2024–2025 research grants]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Opinion|With Grokipedia, top-down control of knowledge is new again]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Obituary|Struway]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Traffic report|The documentaried, the disowned, the deceased, Diwali and the Dodgers]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-11-10/Comix|Head of steam]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17:56, 2025 ж. қарашаның 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29568932 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 19:22, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 1 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/News and notes|Election cycles come and go, and Wikimedia Foundation achieves record revenue in 2024–2025!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/In the media|Wales walk-off, antisemitism, supernatural powers, feminism turmoil, saints, and sex]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Recent research|At least 80 million inconsistent facts on Wikipedia – can AI help find them?]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Disinformation report|Epstein email exchanges planned strategy, edits and reported progress]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Traffic report|It's a family affair]] * Book review: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Book review|''The Seven Rules of Trust'']] * From the archives: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/From the archives|"I have been asked by Jeffrey Epstein ..."]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Humour|An interview with Wikipe-tan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Opinion|AI finds errors in 90% of Wikipedia's best articles]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Serendipity|Highlights from the itWikiCon 2025]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-01/Comix|Madness]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 05:16, 2025 ж. желтоқсанның 1 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 December 2025 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Interview|Part 1: Bernadette Meehan]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/News and notes|We're gonna have a party!]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/In the media|The "bigg" bosses: Robertsky and the Pope]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Traffic report|Death and stranger things]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Gallery|A feast of holidays and carols]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Obituary|Michal Lewi (Iwelam) and Alan R. King (A R King)]] * Concept: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Concept|List of xxtreme sports (redirected from Electrojousting)]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-12-17/Comix|display: flex-inline;]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 01:05, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29700455 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 15 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 20:18, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29899914 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 тізімін пайдаланып User:Tiven2240@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 02:01, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 29 January 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:31, 2026 ж. қаңтардың 29 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=29988053 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 17 February 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 13:03, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30039447 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 10 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is "Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes" cited in "List of tallest buildings in Chicago"?]] * Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]] * WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]] * Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|"It will never happen"]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 09:14, 2026 ж. наурыздың 10 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30121359 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 31 March 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]] * Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:08, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30329870 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 тізімін пайдаланып User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 April 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 11:50, 2026 ж. сәуірдің 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30434643 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 05:57, 2026 ж. сәуірдің 26 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 04:28, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-30_Wikipedias&oldid=30466145 тізімін пайдаланып User:ABreault (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == CEE Meeting 2026 == {{жабық}} [[Клуж-Напока]]да ([[Румыния]]) өтпек [[meta:Wikimedia CEE Meeting 2026|Wikimedia CEE Meeting 2026]] (Орталық және Шығыс Еуропа Уикимедиясы) конференциясына қатысамын деген ұсыныстар: === Nurken 2026 === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақпын. Уикипедиядағы «мансабым» бойы белсенділігім жалғаса берді. Қазақша Уикипедияда соңғы 365 күнде [https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken 6 100] өңдеме жасадым. Жалпы стастикасын алсақ, күніне 10.709 өңдеме жасап жүрмін. Осы жылғы 1 қаңтардан бері 45 мақала жаздым (Қазақша Уикипедияны ғана санасақ). Уикипедия сыртындағы да үлесімді алсақ. Жақында Қазақша Уикипедияның [https://www.instagram.com/wikimediakz/ Instagram-дағы аккаунтын] қайта бастадық, соның иллюстрацияларына, жаңғыру идеясына жауаптымын. Уикимедия Аустрия кеңсесінен камера сұрап алып, жақында ғана аяқталған Еуровидениеге қатысы бар түрлі фото жасап, оларды [[commons:Category:Images taken by Nurken/Eurovision 2026|Ортаққорға жүктедім]]. Уикидерек, басқа да жобаларға үлесімді қосып жүремін. Еуропадағы осы ағылшынтілді конференцияға баруға қабілеттімін: ағылшын тілін жақсы меңгергенмін, Еуропада тұрамын, белсенді қатысушымын, халықаралық қоғамдастықтан таныстарым бар, коммуникациядан жаман емеспін. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 03:31, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 08:15, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:56, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:22, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} Қос қолдап дауыс беремін. Әбден лайық қатысушы.[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) # {{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} —-[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:36, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 19:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) === TheNomadEditor (Muzaffar Turgunov) === Кеш жарық, әріптестер! Биылғы CEE Meeting конференциясына өзімді ұсынбақшымын. Қазақша Уикипедияда 7800+ өңдеме жасадым. Жыл бойы белсенді қатысушымын. Уикипедияда [[Жоба:Уики-көктем_2026#Қатысушылар|Уики-көктем 2026]] байқауына 60+ мақала жаздым және [[meta:Wikipedia 25/Turkic Marathon/Participants|Turkic Marathon 2025]] байқауына 60 мақала жазып қатыстым. 2026 жылда Тіл комитеті ұйымдастырған 2 семинарда баяндамашы болдым. Ортаққорға суреттер жүктедім. Осы жылғы конференцияда Қазақша Уикипедиядағы медициналық мақалалар туралы презентация оқуға өтініш тапсырдым. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 18:38, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) #{{Қолдаймын}} --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:35, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:04, 2026 ж. мамырдың 20 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:10, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} – [[Қатысушы:Салиха]]--Салиха 12:28, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 14:16, 2026 ж. мамырдың 21 (+05) # {{Қолдаймын}} -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 20:28, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Mirzoulugʻbek|Mirzoulugʻbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Mirzoulugʻbek|талқылау]]) 22:05, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} --[[Қатысушы:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] ([[Қатысушы талқылауы:Дауткулова Ақмарал|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) # {{Қолдаймын}} Мұзаффар жақсы дайындалып барады деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 10:25, 2026 ж. мамырдың 23 (+05) {{жабық-соңы}} == ''The Signpost'': 22 May 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]] * Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]] * Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]] * Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10:19, 2026 ж. мамырдың 22 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30513885 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:14, 2026 ж. мамырдың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 21 June 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * From the editors: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/From the editors|Ways for beginners to support ''The Signpost'' community journalism]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/News and notes|Community Tech development team disbanded]] * Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Disinformation report|PR for the people?]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Recent research|Proposed tagging system for AI involvement; successful and unsuccessful AI tools for contributors]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In the media|Who won a 14th century battle and who won the 2026 Iran war?]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Community view|Putting the Wish into the Wishlist]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/In focus|A global standard for Neutral Point of View]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/On the bright side|Flowers, blue helmets, reefs, pride, and Juneteenth]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Op-ed|Breathe, Don’t Panic, there is a different story about Wikimedia + AI futures]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Opinion|Wikimedia Foundation staff develop union and Wikimedia user community reacts]] * Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Technology report|Community Tech team is disbanded, controversy erupts]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Traffic report|'Cause this is thriller, thriller night]] * WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/WikiConference report|Report of Volunteer Supporters Network Annual Meeting 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Comix|Take your turn]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-06-21/Humour|Group of banned T-shirt makers comes out of hiding to sell new Wikipedia-themed merchandise]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 08:21, 2026 ж. маусымның 21 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30604303 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|талқылауы]])</bdi> 22:11, 2026 ж. маусымның 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:Codename Noreste@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 18:29, 2026 ж. маусымның 25 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 тізімін пайдаланып User:Sannita (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 13 July 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News and notes|An exclusive club]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/In the media|Battle for a soul - who won?]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Opinion|We need to innovate with Wikimedia decision-making]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Recent research|LLMs and NPOV, 20 years of user blocks, Esperanto and Volapük Wikipedias]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/News from Diff|How to host Wikicurious in your own community]] * Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Community view|CUNY Newmark Wikimedian-in-Residence Quarterly Brief – April to June 2026]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Special report|Wikipedia escapes Category 1 designation under the UK Online Safety Act - for now]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/On the bright side|Fatherhood, weather, and diplomacy]] * Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Op-ed|A Layup Easy Proposal for Wikimedia at 25: Spend 25% of Donations on the Community]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Traffic report|The grass was greener, the light was brighter]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-07-13/Comix|schnozzed]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 12:27, 2026 ж. шілденің 13 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 17:24, 2026 ж. шілденің 24 (+05) </bdi> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 тізімін пайдаланып User:DreamRimmer@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақстан ауылдарын суретке түсіруге арналған фотобайқау == Құрметті әріптестер!<br> Қазақстандағы ауылдар туралы мақалалардың басым бөлігінде иллюстрациялар мүлде жоқ немесе бұрын Panoramio не Flickr сайттарынан жүктелген сапасы төмен фотосуреттер ғана бар. Осы олқылықтың орнын толтыру мақсатында біз Қазақстанның ауылдық елді мекендерін суретке түсіруге арналған [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki%20Loves%20Villages%202026%20in%20Kazakhstan/kk фотобайқау] ұйымдастырдық. Бұл бастама алдымен пилоттық жоба ретінде жүзеге асырылып, кейін оны басқа елдерде де өткізуді көздеп отырмыз. Мысалы, мұндай байқауды Беларусьте өткізуге өтінім берілген. Байқауға белсенді қатысуларыңызға және ұсыныстарыңызды бөлісулеріңізге қуанышты боламыз! --[[Қатысушы:Sofiemama|Sofiemama]] ([[Қатысушы талқылауы:Sofiemama|талқылау]]) 15:03, 2026 ж. тамыздың 2 (+05) == ''The Signpost'': 2 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In the media|Union drive, most prolific editor make headlines]] * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News and notes|Foundation rejects voluntary recognition of union, proposed board eligibility rules sharply restrict candidates]] * WikiConference: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/WikiConference|"Kurier, Signpost, wikipress: You can be a Wikimedia journalist" - Wikimania presentation by User:Noé Recap]] * In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/In focus|Is Larry Sanger the co-founder of Wikipedia?]] * Arbitration report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Arbitration report|Think, and not just about content]] * News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/News from Diff|Meet the Wikimedians of the Year 2026!]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/On the bright side|The beautiful game]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Traffic report|Odyssey and Oyarzabal]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-02/Comix|Well-spotted]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15:17, 2026 ж. тамыздың 2 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30775662 тізімін пайдаланып User:JPxG@metawiki деген хабарлама жіберген --> == ''The Signpost'': 24 August 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''</div> <div style="column-count:2;"> * News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/News and notes|Union process progresses, unanswered questions about Littler Mendelson remain]] * In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/In the media|Wikipedia editors save Sam Altman's life]] * Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Recent research|Women in blue? Wikipedia's gender gap reverses in some areas]] * Discussion report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Discussion report|Again and Again]] * Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Traffic report|Look out, here comes the Spider-Man!]] * Humour: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Humour|Her tastes, her Wikimania, her upcoming tour... Baby Globe reveals everything]] * On the bright side: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/On the bright side|The great outdoors]] * Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Opinion|Are we embarrassed yet?]] * Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Special report|Paris Syndrome: Labor Strife, AI Anxiety, and a Leadership Test at Wikimania 2026]] * Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-08-24/Comix|WP:FAOWN]] </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 06:24, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) <!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --></div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&oldid=30889666 тізімін пайдаланып User:Bri@metawiki деген хабарлама жіберген --> 6e9ix6zw8g90td8og12kvc989po5k18 0 17369 3645989 3645810 2026-08-24T04:20:30Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3645989 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы =Сарысу |шынайы атауы = |сурет =Сарысу.webp|270px |сурет ені = |сурет атауы = Сарысу өзені |карта = Сарысу.png |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 800 |су алабының ауданы = 81&nbsp;600 |су алабы = |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = [[Жақсы Сарысу]], Нарбақ, Шотан өзендерінің қосылуынан |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = N|s_lat_deg = 48|s_lat_min = 47|s_lat_sec = 38 |s_lon_dir = E|s_lon_deg = 72|s_lon_min = 1|s_lon_sec = 57 |сағасы = [[Телікөл]] |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = N|m_lat_deg = 45|m_lat_min = 10|m_lat_sec = 20 |m_lon_dir = E|m_lon_deg = 66|m_lon_min = 44|m_lon_sec = 2 |еңістігі = |ел = [[Қазақстан]] |аймақ = [[Ұлытау облысы]], [[Қызылорда облысы]] |ортаққордағы санаты = }} '''Сарысу''' – [[Телікөл]] алабындағы өзен. == Сөз төркіні == Атаудың Сарысу аталуы "оның суының молдығы мен ұзақ жерге ағуына байланысты" болса керек. Топонимдер құрамындағы сары сөзі негізгі ("түр", "түс" мағынасынан бөлек) "үлкен, ірі, зор" мәнінде қолданылатыны белгілі. Осыған ден қойсақ, Сарысу "үлкен, ірі өзен" деген мағынаға сай келеді.<ref>{{кітап|авторы=Телғожа Жанұзақ|бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жер-су атаулары |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы|баспасы="Өнер"|жыл=2011|томы= |беттері=|барлық беті=496|сериясы= |isbn=978-601-209-161-8|тиражы=3000 }}</ref> == Географиялық орны == [[Сурет:Сарысу өзені.jpeg|left|250px|]][[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстары жерімен ағады. Ұзындығы 800 км. Су жиналатын алабы 81,6 — 99,1 мың км². == Бастауы == [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]дағы [[Бұғылы (тау, Қарағанды облысы)|Бұғылы тауы]]ның етегінен басталатын [[Жақсы Сарысу]], [[Байназар (тау)|Байназар]] мен [[Жақсы Тағылы]] таулары маңынан басталатын [[Жаман Сарысу]] өзені қосылысынан пайда болатын Сарысу Сыр өңіріндегі [[Телікөл]]ге құяды. == Гидрологиясы == Қуаң жылдары Телікөл-Ащыкөл ойысына жетпей құмға сіңіп кетеді. Салалары: [[Жаман Сарысу]], [[Жақсы Сарысу]], [[Атасу (өзен)|Атасу]], [[Талдысай (өзен, Сарысу алабы)|Талдысай]], [[Құрманақа]], [[Талдыманақа]], Құмдыеспе, [[Қаракеңгір]]. Сарысудың орташа жылдық [[су]] ағымы 7,5 м³/с, сағасында 0,10 м³/с. Ағысының жылдамдылығы 0,6 — 0,8 м/с. Негізінен қар суымен толығады, сондықтан да жылдық су ағынының 96,6%-ы сәуір — мамыр айларында, 3,1%-ы күзде, 0,3%-ы қыста өтеді. Сәуірдің аяғында, мамырдың алғашқы онкүндігінде қатты тасиды. Суы бастауында тұщы, орта және төм. ағыстарында тұздылау келеді. Өзен желтоқсанда қатып, наурыздың аяғында мұзы түседі. Арнасының ені бастауында 15 — 20 м, орта бөлігінде 40 — 60 м, саға жағында 150 — 200 м-ге дейін кеңейеді; бас жағында тар болып келетін аңғары төм. ағысында 10 км-ге дейін ұлғаяды. Көне арнасының түбі және жағалауы құмды және құмды-малтатасты шөгінді жыныстардан түзілген. Мұндағы ашық қызыл қоңыр топырақта жусанды-бетегелі-шытырлы өсімдікті шөлейт ландшафтысы қалыптасқан, сағалық бөлігінде шөлдік ландшафт басым. Көктемгі Сырдария суының біраз бөлігі Телікөл каналы арқылы Сарысу сағасына қосылады.<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]], 7 том</ref><ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі. Су шаруашылығы. – Алматы, «Мектеп» баспасы, 2002 жыл.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қызылорда облысы өзендері]] [[Санат:Қарағанды облысы өзендері]] grva8p9q8yy8f9fcflbv9hnv7tysfcw 0 20266 3646256 3433689 2026-08-24T11:16:48Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3646256 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Шемонаиха ауданы |елтаңба = Şemonaïxa seal.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 50 |lat_min = 37 |lat_sec =46 |lon_dir = E |lon_deg = 81 |lon_min = 54 |lon_sec =17 |облысы = Шығыс Қазақстан облысы |аудан орталығы = [[Шемонаиха]] |ауылдық округтер саны = 8 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 33 |қалалар саны = 1 |әкімі = Дидар Мұхтарбекұлы Кеңесбаев |әкімдіктің мекенжайы = Шемонаиха қаласы, Иванов көшесі, №59 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 42 081<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[орыстар]] (78,06%)}}, {{nobr|[[қазақтар]] (16,06%)}}, {{nobr|[[немістер]] (2,86%)}}, {{nobr|[[армяндар]] (0,57%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (0,54%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (0,4%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (1,51%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 071800-071813 |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/vko-shemonaiha?lang=kk Шемонаиха ауданының әкімдігі |карта = Shemonaikha District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = East Kazakhstan Province_Shemonaikha.png |ортаққордағы санаты = }} '''Шемонаиха ауданы''' — [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның солтүстігіндегі әкімшілік-аумақтық бөлініс. Аудан [[1928 жыл|1928]] жылы құрылған. Аумағы – 4 мың шаршы шақырым. Орталығы – [[Шемонаиха]] қаласы. == Географиялық орны == Шығысында [[Глубокое ауданы|Глубокое]], батысында [[Бородулиха ауданы|Бородулиха]], оңтүстігінде [[Ұлан ауданы|Ұлан]] аудандарымен және солтүстігінде [[Ресей]]дiң Алтай өлкесiмен шектеседi. Ауданда минералды-шикiзаттық қоры бар, атап айтқанда полиметалдық кендер, құрамында мыс, мырыш, алтын, қорғасын бар. == Өнеркәсібі мен шаруашылығы== Ауданның базалық салалары — ауыл шаруашылығы және кен өндiру саласы. Экономика құрылымында өнеркәсіп 45 пайызды, ауыл шаруашылығы 34 пайызды, сауда 12 пайызды, қаржы салымы 9 пайызды құрайды. Мыс-химиялық комбинат ауданның негiзгi өнеркәсiптiк кәсiпорыны болып табылады. Бұданда басқа өнеркәсiп салалары да ауданда жақсы дамыған. Қайта өңдеу өнеркiсiбi нан өндiру, сүт және ет өнiмдерi кәсiпорындары бойынша көрсетiлдi. Ауданның екi кәсiпорыны — Ертiс сирекжер компаниясы және Казниобий ИХМЗ — сирек кездесетiн металдар және сирекжер өнiмдерiн өндiрумен айналысады. Ауданның агроөндiрiстi кешенi төрт жүз жетпiс төрт ауыл шаруашылық қалыптастықтарынан құрылған, оның iшiнде төрт жүз жетпіс сегіз шаруа қожалығы, 37 жаупкершiлiгi шектеулi серiктестiк, 1 коммандативтік серіктестік, 2 өнеркәсiптiк кооперативi бар. Жарты жылдықта ауданда 23 мың тонна сүт, 3 мың тонна ет өндiрiлдi. Аудан 134 мың гектар жерге тұқым себілді, соның ішінде астық — 86 мың, кұнбағыс — 30, көп жылдық шөп — 9. Ауыл шаруашылығы тауарлық өнiмдерiн өндiру өткен жылы бес миллиард екi жүз жиырма бес миллион теңге құрады. Аудандағы негiзгi көлiк түрi автомобиль болып табылады. Аудан арқылы негiзгi темiр жол тармағы өтедi: Защита–Локоть, Семей–Алматы. Ауданда қалааралық, халықаралық және ұйалы телефон байланысы бар. Ауданның бiлiм беру саласында 32 жалпы бiлiм беру мектептерi, 5 балалар бақшасы, 2 колледж, 2 кәсiптiк-техникалық мектеп бар. == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Ауданның климаты тым континенттік әрі қатал болып келеді. Қысы суық әрі ұзақ, жазы қоңыржай жылы. Қаңтарда ауданның орташа температурасы -18°С, шілдеде 19°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері — 400–800 мм. Жер беті сулары [[Ертіс]]тің біршама үлкен саласы — [[Үбі (өзен)|Үбі]] өзені мен оның көптеген салаларынан тұрады. Жер жамылғысы негізінен таулық-ормандық сұр, күлгін қара топырақты. Өсімдіктерден жазық бөлігінде селеу, бетеге, еркекшөп, бидайық, т.б. адырлы шығыс жағында майқарағай, қайың, терек, мойыл, қарақат, итмұрын тараған. Жануарлар дүниесі қасқыр, түлкі, қоян, сарышұнақ, суыр, аю, марал, бұғы, елік, құдыр, сілеусін, құндыз, шіл, кекілік, жапалақ, үкі, сауысқан, қарға, т.б. тұрады. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 41694 || {{өсім}}51414 || {{өсім}}64152 || {{құлдырау}}63783 || {{өсім}}67561 || {{құлдырау}}57815 || {{құлдырау}}49202 || {{құлдырау}}42449 |} Тұрғындары 43 736 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 15,36%, [[орыстар]] – 78,72%, [[немістер]] – 2,85%, [[украиндар]] – 0,49%, [[татарлар]] – 0,58%, [[шешендер]] – 0,26%, [[армяндар]] – 0,54%, [[беларустар]] – 0,22%, [[өзбектер]] – 0,233%, [[әзербайжандар]] – 0,17%, [[корейлер]] – 0,11%, басқа ұлт өкілдері – 0,48%. == Әкімшілік бөлінісі == 34 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 8 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Вавилон ауылдық округі]] ||2982 ||{{құлдырау}}2452 ||82,2 ||1473 ||{{құлдырау}}1189 ||80,7 ||1509 ||{{құлдырау}}1263 ||83,7 |- | [[Волчанка ауылдық округі]] ||2174 ||{{құлдырау}}1594 ||73,3 ||1054 ||{{құлдырау}}789 ||74,9 ||1120 ||{{құлдырау}}805 ||71,9 |- | [[Выдриха ауылдық округі]] ||2589 ||{{құлдырау}}2021 ||78,1 ||1244 ||{{құлдырау}}987 ||79,3 ||1345 ||{{құлдырау}}1034 ||76,9 |- | [[Жоғарғы Үбі ауылдық округі]] ||2349 ||{{құлдырау}}1764 ||75,1 ||1160 ||{{құлдырау}}889 ||76,6 ||1189 ||{{құлдырау}}875 ||73,6 |- | [[Зевакин ауылдық округі]] ||2339 ||{{құлдырау}}1758 ||75,2 ||1144 ||{{құлдырау}}901 ||78,8 ||1195 ||{{құлдырау}}857 ||71,7 |- | [[Каменев ауылдық округі]] ||2495 ||{{құлдырау}}1905 ||76,4 ||1233 ||{{құлдырау}}981 ||79,6 ||1262 ||{{құлдырау}}924 ||73,2 |- | [[Октябрь ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)|Октябрь ауылдық округі]] ||1494 ||{{құлдырау}}1227 ||82,1 ||724 ||{{құлдырау}}608 ||84 ||770 ||{{құлдырау}}619 ||80,4 |- | [[Первомай кенттік әкімдігі]] ||5709 ||{{құлдырау}}4470 ||78,3 ||2665 ||{{құлдырау}}2144 ||80,5 ||3044 ||{{құлдырау}}2326 ||76,4 |- | [[Разин ауылдық округі]] ||1553 ||{{құлдырау}}1080 ||69,5 ||772 ||{{құлдырау}}541 ||70,1 ||781 ||{{құлдырау}}539 ||69 |- | [[Усть-Таловка кенттік әкімдігі]] ||6391 ||{{құлдырау}}5730 ||89,7 ||3038 ||{{құлдырау}}2925 ||96,3 ||3353 ||{{құлдырау}}2805 ||83,7 |- | [[Шемонаиха қалалық әкімдігі]] ||19127 ||{{құлдырау}}18448 ||96,5 ||8969 ||{{құлдырау}}8762 ||97,7 ||10158 ||{{құлдырау}}9686 ||95,4 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ''' ||49202 ||{{құлдырау}}42449 ||86,3 ||23476 ||{{құлдырау}}20716 ||88,2 ||25726 ||{{құлдырау}}21733 ||84,5 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Ауданның емдеу-алдын ала емдеу мекемелерi 40 объект, оның iшiнде 3 аурухана, 5 емхана, 10 дәрігерлік амбулатория, 17 фельдшерлiк-акушерлiк пункт, 5 тiс дәрiгерлерi кабинеттерi бар. Мәдени мекемелердiң тiзбесi келесi тұрпатта берiлген: 1 тарихи - өлкетану мұражайы, 1 мәдениет үйi, 15 клуб, 19 кiтапхана, 2 стадион, 3 спорт кешенi. Бiздiң ауданда тұратын әр ұлтты халықтың мәдениетiн және салт дәстүрiн тереңдете зерделеу мақсатында аудандық Достық Үйi жұмыс iстейдi, оны базасында ағымдағы жылы қазақ тілін оқыту Орталығы ашылады. == Аудан тұлғалары == * [[Гребенщиков Георгий Дмитриевич]] (1882–1964) — жазушы. АҚШ [[Оксфорд]] университетiнiң [[философия]] докторы, белгiлi қоғам қайраткерi. Николаев кенi ауылында (қазiргi Шемонаиха ауданы) дүниеге келген. ХХ ғасырдың басында Ресейдiң саңлақ беллетристиктерiнiң қатарында саналған. В.Шишков, М.Горький, И.Бунин, Н.Рерихтермен достық қарым-қатынаста болған. 1920 жылы Америкаға қоныс аударған, өмiрiнiң соңына дейiн осы жерде тұрған. 1933 жылы Нобель сыйлығына ұсынылған, бiрақ-та И.Буниннiң пайдасы үшiн одан бас тартқан. Оның шығармаларының iшiнде "Чураевы", "Гонец", "Письма с Помперага", "Моя сибирь", "Егоркина жизнь" және тағы басқалары бар. 1898 жылы әкесі Георгий Гребенщиковты Шемонаихадағы орманшылыққа орманшының көмекшісі қызметіне орналастырды. Осы жерде ол Иван Тургеневтің «Аңшы жазбаларын» оқып, әдебиетке және табиғатқа қызығушылығы арта түсті. Кейін Семей қаласында бейбітшілік судьясының және нотариустың хатшысы болып жұмыс істеді. 1903 жылы Семейде әдебиет пен тарих саласында білім алып, әдеби еңбекке ден қойды. 1904–1905 жылдары оның алғашқы әңгімелері, очерктері мен өлеңдері «Семей парағы» газетінде «Крестьянин Г.» бүркеншік атымен жарияланды. 1906 жылы «Сібір шеттерінің жаңғырығы» атты алғашқы кітабы жарық көрді. 1907–1908 жылдары Семейде оның «Джаксы жигит» пьесасы қойылды. Қазақ совет энциклопедиясында Гребенщиковтың Абай шығармаларын орыс тіліне аударғаны туралы мәлімет кездеседі, алайда нақты шығармалар көрсетілмеген. 1909 жылы Григорий Потанин оны «Жас Сібір» журналына жауапты хатшы қызметіне шақырды. 1910–1911 жылдары Орыс географиялық қоғамына мүше болып, Потаниннің кеңесімен Алтайға этнографиялық сапар жасап, жергілікті халықтың тұрмысы мен этнографиясын зерттеді. 1912 жылы «Алтай өмірі» газетінің редакторы болды. 1913–1916 жылдары «Батырбек хандығы» және «Любава» повестері жарық көріп, 1917 жылы басты шығармасы «Чураевтар» романының алғашқы бөлігін аяқтады. 1920 жылы эмиграцияға кетіп, Францияда тұрды. 1923 жылы Николай Рерихпен бірге «Алатас» кітап баспасын құрды. 1924 жылдан бастап АҚШ-та тұрып, орыс тарихы мен әдебиетінен сабақ берді. 1925 жылы Коннектикутта орыс эмигранттарының **«Чураевка» қонысы** құрылды.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/2-zhazushylar/165-grebenshikov-georgii-dmitrievich|title=Гребенщиков Георгий Дмитриевич|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * [[Иванов Анатолий Степанович]] (1928–1999) — жазушы. Шемонаиха ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. 1950 жылы Қазақ мемлекеттiк университетiн бiтiрген. Журналист мамандығын алғаннан кейiн "Прииртышская правда" газетiнде, "Сибирские огни" газетi редакторының орынбасары болып жұмыс iстеген. 1972 жыл — "Молодая гвардия" журналының редакторы. Жазушы ретiнде атақты "Алкины песни" шығармасы алып келдi, кейiнiрек "Вечный зов", "Тени исчезают в полдень", "Повитель" романдары жарық көрдi. "Вечный зов" фильмiнiң сценариi үшiн Ивановқа "Социалистiк еңбек ерi" атағы, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] мемлекеттiк сыйлығы берiлдi. * [[Попов Александр Гаврилович]] — суретшi. 1926 жылы Шемонаиха ауданы Выдриха ауылында дүниеге келдi. 1935 жылы отбасымен Алматыға көшiп барды. 1946–1951 жылдары Гоголь атындағы көркемсурет училищесiнде оқыды. Суретшi орындаушы және сурет салу мен сызу оқытушысы мамандығын алды. Жұмыс жолын 1951 жылдан Шемонаиха ауылының №1 орта мектебiнде сурет салу мен сызу пәнiнiң мұғалiмi болып бастады. Оқытушылық қызметке 24 жылын арнады. 10 жыл ағымында балалардың бейнелеу студиясын басқарды. Аудан, облыс, республика деңгейiнде бiрнеше рет көрмелерге қатысты. 2001 жылы Шығыс Қазақстан облыстық өнер мұражайында Поповтың соңғы жеке көрмесi болып өттi. * [[Морозов Борис Филиппович]] — суретшi. 1944 жылы Песчанка ауылында дүниеге келдi. Мәскеу қаласы Н.Крупская атындағы халықтық Бүкiлодақтық өнер университетiнiң түлегi, сурет және бейнелеу өнерi факультетiнде оқыған. 1969 жылы Қазақстан Республикасы суретшiлер Одағының мүшесi атағына ие болды. Облыстық, республикалық және бiр халықаралық Германия, Чехословакия, Венгрия, Болгарияда экспонатталған көрменiң қатысушысы. 30 жылдан астам уақытта балалардың "Ласточка" бейнелеу өнерi студиясын басқарады. Шығыс гуманитарлық колледжi филиалында оқытушы. "Бейнелеу өнерi" номинациясында мәдениетке қосқан үлесi үшiн Шығыс Қазақстан облысы әкiмi сыйлығының 2005 жылғы жүлдегерi. * [[Голиненко Валентин Григорьевич]] — ақын. 1954 жылы Қырғызстанда Қара-Балта қаласында дүниеге келдi. 1962 жылы отбасымен Шемонаиха ауданы Первомай кентiне көшiп келедi. Әскери мiндетiн Потстдамда советтер әскерi тобында өтедi. 1975–1977 жылдары Томск политтехникалық институтында оқыды. 1986 жылы М.Горький атындағы әдеби институтын бiтiрiп, "Әдеби жұмысшы" мамандығын алды. Бүкiлодақтық жас ақындардың 8 және 9 кеңестерiнiң өкiлi. өлеңдерi аудандық, облыстық, республикалық, бүкiлодақтық басылымдарда ("Простор", "Сибирские огни", "Ленинская смена", "Октябрь", "Истоки", "Моладая гвардия", "Студенческий меридиан") жарияланды. Первомай кентiнде тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Шығыс Қазақстан облысы}} {{Шемонаиха ауданы елді мекендері}} [[Санат:Шемонаиха ауданы]] c135bgh09ryuh34q60t01lp6j3fwka5 0 21310 3645963 3644803 2026-08-23T19:37:38Z Kasymov 10777 3645963 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Қандыағаш |сурет = |әкімшілік күйі = Аудан орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =27 |lat_sec = 35 |lon_deg =57 |lon_min =24 |lon_sec = 03 |CoordAddon = type:city(400000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |қала көлемі = 11066 га |облысы = Ақтөбе облысы |кестедегі облыс = Ақтөбе облысы{{!}}Ақтөбе |ауданы = |кестедегі аудан = Мұғалжар ауданы{{!}}Мұғалжар |мекен түрі = қала{{!}}Қалалық әкімдігі |мекені = Қандыағаш қалалық әкімдігі{{!}} Қандыағаш |ішкі бөлінісі = |әкімі = Өтемұратов Талғат Орналыұлы |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Октябрьск'' (1997 жылға дейін) |статус алуы = 1967 |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}35 384<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = 71333 |пошта индексі = 030700—030701 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = }} '''Қандыағаш''' — [[Ақтөбе облысы]]ндағы қала, [[Мұғалжар ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала өңірдің маңызды әлеуметтік-экономикалық және мәдени орталықтарының бірі болып саналады. == Географиялық орны == Облыс орталығы - [[Ақтөбе]] қаласынан оңтүстікке қарай 95,2 км Елек өзенінің бастауы Жарық өзеніне жақын жерде орналасқан. Қаланың шығысы және оңтүстігі Мұғалжар тауының аласа төбелері, батысы тік жазықты. Мал шаруашылығы мен егін шаруашылығына және бау-бақшаға қолайлы мекен. == Халқы == [[1999 жыл|1999 жылы]] тұрғындар саны 25553 адам (12342 ер адам және 13211 әйел адам) болса, [[2009 жыл|2009 жылы]] 29169 адамды (14004 ер адам және 15165 әйел адам) құрады<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref>. [[2021 жыл]]ғы санақ қорытындысы бойынша 34898 адамды (17054 ер адам және 17844 әйел адам) құрады.<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> [[2026 жыл]]ғы мәлімет бойынша Қандыағаш қаласының халқы 34 576 адамды құрайды. Оның ішінде 17 091-і ер адам, 17 485-і әйел адам. == Транспорты == [[Мәскеу]] — [[Ташкент]] және [[Атырау]] — Орск теміржол түйіcінде орналасқан. Үстінен Атырау-Ақтөбе тас жолы өтеді. Яғни, Солтүстігі Ақтөбеге, оңтүстігі Қызылордаға, шығысы Астанаға (Нұрсұлтан), батысы Атырауға бағытталған төрт тарапты теміржол торабы бар. == Қала тарихы == Қаланың атауы бірінші нұсқада «қандыағаш» атты ағашпен (өсімдік) байланыстырылса, екінші нұсқасы XVII-XVIII ғасырларда болған қазақ-қалмақ соғысында болған оқиғаға байланысты аталады. Қандыағаш төрт жолдың торабы. Республикалық маңызы бар теміржол торабы. Қандыағаш қаласының қалыптасу тарихы Орынбор-Ташкент теміржол магистралінің салынуымен байланысты. «Орынбор өлкесінің табиғат тарихы» атты еңбекте Батыс Қазақстан аумағын, соның ішінде қазіргі Мұғалжар ауданы жерін қамтыған теміржол құрылысы туралы мәліметтер келтіріледі. Осы деректерге сәйкес, қазіргі Қандыағаш қаласының негізін қалаған теміржол станциясы 1905-1907 жылдары Орынбор-Ташкент теміржол магистралінің құрылысы кезінде қалыптаса бастаған. Алғашында шағын теміржол бекеті ретінде пайда болған елді мекен кейін маңызды көлік және экономикалық тораптардың біріне айналды. Теміржолдың іске қосылуы солтүстік пен оңтүстік бағыттарды байланыстырып, елді мекеннің әлеуметтік-экономикалық дамуына ықпал етті. Қазіргі Мұғалжар ауданының аумағы әр кезеңде әкімшілік-аумақтық өзгерістерге ұшырады. XIX ғасырдың екінші жартысы мен XX ғасырдың ортасында бұл аумақ Орал және Ақтөбе уездерінің, кейін Темір, Ырғыз және Шалқар аудандарының құрамында болды. Сонымен қатар әр кезеңде Ембі, Жұрын және Қандыағаш өндірістік аудандарының құрамына кірді. ХХ ғасырдың алғашқы жылдарында солтүстік пен оңтүстіктің жолын жақындатқан теміржол бекетінен бастау алған Қандыағаштың бүгінде облыс аймағында өзіндік алар орны мен өркендеп дамыған инфрақұрылымы қалыптасып үлгерді. Өткен ғасырдың 60-шы жылдары Қандыағаш бекеті әлеуметтік салада тек қана 2 орта мектебі мен 1 ауруханасы, 1 мәдениет үйі бар 5-6 мыңдай ғана тұрғын қоныстанған, теміржол саласына қызмет ететін елді мекен болды. Қандыағаш қаласының дамуы «Шилісай» фосфор фабрикасы мен «Жаңажол» мұнай кенінің игеруімен басталады.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;ktobe-mugalzhar-kandyagash?lang=kk. Әкімдік]</ref> Қандыағаш қаласы қала мәртебесін алғаннан бергі уақытта бірнеше өрлеу сатысынан өтті. Үлкен өндіріс орындарының қарқынды дамуы барысында қалада көппәтерлі тұрғын үйлер салынып, қала іші жолдары төселді. Қаланың «Финляндия», «Қазақ ауыл», «Финский», «Достық», «Жастық», «Болашақ», «Жаңақоныс» (Нұрлы көш) атты шағын аудандары бар. Қаладағы 70-80 жылдары Шилісай кен орны құрылысына байланысты салынған көпқабатты үйлердің саны кейіннен мұнай кенін игеру кезеңінде қарыштап өсті.<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/a&#x20;ktobe?lang=kk+1 Ақтөбе облысының әкімдігі]</ref> == Әкімшілік тарихы == 1962 жылғы 12 желтоқсанда негізін Қандыағаш теміржол станциясы құраған Қандыағаш өндірістік ауданы құрылды. 1965 жылы өндірістік аудан таратылды. 1965 жылғы 31 қаңтарда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Жарлығымен Темір ауданы Қандыағаш ауданы болып қайта аталды. 1966 жылғы 4 ақпанда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Ақтөбе облысының құрамында Мұғалжар ауданы құрылды. Аудан орталығы болып Ембі қалалық поселкесі белгіленді. 1967 жылы Ембі поселкесіне қала мәртебесі берілді. 1967 жылғы 11 қаңтарда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Жарлығымен Қандыағаш қалалық типтегі кентіне облыстық бағыныстағы қала мәртебесі берілді. Сол жылы қала Октябрьск деп қайта аталды. Бұл атау Октябрь революциясының 50 жылдығына байланысты берілді. Қандыағаш ауданы да Октябрьск ауданы болып өзгертілді. 1976 жылы Қандыағаш маңынан фосфор кенінің табылуына байланысты Шилісай фосфор фабрикасы ашылды. 1977 жылы Қандыағаш қаласының жанынан қалашық салу үшін Бүкілодақтық комсомол жастарына Үндеу жарияланды. Соның негізінде «Фосфорит-78» жастар құрылыс бригадасы құрылып Одақтың түкпір-түкпірінен жастар келіп, «Жастық», «Достық», «Самал» шағын аудандарын салуға үлес қосты. 1997 жылы Қазақстан Республикасының әкімшілік-аумақтық құрылымына енгізілген өзгерістерге байланысты Октябрьск ауданы Мұғалжар ауданы болып қайта аталды. Аудан орталығы болған Октябрьск қаласына тарихи Қандыағаш атауы қайтарылды. Осы кезеңде бұрынғы Мұғалжар ауданы таратылып, оның аумағы жаңадан ұйымдастырылған Мұғалжар ауданының құрамына енгізілді. 2006 жылдан бастап қала маңынан «Болашақ» шағын ауданы және «Самал-1,2,3» т. б. мөлтек аудандары бой көтерді. Сондай-ақ, қалада 2017 жылы «Жаңақоныс» (Нұрлы көш) шағын ауданы мен орталық саябақтар пайда болды. Қазіргі уақытта қала қарқынды дамып, көркейіп келеді. Шағын кәсіпкерлік өсіп, кәсіпкерлік нысандар көбеюде.<ref>Ақтөбе облысы. Мұғалжар ауданы: энциклопедия. – Алматы: «Полиграфкомбинат» ЖШС, 2011. ISBN 978-601-061340-9</ref> == Қала мәртебесі == Қандыағаштың қала мәртебесін алу тарихында 1967 жыл маңызды кезең болып табылады. Мұғалжар ауданы Қандыағаш қаласы әкімінің 2002 жылғы 21 қазандағы №441 шешіміне сәйкес, қаланың қала мәртебесін алғанына 35 жыл толуына байланысты мерейтойлық іс-шаралар өткізілді. Ал Мұғалжар ауданы әкімінің 2017 жылғы 17 қаңтардағы №6 өкіміне сәйкес Қандыағаш қаласының 50 жылдығы ресми түрде аталып өтті. Мерейтой аясында мәдени-көпшілік және қоғамдық іс-шаралар ұйымдастырылып, тарихи-танымдық еңбектер жарық көрді. Осылайша, Қандыағаш тарихын өзара сабақтас екі негізгі кезеңге бөліп қарастыруға болады: елді мекеннің қалыптасуының тарихи бастауы 1905-1907 жылдардағы теміржол станциясының пайда болуымен, ал қалалық мәртебе алуы 1967 жылмен байланысты. 1997 жылы қалаға тарихи Қандыағаш атауы қайтарылды. Қазіргі уақытта Қандыағаш–Мұғалжар ауданының әкімшілік орталығы. Қаланың даму тарихы теміржол бойындағы шағын станциядан ірі елді мекенге, кейін қалаға айналу үдерісімен байланысты. Оның қалыптасуы мен дамуы өңірдегі көлік қатынасының, өндірістің және әлеуметтік инфрақұрылымның дамуымен сабақтас. == Қала көрінісі == <gallery class="center"> Район ж.д.вокзала.jpg|Темір жол маңы ауданы Кандыгаш ж.д.вокзал.jpg|Темір жол вокзалы </gallery> == Тағы қараңыз == * [[Қандыағаш ұрысы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиет == * Ақтөбе облысы. Мұғалжар ауданы: энциклопедия. – Алматы: «Полиграфкомбинат» ЖШС, 2011. ISBN 978-601-061340-9</ref> {{Қазақстан қалалары}} {{Мұғалжар ауданы елді мекендері}} [[Санат:Мұғалжар ауданы елді мекендері]] [[Санат:Ақтөбе облысы қалалары]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] bkva79hunqzaudi9slrklujxm2at2tm 0 22671 3646231 3386801 2026-08-24T10:22:23Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3646231 wikitext text/x-wiki '''Бауыржан Өміржанұлы Жақып''' ([[1 мамыр]] [[1963 жыл]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], Аққора ауылы) — қазақстандық [[ақын]], [[филология]] ғылымдарының докторы (2004), [[профессор]] (2007), Қазақстан Журналистика академиясының (2006) және Қазақстан Жоғары мектеп ұлттық ғылыми академиясының корреспендия мүшесі (2007). == Өмірбаяны == * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың журналистика факультетін (1985, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да стажер-зерттеуші (1986–1988), ассистент (1988–1991), аға оқытушы (1991–1994), деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі (1995–2001, 2008–2009), журналистика факултетінің деканы (2001–2008) қызметтерін атқарды. * 2009 жылдан «[[Қазақ энциклопедиясы]]ның» бас директоры. * [[Шәкәрім атындағы университет|Семей мемлекеттік университетінің]] құрметті [[профессор]]і (2009). == Шығармалары == * “Жұлдызды шақ” (1987) * “Көзімнің нұры” (1990) * “Айдындағы аспан” (1996) * “Ақ лақ” (1997) жыр жинақтары * “М.Әуезов — публицист” (1997) ғылыми-зерттеу кітабы жарық көрген. == Ғылыми жұмысы == * ''«Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары»'' деген тақырыпта докторлық [[Докторлық диссертация|диссертация]] қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қазақ көркем әдебиеті мен журналистикасындағы [[пубицистика]] жанрының қалыптасуы, дамуы, теориялық және шығармашылық мәселелері. * Жақып 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. == Марапаттары == * ''Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты (1990) * Журналистер'' одағы сыйлығының лауреаты (1998) * Қазақстан Республикасының «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]» мемлекеттік жастар (1999) сыйлықтарының лауреаты.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref> * Халықаралық Жазушылар мен публицистер қауымдастығының мүшесі (2006) * «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі * «Құрмет» ордені * «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі (2013) * Қазақстан Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығы (2014) ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{бастама}} [[Санат:1 мамырда туғандар]] [[Санат:1963 жылы туғандар]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] gmsyvuqhih8nhokir12siyvf4tkdqc6 3646233 3646231 2026-08-24T10:26:02Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3646233 wikitext text/x-wiki '''Бауыржан Өміржанұлы Жақып''' ([[1 мамыр]] [[1963 жыл]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], Аққора ауылы) — қазақстандық [[ақын]], [[филология]] ғылымдарының докторы (2004), [[профессор]] (2007), Қазақстан Журналистика академиясының (2006) және Қазақстан Жоғары мектеп ұлттық ғылыми академиясының корреспендия мүшесі (2007). == Өмірбаяны == * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың журналистика факультетін (1985, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да стажер-зерттеуші (1986–1988), ассистент (1988–1991), аға оқытушы (1991–1994), деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі (1995–2001, 2008–2009), журналистика факултетінің деканы (2001–2008) қызметтерін атқарды. * 2009 жылдан «[[Қазақ энциклопедиясы]]ның» бас директоры. * [[Шәкәрім атындағы университет|Семей мемлекеттік университетінің]] құрметті [[профессор]]і (2009). == Шығармалары == * “Жұлдызды шақ” (1987) * “Көзімнің нұры” (1990) * “Айдындағы аспан” (1996) * “Ақ лақ” (1997) жыр жинақтары * “М.Әуезов — публицист” (1997) ғылыми-зерттеу кітабы жарық көрген. Бауыржан Жақыптың өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1980 жылдан бастап жарияланып келеді. Оның шығармалары «Аудитория» (1984), «Қарлығаш» (1987), «Бір кеменің үстінде» (1987), «Аралым – арым, Балқашым – бағым» (1988) жинақтарында жарық көрді. Сондай-ақ «Қолтаңба» (2001), «Уақыт ұршығы» (2004), «Қызыл қайың» (2008) жыр кітаптары жарық көрген. Ақынның өлеңдері «Екі мың жылдық дала жыры» (2000) атты таңдаулы жырлар жинағына енген. «Жігер» фестивалінің лауреаты атанды.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Ғылыми жұмысы == * ''«Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары»'' деген тақырыпта докторлық [[Докторлық диссертация|диссертация]] қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қазақ көркем әдебиеті мен журналистикасындағы [[пубицистика]] жанрының қалыптасуы, дамуы, теориялық және шығармашылық мәселелері. * Жақып 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. == Марапаттары == * ''Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты (1990) * Журналистер'' одағы сыйлығының лауреаты (1998) * Қазақстан Республикасының «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]» мемлекеттік жастар (1999) сыйлықтарының лауреаты.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref> * Халықаралық Жазушылар мен публицистер қауымдастығының мүшесі (2006)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * [[«ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл»]] медалі<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * [[«Құрмет»]] ордені<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі (2013)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * Қазақстан Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{бастама}} [[Санат:1 мамырда туғандар]] [[Санат:1963 жылы туғандар]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] qx2q985z69nnb7zxowi78y84y6woy9r 3646234 3646233 2026-08-24T10:27:35Z Аружан Сағаткен 183226 3646234 wikitext text/x-wiki '''Бауыржан Өміржанұлы Жақып''' ([[1 мамыр]] [[1963 жыл]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы (Абай облысы)|Абай ауданы]], Аққора ауылы) — қазақстандық [[ақын]], [[филология]] ғылымдарының докторы (2004), [[профессор]] (2007), Қазақстан Журналистика академиясының (2006) және Қазақстан Жоғары мектеп ұлттық ғылыми академиясының корреспендия мүшесі (2007). == Өмірбаяны == * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дың журналистика факультетін (1985, қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазҰУ]]) бітірген. * [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-да стажер-зерттеуші (1986–1988), ассистент (1988–1991), аға оқытушы (1991–1994), деканның орынбасары, кафедра меңгерушісі (1995–2001, 2008–2009), журналистика факултетінің деканы (2001–2008) қызметтерін атқарды. * 2009 жылдан «[[Қазақ энциклопедиясы]]ның» бас директоры. * [[Шәкәрім атындағы университет|Семей мемлекеттік университетінің]] құрметті [[профессор]]і (2009). == Шығармалары == * “Жұлдызды шақ” (1987) * “Көзімнің нұры” (1990) * “Айдындағы аспан” (1996) * “Ақ лақ” (1997) жыр жинақтары * “М.Әуезов — публицист” (1997) ғылыми-зерттеу кітабы жарық көрген. Бауыржан Жақыптың өлеңдері республикалық баспасөз беттерінде 1980 жылдан бастап жарияланып келеді. Оның шығармалары «Аудитория» (1984), «Қарлығаш» (1987), «Бір кеменің үстінде» (1987), «Аралым – арым, Балқашым – бағым» (1988) жинақтарында жарық көрді. Сондай-ақ «Қолтаңба» (2001), «Уақыт ұршығы» (2004), «Қызыл қайың» (2008) жыр кітаптары жарық көрген. Ақынның өлеңдері «Екі мың жылдық дала жыры» (2000) атты таңдаулы жырлар жинағына енген. «Жігер» фестивалінің лауреаты атанды.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Ғылыми жұмысы == * ''«Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары»'' деген тақырыпта докторлық [[Докторлық диссертация|диссертация]] қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – қазақ көркем әдебиеті мен журналистикасындағы [[пубицистика]] жанрының қалыптасуы, дамуы, теориялық және шығармашылық мәселелері. * Жақып 200-ден астам ғылыми еңбектің авторы. == Марапаттары == * ''Қазақстан Жазушылар одағы сыйлығының лауреаты (1990) * Журналистер'' одағы сыйлығының лауреаты (1998) * Қазақстан Республикасының «[[Дарын мемлекеттік сыйлығы|Дарын]]» мемлекеттік жастар (1999) сыйлықтарының лауреаты.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref> * Халықаралық Жазушылар мен публицистер қауымдастығының мүшесі (2006)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * «ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * [[«Құрмет» ордені]]<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісі (2013)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> * Қазақстан Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/55-bauyrzhan-zhaqyp|title=Бауыржан Жақып|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{бастама}} [[Санат:1 мамырда туғандар]] [[Санат:1963 жылы туғандар]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақ ұлттық мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] ctxi0e3j1o9zucly80qi7vwbuo16zud 0 35801 3645993 3102925 2026-08-24T04:25:13Z Мықтыбек Оразтайұлы 69223 3645993 wikitext text/x-wiki {{Өзен |атауы = Боқтықарын өзені |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 123 |су алабының ауданы = |су алабы = [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] |өзендердің су алабы = |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = [[Сарысу (өзен)|Сарысу өзені]] |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg =45 |s_lat_min =50 |s_lat_sec = 47 |s_lon_dir = |s_lon_deg = 67|s_lon_min =18 |s_lon_sec = 26 |сағасы = [[Ащыкөл (Сарысу алабы)|Ащыкөл]] көлі |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = 45|m_lat_min =10|m_lat_sec =34 |m_lon_dir = |m_lon_deg = 67|m_lon_min =17|m_lon_sec =26 |еңістігі = |ел = Қазақстан |аймақ = [[Түркістан облысы]] [[Созақ ауданы]] |ортаққордағы санаты = }} {{мағына|Боқтықарын}} '''Боқтықарын ''' – [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] алабындағы өзен. == Географиялық орны == [[Түркістан облысы]] [[Созақ ауданы]] [[Бетпақдала]]ның батыс бөлігімен солтүстіктен оңтүстікке қарай ағады. == Гидрологиясы == Ұзындығы 123 км. Суы мол жылдары [[Ащыкөл (Сарысу алабы)|Ащыкөл]]ге құяды. Қар суымен толығатындықтан, өзеннің көктемде ғана тұрақты ағыны болады, жазда арнасының ойыс жерлерінде қарасуларға бөлініп қалады. Өзен суы мал суаруға пайдаланылады.<ref name="source1">[[Қазақ энциклопедиясы]]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Созақ ауданы өзендері]] [[Санат:Сарысу су алабы]] 27ujk8z83oz2u2u3zk4y4wsznaw8ied 0 37683 3645980 3488943 2026-08-23T21:15:25Z Mukhanova Nurgul 184899 Бірінші абзацты өзгерттім 3645980 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі), қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған. == Өмірбаяны == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. * 1957 — 1964 жылдары [[Семей облысы]] концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. * 1965 — 1975 жылдары “''[[Қазақконцерт]]те''” өнер көрсетті * 1975 жылдан өмірінің соңына дейін [[Семей]] облысы филармониясының әншісі болды. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал]]дың, [[Ақан сері]]нің, [[Абай]]дың, [[Жаяу Мұса]]ның, [[Балуан Шолақ]]тың, т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев]]тың “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ]]тың “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] 2lxuolauxivmoocdyvy4rg0bis0v1fb 3645981 3645980 2026-08-23T21:46:11Z Mukhanova Nurgul 184899 Мақаланы толық өзгерттім 3645981 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Ешекеев Мәдениет Сейітжанұлы''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі), қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған. [1][https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] == '''Өмірбаяны''' == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев [[1936 жыл|1936]] жылы [[16 наурыз]]<nowiki/>да бұрынғы Семей облысы Жаңасемей ауданының Құрманғожа ауылында дүниеге келген. Әншілік дәстүр қалыптасқан отбасында тәрбиеленген. Әкесі Сейітжан Әміре Қашаубаевпен замандас әрі дос болған, халық әндерін орындап, балаларын әншілікке баулыған. Оның ағайындары Жұмаубай, Ақбай және Айтан да әншілік және музыкалық өнермен айналысқан. [2] [https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325] 1957 — 1964 жылдары Семей облысы концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. 1955 жылы аудандық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, қазақтың халық әндерін орындағаны үшін бірінші орын алды. Кейін облыстық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жүлдегер атанды. 1965 — 1975 жылдары “Қазақконцертте” өнер көрсетті 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Семей облысы филармониясының әншісі болды. Он тоғыз жасында Алматы қаласында өткен республикалық көркемөнерпаздар байқауының лауреаты болды. Осы байқауда Қазақстанның халық әртісі Жүсіпбек Елебеков оның орындаушылық қабілетіне назар аударып, шығармашылық жолына қолдау көрсетті. Кейін Семей музыкалық училищесіне оқуға түсіп, кәсіби музыкалық білім алды. Жүсіпбек Елебековтің шақыруымен Орал, Ақмола және Қарағанды қалаларына гастрольдік сапарларға қатысып, концерттік қызметін бастады. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал|Біржан салдың]], [[Ақан сері|Ақан серінің]], [[Абай|Абайдың]], [[Жаяу Мұса|Жаяу Мұсаның]], [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]], т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаевтың]] “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]] “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б. [3][https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/] == '''Шығармашылығы''' == Мәдениет Ешекеев қазақтың дәстүрлі ән өнерінің көрнекті орындаушыларының бірі саналады. Оның орындаушылық репертуарында Ақан сері, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ыбырай Сандыбайұлы, Әсет Найманбайұлы, Мәдия Бәпиұлы, Естай Беркімбайұлы, Шашубай Қошқарбайұлы, Балуан Шолақ және Кенен Әзірбаевтың әндері бар. Әнші өз шығармашылығында Әміре Қашаубаев, Қали Байжанов және Манарбек Ержанов қалыптастырған қазақтың дәстүрлі әншілік мектебінің орындаушылық дәстүрін жалғастырды. [4][[ISBN 9965-26-095-8]]                                     == '''Марапаттары''' == * Қазақстанның халық әртісі. == '''Дереккөздер''' == 1.  «Мәдениет Ешекеев» тұлғалар анықтамалығы. Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source 2. Биыл Қазақстанның халық әртісі Мәдениет Ешекеевтің туғанына 80 жыл. KAZINFORM // 2016. https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325   3.  Абай атындағы кітапхананың «Тұлғалар» дерекқоры. https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/ 4. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8 {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<references/> [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] c6q6fu8qptd68vtpvztc2zf57wl1fbo 3645982 3645981 2026-08-23T21:48:59Z Mukhanova Nurgul 184899 Добавила фото 3645982 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} [[Сурет:Мәдениет Ешекеев.jpg|нобай|Ешекеев Мәдениет Сейітжанұлы]] '''Ешекеев Мәдениет Сейітжанұлы''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі), қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған. [1][https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] == '''Өмірбаяны''' == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев [[1936 жыл|1936]] жылы [[16 наурыз]]<nowiki/>да бұрынғы Семей облысы Жаңасемей ауданының Құрманғожа ауылында дүниеге келген. Әншілік дәстүр қалыптасқан отбасында тәрбиеленген. Әкесі Сейітжан Әміре Қашаубаевпен замандас әрі дос болған, халық әндерін орындап, балаларын әншілікке баулыған. Оның ағайындары Жұмаубай, Ақбай және Айтан да әншілік және музыкалық өнермен айналысқан. [2] [https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325] 1957 — 1964 жылдары Семей облысы концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. 1955 жылы аудандық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, қазақтың халық әндерін орындағаны үшін бірінші орын алды. Кейін облыстық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жүлдегер атанды. 1965 — 1975 жылдары “Қазақконцертте” өнер көрсетті 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Семей облысы филармониясының әншісі болды. Он тоғыз жасында Алматы қаласында өткен республикалық көркемөнерпаздар байқауының лауреаты болды. Осы байқауда Қазақстанның халық әртісі Жүсіпбек Елебеков оның орындаушылық қабілетіне назар аударып, шығармашылық жолына қолдау көрсетті. Кейін Семей музыкалық училищесіне оқуға түсіп, кәсіби музыкалық білім алды. Жүсіпбек Елебековтің шақыруымен Орал, Ақмола және Қарағанды қалаларына гастрольдік сапарларға қатысып, концерттік қызметін бастады. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал|Біржан салдың]], [[Ақан сері|Ақан серінің]], [[Абай|Абайдың]], [[Жаяу Мұса|Жаяу Мұсаның]], [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]], т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаевтың]] “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]] “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б. [3][https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/] == '''Шығармашылығы''' == Мәдениет Ешекеев қазақтың дәстүрлі ән өнерінің көрнекті орындаушыларының бірі саналады. Оның орындаушылық репертуарында Ақан сері, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ыбырай Сандыбайұлы, Әсет Найманбайұлы, Мәдия Бәпиұлы, Естай Беркімбайұлы, Шашубай Қошқарбайұлы, Балуан Шолақ және Кенен Әзірбаевтың әндері бар. Әнші өз шығармашылығында Әміре Қашаубаев, Қали Байжанов және Манарбек Ержанов қалыптастырған қазақтың дәстүрлі әншілік мектебінің орындаушылық дәстүрін жалғастырды. [4][[ISBN 9965-26-095-8]]                                     == '''Марапаттары''' == * Қазақстанның халық әртісі. == '''Дереккөздер''' == 1.  «Мәдениет Ешекеев» тұлғалар анықтамалығы. Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source 2. Биыл Қазақстанның халық әртісі Мәдениет Ешекеевтің туғанына 80 жыл. KAZINFORM // 2016. https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325   3.  Абай атындағы кітапхананың «Тұлғалар» дерекқоры. https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/ 4. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8 {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<references/> [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] tbqhuojt0wva1qa6lpn1s61lruijylr 3645983 3645982 2026-08-23T21:51:05Z Mukhanova Nurgul 184899 3645983 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} [[Сурет:Мәдениет Ешекеев.jpg|нобай|Ешекеев Мәдениет Сейітжанұлы]] '''Ешекеев Мәдениет Сейітжанұлы''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі), қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған. [https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] == '''Өмірбаяны''' == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев [[1936 жыл|1936]] жылы [[16 наурыз]]<nowiki/>да бұрынғы Семей облысы Жаңасемей ауданының Құрманғожа ауылында дүниеге келген. Әншілік дәстүр қалыптасқан отбасында тәрбиеленген. Әкесі Сейітжан Әміре Қашаубаевпен замандас әрі дос болған, халық әндерін орындап, балаларын әншілікке баулыған. Оның ағайындары Жұмаубай, Ақбай және Айтан да әншілік және музыкалық өнермен айналысқан. [https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325] 1957 — 1964 жылдары Семей облысы концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. 1955 жылы аудандық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, қазақтың халық әндерін орындағаны үшін бірінші орын алды. Кейін облыстық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жүлдегер атанды. 1965 — 1975 жылдары “Қазақконцертте” өнер көрсетті 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Семей облысы филармониясының әншісі болды. Он тоғыз жасында Алматы қаласында өткен республикалық көркемөнерпаздар байқауының лауреаты болды. Осы байқауда Қазақстанның халық әртісі Жүсіпбек Елебеков оның орындаушылық қабілетіне назар аударып, шығармашылық жолына қолдау көрсетті. Кейін Семей музыкалық училищесіне оқуға түсіп, кәсіби музыкалық білім алды. Жүсіпбек Елебековтің шақыруымен Орал, Ақмола және Қарағанды қалаларына гастрольдік сапарларға қатысып, концерттік қызметін бастады. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал|Біржан салдың]], [[Ақан сері|Ақан серінің]], [[Абай|Абайдың]], [[Жаяу Мұса|Жаяу Мұсаның]], [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]], т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаевтың]] “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]] “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б. [https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/] == '''Шығармашылығы''' == Мәдениет Ешекеев қазақтың дәстүрлі ән өнерінің көрнекті орындаушыларының бірі саналады. Оның орындаушылық репертуарында Ақан сері, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ыбырай Сандыбайұлы, Әсет Найманбайұлы, Мәдия Бәпиұлы, Естай Беркімбайұлы, Шашубай Қошқарбайұлы, Балуан Шолақ және Кенен Әзірбаевтың әндері бар. Әнші өз шығармашылығында Әміре Қашаубаев, Қали Байжанов және Манарбек Ержанов қалыптастырған қазақтың дәстүрлі әншілік мектебінің орындаушылық дәстүрін жалғастырды. [4][[ISBN 9965-26-095-8]]                                     == '''Марапаттары''' == * Қазақстанның халық әртісі. == '''Дереккөздер''' == 1.  «Мәдениет Ешекеев» тұлғалар анықтамалығы. Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source 2. Биыл Қазақстанның халық әртісі Мәдениет Ешекеевтің туғанына 80 жыл. KAZINFORM // 2016. https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325   3.  Абай атындағы кітапхананың «Тұлғалар» дерекқоры. https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/ 4. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8 {{Stub: Қазақ мәдениеті}}<references/> [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] fb1pd4bxxeczfgkykp1qrbgahlidjlu 3645994 3645983 2026-08-24T04:33:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Mukhanova Nurgul|Mukhanova Nurgul]] ([[User talk:Mukhanova Nurgul|т]]) өңдемелерінен [[User:Орел Карл|Орел Карл]] соңғы нұсқасына қайтарды 3488943 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі). == Өмірбаяны == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. * 1957 — 1964 жылдары [[Семей облысы]] концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. * 1965 — 1975 жылдары “''[[Қазақконцерт]]те''” өнер көрсетті * 1975 жылдан өмірінің соңына дейін [[Семей]] облысы филармониясының әншісі болды. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал]]дың, [[Ақан сері]]нің, [[Абай]]дың, [[Жаяу Мұса]]ның, [[Балуан Шолақ]]тың, т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев]]тың “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ]]тың “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] tsayarv40124wi7zqdxhn85i4i8iqk2 3646079 3645994 2026-08-24T06:28:51Z ~2026-46328-35 184913 Мақаланы толығымен өзгерттім. 3646079 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]] - [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]]) - әнші, Қазақстанның халық әртісі, қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған.[https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325] == '''Өмірбаяны''' == Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев [[1936 жыл|1936]] жылы [[16 наурыз]]<nowiki/>да бұрынғы Семей облысы Жаңасемей ауданының Құрманғожа ауылында дүниеге келген. Әншілік дәстүр қалыптасқан отбасында тәрбиеленген. Әкесі Сейітжан Әміре Қашаубаевпен замандас әрі дос болған, халық әндерін орындап, балаларын әншілікке баулыған. Оның ағайындары Жұмаубай, Ақбай және Айтан да әншілік және музыкалық өнермен айналысқан. [https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] 1957 — 1964 жылдары Семей облысы концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. 1955 жылы аудандық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, қазақтың халық әндерін орындағаны үшін бірінші орын алды. Кейін облыстық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жүлдегер атанды. 1965 — 1975 жылдары “Қазақконцертте” өнер көрсетті 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Семей облысы филармониясының әншісі болды. Он тоғыз жасында Алматы қаласында өткен республикалық көркемөнерпаздар байқауының лауреаты болды. Осы байқауда Қазақстанның халық әртісі Жүсіпбек Елебеков оның орындаушылық қабілетіне назар аударып, шығармашылық жолына қолдау көрсетті. Кейін Семей музыкалық училищесіне оқуға түсіп, кәсіби музыкалық білім алды. Жүсіпбек Елебековтің шақыруымен Орал, Ақмола және Қарағанды қалаларына гастрольдік сапарларға қатысып, концерттік қызметін бастады. [https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/]  Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал|Біржан салдың]], [[Ақан сері|Ақан серінің]], [[Абай|Абайдың]], [[Жаяу Мұса|Жаяу Мұсаның]], [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]], т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаевтың]] “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]] “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б. ^[4] == '''Шығармашылығы''' == Мәдениет Ешекеев қазақтың дәстүрлі ән өнерінің көрнекті орындаушыларының бірі саналады. Оның орындаушылық репертуарында Ақан сері, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ыбырай Сандыбайұлы, Әсет Найманбайұлы, Мәдия Бәпиұлы, Естай Беркімбайұлы, Шашубай Қошқарбайұлы, Балуан Шолақ және Кенен Әзірбаевтың әндері бар. Әнші өз шығармашылығында Әміре Қашаубаев, Қали Байжанов және Манарбек Ержанов қалыптастырған қазақтың дәстүрлі әншілік мектебінің орындаушылық дәстүрін жалғастырды. '''                              ''' == '''Марапаттары''' == '''     '''  Қазақстанның халық әртісі =='''Дереккөздер'''== # Биыл Қазақстанның халық әртісі Мәдениет Ешекеевтің туғанына 80 жыл. KAZINFORM // 2016. https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325 # «Мәдениет Ешекеев» тұлғалар анықтамалығы. Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source # Абай атындағы кітапхананың «Тұлғалар» дерекқоры. https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/ # Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 <nowiki>ISBN 9965-26-095-8</nowiki> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] qyjm36rrdo4a7ycm8yq1x9szunrbs0o 3646084 3646079 2026-08-24T06:31:35Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-46328-35|~2026-46328-35]] ([[User talk:~2026-46328-35|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3488943 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі). == Өмірбаяны == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. * 1957 — 1964 жылдары [[Семей облысы]] концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. * 1965 — 1975 жылдары “''[[Қазақконцерт]]те''” өнер көрсетті * 1975 жылдан өмірінің соңына дейін [[Семей]] облысы филармониясының әншісі болды. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал]]дың, [[Ақан сері]]нің, [[Абай]]дың, [[Жаяу Мұса]]ның, [[Балуан Шолақ]]тың, т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев]]тың “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ]]тың “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] tsayarv40124wi7zqdxhn85i4i8iqk2 3646099 3646084 2026-08-24T06:42:06Z ~2026-46328-35 184913 Мақаланы өзгерттім 3646099 wikitext text/x-wiki '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]] - [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]]) - әнші, Қазақстанның халық әртісі, қазақтың дәстүрлі ән өнерінің орындаушысы. Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі болған. Қазақтың халық әндерін, халық композиторларының және кәсіби композиторлардың шығармаларын орындаушы ретінде танылған. [https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325] == '''Өмірбаяны''' == Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев [[1936 жыл|1936]] жылы [[16 наурыз]]<nowiki/>да бұрынғы Семей облысы Жаңасемей ауданының Құрманғожа ауылында дүниеге келген. Әншілік дәстүр қалыптасқан отбасында тәрбиеленген. Әкесі Сейітжан Әміре Қашаубаевпен замандас әрі дос болған, халық әндерін орындап, балаларын әншілікке баулыған. Оның ағайындары Жұмаубай, Ақбай және Айтан да әншілік және музыкалық өнермен айналысқан. [https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] 1957 — 1964 жылдары Семей облысы концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. 1955 жылы аудандық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, қазақтың халық әндерін орындағаны үшін бірінші орын алды. Кейін облыстық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жүлдегер атанды. 1965 — 1975 жылдары “Қазақконцертте” өнер көрсетті 1975 жылдан өмірінің соңына дейін Семей облысы филармониясының әншісі болды. Он тоғыз жасында Алматы қаласында өткен республикалық көркемөнерпаздар байқауының лауреаты болды. Осы байқауда Қазақстанның халық әртісі Жүсіпбек Елебеков оның орындаушылық қабілетіне назар аударып, шығармашылық жолына қолдау көрсетті. Кейін Семей музыкалық училищесіне оқуға түсіп, кәсіби музыкалық білім алды. Жүсіпбек Елебековтің шақыруымен Орал, Ақмола және Қарағанды қалаларына гастрольдік сапарларға қатысып, концерттік қызметін бастады. [https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/] Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал|Біржан салдың]], [[Ақан сері|Ақан серінің]], [[Абай|Абайдың]], [[Жаяу Мұса|Жаяу Мұсаның]], [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]], т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев|Кенен Әзірбаевтың]] “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ|Балуан Шолақтың]] “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б. ^[4] == '''Шығармашылығы''' == Мәдениет Ешекеев қазақтың дәстүрлі ән өнерінің көрнекті орындаушыларының бірі саналады. Оның орындаушылық репертуарында Ақан сері, Біржан сал, Жаяу Мұса, Ыбырай Сандыбайұлы, Әсет Найманбайұлы, Мәдия Бәпиұлы, Естай Беркімбайұлы, Шашубай Қошқарбайұлы, Балуан Шолақ және Кенен Әзірбаевтың әндері бар. Әнші өз шығармашылығында Әміре Қашаубаев, Қали Байжанов және Манарбек Ержанов қалыптастырған қазақтың дәстүрлі әншілік мектебінің орындаушылық дәстүрін жалғастырды. == ''' Марапаттары''' == '''     ''' Қазақстанның халық әртісі == Дереккөздер == # Биыл Қазақстанның халық әртісі Мәдениет Ешекеевтің туғанына 80 жыл. KAZINFORM // 2016. <nowiki>https://kaz.inform.kz/news/biyl-kazakstannyn-halyk-artisi-madeniet-eshekeevtin-tuganyna-80-zhyl_a2873325</nowiki> # «Мәдениет Ешекеев» тұлғалар анықтамалығы. Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. <nowiki>https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source</nowiki> # Абай атындағы кітапхананың «Тұлғалар» дерекқоры. <nowiki>https://esimder.pushkinlibrary.kz/ru/</nowiki> # Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 <nowiki>ISBN 9965-26-095-8</nowiki> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] j3te4rbnqs7aaioqfova3k0545v1jfi 3646103 3646099 2026-08-24T06:45:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-46328-35|~2026-46328-35]] ([[User talk:~2026-46328-35|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3488943 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 16.6.1936 |Туған жері = [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = 2.8.1997 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Семей|Семейде}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақстан]] |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{USSR}}<br /> {{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} | {{Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Мәдениет Сейітжанұлы Ешекеев''' ([[16 наурыз]] [[1936 жыл|1936]], [[Бородулиха]] ауылы, [[Бородулиха ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ АКСР]], [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] — [[2 тамыз]] [[1997 жыл|1997]], [[Семей]]) — әнші, Қазақстанның халық әртісі (1987; 1981 жылдан [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі). == Өмірбаяны == [[Найман]] тайпасының [[Қаратай]] руынан. * 1957 — 1964 жылдары [[Семей облысы]] концерттік-эстрадалық бюросында өнер көрсетті. * 1965 — 1975 жылдары “''[[Қазақконцерт]]те''” өнер көрсетті * 1975 жылдан өмірінің соңына дейін [[Семей]] облысы филармониясының әншісі болды. Ешекеев — дәстүрлі халық әндерін өз ерекшелігімен, аса шебер орындаушы, Ж.Елебековтің алғашқы шәкірттерінің бірі. Оның репертуарынан қазақ халық әндерімен бірге [[Біржан сал]]дың, [[Ақан сері]]нің, [[Абай]]дың, [[Жаяу Мұса]]ның, [[Балуан Шолақ]]тың, т.б. халық композиторларының әндері кең орын алды. Әсіресе, Ешекеевтің өзіне ғана тән әншілік мәнерін айқын танытатын, оның ерекше нақыс-бояумен орындайтын әндері қатарына [[Кенен Әзірбаев]]тың “''Бозторғайы''”, Әсеттің “''Інжу-Маржаны''”, [[Балуан Шолақ]]тың “''Ғалиясы''”, халық әндері “''Сұржекей''” мен “''Аққұм''” және М.Ержановтың “''Паровоз''”, Р.Елебаевтың “''Жас қазақ''” әндері жатады. Оның орындауындағы бірқатар әндер Қазақ радиосының алтын қорына жазылып алынды. Ешекеевтің орындаушылық дәстүрін мейлінше дәл сақтап, жалғастырушы шәкірттері — Т.Сембаев, Т.Рахимов, т.б.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} [[Санат:16 маусымда туғандар]] [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Бородулиха ауданында туғандар]] [[Санат:2 тамызда қайтыс болғандар]] [[Санат:1997 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Семейде қайтыс болғандар]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] tsayarv40124wi7zqdxhn85i4i8iqk2 0 41315 3645984 3480905 2026-08-24T00:19:34Z Qazagh-Qiyat 165173 3645984 wikitext text/x-wiki [[File:Secret history.jpg|thumb|"Моңғолдың кұпия шежіресі" бір беті. Сол жақ бағаналарда [[моңғол тілі]], ал оң жақта — [[қытай тілі]]ндегі транскрипциясы мен [[глоссарий]]і. [[Қытай]], [[1908|1908 ж.]]]] '''“Моңғолдың құпия шежіресі”''' – [[13]] – [[14]] ғасырлардағы жазба мұра. [[Моңғолия]]ны мекендеген түркі тайпаларының ([[найман]], [[керей]], [[меркіт]], [[қоңырат]], [[жалайыр]], [[алшын|татар]], [[ұйғыр]]) тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік-саяси өмірі суреттелген, сондай-ақ тарихы, тілі, [[этнография]]сына қатысты деректер мол кездеседі. Шежіре шамамен [[1240]] жылы аяқталған. Авторы белгісіз, ол [[хан]] ордасында қызмет етіп, еңбекті ұйғыр әліпбиі негізінде жазған. Еңбек [[ақсүйек]]тер ғана оқитын мемлекеттің ішкі-сыртқы саясаты, стратегиясы мен тактикасы, әскери [[доктрина]]сы жайлы жазылған кітап болғандықтан “Моңғолдың құпия шежіресі” аталған. [[1382]] жылы [[қытайлар]] шығарманы қытай әліпбиімен қайта көшірген. Осылайша моңғол тілінде, қытай әліпбиінде жазылған нұсқа [[Пекин]] архивінде сақталды. Еңбекті [[моңғол]] ғалымдарымен қатар шетелдіктер де зерттеді. [[Еуропалықтар]] алғаш орыс ғалымы [[И.Кафаров]]тың қысқаша аудармасы ([[1866]]) арқылы таныды, кейіннен неміс зерттеушісі [[Хейниш]] ([[1937]]), кеңес тарихшысы [[С.А. Козин]] ([[1941]]), француз ғалымы [[П.Пеллио]] ([[1949]]) толықтай аударып, бастырды. [[Қ.Дамдинсүрэн]], [[Ш.Гадамба]], [[Д.Цэрэнсодном]] секілді моңғол ғалымдары құнды зерттеулер жасады. 1969 жылы “Моңғолдың құпия шежіресі” қазақ тілінде [[М.Сұлтанияұлы]]ның тәржімалауымен [[Баян Өлгий]] қаласында жарық көрді. Өлеңін аударған [[И.Байбатырұлы]], алғысөзін жазған [[Б.Бұқатұлы]]. “Моңғолдың құпия шежіресі” 1998 жылы Алматыда, 2002 жылы [[Улан-Баторда]] қазақ тілінде қайта жарияланды.<ref>[[Қазақ Энциклопедиясы]]</ref><br> '''"Моңғолдың кұпия шежіресі"''' (''Юан Чао Би Ши'') — 1240 ж. көне [[Моңғол тілі]]нде, көне ұйғыр әрпімен жазылған ескерткіш. Алғашқы нұсқасы қазіргі дейін белгісіз. Кім жазғаны да беймәлім. Чех ғалымы [[Поухо]]ның пікірінше, [[Шыңғыс хан|Чыңғыс қағанға]] ең сенімді, мемлекеттік төреші, [[алшын|татарлар]] азаматы Чікіқұтұқ жазды. Себебі, ол ұйғырша хат білетін, Чыңғыс ордасының ішкі-сыртқы саясат істерін, Чыңғыс қағанның бұйрық-әмірін орданың жасырын "Көк кітапшасына" белгілеп отыратын адам болған деп жорамалдайды. "Моңғолдың кұпия шежіресінің" аты: көне Моңғолша ''"Моңғол-үн нығуча тобчыйан"'' (Моңғолун - Моңғолдың, нығүча — құпия, тобчый- ан — қысқаша жинақ, тұжырымды жинақ), қазіргі моңғолша ''"монголын нууц товчоо"''. [[Қытай тілі|Қытайша]] аты:'' "Юан Чао Би Ши"'' ([[Юань Империясы|Юан]] — мемлекет аты, Чао — қупия, Би Ши — тарих). "Моңғолдың кұпия шежіресі" [[Қытай]]дың "Хун-У" патшасының тұсында 1382-жылдар шамасында, қытай адамдарының моңғол тілін үйренуіне көмекші құрал ретінде, моңғол тілінде, қытай [[иероглиф]]імен көшіріліп жазылған. Бұл кешірме Бейжин (Пекин) кітапханасында сақталып қалған. Осы көшірмені тұңғыш рет орыс ғалымы И. Кафаров қытай иероглифінен сөз дыбыстарын бұзбай, сол қалпында орыс әріпімен транскрипциялап, оны орысшаға аударып, 1866 ж. бастырды. Осы басылым шығыстанушыларға "Моңғолдың кұпия шежіресін" зерттеуге жол ашады. Моңғол ғалымы академик Ц. Дамдинсүрэн тұңғыш рет (1940 ж.) "Моңғолдың кұпия шежіресін" көне Моңғол тілінен қазіргі Моңғол тіліне тәржімелеген. "Моңғолдың кұпия шежіресінде": "Чыңғыс қағанның арғы тегі тәңір шуағынан жаралған ''Батачы хан'', зайыбы ''Қоғай Марал''" дейді де, бұл екеуінен тараған үрім-бұтағын ұластырып айтады. Чыңғыс қағанның балалық шағын, есейіп-ер жетуін, моңғол тайпаларының басын қосып, "Біріккен Моңғол мемлекетін" құруын, көршілес түркі тайпаларын ырқына енгізуін, [[Орта Азия]], [[Еуропа]] елдерін жаулап алуын, Чыңғыс қағанның өлгенге дейінгі іс-әрекетін дәл шындығы бойынша тақпақпен, қысқаша жырмен, шебер қара сөзбен баяндайды. "Моңғолдың кұпия шежіресі" XIII—ХІғғ. кезіндегі Моңғол тарихын, тілін, әдебиетін түсінуге, зерттеуге елеулі рухани [[мұра]] болып қана қоймай, сонымен бірге, ол - түркі тайпаларының, сол кездегі тарихын, тілін, әдебиетін салыстырып түсінуде, зерттеуде аса құнды рухани мұра екені даусыз. Олай дейтініміз, қазіргі [[Моңғолия]]ның жерінде белгісіз дәуірден ҮІ—XII ғасырға дейін қазіргі қазақ халқының [[найман]], [[керей]], [[қоңырат]], [[меркіт]] тайпалары және түркі тілдес [[қырғыз]], [[Ұйғырлар|ұйғыр]], [[алшын|татар]] тайпапары шығыс-оңтүстіктегі Моңғол тайпаларымен көршілес қарым-қатынаста болды. Шығыстанушы ғалым Б. Напил "Моңғолдың кұпия шежіресіндегі" сөздердің елудей пайызы (50%-і) қазақ тілінің сөздік қорында сәйкеседі" деп тұжырымдайды. Байымдасақ, қазақ тілі — өзге түркі тілдерін және Моңғол, тұңғыс-маньчжур, жапон, корей тілдерін салыстырып зерттеуге ең негізгі өзек тіл екендігін ғылыми мінбеде батыл айта аламыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref><ref>[http://altaica.ru/SecretH.php Сокровенное сказание монголов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122140143/http://altaica.ru/SecretH.php |date=2015-11-22 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Тарих]] fvyvy7jxv65hcqe4m47onwet3f7hkl6 0 46454 3646061 3610495 2026-08-24T06:18:10Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646061 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Барақ Шүркеұлы |шынайы есімі = Көкжарлы Барақ |суреті =|thumb |сурет тақырыбы = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] Барақ [[батыр]] [[ескерткіш]]і |туған күні = 1702 |туған жері = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] |қайтыс болған күні = 1772 |қайтыс болған жері = |лақап аты = Көкжарлы Барақ |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Қазақ хандығы]] [[Орта жүз]] |қызмет еткен жылдары = |атағы = [[батыр]] |әскер түрі = [[жасақ]] |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Қазақ-Жоңғар шапқыншылығы |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Барақ Шүркеұлы, Көкжал Барақ''' ([[1702]]-[[1772]]) — [[Жоңғар шапқыншылығы|жоңғар]]-қалмақ шапқыншылығына қарсы күресте қол бастаған батырлардың бірі, [[қолбасшы]], аға батыр. [[Орта жүз]]дің [[Найман]] тайпасының [[Көкжарлы]] руынан шыққан. Қазіргі [[Шығыс Қазақстан]] облысының [[Күршім ауданы]]нда дүниеге келген. Көкжал Барақ деген атпен [[Үш жүз]]ге мәшһүр болған тарихи тұлға. '''Барақ Шүрекұлы''', Көкжал Барақ (т.-ө.ж.б.) – [[батыр]]. [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]], [[Бұланты]], [[Шыңғыстау]], Шаған, [[Шорға]], [[Сібе]] шайқастарына қатысқан. [[Қабанбай батыр|Қабанбай]] қолының бір қанатын басқарған. Аягөз жазығы, [[Алакөл (көл)|Алакөл]] жағалауы, [[Шыңғыстау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] баурайында [[Жоңғарлар|жоңғарларға]] қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Өмірбаяны == Ата-анасынан ерте қалған Барақ, нағашыларының қолында тәрбиеленіп, жылқы баққан. Барақ 16 жасында қалмақтың белгілі батырларын жекпе-жекте жеңіп, елінің батасын алған. Тарих беттеріне үңілсек, Көкжал Барақ батыр туралы аңыз-шежірелер көп. Көкжал Барақ батыр көз ілеспес жылдамдығымен кез келгеннің мысын басатын қайсарлығы үшін Абылай ханның мақтан тұтар батырларының бірі. ==Ерліктері== Көкжал Барақ батыр қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуші Абылай ханның ақ туы астында болып, жанын шүберекке түйген шайқастарда сан рет қаһармандық ерлік жасағаны үшін Көкжал атанған. Ел аузының айтуынша, Іле бойындағы бір соғыста Көкжал батыр Абылайдың дұшпаны Болдыбекпен жекпе-жекке шығып, оны атынан ұрып түсіріп, Абылайдың алдына әкеліп тізерлетіпті. Сонда Абылай сүйініп: Көкжалым-ай! деп Барақты арқасынан қағыпты, және сол аңыздарға жүгенсек, Көкжал Барақ батырдың көкжелкесінен құйымшағына дейін өскен, ұзындығы екі елі көк қыл жалы болыпты.. Ашуланғанда сол арқасындағы жалы күдірейіп кететін Барақ батырдың есімі қазаққа ғана емес қалмақ пен қытайға да аңыз болып тарапты-мыс. XVІІІ ғасырда Қазақ елін қанымен, жанымен қорғаған Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Қарасай, Шақшақ Жәнібек батырлармен тізе қосып айдаһардай Қытай мен қаһарлы жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы ерлік көрсеткен. Қабанбай қолының бір қанатын - көкжарлы сарыжомарт руынан құрылған сарбаздарды бастап шығыстағы Ертістің оң жағалауынан Алтай тауларына қарай кететін кең алқапты тазартуға қатысқан. Боранбай, Кешу, Ботағара, Шынқожа тағы басқа батырлармен бірге Аягөз жазығы, Алакөл жағалауы, Шыңғыстау, Тарбағатай баурайында жоңғарларға қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен. Барақ батыр әйгілі Аңырқай, Бұланты, Шыңғыстау, Шаған, Шорға шайқастарын басынан кешірген. Көптеген тарихшылардың пікірлерінше, бүгінгі Күршім ауданының аймағы ұзақ уақыттар бойы Жоңғар тайпаларының ықпалында болған. Бұны Тарбағатай, Шоян, Долан Хора сияқты өзге де бірқатар рулар растап отыр. Ал Барақ батыр өзінің сарбаздарымен бұл жерді азат еткен. Бұл жорық кезінде Барақ батыр сарбаздарын Ертіс өзені көлегейлеп, қолбасшы оларға өзеннен өтуді бұйырған. Ол уақытта бұл өте мықты күтпеген шешім болған және ол қалыптасқан жағдайды күрт оң бағытқа өзгертуге айтарлықтай ықпал еткен. Содан бері Барақтың жауынгерлері жүзіп өткен аймақ Барақ-өткел аталып кеткен. Оған риза болған Абылай хан сыйлық ретінде батырға Күршім өзенінің оң жақ беткейіндегі жерді сыйға тартқан. Бүгінде Көкжал Барақ қоныстанған аймақ Теректі бұлақ ауылы деп аталады, ал оның тұрғындары осы Көкжал Барақ батырдың тікелей ұрпақтары болып табылады. Көкжал Барақ батыр 70 жасқа қараған шағында Қазақстанның оңтүстік өңірінде шайқас кезінде қаза болған. ==Барақ батыр дастаны== '''Барақ батыр'''<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> — [[тарихи дастан]].<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[Найман]] ішінде ергенектінің бір тармағы [[Көкжарлы]]дан шыққан Барақ батырдың [[қалмақ]] шапқыншылығына қарсы соғыстағы ерлік істері жайлы ел аузындағы аңыз, әңгімелер негізінде жазушы, ақын, ауыз әдебиетін жинаушы Бәдел Тұрсынбайұлы 1941 жылы жеке дастан етіп жазған. Шығарма дастан оқиғасы өрбірген Шығыс Қазақстанның [[Тарбағатай]], [[Күршім]], [[Катонқарағай ауданы|Катонқарағай]], Марқакөл аудандарында кеңінен тараған. Жырдың сюжеттік желісі бойынша қалмақ батырлары осы [[Алтай]] өңірін жаулап алу мақсатында көп қолмен аттанады. Бұл кезде Қабанбай, Барақ батырлар қырғыздармен арада туындаған мәселені шешуге кетеді де, тұтқиылдан тиіскен қалмақтармен шайқаста Барақтың інісі Барлыбай батыр ерлікпен қаза табады. Елге қайта оралған Қабанбай мен Барақ батырлар қалмақтармен соғысып, Барлыбайдың кегін алады. Жыр қалмақтардың күш жинап, қайта келіп соғысқан кезінде [[Абылай хан]] бастаған [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Ер Жәнібек]], [[Бөгенбай]], Барақ батырлардың қалмақ батырларымен жекпе-жекте басым түсіп, [[Алтай|Алтай өңірін]] жаудан мүлдем тазартумен аяқталады. Дастанның негізгі оқиға желісі Барақ батыр бейнесін жан-жақты ашып көрсетуге құрылған. Қолжазба нұсқасы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар қорында сақтаулы. Көлемді дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісімен жазылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref><ref name=source1>''[[Қазақ энциклопедиясы]]''</ref> == Барақ батыр мазары == **Барақ батыр мазары** XIX ғасырдың екінші жартысында тұрғызылған. Кесене құрылысына күйдірілген кірпішпен қатар тобылғы, қараған және қарағаш ағаштары пайдаланылған. Ескерткіштің биіктігі – 8 м 80 см, қабырғасының қалыңдығы – 1 м 45 см.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1012-baraq-batyr-mazary|title=Барақ батыр мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * http://www.inform.kz/kaz/article/2229268 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207232608/http://inform.kz/kaz/article/2229268 |date=2011-12-07 }} * http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011304/http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html |date=2016-03-05 }} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қолбасшылар]] qa9sm3wo93l8cto3hhrdl3l8lh00zh1 3646063 3646061 2026-08-24T06:19:06Z Аружан Сағаткен 183226 3646063 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Барақ Шүркеұлы |шынайы есімі = Көкжарлы Барақ |суреті =|thumb |сурет тақырыбы = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] Барақ [[батыр]] [[ескерткіш]]і |туған күні = 1702 |туған жері = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] |қайтыс болған күні = 1772 |қайтыс болған жері = |лақап аты = Көкжарлы Барақ |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Қазақ хандығы]] [[Орта жүз]] |қызмет еткен жылдары = |атағы = [[батыр]] |әскер түрі = [[жасақ]] |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Қазақ-Жоңғар шапқыншылығы |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Барақ Шүркеұлы, Көкжал Барақ''' ([[1702]]-[[1772]]) — [[Жоңғар шапқыншылығы|жоңғар]]-қалмақ шапқыншылығына қарсы күресте қол бастаған батырлардың бірі, [[қолбасшы]], аға батыр. [[Орта жүз]]дің [[Найман]] тайпасының [[Көкжарлы]] руынан шыққан. Қазіргі [[Шығыс Қазақстан]] облысының [[Күршім ауданы]]нда дүниеге келген. Көкжал Барақ деген атпен [[Үш жүз]]ге мәшһүр болған тарихи тұлға. '''Барақ Шүрекұлы''', Көкжал Барақ (т.-ө.ж.б.) – [[батыр]]. [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]], [[Бұланты]], [[Шыңғыстау]], Шаған, [[Шорға]], [[Сібе]] шайқастарына қатысқан. [[Қабанбай батыр|Қабанбай]] қолының бір қанатын басқарған. Аягөз жазығы, [[Алакөл (көл)|Алакөл]] жағалауы, [[Шыңғыстау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] баурайында [[Жоңғарлар|жоңғарларға]] қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Өмірбаяны == Ата-анасынан ерте қалған Барақ, нағашыларының қолында тәрбиеленіп, жылқы баққан. Барақ 16 жасында қалмақтың белгілі батырларын жекпе-жекте жеңіп, елінің батасын алған. Тарих беттеріне үңілсек, Көкжал Барақ батыр туралы аңыз-шежірелер көп. Көкжал Барақ батыр көз ілеспес жылдамдығымен кез келгеннің мысын басатын қайсарлығы үшін Абылай ханның мақтан тұтар батырларының бірі. ==Ерліктері== Көкжал Барақ батыр қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуші Абылай ханның ақ туы астында болып, жанын шүберекке түйген шайқастарда сан рет қаһармандық ерлік жасағаны үшін Көкжал атанған. Ел аузының айтуынша, Іле бойындағы бір соғыста Көкжал батыр Абылайдың дұшпаны Болдыбекпен жекпе-жекке шығып, оны атынан ұрып түсіріп, Абылайдың алдына әкеліп тізерлетіпті. Сонда Абылай сүйініп: Көкжалым-ай! деп Барақты арқасынан қағыпты, және сол аңыздарға жүгенсек, Көкжал Барақ батырдың көкжелкесінен құйымшағына дейін өскен, ұзындығы екі елі көк қыл жалы болыпты.. Ашуланғанда сол арқасындағы жалы күдірейіп кететін Барақ батырдың есімі қазаққа ғана емес қалмақ пен қытайға да аңыз болып тарапты-мыс. XVІІІ ғасырда Қазақ елін қанымен, жанымен қорғаған Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Қарасай, Шақшақ Жәнібек батырлармен тізе қосып айдаһардай Қытай мен қаһарлы жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы ерлік көрсеткен. Қабанбай қолының бір қанатын - көкжарлы сарыжомарт руынан құрылған сарбаздарды бастап шығыстағы Ертістің оң жағалауынан Алтай тауларына қарай кететін кең алқапты тазартуға қатысқан. Боранбай, Кешу, Ботағара, Шынқожа тағы басқа батырлармен бірге Аягөз жазығы, Алакөл жағалауы, Шыңғыстау, Тарбағатай баурайында жоңғарларға қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен. Барақ батыр әйгілі Аңырқай, Бұланты, Шыңғыстау, Шаған, Шорға шайқастарын басынан кешірген. Көптеген тарихшылардың пікірлерінше, бүгінгі Күршім ауданының аймағы ұзақ уақыттар бойы Жоңғар тайпаларының ықпалында болған. Бұны Тарбағатай, Шоян, Долан Хора сияқты өзге де бірқатар рулар растап отыр. Ал Барақ батыр өзінің сарбаздарымен бұл жерді азат еткен. Бұл жорық кезінде Барақ батыр сарбаздарын Ертіс өзені көлегейлеп, қолбасшы оларға өзеннен өтуді бұйырған. Ол уақытта бұл өте мықты күтпеген шешім болған және ол қалыптасқан жағдайды күрт оң бағытқа өзгертуге айтарлықтай ықпал еткен. Содан бері Барақтың жауынгерлері жүзіп өткен аймақ Барақ-өткел аталып кеткен. Оған риза болған Абылай хан сыйлық ретінде батырға Күршім өзенінің оң жақ беткейіндегі жерді сыйға тартқан. Бүгінде Көкжал Барақ қоныстанған аймақ Теректі бұлақ ауылы деп аталады, ал оның тұрғындары осы Көкжал Барақ батырдың тікелей ұрпақтары болып табылады. Көкжал Барақ батыр 70 жасқа қараған шағында Қазақстанның оңтүстік өңірінде шайқас кезінде қаза болған. ==Барақ батыр дастаны== '''Барақ батыр'''<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> — [[тарихи дастан]].<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[Найман]] ішінде ергенектінің бір тармағы [[Көкжарлы]]дан шыққан Барақ батырдың [[қалмақ]] шапқыншылығына қарсы соғыстағы ерлік істері жайлы ел аузындағы аңыз, әңгімелер негізінде жазушы, ақын, ауыз әдебиетін жинаушы Бәдел Тұрсынбайұлы 1941 жылы жеке дастан етіп жазған. Шығарма дастан оқиғасы өрбірген Шығыс Қазақстанның [[Тарбағатай]], [[Күршім]], [[Катонқарағай ауданы|Катонқарағай]], Марқакөл аудандарында кеңінен тараған. Жырдың сюжеттік желісі бойынша қалмақ батырлары осы [[Алтай]] өңірін жаулап алу мақсатында көп қолмен аттанады. Бұл кезде Қабанбай, Барақ батырлар қырғыздармен арада туындаған мәселені шешуге кетеді де, тұтқиылдан тиіскен қалмақтармен шайқаста Барақтың інісі Барлыбай батыр ерлікпен қаза табады. Елге қайта оралған Қабанбай мен Барақ батырлар қалмақтармен соғысып, Барлыбайдың кегін алады. Жыр қалмақтардың күш жинап, қайта келіп соғысқан кезінде [[Абылай хан]] бастаған [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Ер Жәнібек]], [[Бөгенбай]], Барақ батырлардың қалмақ батырларымен жекпе-жекте басым түсіп, [[Алтай|Алтай өңірін]] жаудан мүлдем тазартумен аяқталады. Дастанның негізгі оқиға желісі Барақ батыр бейнесін жан-жақты ашып көрсетуге құрылған. Қолжазба нұсқасы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар қорында сақтаулы. Көлемді дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісімен жазылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref><ref name=source1>''[[Қазақ энциклопедиясы]]''</ref> == Барақ батыр мазары == Барақ батыр мазары — XIX ғасырдың екінші жартысында тұрғызылған. Кесене құрылысына күйдірілген кірпішпен қатар тобылғы, қараған және қарағаш ағаштары пайдаланылған. Ескерткіштің биіктігі – 8 м 80 см, қабырғасының қалыңдығы – 1 м 45 см.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1012-baraq-batyr-mazary|title=Барақ батыр мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * http://www.inform.kz/kaz/article/2229268 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207232608/http://inform.kz/kaz/article/2229268 |date=2011-12-07 }} * http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011304/http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html |date=2016-03-05 }} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қолбасшылар]] 2zdhtnisbv16ptjpss3nor39ls11tvx 3646064 3646063 2026-08-24T06:19:09Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] ([[User talk:Аружан Сағаткен|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3610495 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Барақ Шүркеұлы |шынайы есімі = Көкжарлы Барақ |суреті =|thumb |сурет тақырыбы = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] Барақ [[батыр]] [[ескерткіш]]і |туған күні = 1702 |туған жері = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] |қайтыс болған күні = 1772 |қайтыс болған жері = |лақап аты = Көкжарлы Барақ |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Қазақ хандығы]] [[Орта жүз]] |қызмет еткен жылдары = |атағы = [[батыр]] |әскер түрі = [[жасақ]] |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Қазақ-Жоңғар шапқыншылығы |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Барақ Шүркеұлы, Көкжал Барақ''' ([[1702]]-[[1772]]) — [[Жоңғар шапқыншылығы|жоңғар]]-қалмақ шапқыншылығына қарсы күресте қол бастаған батырлардың бірі, [[қолбасшы]], аға батыр. [[Орта жүз]]дің [[Найман]] тайпасының [[Көкжарлы]] руынан шыққан. Қазіргі [[Шығыс Қазақстан]] облысының [[Күршім ауданы]]нда дүниеге келген. Көкжал Барақ деген атпен [[Үш жүз]]ге мәшһүр болған тарихи тұлға. '''Барақ Шүрекұлы''', Көкжал Барақ (т.-ө.ж.б.) – [[батыр]]. [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]], [[Бұланты]], [[Шыңғыстау]], Шаған, [[Шорға]], [[Сібе]] шайқастарына қатысқан. [[Қабанбай батыр|Қабанбай]] қолының бір қанатын басқарған. Аягөз жазығы, [[Алакөл (көл)|Алакөл]] жағалауы, [[Шыңғыстау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] баурайында [[Жоңғарлар|жоңғарларға]] қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Өмірбаяны == Ата-анасынан ерте қалған Барақ, нағашыларының қолында тәрбиеленіп, жылқы баққан. Барақ 16 жасында қалмақтың белгілі батырларын жекпе-жекте жеңіп, елінің батасын алған. Тарих беттеріне үңілсек, Көкжал Барақ батыр туралы аңыз-шежірелер көп. Көкжал Барақ батыр көз ілеспес жылдамдығымен кез келгеннің мысын басатын қайсарлығы үшін Абылай ханның мақтан тұтар батырларының бірі. ==Ерліктері== Көкжал Барақ батыр қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуші Абылай ханның ақ туы астында болып, жанын шүберекке түйген шайқастарда сан рет қаһармандық ерлік жасағаны үшін Көкжал атанған. Ел аузының айтуынша, Іле бойындағы бір соғыста Көкжал батыр Абылайдың дұшпаны Болдыбекпен жекпе-жекке шығып, оны атынан ұрып түсіріп, Абылайдың алдына әкеліп тізерлетіпті. Сонда Абылай сүйініп: Көкжалым-ай! деп Барақты арқасынан қағыпты, және сол аңыздарға жүгенсек, Көкжал Барақ батырдың көкжелкесінен құйымшағына дейін өскен, ұзындығы екі елі көк қыл жалы болыпты.. Ашуланғанда сол арқасындағы жалы күдірейіп кететін Барақ батырдың есімі қазаққа ғана емес қалмақ пен қытайға да аңыз болып тарапты-мыс. XVІІІ ғасырда Қазақ елін қанымен, жанымен қорғаған Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Қарасай, Шақшақ Жәнібек батырлармен тізе қосып айдаһардай Қытай мен қаһарлы жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы ерлік көрсеткен. Қабанбай қолының бір қанатын - көкжарлы сарыжомарт руынан құрылған сарбаздарды бастап шығыстағы Ертістің оң жағалауынан Алтай тауларына қарай кететін кең алқапты тазартуға қатысқан. Боранбай, Кешу, Ботағара, Шынқожа тағы басқа батырлармен бірге Аягөз жазығы, Алакөл жағалауы, Шыңғыстау, Тарбағатай баурайында жоңғарларға қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен. Барақ батыр әйгілі Аңырқай, Бұланты, Шыңғыстау, Шаған, Шорға шайқастарын басынан кешірген. Көптеген тарихшылардың пікірлерінше, бүгінгі Күршім ауданының аймағы ұзақ уақыттар бойы Жоңғар тайпаларының ықпалында болған. Бұны Тарбағатай, Шоян, Долан Хора сияқты өзге де бірқатар рулар растап отыр. Ал Барақ батыр өзінің сарбаздарымен бұл жерді азат еткен. Бұл жорық кезінде Барақ батыр сарбаздарын Ертіс өзені көлегейлеп, қолбасшы оларға өзеннен өтуді бұйырған. Ол уақытта бұл өте мықты күтпеген шешім болған және ол қалыптасқан жағдайды күрт оң бағытқа өзгертуге айтарлықтай ықпал еткен. Содан бері Барақтың жауынгерлері жүзіп өткен аймақ Барақ-өткел аталып кеткен. Оған риза болған Абылай хан сыйлық ретінде батырға Күршім өзенінің оң жақ беткейіндегі жерді сыйға тартқан. Бүгінде Көкжал Барақ қоныстанған аймақ Теректі бұлақ ауылы деп аталады, ал оның тұрғындары осы Көкжал Барақ батырдың тікелей ұрпақтары болып табылады. Көкжал Барақ батыр 70 жасқа қараған шағында Қазақстанның оңтүстік өңірінде шайқас кезінде қаза болған. ==Барақ батыр дастаны== '''Барақ батыр'''<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> — [[тарихи дастан]].<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[Найман]] ішінде ергенектінің бір тармағы [[Көкжарлы]]дан шыққан Барақ батырдың [[қалмақ]] шапқыншылығына қарсы соғыстағы ерлік істері жайлы ел аузындағы аңыз, әңгімелер негізінде жазушы, ақын, ауыз әдебиетін жинаушы Бәдел Тұрсынбайұлы 1941 жылы жеке дастан етіп жазған. Шығарма дастан оқиғасы өрбірген Шығыс Қазақстанның [[Тарбағатай]], [[Күршім]], [[Катонқарағай ауданы|Катонқарағай]], Марқакөл аудандарында кеңінен тараған. Жырдың сюжеттік желісі бойынша қалмақ батырлары осы [[Алтай]] өңірін жаулап алу мақсатында көп қолмен аттанады. Бұл кезде Қабанбай, Барақ батырлар қырғыздармен арада туындаған мәселені шешуге кетеді де, тұтқиылдан тиіскен қалмақтармен шайқаста Барақтың інісі Барлыбай батыр ерлікпен қаза табады. Елге қайта оралған Қабанбай мен Барақ батырлар қалмақтармен соғысып, Барлыбайдың кегін алады. Жыр қалмақтардың күш жинап, қайта келіп соғысқан кезінде [[Абылай хан]] бастаған [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Ер Жәнібек]], [[Бөгенбай]], Барақ батырлардың қалмақ батырларымен жекпе-жекте басым түсіп, [[Алтай|Алтай өңірін]] жаудан мүлдем тазартумен аяқталады. Дастанның негізгі оқиға желісі Барақ батыр бейнесін жан-жақты ашып көрсетуге құрылған. Қолжазба нұсқасы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар қорында сақтаулы. Көлемді дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісімен жазылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref><ref name=source1>''[[Қазақ энциклопедиясы]]''</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * http://www.inform.kz/kaz/article/2229268 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207232608/http://inform.kz/kaz/article/2229268 |date=2011-12-07 }} * http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011304/http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html |date=2016-03-05 }} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қолбасшылар]] 6ujvteekoun4kbiw1s8zp8qv36pfjqe 3646069 3646064 2026-08-24T06:23:35Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646069 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Барақ Шүркеұлы |шынайы есімі = Көкжарлы Барақ |суреті =|thumb |сурет тақырыбы = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] Барақ [[батыр]] [[ескерткіш]]і |туған күні = 1702 |туған жері = [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан]] |қайтыс болған күні = 1772 |қайтыс болған жері = |лақап аты = Көкжарлы Барақ |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Қазақ хандығы]] [[Орта жүз]] |қызмет еткен жылдары = |атағы = [[батыр]] |әскер түрі = [[жасақ]] |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Қазақ-Жоңғар шапқыншылығы |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Барақ Шүркеұлы, Көкжал Барақ''' ([[1702]]-[[1772]]) — [[Жоңғар шапқыншылығы|жоңғар]]-қалмақ шапқыншылығына қарсы күресте қол бастаған батырлардың бірі, [[қолбасшы]], аға батыр. [[Орта жүз]]дің [[Найман]] тайпасының [[Көкжарлы]] руынан шыққан. Қазіргі [[Шығыс Қазақстан]] облысының [[Күршім ауданы]]нда дүниеге келген. Көкжал Барақ деген атпен [[Үш жүз]]ге мәшһүр болған тарихи тұлға. '''Барақ Шүрекұлы''', Көкжал Барақ (т.-ө.ж.б.) – [[батыр]]. [[Аңырақай шайқасы|Аңырақай]], [[Бұланты]], [[Шыңғыстау]], Шаған, [[Шорға]], [[Сібе]] шайқастарына қатысқан. [[Қабанбай батыр|Қабанбай]] қолының бір қанатын басқарған. Аягөз жазығы, [[Алакөл (көл)|Алакөл]] жағалауы, [[Шыңғыстау]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] баурайында [[Жоңғарлар|жоңғарларға]] қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Өмірбаяны == Ата-анасынан ерте қалған Барақ, нағашыларының қолында тәрбиеленіп, жылқы баққан. Барақ 16 жасында қалмақтың белгілі батырларын жекпе-жекте жеңіп, елінің батасын алған. Тарих беттеріне үңілсек, Көкжал Барақ батыр туралы аңыз-шежірелер көп. Көкжал Барақ батыр көз ілеспес жылдамдығымен кез келгеннің мысын басатын қайсарлығы үшін Абылай ханның мақтан тұтар батырларының бірі. ==Ерліктері== Көкжал Барақ батыр қазақ жерін жоңғар басқыншыларынан азат етуші Абылай ханның ақ туы астында болып, жанын шүберекке түйген шайқастарда сан рет қаһармандық ерлік жасағаны үшін Көкжал атанған. Ел аузының айтуынша, Іле бойындағы бір соғыста Көкжал батыр Абылайдың дұшпаны Болдыбекпен жекпе-жекке шығып, оны атынан ұрып түсіріп, Абылайдың алдына әкеліп тізерлетіпті. Сонда Абылай сүйініп: Көкжалым-ай! деп Барақты арқасынан қағыпты, және сол аңыздарға жүгенсек, Көкжал Барақ батырдың көкжелкесінен құйымшағына дейін өскен, ұзындығы екі елі көк қыл жалы болыпты.. Ашуланғанда сол арқасындағы жалы күдірейіп кететін Барақ батырдың есімі қазаққа ғана емес қалмақ пен қытайға да аңыз болып тарапты-мыс. XVІІІ ғасырда Қазақ елін қанымен, жанымен қорғаған Қанжығалы Бөгенбай, Қаракерей Қабанбай, Қарасай, Шақшақ Жәнібек батырлармен тізе қосып айдаһардай Қытай мен қаһарлы жоңғар-қалмақ басқыншыларына қарсы ерлік көрсеткен. Қабанбай қолының бір қанатын - көкжарлы сарыжомарт руынан құрылған сарбаздарды бастап шығыстағы Ертістің оң жағалауынан Алтай тауларына қарай кететін кең алқапты тазартуға қатысқан. Боранбай, Кешу, Ботағара, Шынқожа тағы басқа батырлармен бірге Аягөз жазығы, Алакөл жағалауы, Шыңғыстау, Тарбағатай баурайында жоңғарларға қарсы ұрыстарда ерлігімен көзге түскен. Барақ батыр әйгілі Аңырқай, Бұланты, Шыңғыстау, Шаған, Шорға шайқастарын басынан кешірген. Көптеген тарихшылардың пікірлерінше, бүгінгі Күршім ауданының аймағы ұзақ уақыттар бойы Жоңғар тайпаларының ықпалында болған. Бұны Тарбағатай, Шоян, Долан Хора сияқты өзге де бірқатар рулар растап отыр. Ал Барақ батыр өзінің сарбаздарымен бұл жерді азат еткен. Бұл жорық кезінде Барақ батыр сарбаздарын Ертіс өзені көлегейлеп, қолбасшы оларға өзеннен өтуді бұйырған. Ол уақытта бұл өте мықты күтпеген шешім болған және ол қалыптасқан жағдайды күрт оң бағытқа өзгертуге айтарлықтай ықпал еткен. Содан бері Барақтың жауынгерлері жүзіп өткен аймақ Барақ-өткел аталып кеткен. Оған риза болған Абылай хан сыйлық ретінде батырға Күршім өзенінің оң жақ беткейіндегі жерді сыйға тартқан. Бүгінде Көкжал Барақ қоныстанған аймақ Теректі бұлақ ауылы деп аталады, ал оның тұрғындары осы Көкжал Барақ батырдың тікелей ұрпақтары болып табылады. Көкжал Барақ батыр 70 жасқа қараған шағында Қазақстанның оңтүстік өңірінде шайқас кезінде қаза болған. ==Барақ батыр дастаны== '''Барақ батыр'''<ref>“Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref> — [[тарихи дастан]].<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> [[Найман]] ішінде ергенектінің бір тармағы [[Көкжарлы]]дан шыққан Барақ батырдың [[қалмақ]] шапқыншылығына қарсы соғыстағы ерлік істері жайлы ел аузындағы аңыз, әңгімелер негізінде жазушы, ақын, ауыз әдебиетін жинаушы Бәдел Тұрсынбайұлы 1941 жылы жеке дастан етіп жазған. Шығарма дастан оқиғасы өрбірген Шығыс Қазақстанның [[Тарбағатай]], [[Күршім]], [[Катонқарағай ауданы|Катонқарағай]], Марқакөл аудандарында кеңінен тараған. Жырдың сюжеттік желісі бойынша қалмақ батырлары осы [[Алтай]] өңірін жаулап алу мақсатында көп қолмен аттанады. Бұл кезде Қабанбай, Барақ батырлар қырғыздармен арада туындаған мәселені шешуге кетеді де, тұтқиылдан тиіскен қалмақтармен шайқаста Барақтың інісі Барлыбай батыр ерлікпен қаза табады. Елге қайта оралған Қабанбай мен Барақ батырлар қалмақтармен соғысып, Барлыбайдың кегін алады. Жыр қалмақтардың күш жинап, қайта келіп соғысқан кезінде [[Абылай хан]] бастаған [[Қабанбай батыр|Қабанбай]], [[Ер Жәнібек]], [[Бөгенбай]], Барақ батырлардың қалмақ батырларымен жекпе-жекте басым түсіп, [[Алтай|Алтай өңірін]] жаудан мүлдем тазартумен аяқталады. Дастанның негізгі оқиға желісі Барақ батыр бейнесін жан-жақты ашып көрсетуге құрылған. Қолжазба нұсқасы Әдебиет және өнер институтының Қолжазбалар қорында сақтаулы. Көлемді дастан жеті-сегіз буынды жыр үлгісімен жазылған. Бұрын еш жерде жарияланбаған.<ref>«Батыс Қазақстан облысы» энциклопедиясы, Алматы, 2002;</ref><ref name=source1>''[[Қазақ энциклопедиясы]]''</ref> == Барақ батыр мазары == Барақ батыр мазары — Аягөз қаласынан солтүстік-батысқа қарай 40 километр, Ащысу өзенінің жағасында, Майлан атындағы кеңшардың жерінде орналасқан. Мазар XIX ғасырдың екінші жартысында тұрғызылған. Кесене құрылысына күйдірілген кірпішпен қатар тобылғы, қараған және қарағаш ағаштары пайдаланылған. Ескерткіштің биіктігі – 8 м 80 см, қабырғасының қалыңдығы – 1 м 45 см. Кесене мемлекеттік қорғауға алынған тарихи-мәдени мұра нысандарының қатарына жатады.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/2-qala-qurylysy-zhane-saulet/1012-baraq-batyr-mazary|title=Барақ батыр мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сілтемелер== * http://www.inform.kz/kaz/article/2229268 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111207232608/http://inform.kz/kaz/article/2229268 |date=2011-12-07 }} * http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305011304/http://thenews.kz/2009/12/11/193612.html |date=2016-03-05 }} {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қолбасшылар]] b5tl9la196ie5c4sht89hi4j2seieb3 0 47575 3646046 3512191 2026-08-24T06:07:31Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырып, жаңа бөлім қостым. 3646046 wikitext text/x-wiki '''Ырғызбай Досқанаұлы''', '''Ырғызбай әулие''' (1787, қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Жарма ауданы]] Қапанбұлақ станциясының маңы, Қарақия тауы – 1850, [[Тарбағатай ауданы]], Күмісті бастауы) — [[Найман]] руының Қыржы-Мәмбетқұл бөлімінен шыққан [[Орта жүз]]ге белгілі халық емшісі, әулие, көріпкел, ел билеушісі. == Өмірбаяны == Ырғызбай жасынан шипалы шөптерді пайдалана отырып, талайдың дертін жазып емдеген. Ол аурулардың тамырын ұстап, алақанына, тырнағына, бет-әлпетіне қарап аурудың түрін ажыратып, шипалы тамыр-шөптерден дәрі-дәрмекті өзі дайындаған. Сондай-ақ қолмен сылап-сипау арқылы да ем-дом жасаған және көріпкелдік қасиеті де үлкен болған. Ол алыстан қиналып келе жатқан науқасты күні бұрын болжаған, сырқаттарды ақысыз-пұлсыз емдеп, ауқаттылардың берген дүниесін, пұлын жетім-жесірлерге, кедей-кепшіктерге үлестірген. == Ел аузында == Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда Ырғызбай арнайы шақырумен [[Шыңғыстау]]ға барып, белгілі би [[Құнанбай Өскенбайұлы]]н емдеп, асқынған ауру-шешек дертінен жазған. Атақты айтыс дүлдүлі, ақын [[Түбек]]ті де емдеп, жараларынан жазған деген дерек бар. Ырғызбайдың баласы [[Кенжалы би]], немересі Әбсейіт болыс болған. == Мазары == Ұрпақтарының қатысуымен 1990 жылы Ырғызбай басына күмбезді мазар тұрғызылып, әр түрлі рәсімдерді өткізуге арналған арнайы орын салынды. Ырғызбай әулиенің жатқан жері киелі орын болып есептеліп, қазірде көп адам басына барып тағзым етеді.<ref>Смағұлов Т., Найман Мәмбетқұл және Ырғызбай әулие әулеттері, Сем., 2005.</ref> Мемориалдық кешенді күтіп-баптау, зияратшыларды қабылдау және басқа да жұмыстарды 2001 жылдан бастап Тағабаев Болат Құнанбайұлы басқарып келеді. Ырғызбай Досқанаұлының кесенесін қалпына келтіру және зияратшыларға арналған үй салу жұмыстары 1990 жылғы 7 қазанда басталып, 22 қазанда аяқталған. Сол кезде кесененің сыртқы қабырғалары силикат кірпішпен қапталған. Баделхан Қамалханұлының қолдауымен кесене 2014 жылы қайта қалпына келтірілді. Қалпына келтіру жұмыстарының идеялық авторы ретінде Баделхан Қамалханұлы жұмысқа белсенді қатысты. Мемориалдық кешеннің негізгі құрылыс материалы ретінде қызыл және жасыл гранит тастары пайдаланылған. Гранит тастары Баянауыл өңірінен, шамамен 1100 шақырым қашықтықтан жеткізілген. Кесене Сырдария өңіріне тән сәулет дәстүрі негізінде екі кіреберіс камералы етіп салынған. Соңғы қалпына келтіру жұмыстары барысында өңделген тікбұрышты гранит тастар пайдаланылған. Кесененің жалпы өлшемі – 6,5 × 6,4 м. Кесене күмбезді-кескінді, екі камералы құрылымнан тұрады. Оның бұрыштары негізгі бағыттарға сәйкес орналасқан. Қабір камерасына кіреберіс оңтүстік жағынан жасалған. Алдыңғы камераның шығыс және батыс қабырғаларында үшбұрышты терезелер орналасқан. Алдыңғы камераның өлшемі – 2,8 × 2,0 м, ал саркофагтың өлшемі – 3,0 × 1,2 м. «Әулие-Ырғызбай» деген жазуы бар қызыл мәрмәрден жасалған маңдайшаның биіктігі шамамен 3,4 м. Қабырғалардың биіктігі – 3 м. Алдыңғы екі мұнараның биіктігі – 3,7 м, артқы екі мұнараның биіктігі – 2,4 м. Кесененің күмбез төбесіндегі айшықты қоса есептегендегі жалпы биіктігі – 9,2 м. Кесене сырты түрлі түсті тас қаптамалармен безендірілген. Ғимараттың төменгі бөлігі жасыл гранитпен қапталған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/985-yrgyzbai-aulie-mazary|title=Ырғызбай әулие мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Мазар тарихы == Халық аңыздарына сәйкес, Ырғызбай Досқанаұлы өмірінің соңғы сәттерін сезіп, ұрпақтарына аманат қалдырған. Ол: «Мазарым осы жерде болсын, күлімді Кіндіктіге апармаңыз, мені сол төбеге жерлеңдер», – деп, өзі жерленетін биік төбені көрсеткен. Қазіргі мемориалдық кешен осы жерде орналасқан. Сондай-ақ әулие: «Мені тас сарафанда жерлеңдер. Мазар үстіне қабір құрылыстарын тұрғызбаңдар, бұл болашақ ұрпаққа жүктелген міндет», – деп өсиет айтқан деседі. ХХ ғасырдың басында қадірлі ақсақал Шыныбай Жәнібекұлы түсінде қасиетті Ырғызбай атаны көріп, одан: «Мазарым қоршалмаған», – деген сөз естіген. Бұл жағдайды Ырғызбай атаның кесенесін тұрғызуға берілген белгі деп қабылдаған Шыныбай Жәнібекұлы әулиенің еркіне бағынып, мазарды тастан тұрғызған. Кейін, 1975 жылы құрметті ақсақал Тағабаев-Құнанбай Ырғызбай Досқанаұлының мазарына зират тасын өз қолымен орнатқан.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/985-yrgyzbai-aulie-mazary|title=Ырғызбай әулие мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} [[Санат:1787 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:1850 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Халық емшілері]] ac65qblrph6585hdvbk2piu0d6jkavr 3646054 3646046 2026-08-24T06:12:51Z Аружан Сағаткен 183226 3646054 wikitext text/x-wiki '''Ырғызбай Досқанаұлы''', '''Ырғызбай әулие''' (1787, қазіргі [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Жарма ауданы]] Қапанбұлақ станциясының маңы, Қарақия тауы – 1850, [[Тарбағатай ауданы]], Күмісті бастауы) — [[Найман]] руының Қыржы-Мәмбетқұл бөлімінен шыққан [[Орта жүз]]ге белгілі халық емшісі, әулие, көріпкел, ел билеушісі. == Өмірбаяны == Ырғызбай жасынан шипалы шөптерді пайдалана отырып, талайдың дертін жазып емдеген. Ол аурулардың тамырын ұстап, алақанына, тырнағына, бет-әлпетіне қарап аурудың түрін ажыратып, шипалы тамыр-шөптерден дәрі-дәрмекті өзі дайындаған. Сондай-ақ қолмен сылап-сипау арқылы да ем-дом жасаған және көріпкелдік қасиеті де үлкен болған. Ол алыстан қиналып келе жатқан науқасты күні бұрын болжаған, сырқаттарды ақысыз-пұлсыз емдеп, ауқаттылардың берген дүниесін, пұлын жетім-жесірлерге, кедей-кепшіктерге үлестірген. == Ел аузында == Ел аузындағы әңгімелерге қарағанда Ырғызбай арнайы шақырумен [[Шыңғыстау]]ға барып, белгілі би [[Құнанбай Өскенбайұлы]]н емдеп, асқынған ауру-шешек дертінен жазған. Атақты айтыс дүлдүлі, ақын [[Түбек]]ті де емдеп, жараларынан жазған деген дерек бар. Ырғызбайдың баласы [[Кенжалы би]], немересі Әбсейіт болыс болған. == Мазары == Ұрпақтарының қатысуымен 1990 жылы Ырғызбай басына күмбезді мазар тұрғызылып, әр түрлі рәсімдерді өткізуге арналған арнайы орын салынды. Ырғызбай әулиенің жатқан жері киелі орын болып есептеліп, қазірде көп адам басына барып тағзым етеді.<ref>Смағұлов Т., Найман Мәмбетқұл және Ырғызбай әулие әулеттері, Сем., 2005.</ref> Мемориалдық кешенді күтіп-баптау, зияратшыларды қабылдау және басқа да жұмыстарды 2001 жылдан бастап Тағабаев Болат Құнанбайұлы басқарып келеді. Ырғызбай Досқанаұлының кесенесін қалпына келтіру және зияратшыларға арналған үй салу жұмыстары 1990 жылғы 7 қазанда басталып, 22 қазанда аяқталған. Сол кезде кесененің сыртқы қабырғалары силикат кірпішпен қапталған. Баделхан Қамалханұлының қолдауымен кесене 2014 жылы қайта қалпына келтірілді. Қалпына келтіру жұмыстарының идеялық авторы ретінде Баделхан Қамалханұлы жұмысқа белсенді қатысты. Мемориалдық кешеннің негізгі құрылыс материалы ретінде қызыл және жасыл гранит тастары пайдаланылған. Гранит тастары Баянауыл өңірінен, шамамен 1100 шақырым қашықтықтан жеткізілген. Кесене Сырдария өңіріне тән сәулет дәстүрі негізінде екі кіреберіс камералы етіп салынған. Соңғы қалпына келтіру жұмыстары барысында өңделген тікбұрышты гранит тастар пайдаланылған. Кесененің жалпы өлшемі – 6,5 × 6,4 м. Кесене күмбезді-кескінді, екі камералы құрылымнан тұрады. Оның бұрыштары негізгі бағыттарға сәйкес орналасқан. Қабір камерасына кіреберіс оңтүстік жағынан жасалған. Алдыңғы камераның шығыс және батыс қабырғаларында үшбұрышты терезелер орналасқан. Алдыңғы камераның өлшемі – 2,8 × 2,0 м, ал саркофагтың өлшемі – 3,0 × 1,2 м. «Әулие-Ырғызбай» деген жазуы бар қызыл мәрмәрден жасалған маңдайшаның биіктігі шамамен 3,4 м. Қабырғалардың биіктігі – 3 м. Алдыңғы екі мұнараның биіктігі – 3,7 м, артқы екі мұнараның биіктігі – 2,4 м. Кесененің күмбез төбесіндегі айшықты қоса есептегендегі жалпы биіктігі – 9,2 м. Кесене сырты түрлі түсті тас қаптамалармен безендірілген. Ғимараттың төменгі бөлігі жасыл гранитпен қапталған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/985-yrgyzbai-aulie-mazary|title=Ырғызбай әулие мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Мазар тарихы == Халық аңыздарына сәйкес, Ырғызбай Досқанаұлы өмірінің соңғы сәттерін сезіп, ұрпақтарына аманат қалдырған. Ол: «Мазарым осы жерде болсын, күлімді Кіндіктіге апармаңдар, мені сол төбеге жерлеңдер», – деп, өзі жерленетін биік төбені көрсеткен. Қазіргі мемориалдық кешен сол жерде орналасқан. Сондай-ақ әулие: «Мені тас сарафанда жерлеңдер. Мазар үстіне қабір құрылыстарын тұрғызбаңдар, бұл болашақ ұрпаққа жүктелген міндет», – деп өсиет айтқан деседі. ХХ ғасырдың басында қадірлі ақсақал Шыныбай Жәнібекұлы түсінде қасиетті Ырғызбай атаны көріп, одан: «Мазарым қоршалмаған», – деген сөз естіген. Бұл жағдайды Ырғызбай атаның кесенесін тұрғызуға берілген белгі деп қабылдаған Шыныбай Жәнібекұлы әулиенің еркіне бағынып, мазарды тастан тұрғызған. Кейін, 1975 жылы құрметті ақсақал Тағабаев-Құнанбай Ырғызбай Досқанаұлының мазарына зират тасын өз қолымен орнатқан.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/985-yrgyzbai-aulie-mazary|title=Ырғызбай әулие мазары|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub}} {{wikify}} [[Санат:1787 жылы туғандар]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысында туғандар]] [[Санат:1850 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Халық емшілері]] 0vl1kq5mmdpas9bo5o007vpcuc88spx 0 52426 3646131 2115903 2026-08-24T07:10:22Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646131 wikitext text/x-wiki [[File:Plotter Gerber Infinity.jpg|thumb|alt=A.]] '''Плоттер''' (ағылш. plotter — график салушы) — сурет, сұлбаларды, сызбаларды, карталарды, т.б. графикалық ақпараттарды өте жоғары дәлдікпен қағазға, [[калька]]ға, т.б. автоматты түрде түсіретін құрылғы. [[ЭЕМ]]-нда, автоматты жобалау, автоматты өлшеу жүйелерінде, картографияда, т.б. графикалық ақпаратты шығарушы құрылғы ретінде қолданылады. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том {{wikify}} {{stub}} ivx9c00c1p7u7txlpwqxv0rjcxdomvr 3646133 3646131 2026-08-24T07:10:36Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646133 wikitext text/x-wiki [[File:Plotter Gerber Infinity.jpg|thumb|alt=A.]] '''Плоттер''' (ағылш. plotter — график салушы) — сурет, сұлба, сызбаларды, карталарды, т.б. графикалық ақпараттарды өте жоғары дәлдікпен қағазға, [[калька]]ға, т.б. автоматты түрде түсіретін құрылғы. [[ЭЕМ]]-нда, автоматты жобалау, автоматты өлшеу жүйелерінде, картографияда, т.б. графикалық ақпаратты шығарушы құрылғы ретінде қолданылады. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том {{wikify}} {{stub}} 94sercauhav6rmo1vt8wvhm3bfho5rq 3646134 3646133 2026-08-24T07:10:54Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646134 wikitext text/x-wiki [[File:Plotter Gerber Infinity.jpg|thumb|alt=A.]] '''Плоттер''' (ағылш. plotter — график салушы) — сурет, сұлба, сызба, карталарды, т.б. графикалық ақпараттарды өте жоғары дәлдікпен қағазға, [[калька]]ға, т.б. автоматты түрде түсіретін құрылғы. [[ЭЕМ]]-нда, автоматты жобалау, автоматты өлшеу жүйелерінде, картографияда, т.б. графикалық ақпаратты шығарушы құрылғы ретінде қолданылады. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том {{wikify}} {{stub}} 0cbd6aykar7ck1cch86ern19tvva11r 3646135 3646134 2026-08-24T07:11:07Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[User talk:Жадыра Абибуллаевна|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2115903 wikitext text/x-wiki [[File:Plotter Gerber Infinity.jpg|thumb|alt=A.]] '''Плоттер''' (ағылш. plotter — график салушы) — суреттерді, сұлбаларды, сызбаларды, карталарды, т.б. графикалық ақпараттарды өте жоғары дәлдікпен қағазға, [[калька]]ға, т.б. автоматты түрде түсіретін құрылғы. [[ЭЕМ]]-нда, автоматты жобалау, автоматты өлшеу жүйелерінде, картографияда, т.б. графикалық ақпаратты шығарушы құрылғы ретінде қолданылады. ==Дереккөздер</span>== «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, VII том {{wikify}} {{stub}} 23l5hddxt4sz52btk5kiizalcvw1jpr 0 52872 3645953 3388494 2026-08-23T17:04:00Z Ордабеков Сағындық 184898 мәліметтер толықтырылды 3645953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Сағындық Ордабеков | image_name = | image_size = | image_caption =Сағындық Ордабеков | date_of_birth = [[12 қаңтар|12.1]].[[1950]] | place_of_birth = [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы]] [[Үшбас]] ауылы | occupation = дәрігер-хирург, медицина ғылымдарының [[доктор]]ы ([[1997]]), [[профессор]] (2001), Семей медицина университетінің, Тараз халықаралық медицина академиясының құрметті профессоры | spouse = Ордабекова (Оралбаева) Жаңыл Ибатоллақызы, мамандығы экономист }} '''Сағындық Ордабеков'''([[12 қаңтар|12.1]].[[1950]] жылы туған, [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы]] [[Үшбас]] ауылы) – жоғары санатты хирург және денсаулық сақтау ісінің ұйымдастырушысы, медицина ғылымдарының докторы ([[1997]]), профессор ([[2001]]), Нью-Йорк Ғылым академиясының ([[1996]]) және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі. Семей медицина университетінің, Тараз халықаралық медицина академиясының құрметті профессоры Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> Басқа дерек бойынша [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Оқу жолы == Алматы мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін (қазіргі Санжар Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина университеті) 1975 жылы тәмамдаған. == Жұмыс жолы == [[Жамбыл облысы]] ауруханасында дәрігер-хирург ([[1975]]–[[1987]]), Жамбыл қалалық медицина жедел-жәрдем ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары ([[1987]]–[[1988]]) болды. [[1989]] жылдан 20 жылға жуық [[Жамбыл облысы]] Денсаулық сақтау департаментінің бас хирургі қызметін атқарды. 2009 жылдан бастап Жамбыл облыстық ауруханасының бас дәрігерінің орынбасары қызметін атқаруда. 1988 жылы [[Тараз]] қаласында эхинококкоз ауруын зерттейтін республикалық ғылыми орталық ашты. 1998 жылдан бастап Тараз мемлекеттік М.Х.Дулати атындағы университетінің биология кафедрасының және 2007 жылдан бастап Қазақ Ұлттық С.Асфендияров атындағы медициналық университеттің интернатура кафедрасының профессоры қызметін негізгі жұмысымен қатар алып жүр. == Ғылыми еңбектер == * Оның ғылыми-зерттеу еңбектерінің негізгі бағыты – іш қуысы органдарында болатын экинококкоз ауруын хирургиялық емдеу мәселелері және өт жолдары мен бауыр хирургиясы. * 400-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 7 монографияның, 12 оқулықтың, 4 патенттің және 12 өнертабыстық ұсыныстың авторы. Қазақстан Журалистер одағының мүшесі С.Ордабековтің проблемалық мақалалары, суреттемелері мен эсселары облыстық, республикалық газет-журналдарда мезгіл-мезгіл жарияланып тұрады. Ол бірнеше ондаған әдеби кітаптардың авторы ("Көкіректегі күмбірлер", 2005; "Іште қалған сөз де жетім", 2007; "Беймаза дүние", 2009; "Әріптестер әлемі", 2010; " "Мың құбылған тіршілік", 2011). Ол "Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің үздігі", "Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін", "Еңбек ардагері", "Жамбыл облысына сіңірген еңбегі үшін" төсбелгілермен, бірнеше мемлекеттік юбилейлік медалдармен және Құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақ журналистика саласындағы қажырлы еңбегі "Алтын белгі" медалімен бағаланған. Оған Жамбыл облысының және Сарысу ауданының Құрметті азаматы атағы берілген. == Дереккөздер == 1.Тараз. Жамбыл облысы (энциклопедия), 2003; 2. "Денсаулық" - республикалық журнал, 2010. №1;. 3. "Медицина" - республиканский журнал. 2009. №12. <references/> {{wikify}} [[Санат:Медицина]] {{stub}} [[Санат:1950 жылы туғандар]] 5eu8h9o4uxmlmp33j34lpmq3nbfp1xm 3645969 3645953 2026-08-23T19:45:16Z Kasymov 10777 3645969 wikitext text/x-wiki '''Сағындық Ордабеков'''([[12 қаңтар|12.1]].[[1950]] жылы туған, [[Жамбыл облысы]] [[Сарысу ауданы]] [[Үшбас]] ауылы) – жоғары санатты хирург және денсаулық сақтау ісінің ұйымдастырушысы, медицина ғылымдарының докторы ([[1997]]), профессор ([[2001]]), Нью-Йорк Ғылым академиясының ([[1996]]) және Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі. Семей медицина университетінің, Тараз халықаралық медицина академиясының құрметті профессоры Шыққан тегі [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Дулат]] тайпасы [[Шымыр]] руынан.<ref>{{кітап|авторы= Құрастырушы авторы Асангелді Отаров|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Шымыр.|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2007|томы= |беттері= |барлық беті= 816 |сериясы= |isbn= 978-601-209-017-8|тиражы= }}</ref> Басқа дерек бойынша [[Ысты]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Баспа бас директоры:Әшірбек Көпіш|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Бәйдібек баба - Алып бәйтерек ұрпақтарының шежіресі. Ысты|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Издательство Өнер|жыл= 2003, 2005|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=9965-595-60-7|тиражы= }}</ref> == Оқу жолы == Алматы мемлекеттік медицина институтының емдеу факультетін (қазіргі Санжар Асфендияров атындағы Қазақ Ұлттық медицина университеті) 1975 жылы тәмамдаған. == Жұмыс жолы == [[Жамбыл облысы]] ауруханасында дәрігер-хирург ([[1975]]–[[1987]]), Жамбыл қалалық медицина жедел-жәрдем ауруханасы бас дәрігерінің орынбасары ([[1987]]–[[1988]]) болды. [[1989]] жылдан 20 жылға жуық [[Жамбыл облысы]] Денсаулық сақтау департаментінің бас хирургі қызметін атқарды. 2009 жылдан бастап Жамбыл облыстық ауруханасының бас дәрігерінің орынбасары қызметін атқаруда. 1988 жылы [[Тараз]] қаласында эхинококкоз ауруын зерттейтін республикалық ғылыми орталық ашты. 1998 жылдан бастап Тараз мемлекеттік М.Х.Дулати атындағы университетінің биология кафедрасының және 2007 жылдан бастап Қазақ Ұлттық С.Асфендияров атындағы медициналық университеттің интернатура кафедрасының профессоры қызметін негізгі жұмысымен қатар алып жүр. == Ғылыми еңбектер == * Оның ғылыми-зерттеу еңбектерінің негізгі бағыты – іш қуысы органдарында болатын экинококкоз ауруын хирургиялық емдеу мәселелері және өт жолдары мен бауыр хирургиясы. * 400-ден астам ғылыми жарияланымның, оның ішінде 7 монографияның, 12 оқулықтың, 4 патенттің және 12 өнертабыстық ұсыныстың авторы. Қазақстан Журалистер одағының мүшесі С.Ордабековтің проблемалық мақалалары, суреттемелері мен эсселары облыстық, республикалық газет-журналдарда мезгіл-мезгіл жарияланып тұрады. Ол бірнеше ондаған әдеби кітаптардың авторы ("Көкіректегі күмбірлер", 2005; "Іште қалған сөз де жетім", 2007; "Беймаза дүние", 2009; "Әріптестер әлемі", 2010; " "Мың құбылған тіршілік", 2011). Ол "Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау ісінің үздігі", "Денсаулық сақтау ісіне қосқан үлесі үшін", "Еңбек ардагері", "Жамбыл облысына сіңірген еңбегі үшін" төсбелгілермен, бірнеше мемлекеттік юбилейлік медалдармен және Құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақ журналистика саласындағы қажырлы еңбегі "Алтын белгі" медалімен бағаланған. Оған Жамбыл облысының және Сарысу ауданының Құрметті азаматы атағы берілген. == Дереккөздер == 1.Тараз. Жамбыл облысы (энциклопедия), 2003; 2. "Денсаулық" - республикалық журнал, 2010. №1;. 3. "Медицина" - республиканский журнал. 2009. №12. <references/> {{wikify}} [[Санат:Медицина]] {{stub}} [[Санат:1950 жылы туғандар]] mpfgj805b54doitm8f90fo3sg19rp8r 2 53332 3645936 2135095 2026-08-23T15:32:09Z Veritas Sapientiae 126301 Veritas Sapientiae [[Қатысушы:Меридианец]] бетін [[Қатысушы:Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Меридианец|Меридианец]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95|Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95]]" 2135095 wikitext text/x-wiki {{user ru}} {{Қатысушы:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} [[en:User:Меридианец]] [[ru:User:Меридианец]] [[ja:User:Меридианец]] plk6ai6w42f6o89nh16mv15to20991p 0 58589 3646106 3330967 2026-08-24T06:50:12Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646106 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Кеңтарлау |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min = 10|lat_sec = 15 |lon_deg =81|lon_min = 58|lon_sec =03 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Абай облысы |кестедегі облыс = Абай облысы{{!}}Абай |ауданы = Жарма ауданы |кестедегі аудан = Жарма ауданы{{!}}Жарма |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Қаратөбе ауылдық округі (Абай облысы){{!}}Қаратөбе |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Николаевка'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{құлдырау}} 282 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Кеңтарлау''' ([[1993 жыл]]ға дейін — ''Николаевка'')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P930004000_ Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Абай облысы]] [[Жарма ауданы]], [[Қаратөбе ауылдық округі (Абай облысы)|Қаратөбе ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Қалбатау]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 31 км-дей жерде. {| class="wikitable" |+ Халқының саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||580||{{құлдырау}} 381||{{құлдырау}} 282|| 74|| 192||{{құлдырау}} 143|| 74,5|| 189||{{құлдырау}} 139|| 73,5 |} == Кеңтарлау қорғандар тобы == Кеңтарлау қорғандар тобы — Кеңтарлау ауылынан 6,2 километр оңтүстік-шығыста, шағын Шар өзенінің жайылма террасасының сол жағалауында орналасқан. Бұл археологиялық нысан — Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің тізіміне енгізілген.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/1-arheologiya-eskertkishteri/1163-kentarlau-qorgandar-toby|title=Кеңтарлау қорғандар тобы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жарма ауданы елді мекендері}} [[Санат:Жарма ауданы елді мекендері]] izb01v7paapnc9dwt3eo04n01tfqufa 10 58856 3645958 3645819 2026-08-23T18:22:35Z Nurken 111493 3645958 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Қазақстандағы парламент сайлауы]]{{*}}[[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Kazakh 2026 legislative election photo stand (logo cropped).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] тұңғыш [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]н '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' (''суретте'') дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> gxv6a18hlzwpyn4wtpx2k8fkpexlo0i 3645959 3645958 2026-08-23T18:23:26Z Nurken 111493 3645959 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Қазақстандағы парламент сайлауы]]{{*}}[[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Kazakh 2026 legislative election photo stand (logo cropped).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' (''суретте'') дауыс берді. * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]]{{*}}[[Оливер Три]]{{*}}[[Бернадетт Ширак]]{{*}}[[Төленді Әрінқожаұлы Ахметжанов|Төленді Ахметжанов]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> a29w7qgopls7o2eyv1poumrqy8il96y 3 60441 3645937 2783281 2026-08-23T15:32:09Z Veritas Sapientiae 126301 Veritas Sapientiae [[Қатысушы талқылауы:Меридианец]] бетін [[Қатысушы талқылауы:Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95]] бетіне жылжытты (айдатқыш қалдырмады): Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Меридианец|Меридианец]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95|Renamed user 5ed1716b0f90fda12abd9ab559708b95]]" 2783281 wikitext text/x-wiki ==Үміткерлікті қолдау== <div class="usermessage"><div class="plainlinks"><center>'''Сәлеметсіз бе, құрметті {{PAGENAME}} мырза (ханым)!'''</center> ---- <center><span style="color:DarkBlue; font-size:100%">''Мен [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|<span style="color:DarkBlue; font-size:100%"><u>Админ дәрежесін тілеу</u></span>]] бетіне өз үміткерлігімді ұсынған едім. Егер менің жасап жатқан жұмыстарым мен Қазақ Уикипедиясының дамуына қосып жатқан үлесім сіздің көңіліңізден шықса, менің админ болуымды құптасаңыз, үміркерлігімді қолдап [[Уикипедия:Администраторларды сайлау#Daniyar|<span style="color:DarkBlue; font-size:100%"><u>дауыс беруіңізді</u></span>]] өтінемін!''</span></center> ---- [[Сурет:Wikipedia-logo.png|right|110px|link=Уикипедия:Администраторларды сайлау#Daniyar]] *User Registration time: 17:29, 29 маусым, 2011 ж. Editcount in kkwiki - [http://toolserver.org/~vvv/sulutil.php?user=Daniyar Total editcount - 2,700] *[http://toolserver.org/~soxred93/pcount/index.php?name=Daniyar&lang=kk&wiki=wikipedia Қатысушысының санағы] *Мақалаларды тексеріп қатесін жөндеу, дамыту, шағын үлгілер дайындау, порталдар мен жобаларды дамыту, мақалалардың аталуын тексеру, интервики қою, өңдеулер жұмыс жасау, Уикипедия қоғамының басқа жобаларымен салыстыру, басқа тілдердегі мақалалармен салыстыру және толықтыру, жаңадан кірген қатысушыларға Уикипедия туралы түсіндіру және т.б. *Админ болуымды қолдайтын болсаңыз, [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|Админ дәрежесін тілеу]] бетіндегі [[Уикипедия:Администраторларды сайлау#Жақтаушы дауыс|Жақтаушы дауыс]] деген бөлімге <span style="color:DarkBlue; font-size:100%">{{tl|Қолдаймын}}</span> үлгісін қойып, өз қолтаңбаңызды қалдырыңыз! ---- <center>''Жаңа 2012 жыл құтты болсын! Уақыт бөліп оқығаныңыз үшін рахмет, үміткерлігімді қолдайды деп үміттенемін! Құрметпен,'' '''[[Қатысушы:Daniyar|<span style="color:white; background:#1E90FF; font-family:Comic Sans MS; font-size:120%">&nbsp;Daniyar&nbsp;</span>]]'''</center></div></div> <h2><span style="color:Black; font-family:Calibri; font-size:100%">'''Интернет порталын бірге дамытайық!'''</span></h2> <onlyinclude><div style="margin:10px 0; border:0; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; background:white; width:100%; height:250px; overflow:hidden; background: #FCFCFC; background: -moz-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%, #F5F5F5 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#FCFCFC), color-stop(100%,#F5F5F5)); background: -webkit-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -o-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%);position:relative"> <div style="float:left; margin-top:-50px; margin-left:-50px; opacity:0.65;"> [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|left|450px|link=]] </div> <div style="width:700px; float:right; margin-top:-10px; margin-right:10px; color:#000; font-size:30px; font-family:Calibri, Verdana, Arial, sans-serif; line-height:0.5em;position:absolute;right:0;"> <p style="margin:15px 0 0;">'''Интернет порталы'''</p> <p style="font-size:14px; margin:0; line-height:1.5em; color:#555;"> '''''Сәлем, Уикипедияшыл!'''''<br /> '''Сізді жаңадан ашылған [[Портал:Интернет|Интернет порталын]] дамытуға шақырамыз!'''<br /> '''Мақсаты:''' Қазақша Уикипедияны Интернет порталы арқылы дамыту.<br /> '''Сіз порталға қалай көмектесе аласыз?'''<br /> • Мақалалардағы қателерді түзетіп, Уикипедияның жалпы сапасын көтеруге үлес қосыңыз;<br /> • Мәтінде кездесетін қызыл сілтемелерді толтырып, мақалалар санын көбейтіңіз;<br /> • Бар мақалаларға толықтырулар енгізіп, [[Уикипедия:Санаттар|санаттар]] мен [[Уикипедия:Үлгілерді қолдану|үлгілер]] арқылы портал орамдылылығын күшейтіңіз;<br /> • Порталдың [[Портал:Интернет/Таңдаулы мақала/Үміткерлер|таңдаулы мақалаларын]] жазуға және дамытуға атсалысыңыз; <div class="realisation_lien" style="text-align:right; margin-right:.5em; font-size:50%;"> Құрметпен, [[Қатысушы:Daniyar|Daniyar]] </div> </p> </div> </div> <h2><span style="color:Black; font-family:Calibri; font-size:100%">'''Абай Құнанбайұлы порталын бірге дамытайық!'''</span></h2> <onlyinclude><div style="margin:10px 0; border:0; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.4); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; background:white; width:100%; height:310px; overflow:hidden; background: #F0E68C; background: -moz-linear-gradient(top, #F0E68C 0%, #FFE4B5 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#FCFCFC), color-stop(100%,#F5F5F5)); background: -webkit-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -o-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%);position:relative"> <div style="float:left; margin-top:-10px; margin-left:-10px; opacity:0.8;"> [[File:AbaiPaiting (portal).png|left|265px|link=]] </div> <div style="float:right; margin-top:-10px; margin-left:-10px; opacity:0.15;"> [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|left|580px|link=]] </div> <div style="width:800px; float:right; margin-top:-10px; margin-right:20px; color:#000; font-size:30px; font-family:Calibri, Verdana, Arial, sans-serif; line-height:0.5em;position:absolute;right:0;"> <p style="margin:15px 0 0;">'''Абай Құнанбайұлы порталы'''</p> <p style="font-size:14px; margin:0; line-height:1.5em; color:#555;"> '''''Құрметті қатысушы!'''''<br /> '''Сізді Қазақтың Ұлы ақынына арнап ашылған [[Портал:Абай Құнанбайұлы|Абай Құнанбайұлы порталын]] дамытуға шақырамыз!'''<br /> '''Мақсаты:''' Қазақша Уикипедияны Абай Құнанбайұлы порталы арқылы дамыту, Абай атамыздың туындыларын дәріптеу.<br /> '''Мәндеме:''' [[Абай Құнанбайұлы|Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы]] ({{lang-en|Abay (Ibrahim) Qunanbayuli}}) ([[1845]]—[[1904]]) — [[Ақын|ақын]], [[Ағартушылық|ағартушы]], жазба қазақ әдебиетінің, қазақ әдеби тілінің негізін қалаушы, философ, композитор, [[Аудармашы, тілмәш|аудармашы]], саяси қайраткер, либералды білімді [[ислам|исламға]] таяна отырып, [[Орыстар|орыс]] және [[Еуропа|еуропа]] мәдениетімен жақындасу арқылы қазақ мәдениетін жаңартуды көздеген реформатор.<br /> '''Сіз порталға қалай көмектесе аласыз?'''<br /> • Мақалалардағы қателерді түзетіп, Уикипедияның жалпы сапасын көтеруге үлес қосыңыз;<br /> • Мәтінде кездесетін қызыл сілтемелерді толтырып, мақалалар санын көбейтіңіз;<br /> • Бар мақалаларға толықтырулар енгізіп, [[Уикипедия:Санаттар|санаттар]] мен [[Уикипедия:Үлгілерді қолдану|үлгілер]] арқылы портал орамдылылығын күшейтіңіз;<br /> • Порталдың [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Таңдаулы мақала|таңдаулы мақалаларын]] жазуға және дамытуға атсалысыңыз; <div class="realisation_lien" style="text-align:right; margin-right:.5em; font-size:50%;"> Құрметпен, [[Қатысушы:Daniyar|Daniyar]] </div> </p> </div> </div> m21x34mct33wbewh8wi9ou49mt6s1mi 0 81199 3646000 2134281 2026-08-24T04:59:27Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646000 wikitext text/x-wiki '''Ұйғыртану''' [[Орыс тілі|орыс]] уйгурйстика — кен мағынада [[ұйғыр халкынын тілі]], әдебиет, мәдениеті, ауыз әдебиетімен шүғылданатын [[филология]]ның бір саласы, тар мағынада ұйғыр тілінің тарихы және казіргі жайы туралы ғылым. [[Н. А. Баскаков]]тың топтастыруынша, ұйғыр тілі түркі тілдерінін Батыс хун бөлігіндегі карлыктобына, онын ішінде карлык-уйғыр тарауына кіретін көне тіл болып табылады. Карлыктобына кіретін тілдер шын мәнінде [[Караханид мемлекеті]] кезінде (11—12ғғ.) калыптаскан. Бұл кездегі үйгыр тілінін ескерткіштері ретінде [[Юсуф Баласағуни]]дін "[[Кұдаткү біліг]]" поэмасы (11 г.) аталады. Сол кездегі үйғырдын сөйлеу тілі жайындағы мәліметтер [[M. Қашкари]]дын "[[Дивани лүғати ит-түрк]]" (11 ғ.) сөздігінде берілген. Ал ұйғыр тілінін Караханид дәуірінен кейінгі ескерткіштерінен [[Ахмад-адиба Иугнекидін]] "һибат аль-хакайик" поэмасы (12 г.), [[Н. Рабғузи]]дін "Киссас уланбия" (12 ғ.) поэмасы аталады. Кене [[ұйғыр тілі]] — орта ғасырлардын бастапкы дәуіріндегі түркі әдеби тілдерінін бірі, ол 9—13 ғғ. Шығыс Түркістандағы Кочо ұйғыр мемлекетінін ресми тілі болған. Онын зерттеле бастауы 19 ғ. 2-жартысынан басталады. Біркатар белгілері бойынша көне ұйғыр тілінін жана үйғыр тілінен елеулі айырмашылығы бар. Жаңа ұйғыр тілі мен диалектілерінін зерттелуі [[В. В. Радлов]], [[Н. Н. Пантусов]],[[Н. Ф. Катанов]], [[Г. Н. Потанин]],[[С. Е. Малов]],[[Б. Я. Владимирцов]],[[А. Н. Самойлович]], [[Э. Р. Тенишев]] т. б. еңбектерінен басталады. 7—9 ғғ. көне түркі жазбаларынан белгілі "Ұйгыр" [[этноним]]і 15 ғ.-дан кейін колданылмай, онын орнынауйғырлардын мекен еткен жеріне карай, "Батыс Кытайдағы татар тілі", "Кытай мүсылмандарыныңтілі", "Шығыс Түркістандағы түрік диалектісі" т. б. аталған. 1921 жылы [[С. Е. Маловтын]] усынысымен Кенес ұйғырларының съезінде "ұйғыр" [[этноним]]і ұйғыр халкынын атауы ретінде кайта калпына келтірілген. 1956 ж. бастап КР ¥ГА-нда бір топ үйғыр ғалымдары Ұйғыртанумен шүғылданады. 1985 жылы Ұйғыртану институты ашылды. Бұл Кеңестер Одағындағы бірден-бір ғылыми институт еді, кейін Шығыстану инетитутына айналды. Осы жылдары ұйғыр тіл білімінде елеулі зерттеулер пайда болды ([[Ә. Қайдар]], [[Ғ. Садуакасов]], [[Т. Талипов]], [[О. Жамалдинов]], [[Ш. Кибиров]], [[И. Мусазаев]], [[В. Махпиров]] т.б.).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Лингвистика]] {{Stub}} p13v4ocx8b8wgztoe8v3dob2e03zl5m 3646011 3646000 2026-08-24T05:23:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3646011 wikitext text/x-wiki '''Ұйғыртану''' — кен мағынада [[ұйғыр халкынын тілі]], әдебиет, мәдениеті, ауыз әдебиетімен шүғылданатын [[филология]]ның бір саласы, тар мағынада ұйғыр тілінің тарихы және казіргі жайы туралы ғылым. [[Н. А. Баскаков]]тың топтастыруынша, ұйғыр тілі түркі тілдерінін Батыс хун бөлігіндегі карлыктобына, онын ішінде карлык-уйғыр тарауына кіретін көне тіл болып табылады. Карлыктобына кіретін тілдер шын мәнінде [[Караханид мемлекеті]] кезінде (11—12ғғ.) калыптаскан. Бұл кездегі үйгыр тілінін ескерткіштері ретінде [[Юсуф Баласағуни]]дін "[[Кұдаткү біліг]]" поэмасы (11 г.) аталады. Сол кездегі үйғырдын сөйлеу тілі жайындағы мәліметтер [[M. Қашкари]]дын "[[Дивани лүғати ит-түрк]]" (11 ғ.) сөздігінде берілген. Ал ұйғыр тілінін Караханид дәуірінен кейінгі ескерткіштерінен [[Ахмад-адиба Иугнекидін]] "һибат аль-хакайик" поэмасы (12 г.), [[Н. Рабғузи]]дін "Киссас уланбия" (12 ғ.) поэмасы аталады. Кене [[ұйғыр тілі]] — орта ғасырлардын бастапкы дәуіріндегі түркі әдеби тілдерінін бірі, ол 9—13 ғғ. Шығыс Түркістандағы Кочо ұйғыр мемлекетінін ресми тілі болған. Онын зерттеле бастауы 19 ғ. 2-жартысынан басталады. Біркатар белгілері бойынша көне ұйғыр тілінін жана үйғыр тілінен елеулі айырмашылығы бар. Жаңа ұйғыр тілі мен диалектілерінін зерттелуі [[В. В. Радлов]], [[Н. Н. Пантусов]],[[Н. Ф. Катанов]], [[Г. Н. Потанин]],[[С. Е. Малов]],[[Б. Я. Владимирцов]],[[А. Н. Самойлович]], [[Э. Р. Тенишев]] т. б. еңбектерінен басталады. 7—9 ғғ. көне түркі жазбаларынан белгілі "Ұйгыр" [[этноним]]і 15 ғ.-дан кейін колданылмай, онын орнынауйғырлардын мекен еткен жеріне карай, "Батыс Кытайдағы татар тілі", "Кытай мүсылмандарыныңтілі", "Шығыс Түркістандағы түрік диалектісі" т. б. аталған. 1921 жылы [[С. Е. Маловтын]] усынысымен Кенес ұйғырларының съезінде "ұйғыр" [[этноним]]і ұйғыр халкынын атауы ретінде кайта калпына келтірілген. 1956 ж. бастап КР ¥ГА-нда бір топ үйғыр ғалымдары Ұйғыртанумен шүғылданады. 1985 жылы Ұйғыртану институты ашылды. Бұл Кеңестер Одағындағы бірден-бір ғылыми институт еді, кейін Шығыстану инетитутына айналды. Осы жылдары ұйғыр тіл білімінде елеулі зерттеулер пайда болды ([[Ә. Қайдар]], [[Ғ. Садуакасов]], [[Т. Талипов]], [[О. Жамалдинов]], [[Ш. Кибиров]], [[И. Мусазаев]], [[В. Махпиров]] т.б.).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Лингвистика]] {{Stub}} c16sbhujo69pnlde0ntt04vxwe17v28 3646012 3646011 2026-08-24T05:24:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3646012 wikitext text/x-wiki '''Ұйғыртану''' — кен мағынада ұйғыр халқының тілі, әдебиет, мәдениеті, ауыз әдебиетімен шүғылданатын [[филология]]ның бір саласы, тар мағынада ұйғыр тілінің тарихы және казіргі жайы туралы ғылым. [[Н. А. Баскаков]]тың топтастыруынша, ұйғыр тілі түркі тілдерінін Батыс хун бөлігіндегі карлыктобына, онын ішінде карлык-уйғыр тарауына кіретін көне тіл болып табылады. Карлыктобына кіретін тілдер шын мәнінде [[Караханид мемлекеті]] кезінде (11—12ғғ.) калыптаскан. Бұл кездегі үйгыр тілінін ескерткіштері ретінде [[Юсуф Баласағуни]]дін "[[Кұдаткү біліг]]" поэмасы (11 г.) аталады. Сол кездегі үйғырдын сөйлеу тілі жайындағы мәліметтер [[M. Қашкари]]дын "[[Дивани лүғати ит-түрк]]" (11 ғ.) сөздігінде берілген. Ал ұйғыр тілінін Караханид дәуірінен кейінгі ескерткіштерінен [[Ахмад-адиба Иугнекидін]] "һибат аль-хакайик" поэмасы (12 г.), [[Н. Рабғузи]]дін "Киссас уланбия" (12 ғ.) поэмасы аталады. Кене [[ұйғыр тілі]] — орта ғасырлардын бастапкы дәуіріндегі түркі әдеби тілдерінін бірі, ол 9—13 ғғ. Шығыс Түркістандағы Кочо ұйғыр мемлекетінін ресми тілі болған. Онын зерттеле бастауы 19 ғ. 2-жартысынан басталады. Біркатар белгілері бойынша көне ұйғыр тілінін жана үйғыр тілінен елеулі айырмашылығы бар. Жаңа ұйғыр тілі мен диалектілерінін зерттелуі [[В. В. Радлов]], [[Н. Н. Пантусов]],[[Н. Ф. Катанов]], [[Г. Н. Потанин]],[[С. Е. Малов]],[[Б. Я. Владимирцов]],[[А. Н. Самойлович]], [[Э. Р. Тенишев]] т. б. еңбектерінен басталады. 7—9 ғғ. көне түркі жазбаларынан белгілі "Ұйгыр" [[этноним]]і 15 ғ.-дан кейін колданылмай, онын орнынауйғырлардын мекен еткен жеріне карай, "Батыс Кытайдағы татар тілі", "Кытай мүсылмандарыныңтілі", "Шығыс Түркістандағы түрік диалектісі" т. б. аталған. 1921 жылы [[С. Е. Маловтын]] усынысымен Кенес ұйғырларының съезінде "ұйғыр" [[этноним]]і ұйғыр халкынын атауы ретінде кайта калпына келтірілген. 1956 ж. бастап КР ¥ГА-нда бір топ үйғыр ғалымдары Ұйғыртанумен шүғылданады. 1985 жылы Ұйғыртану институты ашылды. Бұл Кеңестер Одағындағы бірден-бір ғылыми институт еді, кейін Шығыстану инетитутына айналды. Осы жылдары ұйғыр тіл білімінде елеулі зерттеулер пайда болды ([[Ә. Қайдар]], [[Ғ. Садуакасов]], [[Т. Талипов]], [[О. Жамалдинов]], [[Ш. Кибиров]], [[И. Мусазаев]], [[В. Махпиров]] т.б.).<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Лингвистика]] {{Stub}} 3fh1o3paj9myryqdiz3a44ggqr3khog 0 83518 3646091 3568473 2026-08-24T06:38:00Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646091 wikitext text/x-wiki {{Әскери қайраткер |толық есімі = Қаракерей Қасабай |шынайы есімі = Қасабай Шақарұлы |суреті = |сурет тақырыбы = Қасабай батыр |туған күні = 1713 |туған жері = [[Алматы облысы]], [[Алакөл ауданы]], Көктұма ауылы |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = [[Қазақстан]] |лақап аты = |бүркеніш аты = |мемлекет = [[Сурет:Flag of the Kazakh Khanate.svg|border|22px]] [[Қазақ хандығы]] |қызмет еткен жылдары = |атағы = Батыр, қолбасшысы |әскер түрі = атты әскерлер |басқарды = |әскери бөлімі = |шайқасы = Жоңғар шапқыншылығына қарсы шайқас |марапаттары = |байланысы = |отставкада = |қолтаңбасы = |Commons = }} '''Қасабай Шақарұлы''' ([[1713]], [[Алакөл ауданы]], Көктұма мекені – қайтыс болған жылы белгісіз) — [[жоңғар шапқыншылығы]]нда көзге түскен аға батыр, [[Қабанбай батыр]]дың серігі, Қасабай қазақ жерін Жоңғар хандығының езгісінен азат ету жолындағы күреске белсене қатысқан, Орта жүздегі [[Найман]] тайпасының [[Қаракерей]] тармағының Шүрентай ''Тоқпақ'' атасынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Х.М. Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Найман |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2008|томы= 10|беттері= |барлық беті= 430|сериясы= |isbn= 9965-765-21-09|тиражы= 1000}}</ref> [[Аңырақай шайқасы]] мен Сайрам соғысында қалмақ батырларымен болған жекпе-жектерде жеңіске жеткен. Қасабай батырдың ерлігі жайлы [[Бұқар жырау]] былай жырлаған: {{Дәйексөз|Бар еді ел бермейтін бармақтағы, қырқысты жан аямай Қалмақ тағы. Қасабай, Шөрекпенен батыр Жантай, Айқасты ата жаумен әр жақтағы.}} [[Қабанбай батыр]] қайтыс боларының алдында Қасабай батырмен қоштасуы: {{дәйексөз|Шайқастың жоңғарменен 35 жыл, Тып-типыл болды [[Қалмақ]] ала алмай тіл. Байқалмай алғаш 5 жыл жас шағыңда, Арындап алға шықтың кейінгі 10 жыл. Былжыттың ең алғашта шаптың басын, Байладың қанжығаға ұстап шашын. Келгенде қоқиланып, ақыраңдап, денесі сұлай құшты ердің қасын. Сүйінгем ерлігіңе жиырмаңда, жоңғардың өлексесі жиылғанда. Қанталап екі көзің кетуші еді, [[Қаракерей|Байыстың]] аруағына сыйынғанда.}} == Ұрпақтары == Батырдың ұрпақтары Алакөл ауданынында тұрады. 1993 ж. Қасабайдың 280 жылдығына орай осы аудаңдағы Еспембет сайында батырға ас берілді.<ref>Жетісу энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004 жыл. — 712 бет + 48 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 9965-17-134-3</ref> == Қасабай батыр кесенесі == Қасабай батыр кесенесі — Абай облысы, Аягөз ауданына қарасты Мамырсу ауылдық округінен солтүстік-батысқа қарай 2 километр жерде орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/1031-qasabai-batyr-kesenesi|title=Қасабай батыр кесенесі|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub}} [[Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер]] [[Санат:Қазақ батырлары]] rvtnc6nxfz07falycf4htbo8eq1z2uq 0 92201 3646255 3441269 2026-08-24T11:03:06Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырып, жаңа бөлім қостым. 3646255 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Төлеген Жанғалиев|Сурет=Төлеген Жанғалиев 2024.jpg|Туған күні=27.01.1950|Туған жері=ШҚО, Абай ауданы, Қарауыл ауылы|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ұлты=Қазақ}} '''Төлеген Жанғалиев''' — ақын, журналист, қоғам қайраткері, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Қазақстан Журналистер одағының мүшесі. [[1950]] жылы 27 қаңтарда [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Абай ауданы]], Қарауыл ауылында туған. *[[1973]] жылы [[Семей пединституты]]н, *[[1984]] жылы Алматы Жоғары партия мектебін бітірген. *[[1984]]—[[1999]] жылдары Абай аудандық партия комитетінің идеология жөніндегі хатшысы, аудандық кеңес атқару комитеті төреғасының орынбасары, аудан әкімінің орынбасары болып қызмет істеген. == Шығармашылығы == Жыр топтамасы алғаш рет республика жас ақындарының «Қарлығаш» ([[1978]]), сонан соң «Сыр сапар» ([[1980]]), «Тоғыз перне» ([[1981]]) атты ұжымдық жинақтарында жарияланды. Баспалардан әр жылдары он кітабы жарық көрді. *Жүрегім сөйлеп тұрғанда. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1982]]. *Шыңғыстау шындығы. Өлеңдер. А., «Жалын», [[1993]]. *Оңалған ойдың сәулесі. Өлеңдер. А., «Дәуір», [[1996]]. *Біз жұмаққа бармаймыз. Өлеңдер, балладалар, поэмалар. А., «Атамұра», [[1998]]. *Атом мен ақын. Өлеңдер. А., «Қанағат», [[1999]]; *Баба жайлы балладалар. Балладалар. Новосібір, «Современник», [[2001]]. *Тілсіздің тілі. Өлеңдер. Өскемен қаласы, [[2003]] *Матаев. Эссе. Алматы қаласы, «Халықаралық Абай клубы», [[2008]]. *Біздің әкей. Эссе. Новосібір қаласы, «Эврика», [[2012]]. *Ертістің арғы жағы,бергі жағы. Өлеңдер. Алматы қаласы, [[2021]]. *Маңдайымның жазуы. Таңдамалы өлеңдер жинағы. Нұр-Сұлтан қаласы, «Фалиант», [[2021]]. 1993 жылы жарық көрген «Шыңғыстау шындығы» жинағы үш бөлімнен – өлеңдер, балладалар және дастандардан тұрады. Жинақтағы «Ақ арба», «Апамның әңгімесі», «Намыс», «Ақ бантик», «Көрші кемпір», «Иіс су» секілді балладалары ақынның жанрлық шеберлігін танытады. «Шыңғыстау шындығы» шығармасы Шәкәрім қажыға арналған. 1998 жылы жарық көрген «Біз жұмаққа бармаймыз» жинағында жер мен ел мәселелері, әлемдегі қоғамдық құбылыстар, қиянат пен қасірет тақырыптары қамтылған. 1999 жылы жарық көрген «Атом мен ақын» жинағы полигон тақырыбына арналған. 2024 жылы Абай облысы әкімінің қолдауымен жүзеге асырылған «Абай жолы» кітапханасы жобасы аясында ақынның «Қарқуар» атты кітабы жарық көрді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Жетістіктері == Жас ақындардың республикалық «Жігер» фестивалінің ([[1978]]) Жамбыл атындағы Халықаралық сыйлықтың ([[1996]]) лауреаты, Шығыс Қазақстан облыстық жазба ақындар мүшәйрасының бас жүлдегері. Абайға (1995) Астанаға (2016) арналған жыр мүшайраларының 1 орын иегері. Республикамыздың құрылғанына 10-20 жыл толуына арналған мерекелік медальдардың иегері. Қазақстан Республикасының мәдениет қайраткері. Ыбырай Алтынсарин атындағы төсбелгінің иегері.<ref>Қазақстан жазушылары: Анықтамалық/Құрастырушы: Қамшыгер Саят, Жұмашева Қайырниса - Алматы: «Аң арыс» баспасы, 2009 жыл</ref> [[Құрмет ордені]] иегері (2020). Сонымен қатар, Төлеген Жанғалиев – халықаралық Жамбыл қорының лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/1-aqyndar/43-zhangalliev-tolegen|title=Жанғаллиев Төлеген|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан жазушылары]] [[Санат:Абай ауданында (Абай облысы) туғандар]] kwtu6gpf31grecpbj1colg7z9kdjbnx 0 95411 3645967 3645034 2026-08-23T19:40:11Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Mina19890|Mina19890]] ([[User talk:Mina19890|т]]) өңдемелерінен [[User:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] соңғы нұсқасына қайтарды 2365965 wikitext text/x-wiki [[File:Ілмекпен тоқылған бұйым.jpg|thumb|Ілмекпен тоқылған бұйым]] '''Ілмекпен тоқу'''<ref> "Шаңырақ" үй-тұрмыс энциклопедиясы. Алматы. 1991. ISBN 5-89800-035-6 (1-й з-д)</ref> - ілмектің көмегімен бұйым жасау барысы. Тоқыма тоқудың бір түрі. == Керекті құрал-жабдықтар== [[File:Ілмектер.jpg|thumb|Ілмектер]] Тоқу барсына ілмектің [[Болат|болаттан]], [[Пластмасса|пластмассадан]] және [[Ағаш|ағаштан]] жасалынған түрлерін және олардың жіптің жуан-жіңішкелігіне сәйкес түрлі нөмерлері пайдаланылады. Ілмекпен тоқу үшін кез келген жіпті пайдалануға болады: жүннен, мақтадан иірілген, жібек жіптер, синтетикалық және аралас жіптер. Әдетте үстіге киетін киімдерді бостау иірген, ал дастарқан, салфетка, сумка сияқты заттарды ширақ иірілген жіппен тоқиды. Бөлшектерінің сыртқы пішіні үлгі мен есепке сәйкес шалуды (петель) қосу, яки қысқарту, сирек те жиі тоқу (ілмек пен жіптің диаметріне қарай) арқылы жасалады. == Ілмекпен тоқудағы негізгі шалулар == [[File:Ілмекоен тоқу3а.jpg|thumb|Негізгі шалулар: Тізбек. Қысқа шалу. Жай шалу. Нық шалу. Бос жіп қосылған шалу.]] * '''Тізбек''' (цепочка) бірнеше үлпілдек шалудан жасалған тізбектер алғашқы қатар (немесе тоқылуға тиіс бар бұйымның бастапқы негізі) болып саналады. Ілмектің ұшына бір шалу жасайды да, жіпті ілмекке орап, алғашқы шалудың ортасынан өткізіп алады. Осылайша қайталана береді. * '''Қысқа шалу''' (полустолбик). Ілмекті тізбектегі 3-шалудың алдынан артына қарай өткізеді. Содан соң ілмекке жіпті орап, оны ілмектегі екі шалудан өткізіп алады. Жай шалу (столбик без накида). Ілмекті тізбектет 3-шалудың алдынан кері қарай өткізеді. Ілмекке жіпті орап, шалып алады, сонан соң жіпті тағы орап, оны ілмектегі екі шалудан өткізіп алады. * '''Нық шалу''' (прочный столбик). Ілмектің сабына жіпті орап алып, ілмекті тізбектің 3-шалуына алдынан артына қарай өткізеді. Ілмекке жіпті орап шалып алады да, жіпті тағы да орап, енді оны ілмектегі үш шалудан өткізіп алады. * '''Бос жіп қосылған шалу''' (столбик с накидами). Бағананың (шалудың) биіктігін көтеру үшін оны бір не бірнеше бос жіп қосып тоқу керек. Ілмекке жіпті орап, бұрынғы қатардағы не тізбектегі 4-шалудан өткізеді де, оған қайта жіп орап, 1 шалуды тартып шығарады, жіпті қайта орап, оны ілмектегі шалу мен бос жіптен (2 шалу) өткізеді, жіпті тағы орап, оны да ілмектегі соңғы 2 шалудан өткізіп алады. 2 не 3, одан да көп бос жіп қосылған бағана жасау үшін соған сәйкес ілмекке 2 не 3 бос жіп қосып шалу жасап отыру қажет, содан соң біртіндеп ілмекте 1 жіп қалғанша 2 жіптен қосып тоқи береді, ол үшін ілмекті соған сәйкес 5-, 6-, 7- т. б. шалулардан өткізіп отырады. Ал ілмектің ұшында әрқашан бір шалу қалып отыру керек <ref>Қазақ Совет энциклопедиясы. Алматы - 1990 ISBN 5-89800-008-9</ref>. * '''Бос жіп қосылған рельефті оң шалу''' (рельефный лицевой столбик с накидом). Ілмектің сабына жіпті орап, ілмекті бұрынғы қатардағы шалудың түбін орай алдыңғы жағынан өткізеді де, бір шалуды тартып шығарады. Одан соң жіпті тағы орап, оны ілмектегі шалу мен бос жіптен өткізеді, жіпті тағы орап, оны ілмекте қалған 2 соңғы шалудан өткізеді. * '''Бос жіп қосылған рельефті теріс шалу''' (рельефный изнаночный столбик с накидом). Ілмектің сабына жіпті орап, ілмекті бұрынғы қатардағы шалудың түбіне орай сыртқы жағынан өткізіп, 1 шалуды теріс жағынан тартып шығарады, шалу мен бос жіптен өткізеді, жіпті тағы орап, оны ілмекте қалған 2 соңғы шалудан өткізеді. * '''Тоқыманы тарылту және кеңейту'''. ** тоқыманы тарылту - тоқыманың ортасынан не екі шетінен шалулар мен үлпілдек шалуларды қысқарту арқылы орындалады; ** кеңейту үшін қатарға жаңа шалулар мен үлпілдек шалулар қосылады. * '''Түймеге арналған ілгек'''. ** Көлденең ілгек - кезекті бірнеше шалуды (түйменің көлеміне қарай) қалдырып кетіп, оның үстіне бірнеше үлпілдек шалу жасайды. Келесі қатарда сол үлпілдек шалудың үстінен жаңа шалулар жасап, тоқуды жалғастыра береді. ** Тігінен келетін ілгек - сол ілгек болатын жерге дейін тоқып, кері қайтады. Сөйтіп 3-5 қатар әрлі-берлі тоқиды (түйменің көлеміне байланысты). Содан соң басқа шумақ жіптен жаңағы ілгек қалатын жердің келесі жағынан да жоғарыдағыдай 3-5 қатар тоқиды. Әрі қарай бәрін қайта қосып, тоқуды жалғастырады. == Шартты белгілері == [[File:Шартты белгілері.jpg|thumb|center|700px|Шартты белгілері]] == Тоқу үлгілері == * Айшықты өрнек * Квадрат * Шашақты айшықтар * [["Пико" айшығы]] * "Шаян ілмек" * [[Алты қырлы өрнек]] * Шілтер салған жиек (прошва - крой) * [[Өңдейтін жолақтар - сегіздіктер (отделенная полоска - "восьмерка")]]. * "Тоғыз жайылма" өрнек * Кестелі өрнек (филейный узор) * Қиғаш тоқу * Перделерге арналған өрнек * [[Гипюрлі өрнек]] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Үй тұрмысы]][[Санат:Тұрмыс]] e53clq9pamn6vsy8rqc1y2r7aq53isq 0 107812 3646166 3188289 2026-08-24T08:20:01Z Almatrkh 172335 3646166 wikitext text/x-wiki '''Маршак атындағы көше''' - Көшеге орыс ақыны, ертегілер мен балалар әдебиетінің шебері, аудармашы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының төрт мәрте иегері Самуил Яковлевич Маршактың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11.1956 28 шешімі) берілген. [[Самуил Яковлевич Маршак|Маршак Самуил Яковлевич]] ([[1887 жыл|1887]]-[[1964 жыл|1964]]) Воронежде дүниеге келген. Ол Берне шығармалары, [[Уильям Шекспир|Шекспир]] [[соната]]ларын<nowiki/>әлем халықтары ертегілерін т.б. тәржімалаған. [[Сурет:Маршак атындағы көше (Алматы 2026).jpg|нобай]] ==Орналасқан жер== [[Көше]] [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық ауданында]] қиып өтеді. [[Төле би атындағы көше (Алматы)|Төле би көшесінен]] басталып, [[Сәтбаев атындағы көше (Алматы)|Сәтбаев көшесіне]] дейін созылып жатыр. Көшенін ұзындығы - 2600 метр. ==Бұрынғы атауы== *Красноармейская 2-ші көшесі.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] 89mkmu6m96vgthw75gydfpvfsm42hlb 0 117968 3646245 3092457 2026-08-24T10:41:08Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3646245 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов |шынайы есімі = |Сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 27.07.1948 |туған жері = [[Беген]], {{туғанжері|Бесқарағай ауданы|Бесқарағай ауданында}}, [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]], [[Қазақ КСР]] |мамандығы = [[композитор]], [[оқытушы]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |азаматтығы = {{KAZ}}<br>{{USSR}} (1948-1991) |белсенді жылдары = [[1957]]-[[1982]] |бағыты = |киностудия = [[Қазақфильм]] |марапаттары = |imdb_id = |сайты = }} '''Төлеген Мұхамеджанұлы Мұхамеджанов''' ([[27 шілде]] [[1948]], [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей обл]]. [[Беген]] а.) — Қазақстанның көрнекті композиторы, дирижері, қоғам және мемлекет қайраткері, ұлттық музыка өнерінің дамуына зор үлес қосқан тұлға. == Өмірбаяны == 1948 жылы 27 шілдеде [[Семей облысы (Қазақстан)|Семей облысы]]ның [[Бесқарағай ауданы]]ндағы Беген ауылында туған. Семей педагогикалық институтының тарих факультетін (1969) тарих пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша; Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясын (1980) сазгер мамандығы бойынша; [[Пётр Ильич Чайковский|П.И. Чайковский]] атындағы [[Мәскеу]] мемлекеттік консерваториясының аспирантурасын (1982) бітірген. 1969-1973 жылдары - М. Әуезов атындағы Семей педагогикалық училищесінде оқытушы. 1983 жылдан - Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясында оқытушы, аға оқытушы. 1987-1988 жылдары - Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрының директоры. 1990 жылдан - «Азия дауысы» халықаралық конкурсының бас директоры. 1992 жылдан - «Мәдениет арқылы әлем» халықаралық ассоциациясының қазақ бөлімінде президент. 1995 жылдан - «Рухани келісім конгресі» халықаралық қорының президенті. 1998 жылдан - Астана қаласы әкімінің орынбасары. 2004 жылдың қазан айынан - ҚР Парламенті Мәжілісі 3-ші шақырылымының депутаты, Астана қаласы №2 сайлау округі бойынша ұсынылған. 2007 жылдан бері - ҚР Парламенті Сенатының депутаты, Әлеуметтік-мәдени даму комитетінің мүшесі. == Шығармашылығы == 2 симфонияның, 2 операның, 2 поэзиялық жинақтың, музыкалық [[комедия]]ның, камералық шығармалардың, кинофильмдер, қойылымдар музыкаларының, романстардың, әндердің авторы. == Жеке өмірі == Әкесі - Нұрсейітов Мұхамеджан. Анасы - Зәбиева Сапура. Үйленген. Жұбайы - Үсенбаева Нұржамал Пернебекқызы (1958 жылы туған). Қыздары - Мұхамеджанова Жанна (1972 жылы туған), Мұхамеджанова Құралай (1981 жылы туған), [[Қарлығаш Мұхаметжанова|Мұхамеджанова Қарлығаш]] (1992 жылы туған); ұлы - Мұхамеджанов Дәурен (1983 жылы туған).<ref>Қазақстан Республикасында кімнің кім екені - 2011 жыл. Екі томдық анықтамалық. Алматы, 2011 ІSВN 978-601-278-473-2</ref> == Марапаттары мен атақтары == Музыкалық өнертану академиясында [[профессор]] (2000 жылдан). «Мәдениет арқылы әлем» халықаралық ассоциациясының қазақ бөлімінде президент (1992 жылдан), «Рухани келісім конгресі» халықаралық қорының президенті (1995 жылдан). Республикалық «шинкиокушинкай» [[каратэ]] федерациясының президенті (2005 жылдан), Республикалық пиротехниктер федерациясының президенті (2007 жылдан). «[[Парасат]]» (1997) орденімен, Жоғары Кеңес Президиумы Кеңесінің Құрмет грамотасымен (1982) марапатталған. ҚР Мемлекеттік сыйлығының (1993) лауреаты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Сазгерлер]] [[Санат:Қазақстан сазгерлері]] a76wppmkavdwcbz36a6mhod2ppf3kdu 0 142301 3646257 3598231 2026-08-24T11:26:07Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646257 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Аграфенка |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 16 |су алабының ауданы = 58,2 |су алабы = [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін |өзендердің су алабы = Куйбышев суқоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы |commons = }} '''Аграфенка''' — [[Ресей]]дегі өзен. Бұл атаумен бірнеше су нысаны бар. Нижегород облысы, Марий Эл Республикасы, Кострома облысы, Киров облысы <ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Шада өзенінің оң жағалауынан 14 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 16 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Еділ су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Ветлуга (өзен)|Ветлуга өзені]] [[Ветлуга (қала)|Ветлуга]] қаласынан сағасына дейін. Өзен саласы — Құйылысу аралығы теліміндегі Еділ тармағының су алаптары, өзен алабы — Куйбышев су қоймасына (Ока су алабын қоспағанда) дейінгі (Жоғарғы) Еділ.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Аграфенка}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 08010400212110000042833 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 110004283 * Су алабының коды — 08.01.04.002 * ГЗ томының нөмірі — 10 * ГЗ бойынша шығарылуы — 0 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] tb0yywbxxkz5nk71x2k2mo8oeb0dton 0 170661 3646260 3598221 2026-08-24T11:30:54Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646260 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Ададым |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 28 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы |commons = }} '''Ададым''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснояр өлкесі, Хакасия Республикасы, Кемеров облысы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Чулым өзенінің сол жағалауынан 1380 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 28 км-ді құрайды. Адагум өзеніне құйады. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Чулым (Обь тармағы)|Чулым]] бастауынан [[Ачинск]] қаласына дейін. Өзен саласы — Томнан Чулымға дейінгі (Жоғарғы) Обь тармағының су алаптары, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=189844|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ададым}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010400112115200015408 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115201540 * Су алабының коды — 13.01.04.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснояр өлкесі өзендері]] [[Санат:Хакасия өзендері]] [[Санат:Кемеров облысы өзендері]] 55iqrusi4srx6z7uwz6iaksh93b7jzu 0 176368 3646259 3598228 2026-08-24T11:27:52Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646259 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Агуй (Агой) |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 18 |су алабының ауданы = 91,8 |су алабы = [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін |өзендердің су алабы = Қаратеңіз су алабындағы өзендер |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = Қара теңіз |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Краснодар өлкесі |commons = }} '''Агуй (Агой)''' — [[Ресей]]дегі өзен. Краснодар өлкесі<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы Қара теңізде орналасқан. Өзен ұзындығы 18 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Кубань су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің су шаруашылық бөлігі — [[Қара теңіз]] су алабының өзендері [[Пшада (Краснодар аймағындағы өзен) өзені су алабының батыс шекарасынан|Пшада]] [[Дедеркай]] өзенінің шығыс шекарасына дейін. Өзен саласы — Саласы болмайды, өзен алабы — Қаратеңіз су алабындағы өзендер.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын су шаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=172792|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Агуй (Агой)}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 06030000212109100000364 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 109100036 * Су алабының коды — 06.03.00.002 * ГЗ томының нөмірі — 09 * ГЗ бойынша шығарылуы — 1 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} [[Санат:Краснодар өлкесі өзендері]] qwjy3b6trqi8a53d6rm2v65p5fesxam 0 213121 3645977 3645796 2026-08-23T19:55:17Z Kasymov 10777 3645977 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Хоэс-Кройц |шынайы атауы = Hohes Kreuz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Hohes Kreuz COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=25 |lat_sec=31 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=5 |lon_sec=36 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Айхсфельд |кестедегі аудан = Айхсфельд (аудан){{!}}Айхсфельд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Петер Нольте |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,96 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 347 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1388 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03606 |пошта индексі = 37308 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EIC |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 61 049 |ортаққордағы санаты = Hohes Kreuz |сайты = http://www.vg-leinetal.de/ |сайт тілі = de }} '''Хоэс-Кройц''' ({{lang-de|Hohes Kreuz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Айхсфельд (аудан)|Айхсфельд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1388 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,96 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 61 049''. Муниципалитеттің басшысы — Петер Нольте. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-leinetal.de/ Ресми сайты] {{Германия:Айхсфельд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] pq6z9g90t2ai6gtvw1yfuxhfwamq4r3 0 232900 3645998 1836026 2026-08-24T04:56:27Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3645998 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Серрапетрона |шынайы атауы = Serrapetrona |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=11 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=11 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Марке |кестедегі аймақ = Марке |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Мачерата (провинция){{!}}Мачерата |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Adriano Marucci |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 474 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 894 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 24 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 733 |пошта индексі = 62020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 43051 |ортаққордағы санаты = Serrapetrona |сайты = http://www.comune.serrapetrona.mc.it |сайт тілі = it }} '''Серрапетрона''' ({{lang-it|Serrapetrona}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Марке]] әкімшілік аймағына қарасты [[Мачерата (провинция)|Мачерата]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрғындарының саны 894 адам&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 24 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 37 км² шамасында. Пошта индексі — 62020. Елді мекеннің қамқоршысы — Климент I (папа римский).&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 733 908 321 * Электронды поштасы: comune@serrapetrona.sinp.net == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.serrapetrona.mc.it Ресми сайты] {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Мачерата провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Марке елді мекендері]] mtqindaztep50m14wd67cvvng639upk 3645999 3645998 2026-08-24T04:56:58Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3645999 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Серрапетрона |шынайы атауы = Serrapetrona |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=43 |lat_min=11 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=13 |lon_min=11 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Марке |кестедегі аймақ = Марке |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Мачерата (провинция){{!}}Мачерата |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Adriano Marucci |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 474 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 894 |санақ жылы = 2008 |тығыздығы = 24 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 733 |пошта индексі = 62020 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 43051 |ортаққордағы санаты = Serrapetrona |сайты = http://www.comune.serrapetrona.mc.it |сайт тілі = it }} '''Серрапетрона''' ({{lang-it|Serrapetrona}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Марке]] әкімшілік аймағына қарасты [[Мачерата (провинция)|Мачерата]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрғындарының саны 894 адам&nbsp;(2008). Халық тығыздығы 24 адам/км². Алып жатқан жер аумағы шамамен 37 км² Пошта индексі — 62020. Елді мекеннің қамқоршысы — Климент I (папа римский).&nbsp; == Демографиясы == == Коммуна әкімшілігі == * Телефоны: 733 908 321 * Электронды поштасы: comune@serrapetrona.sinp.net == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.comune.serrapetrona.mc.it Ресми сайты] {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Мачерата провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Марке елді мекендері]] q0wz1h9awwbg1m3nuipmp3iqx1n7wwn 0 270160 3646002 2432399 2026-08-24T05:02:31Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646002 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Аурора (Сеара) |шынайы атауы = Aurora |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=6 |lat_min=56 |lat_sec=34 |lon_dir=W |lon_deg=38 |lon_min=58 |lon_sec=4 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Сеара |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Оңтүстік Сеара (мезорегион){{!}}Оңтүстік Сеара --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Барру (микрорегион){{!}}Барру --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Франсиску Карлус Македу Таварис |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 885,827 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 25736 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = 29,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аурора (Сеара)''' ({{lang-pt|Aurora}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Сеара (штат)|Сеара]] штатында орналасқан. [[Оңтүстік Сеара (мезорегион)|Оңтүстік Сеара]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Барру (микрорегион)|Барру]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындар саны 25736 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 885,827 км² шамасында. Халық тығыздығы — 29,1 адам/км². {{Барру микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Сеара елді мекендері]] 3put0uxa0tyhu40uj2drkgf9j020lbq 3646003 3646002 2026-08-24T05:03:03Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646003 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Аурора (Сеара) |шынайы атауы = Aurora |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=6 |lat_min=56 |lat_sec=34 |lon_dir=W |lon_deg=38 |lon_min=58 |lon_sec=4 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Сеара |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Оңтүстік Сеара (мезорегион){{!}}Оңтүстік Сеара --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Барру (микрорегион){{!}}Барру --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Франсиску Карлус Македу Таварис |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 885,827 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 25736 |санақ жылы = 2006 |тығыздығы = 29,1 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Аурора (Сеара)''' ({{lang-pt|Aurora}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Сеара (штат)|Сеара]] штатында орналасқан. [[Оңтүстік Сеара (мезорегион)|Оңтүстік Сеара]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Барру (микрорегион)|Барру]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2006 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындар саны 25736 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы шамамен 885,827 км² . Халық тығыздығы — 29,1 адам/км². {{Барру микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Сеара елді мекендері]] 9jz3l4jp107q215a3tl0gju3ae60zrc 0 270219 3645931 2166642 2026-08-23T14:45:04Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Brasão_de_Iguatu.png]]» деген «[[:File:Brasão_de_Iguatu,_CE.png]]» дегенмен алмастырылды. 3645931 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Игуату (Сеара) |шынайы атауы = Iguatu |сурет = |жағдайы = |ел = Бразилия |елтаңба =Brasão de Iguatu, CE.png |ту = Bandeira de Iguatu.jpeg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=S |lat_deg=6 |lat_min=21 |lat_sec=32 |lon_dir=W |lon_deg=39 |lon_min=17 |lon_sec=56 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Штаты |аймағы = Сеара |кестедегі аймақ = |аудан түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Мезорегионы |ауданы = <!-- Оңтүстік-орталық Сеара (мезорегион){{!}}Оңтүстік-орталық Сеара --> |кестедегі аудан = |қауым түрі = Бразилия әкімшілік бөлінісі{{!}}Микрорегионы |қауым = <!-- Игуату (микрорегион){{!}}Игуату --> |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Аженор Гомис ди Араужу Нету |құрылған уақыты = 1953 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 1029,002 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 217 |климаты = шөлейт |ресми тілі = |тұрғыны = 92260 |санақ жылы = 2007 |тығыздығы = 89,65 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = -3 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Игуату (Сеара)''' ({{lang-pt|Iguatu}}) — [[Бразилия]]дағы [[муниципалитет]], [[Сеара (штат)|Сеара]] штатында орналасқан. [[Оңтүстік-орталық Сеара (мезорегион)|Оңтүстік-орталық Сеара]] мезорегионының құрамдас бөлігі болып табылатын [[Игуату (микрорегион)|Игуату]] экономика-статистикалық микрорегионының құрамына кіреді. [[2007 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 92260 адамды құрайды. Алып жатқан жер аумағы 1029,002 км² шамасында. Халық тығыздығы — 89,65 адам/км². == Тарихы == Қала [[1953 жыл]]ы құрылған. {{Игуату микрорегионының муниципалитеттері}} {{brazil-geo-stub}} [[Санат:Сеара елді мекендері]] f7ndsr7hnyh2egs7grqa3u88ash53at 1 412528 3646214 3110241 2026-08-24T09:27:11Z ~2026-46154-68 184928 3646214 wikitext text/x-wiki {{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}} приток Лопа [[Арнайы:Үлесі/&#126;2026-46154-68|&#126;2026-46154-68]] ([[Қатысушы талқылауы:&#126;2026-46154-68|talk]]) 14:27, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) fs0l937w5jtjg399h93n9y2dmprpsqi 3646228 3646214 2026-08-24T10:15:54Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-46154-68|~2026-46154-68]] ([[User talk:~2026-46154-68|т]]) өңдемелерінен [[User:Mercy|Mercy]] соңғы нұсқасына қайтарды 1370072 wikitext text/x-wiki {{Ресей жобасының мақаласы|деңгейі=|маңыздылығы=}} 81snmwucs3id8ej0dicjbs2bnakn1xx 0 433628 3645930 3645612 2026-08-23T14:42:04Z CommonsDelinker 165 «[[:File:Blason_maison_fr_de_Wavrin.svg]]» деген «[[:File:Blason_maison_fl_de_Wavrin.svg]]» дегенмен алмастырылды. 3645930 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Ваврен |шынайы атауы = Wavrin |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason maison fl de Wavrin.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=50.5741666667 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=2.93972222222 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(7664)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Нор-Па-де-Кале |кестедегі аймақ = Нор-Па-де-Кале |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Нор |кестедегі аудан = Нор (департамент){{!}}Нор |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Лилль (округ){{!}}Лилль |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Обурден (кантон)|Обурден]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Bernard Davoine ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 13,55 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 18—40 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7664 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 565,61 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 59136 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 59653 |ортаққордағы санаты = Wavrin |сайты = |сайт тілі = }} '''Ваврен''' ({{lang-fr|Wavrin}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Нор-Па-де-Кале]] аймағына қарасты [[Нор (департамент)|Нор]] департаментінде орналасқан. [[Лилль (округ)|Лилль]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 13,55 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''59653'', [[пошта индексі]] — ''59136''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 7664 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 565,61 адам/км². {{Демография/FRA/Wavrin}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=331 | барлығы=7725 | е0=310 | ә0=284 | е5=272 | ә5=269 | е10=266 | ә10=222 | е15=272 | ә15=257 | е20=256 | ә20=200 | е25=294 | ә25=270 | е30=292 | ә30=331 | е35=306 | ә35=295 | е40=278 | ә40=280 | е45=273 | ә45=251 | е50=266 | ә50=265 | е55=201 | ә55=242 | е60=177 | ә60=144 | е65=149 | ә65=132 | е70=111 | ә70=154 | е75=62 | ә75=113 | е80=33 | ә80=112 | е85=24 | ә85=62 }} == Тағы қараңыз == * [[Нор департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Wavrin|Ваврен}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=59653-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022210746/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=59653-COM |date=2012-10-22 }} * [http://www.mapquest.com/?q=50.5741666667,2.93972222222&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Нор департаментінің коммуналары}} [[Санат:Нор департаментінің коммуналары]] ru9wuk0ynirjjvg8mnh0ntvq2hwox3g 0 484789 3645968 3645137 2026-08-23T19:41:07Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] ([[User talk:Жанар Чушекова|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 1726425 wikitext text/x-wiki '''Келденбай Өлмесеков''' 1953 жылы Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Жылытау ауылында туған<ref>"Қазақтың дәтүрлі 1000 әні", EL production company, Co.Ltd 2010</ref>. 1977 жылы қазіргі Ж.Елебеков атындағы Республикалық эстрада-цирк колледжін бітірген. Қазір Әміре Қашаубаев атындағы Семей филармониясында қызмет істейді. ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Тұлғалар]] hxcpmioyi8kpgiht2b2v6e3ohsp6077 0 484956 3646258 3550491 2026-08-24T11:26:39Z Аружан Сағаткен 183226 3646258 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі=Қалқаман Сарин |Туған жері = [[Абай облысы|Семей облысы]], {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Арқат ауылдық округі|Архат ауылы]] |Туған күні=02.01.1978 |Азаматтығы={{KAZ}} |Сурет= |Ұлты=[[қазақтар|Қазақ]] |Шынайы есімі=Қалқаман Айымғазыұлы Сарин }} '''Қалқаман Айымғазыұлы Сарин''' ([[2 қаңтар]] [[1978 жыл]], [[Абай облысы|Семей облысы]], {{туғанжері|Абай ауданы (Абай облысы){{!}}Абай ауданы|Абай ауданында (Абай облысы)}}, [[Арқат ауылдық округі|Архат ауылы]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан жазушылар одағының]] мүшесі, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Архив, құжаттама және кітап ісі комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры. == Өмірбаяны == :1998 жылы Л.Н.Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]]н тәмамдаған. :1998 - 2008 ж.ж. – ҚазҰМА әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының оқытушысы. 2012-2014 жж. – Л.Н.Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]], тарих ғылымдарының магистрі. :2014-2015 ж.ж. - Л.Н.Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]] ректорының кеңесшісі. :2013-2015 ж.ж. – «Астана» телеарнасында «Кеш емес» саяси-әлеуметтік ток-шоудың жүргізушісі. :2016-2017 ж.ж. - «Қазақстан» Ұлттық арнасы «Ой-толғау» танымдық бағдарламасының жүргізушісі. :2016-2018 ж.ж. - ҚР «Атамекен» Ұлттық Кәсіпкерлер Палатасы жанынан құрылған «Атамекен» пікірсайыс клубының жетекшісі. :2008-2017 ж.ж.- Л.Н.Гумилев атындағы [[Еуразия ұлттық университеті]], Қазақстан тарихы кафедрасының аға-оқытушысы :2017-2019 ж.ж.- Қазақ радиосында “Қауырсын ғалам” бағдарламасының жүргізушісі <ref>[https://qazradio.fm/kz/programs/10011/ ҚАУЫРСЫН ҒАЛАМ]</ref>. :2018-2019 ж.ж. - “Шалқар” ұлттық радиосының директоры <ref>[https://qazradio.fm/kz/news/11381/ Шалқар және Қазақ радиосына жаңа басшылық тағайындалды]</ref>. :2019-2023 ж.ж. - Өскемен қаласы мәдениет және тілдерді дамыту бөлімі басшысы. :2024 жылдан бастап ҚР Мәдениет және спорт министрлігі Архив істері және құжаттаманы басқару комитетіне қарасты Геральдикалық зерттеулер орталығы директоры. === Жетістіктері === :2008 ж. Республикалық «Шабыт» жастар фестивалінің лауреаты. :2009 ж. Мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясында 30 тамыз – [[Конституция]] күніне орай өткізілген республикалық ақындар мүшәйрасының жеңімпазы. :2010 ж. Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігі Тіл комитеті ұйымдастырған «Туған тілім – тұғырым» атты халықаралық мүшәйраның жүлдегері. :2010 ж. «Алтын қалам» әдеби сыйлығының жүлдегері. :2012 ж. ҚР Үкіметінің [[Дарын мемлекеттік сыйлығы]]ның лауреаты. :2015 ж. Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Елбасы Қоры сыйлығының лауреаты. :2023 ж. 20 қазан Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]» құрметті атағы берілді. === Шығармашылығы === :«Арманымның бейнесі» жыр жинағы (Астана, «Нұра Астана» баспасы, 2011). :«Жібек сезім – Жүрек сөзім» үнтаспа жинағы (Алматы, «ЕЛ» продюсерлік орталығы, 2011). :«Құс жолындағы керуен» (Астана, «Профи Медиа» баспасы, 2014) :«Екеуіміз» (Астана, «Qalamger.kz» баспасы, 2019) :«Ғазал-ғұмыр» (Алматы, «Дәуір» баспасы, 2021) :«Мойындау» (Астана, «Фолиант» баспасы, 2022) жыр жинақтарының авторы. :2011 жыл 2-ші қараша - Астана қаласы Конгресс-холл сарайында Қазақстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған «Арманымның бейнесі» атты әдеби-сазды шығармашылық кеші өтті. Қалқаман Сарин – қазіргі қазақ поэзиясында өзіндік үні бар, азаматтық тақырып пен лириканы шебер ұштастыра білген қаламгер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Тележүргізушілер]] [[Санат:Алфавит бойынша ақындар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Қазақстан тележүргізушілері]] [[Санат:Қазақстан жазушылар одағы мүшелері]] nkvugw4yjq2reyaw6tggtn795sbdbzh 4 491233 3646207 3645892 2026-08-24T09:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3646207 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35565]||623||26||18||263||28||3||34420||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2987]||277||7||6||387||8||15||2271||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1190]||38||0||0||12||17||0||1111||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 489]||15||0||7||44||6||1||399||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 76]||0||0||0||5||0||0||64||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] nlpvdbdr2gwffqzixrniebzbamr8g7q 4 492279 3645926 3645695 2026-08-23T12:01:44Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3645926 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:2840}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1087}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1012}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:461}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 5 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:333}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:262}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 7 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:208}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 8 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:162}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 9 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:132}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 10 || [[User:Айткүл|Айткүл]] || [[Special:Contributions/Айткүл|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|Айткүл}} |- | 11 || [[User:Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] || [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|{{formatnum:103}}]] || {{Permissions|Жадыра Абибуллаевна}} |- | 12 || [[User:Vyacheslav Nasretdinov|Vyacheslav Nasretdinov]] || [[Special:Contributions/Vyacheslav Nasretdinov|{{formatnum:86}}]] || {{Permissions|Vyacheslav Nasretdinov}} |- | 13 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 14 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 15 || [[User:JigildikBot|JigildikBot]] || [[Special:Contributions/JigildikBot|{{formatnum:75}}]] || {{Permissions|JigildikBot}} |- | 16 || [[User:Жанар Чушекова|Жанар Чушекова]] || [[Special:Contributions/Жанар Чушекова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Жанар Чушекова}} |- | 17 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 18 || [[User:Mtdi20|Mtdi20]] || [[Special:Contributions/Mtdi20|{{formatnum:62}}]] || {{Permissions|Mtdi20}} |- | 19 || [[User:Muzeologist|Muzeologist]] || [[Special:Contributions/Muzeologist|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Muzeologist}} |- | 20 || [[User:Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі]] || [[Special:Contributions/Ақсуат тарихи-өлкетану музейі|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}} |- | 21 || [[User:Dostoevskykz|Dostoevskykz]] || [[Special:Contributions/Dostoevskykz|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Dostoevskykz}} |- | 22 || [[User:Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы]] || [[Special:Contributions/Берікқожанова Альфия Серікқанқызы|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Берікқожанова Альфия Серікқанқызы}} |- | 23 || [[User:Айнур Мырзабекова|Айнур Мырзабекова]] || [[Special:Contributions/Айнур Мырзабекова|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Айнур Мырзабекова}} |- | 24 || [[User:НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА]] || [[Special:Contributions/НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}} |- | 25 || [[User:Нұрғазықызы Айгерім|Нұрғазықызы Айгерім]] || [[Special:Contributions/Нұрғазықызы Айгерім|{{formatnum:46}}]] || {{Permissions|Нұрғазықызы Айгерім}} |- | 26 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:45}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 27 || [[User:Садыкова Улболсын|Садыкова Улболсын]] || [[Special:Contributions/Садыкова Улболсын|{{formatnum:44}}]] || {{Permissions|Садыкова Улболсын}} |- | 28 || [[User:Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}} |- | 29 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:37}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 30 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 31 || [[User:KoishibaevaA|KoishibaevaA]] || [[Special:Contributions/KoishibaevaA|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|KoishibaevaA}} |- | 32 || [[User:Дауткулова Ақмарал|Дауткулова Ақмарал]] || [[Special:Contributions/Дауткулова Ақмарал|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Дауткулова Ақмарал}} |- | 33 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 34 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 35 || [[User:Karagandanese|Karagandanese]] || [[Special:Contributions/Karagandanese|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Karagandanese}} |- | 36 || [[User:Tansheber|Tansheber]] || [[Special:Contributions/Tansheber|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Tansheber}} |- | 37 || [[User:Таңшебер Ахметбек|Таңшебер Ахметбек]] || [[Special:Contributions/Таңшебер Ахметбек|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|Таңшебер Ахметбек}} |- | 38 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 39 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 40 || [[User:Ербол Асан|Ербол Асан]] || [[Special:Contributions/Ербол Асан|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Ербол Асан}} |- | 41 || [[User:Мадикино|Мадикино]] || [[Special:Contributions/Мадикино|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Мадикино}} |- | 42 || [[User:Jommy3210|Jommy3210]] || [[Special:Contributions/Jommy3210|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jommy3210}} |- | 43 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 44 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 45 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 46 || [[User:Садықова Ақгүл|Садықова Ақгүл]] || [[Special:Contributions/Садықова Ақгүл|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Садықова Ақгүл}} |- | 47 || [[User:Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова]] || [[Special:Contributions/Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}} |- | 48 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 49 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 50 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 51 || [[User:Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] || [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аружан Сағаткен}} |- | 52 || [[User:~2026-41580-45|~2026-41580-45]] || [[Special:Contributions/~2026-41580-45|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-41580-45}} |- | 53 || [[User:~2026-42935-53|~2026-42935-53]] || [[Special:Contributions/~2026-42935-53|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|~2026-42935-53}} |- | 54 || [[User:Аянов|Аянов]] || [[Special:Contributions/Аянов|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Аянов}} |- | 55 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 56 || [[User:Qanattan|Qanattan]] || [[Special:Contributions/Qanattan|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Qanattan}} |- | 57 || [[User:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] || [[Special:Contributions/Мықтыбек Оразтайұлы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Мықтыбек Оразтайұлы}} |- | 58 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 59 || [[User:Айгерім Нұрғазықызы|Айгерім Нұрғазықызы]] || [[Special:Contributions/Айгерім Нұрғазықызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Айгерім Нұрғазықызы}} |- | 60 || [[User:Бекзада Серікахметқызы|Бекзада Серікахметқызы]] || [[Special:Contributions/Бекзада Серікахметқызы|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Бекзада Серікахметқызы}} |- | 61 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 62 || [[User:Zafer|Zafer]] || [[Special:Contributions/Zafer|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zafer}} |- | 63 || [[User:Zama.Dana|Zama.Dana]] || [[Special:Contributions/Zama.Dana|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Zama.Dana}} |- | 64 || [[User:Корлан Майдановна|Корлан Майдановна]] || [[Special:Contributions/Корлан Майдановна|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Корлан Майдановна}} |- | 65 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Amherst99}} {{/end}} 3josgm15s76wk2p1v3k54s4rn64amz2 0 505877 3645961 3215393 2026-08-23T19:30:00Z Mukhanova Nurgul 184899 Мақаланы толығымен өзгерттім 3645961 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Үдербаева Бақыт.jpg|нобай|оңға|Үдербаева Бақыт]] '''Бақыт Үдербаева (1950 жыл) -''' әнші, [[Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі|Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі]] (1989), [[Құрмет ордені|«Құрмет»]] орденінің иегері, Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі. =='''Өмірбаяны'''== Бақыт Үдербаева 1950 жылы 15 наурызда Қытай Халық Республикасының Шыңжаң өлкесі Тарбағатай аймағының Шағантоғай қаласында дүниеге келген. 1955 жылы отбасымен бірге Қазақстанға қоныс аударып, Абай облысының Үржар ауданында өсті. <ref>{{Cite web|url=https://abai.kz/post/50026|title=Бақыттың бойтұмары - «Жиырма бес». Abai.kz // 2015.}}</ref> 1969 жылы сегіз жылдық мектепті бітіргеннен кейін Республикалық эстрада өнері студиясына оқуға түсіп, 1971 жылы тәмамдады. 1969-1972 жылдары Абай атындағы Семей облыстық қазақ драма театрында қосымша құрамның әртісі болды. 1972 жылдың маусым айынан бастап Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияда вокал әншісі ретінде еңбек етіп келеді. 2008 жылы зейнеткерлік жасқа жеткеннен кейін де шығармашылық қызметін филармонияда жалғастырды. == '''Шығармашылығы''' == Бақыт Үдербаеваның репертуарында қазақтың халық әндерімен қатар қазақстандық композиторлардың шығармалары бар. Ол республикалық және халықаралық концерттер мен мәдени іс-шараларға қатысып келеді. 1975 жылы Бүкілодақтық әншілер байқауының дипломанты атанды. 1980 жылы тұңғыш республикалық Әміре Қашаубаев атындағы әншілер конкурсының бас жүлдесін иеленді. 2017 жылы Халықаралық Оралхан Көшеров атындағы «Оралхан көктемі» ән фестиваліне қатысып, арнайы дипломмен марапатталды.<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-cultura-arhiv/press/news/details/970557?utm_source|title=2. «Өнерім – өмірім»: шығармашылық кездесу кеші. Абай облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы // 2025.}}</ref> == '''Марапаттары''' == * Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1989). * «Құрмет» ордені (2008). * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі. * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі. * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің, Семей облыстық атқару комитетінің және Семей облыстық мәдениет басқармасының Құрмет грамоталары. <ref>{{Cite web|url=https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source|title=«Бақыт Үдербаева». Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. (өмірбаяндық анықтама).}}</ref> == '''Дереккөздер''' == <references/> [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] havo77odytxloyaweor3bsnw8qnd4yk 3645970 3645961 2026-08-23T19:45:31Z Kasymov 10777 [[Special:Contributions/Mukhanova Nurgul|Mukhanova Nurgul]] ([[User talk:Mukhanova Nurgul|т]]) өңдемелерінен [[User:Nurken|Nurken]] соңғы нұсқасына қайтарды 2306388 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Үдербаева Бақыт.jpg|нобай|оңға|Үдербаева Бақыт]] '''Үдербаева Бақыт''' - [[әнші]], [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі (1989). ==Өмірбаяны== 1950 жылы туған. Сегіз жылдық мектепті бітіріп, 1967 жылы М.Төлебаев атындағы музыка училищесіне оқуға түседі. Шығармашылық жолын 1970 жылы Семей облыстық филармониясында әнші болып бастайды. «Бақыт Үдербаева ән шырқайды» атты күй-табағы мен телефильмі жарыққа шыққан. ==Марапаттамалары== 1975 жылы бүкілодақтық әншілер байқауының дипломанты, 1980 жылы Ә.Қашаубаев атындағы республикалық әншілер байқауының бірінші жүлдегері болды. «Құрмет» орденінің иегері.<ref>Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.</ref> == Сыртқы сілтемелер == [http://kitaphana.kz/] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] c9bp7xd7z09e7yhnijz0vxsvwnymg9n 3646107 3645970 2026-08-24T06:50:43Z ~2026-46328-35 184913 Мақаланы өзгерттім 3646107 wikitext text/x-wiki '''Бақыт Үдербаева''' (1950 жыл) - әнші, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1989), «Құрмет» орденінің иегері, Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияның солисі.[https://abai.kz/post/50026] == '''Өмірбаяны''' == Бақыт Үдербаева 1950 жылы 15 наурызда Қытай Халық Республикасының Шыңжаң өлкесі Тарбағатай аймағының Шағантоғай қаласында дүниеге келген. 1955 жылы отбасымен бірге Қазақстанға қоныс аударып, Абай облысының Үржар ауданында өсті. 1969 жылы сегіз жылдық мектепті бітіргеннен кейін Республикалық эстрада өнері студиясына оқуға түсіп, 1971 жылы тәмамдады. 1969-1972 жылдары Абай атындағы Семей облыстық қазақ драма театрында қосымша құрамның әртісі болды. 1972 жылдың маусым айынан бастап Әміре Қашаубаев атындағы мемлекеттік филармонияда вокал әншісі ретінде еңбек етіп келеді. 2008 жылы зейнеткерлік жасқа жеткеннен кейін де шығармашылық қызметін филармонияда жалғастырды.[https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-cultura-arhiv/press/news/details/970557?utm_source] == '''Шығармашылығы''' == Бақыт Үдербаеваның репертуарында қазақтың халық әндерімен қатар қазақстандық композиторлардың шығармалары бар. Ол республикалық және халықаралық концерттер мен мәдени іс-шараларға қатысып келеді. 1975 жылы Бүкілодақтық әншілер байқауының дипломанты атанды. 1980 жылы тұңғыш республикалық Әміре Қашаубаев атындағы әншілер конкурсының бас жүлдесін иеленді. 2017 жылы Халықаралық Оралхан Көшеров атындағы «Оралхан көктемі» ән фестиваліне қатысып, арнайы дипломмен марапатталды. [https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source] == '''Марапаттары''' == * Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген әртісі (1989). * «Құрмет» ордені (2008). * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» мерекелік медалі. * «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерекелік медалі. * Қазақстан Республикасы Мәдениет министрлігінің, Семей облыстық атқару комитетінің және Семей облыстық мәдениет басқармасының Құрмет грамоталары. == '''Дереккөздер''' == 1.    Бақыттың бойтұмары - «Жиырма бес». Abai.kz // 2015. https://abai.kz/post/50026 2.    «Өнерім – өмірім»: шығармашылық кездесу кеші. Абай облысының мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасы // 2025. «Өнерім – өмірім»: шығармашылық кездесу кеші https://www.gov.kz/memleket/entities/abay-cultura-arhiv/press/news/details/970557?utm_source 3.    «Бақыт Үдербаева». Абай атындағы облыстық әмбебап кітапхана. (өмірбаяндық анықтама). Әншілер және сазгерлер – Абай облысы мәдениет, тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының "Облыстық Абай атындағы әмбебап кітапханасы" коммуналдық мемлекеттік мекемесі https://semeylib.kz/?page_id=869&utm_source [[Сурет:Үдербаева Бақыт.jpg|нобай|оңға|Үдербаева Бақыт]] [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] fqfbe37vp7ehon8nvrnqkalpbf36ppy 3646108 3646107 2026-08-24T06:51:38Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-46328-35|~2026-46328-35]] ([[User talk:~2026-46328-35|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2306388 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Үдербаева Бақыт.jpg|нобай|оңға|Үдербаева Бақыт]] '''Үдербаева Бақыт''' - [[әнші]], [[Қазақстан]]ның еңбек сіңірген әртісі (1989). ==Өмірбаяны== 1950 жылы туған. Сегіз жылдық мектепті бітіріп, 1967 жылы М.Төлебаев атындағы музыка училищесіне оқуға түседі. Шығармашылық жолын 1970 жылы Семей облыстық филармониясында әнші болып бастайды. «Бақыт Үдербаева ән шырқайды» атты күй-табағы мен телефильмі жарыққа шыққан. ==Марапаттамалары== 1975 жылы бүкілодақтық әншілер байқауының дипломанты, 1980 жылы Ә.Қашаубаев атындағы республикалық әншілер байқауының бірінші жүлдегері болды. «Құрмет» орденінің иегері.<ref>Қазақ халқының атақты тұлғалары кітабы, АЛМАТЫКІТАП 2010ж.</ref> == Сыртқы сілтемелер == [http://kitaphana.kz/] == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан әншілері]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] c9bp7xd7z09e7yhnijz0vxsvwnymg9n 0 507872 3646261 2520308 2026-08-24T11:47:46Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646261 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Мұрат Рақымжанұлы Сұлтанбеков |Шынайы есімі = Мұрат |Туған жылы 1938 |Туған күні = 28 қаңтар |Ұлты = Қазақ |Әкесі = Рақымжан }} '''Мұрат Рақымжанұлы Сұлтанбеков''' (1938) ақын, аудармашы. Мұрат Сұлтанбеков 1938 жылы 28 қаңтарда [[Семей]] қаласында дүниеге келді. Болашақ қаламгердің балалық шағы қиындықпен өтті. 1971 жылы Алматыда Қазақ мемлекеттік университетінің үлкен залында «Абайдың поэмалары» деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын сәтті қорғап шыққан жас ғалым өзі оқыған пединститутта аға мұғалім, доцент, Талдықорғанның педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі болып қызмет етеді. Қос тілдің шебері, қаламгер Мұрат Рахымжанұлының ұшқыр қаламынан әр жылдары бес кітабы жарық көрді. Абайдың он бір өлеңін, Шәкәрімнің «Қалқаман-Мамыр», «Еңлік-Кебек» шығармаларын тәржімалап, сондай-ақ Б.Майлийннің «Жалбыр» пьесалары, Есмағамбет Исмайлов, Кәмен Оразалин шығармалары, Сәду Машақов, Аманжол Шамкенов, Тәңірберген Әміренов, Қашаф Туғанбаев, Ақылбек Манабаев сынды ақындардың өлеңдері, 2005 жылы Ырысхан Мұсаұлының «Саға» романы, 2006 жылы Халық жазушысы Әзілхан Нұршайықұлының «Мәңгілік махаббат жыры» дастаны, 2007 жылы Шәкәрімнің «Ләйлі-Мәжнүн» шығармалары М.Сұлтанбековтың аударуында орыс тілінде сөйледі. 2007 жылы М.Рақымжанұлының «Поэтическое вдохновение:Абай, Шакарим и Мұхтар» атты кітабы шықты. Онда автордың мақалалары, эссе, өлеңдері және поэмалары жинақталған. М.Сұлтанбеков аудармашылықпен қоса, драматургия саласында жемісті еңбек етті. Көп актілі «Аттила» атты тарихи пьеса жазды және Қайнар университеті мен Патеон Ассос университетінің Седимес институты ұйымдастырған Алматыда өткен Аттиланың 1600 мерейтойына арналған ғылыми конференцияда Аттила жөнінде баяндама жасап, аталған пьесасы үшін Аттила атындағы медальмен марапатталды. == Білім алуы және еңбек жолы == 1960 жылы Семей педагогикалық институтын бітіріп, Мәскеу қаласындағы аспирантурада білім алды. 1962 жылы әскер қатарына шақырылды. Әр жылдары Семейдегі №3 мектепте мұғалім, облыстық комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, Абай музейінде ғылыми қызметкер, Семей педагогикалық институтында аға оқытушы, Талдықорған мемлекеттік педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі, Семей малдәрігерлік институтында аға оқытушы, облыстық білім басқармасында инспектор, Семей облыстық әкімшілігінде аудармашы және республикалық «Абай» журналында аға ғылыми қызметкер болып еңбек етті.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/persons/2-zhazushylar/34-sultanbekov-murat|title=Сұлтанбеков Мұрат|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == <references/> 1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА [[Санат: Мәдениет]] [[Санат:Қазақ ақындары]] euqk28or9nhdzpubye89pecj05ewcza 0 528443 3646081 2219896 2026-08-24T06:29:19Z Аружан Сағаткен 183226 Мақалаға жаңа бөлім қостым. 3646081 wikitext text/x-wiki '''Жобалай бидің кесенесі''' – [[Жобалай Бәйсейітұлы]]на тұрғызылған, Аягөз ауданы, Мәдениет ауылынан батысқа қарай 18 километр жерде орналасқан. Кесенеге тапсырыс берген және салған шебер белгісіз. Кесене 1989 ж. зерттелген. Дөңгелек түрінде өзекті үлгімен тұрғызылған, кесененің негізі біртіндеп күмбезбен жалғасқан. Аласа етіп, батыс жаққа бағытталған кірер есік тас тақтамен көмкерілген. Бір метрге жуық биіктетіп, бұрыш пен өзек ретінде жасалған тесіктер бар. Қабір қазылған жердің орны байқалмайды. Күмбезге шикі кірпіш пен лай ерітіндісі пайдаланылған. Күмбездің көлемдік мөлшері: биіктігі 3,3, негізінің қимасы 5,0, қабырғаларының қалыңдығы 0,5 метр, жалпы көлемі 46 текше метр. <ref>Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданының «Аягөз» энциклопедиясы.1 том.«Көркем» баспасы, Алматы -2010 жыл</ref>. == Кесене сипаты == Дөңгелек пішінді, өзекті үлгіде тұрғызылған кесененің негізі біртіндеп күмбезге ұласады. Кіреберіс есігі төмен орналасқан және шығысқа бағытталған, тас тақтамен безендірілген. Қабірдің нақты орны байқалмайды. Күмбезді тұрғызу кезінде шикі кірпіш пен саз ерітіндісі пайдаланылған. Күмбездің биіктігі – 3,3 м, негізінің диаметрі – 5 м, қабырғасының қалыңдығы – 0,5 м, жалпы көлемі – 46 текше метр. 2000 жылдың жазында би ұрпақтары мен Мәдениет ауылының тұрғындарының қатысуымен кесенеге жаңа күмбез тұрғызылып, силикат кірпішпен қапталған.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/5-kieli-nysandar/1017-zhobalai-bi-mazary-avtory-estebai-1924-1925-zhyldar-shamasy|title=Жобалай би мазары, авторы Естебай, 1924- 1925 жылдар шамасы|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кесенелері]] [[Санат:Шығыс Қазақстан облысы]] mz5bln0ghkkmm17e2c6nee6a6vduk6p 0 531298 3645933 3620636 2026-08-23T15:15:54Z DiasAbilkaiyr 184877 грамматика, орфография 3645933 wikitext text/x-wiki {{Грамматикасы тексерілсін}} {{Мемлекеттік қайраткер |түс = монарх |Қазақша есімі = I Мария Стюарт |Шынайы есімі = {{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}<br>{{lang-en|Mary I Stuart}} |Суреті = Mary Stuart Queen.jpg |Атауы =Марияның шамамен 17 жастағы портреті, шамамен 1558–1560 жж. |Сурет ені = 280 |Титулы = [[Шотландия патшаларының тізімі|Шотландия патшайымы]] |Елтаңба = Armes marie stuart (sceau).png |Елтаңба атауы = |Елтаңба ені = 150 |Лақап аты = |Ту = Flag of Scotland.svg |Ту2 = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg |Тәж кигізу жорасы = 9 қыркүйек 1543 |Басқара бастады = 14 желтоқсан 1542 |Басқаруын аяқтады = 24 шілде 1567 |Ізашары = [[V Джеймс]] |Ізбасары = [[I Джеймс (Англия королі)|VI Джеймс]] |регент1 = [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] (1542—1554) <br> [[Мария де Гиз]] (1554-1561) |Титулы_2 = Франция патшайым-консорты |Ту_2 = Bannière de France style 1500.svg |Ту2_2 = Blason France moderne.svg |Басқара бастады_2 = 10 шілде 1559 |Басқаруын аяқтады_2 = 5 желтоқсан 1560 |Ізашары_2 = [[Екатерина Медичи]] |Ізбасары_2 = [[Аустриялық Елизабет (1554—1592)|Аустриялық Елизабет]] |Діні = [[католицизм]] |Азаматтығы = |Туған күні = 8.12.1542 |Туған жері = [[Линлитгоу сарайы]], {{туғанжері|Шотландия Патшалығы|Шотландияда}} |Қайтыс болған күні = 8.02.1587 |Қайтыс болған жері = [[Фотерингей]], [[Нортгемптоншир]], {{туғанжері|Англия Патшалығы|Англияда}} |Жерленді = [[Вестминстер аббаттығы]] |Династия = [[Стюарттар]] |Туған кездегі есімі = |Әкесі = [[V Джеймс]] |Анасы = [[Мария де Гиз]] |Жұбайы = 1) [[II Франсуа]], [[Франция]] королі<br>2) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды|Дарнли лорды Генри Стюарт]]<br>3) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] |Балалары = ''2-некеден:''<br> '''ұлы''' [[I Джеймс (Англия королі)|VI (I) Джеймс]], [[Шотландия]] мен [[Англия]] королі |Қызмет еткен жылдары = |Құрамында болды = |Әскер түрі = |Атағы = |Басқарды = |Шайқасы = |Ғылыми аясы = |Жұмыс істеген орны = |Партиясы = |Қызметі = |Мамандығы = |Білімі = |Ғылыми дәрежесі = |Марапаттары = |Қолтаңбасы = Marysign.jpg |Монограммасы = |Сайты = |Commons = Mary, Queen of Scots }} '''I''' '''Мария''' немесе '''Мария Стюарт''' ({{lang-gd|Màiri Stiùbhart}}, {{lang-en|Mary I Stuart}}; [[8 желтоқсан]] [[1542]] – [[8 ақпан]] [[1587]]) — 1542 жылғы 14 желтоқсаннан 1567 жылғы 24 шілдеге дейін билік еткен [[Шотландия патшалығы|Шотландия]] патшайымы. 1558 жылы француздық дофин [[II Франсуа]]ға [[Тұрмыс|тұрмысқа]] шықты. 1559–1560 жылдары Франция патшайым-консорты болды. == Балалық шағы == Мария Стюарт — Шотландия королі [[V Джеймс]] мен Франция ханшайымы [[Мария де Гиз|Мария де Гиздің]] қызы. Марияның анасы бұрын қалыптасып келе жатқан ''Stewart-тың'' орнына французданған ''Stuart'' жазылу нұсқасын енгізді. Мария 1542 жылғы 8 желтоқсанда [[Лотиан]]дағы [[Линлитгоу]] сарайында дүниеге келді. 6 күн өткен соң шотландықтардың [[Солуэй-Моссе түбіндегі шайқас]]тағы жеңілісі мен 2 ұлынан айырылуына байланысты әкесі патша V Джеймс қайтыс болады. Мариядан басқа заңды баласы болмағандықтан, [[Стюарттар]] әулетінен шыққан Шотландияның 1-патшасы [[II Роберт (Шотландия патшасы)|Роберттен]] тарайтын тікелей еркек ұрпақ болмауына байланысты, Мария Стюарт Шотландияның патшайымы болып жарияланды. Марияның жақын туысы және оның мұрагері, [[Джеймс Гамильтон де Шательро герцогы|Джеймс Гамильтон, 2-Арран графы]] кәмелет жасына толмаған патшайымның регенті болып тағайындалады. Шотландияға ақсүйек-эмигранттар яғни Англиямен бірігуді жақтайтындар, француз саясатын насихаттауына байланысты V Джеймстің кезінде қуғындалған немесе қашқандар қайта оралды. Олардың қолдауымен регент қаңтар айының соңында 1543 жылы ағылшындарға ұқсас үкімет құрып, протестанттарды қудалауды тоқтатып, ағылшындардың тақ мұрагері мен жас патшайымын атастыру жайлы келіссөз жүргізе бастады. Бұл келіссөзде [[Гринвичтегі шарт]]тарға қол қойылып,1543 жылғы шілдеде аяқталды. Осыған сәйкес келешекте бұл екі мемлекет — Шотландия мен Англия бір корольдік әулиеттің билігінде біріктірілуі үшін Мария Англия королі [[VIII Генрих (Англия патшасы)|VIII Генрихтің]] ұлы Эдвардқа тұрмысқа шығуы тиіс болды. Осы уақытта 1543 жылғы 9 қыркүйекте Мария Стюарт [[Стерлинг қамалы]]нда Шотландия тағына отырғызылды. === Англиямен соғыс === [[Сурет:YoungMaryStuart.jpg|150px|нобай|солға|Жас кезіндегі Мария Стюарт. Суретші [[Франсуа Клуэ]], шам. 1555-1559 ж.]] Француз әскерлері Шотландияға 1547 жылы келіп, протестанттарды [[Сент-Андрус|Сент-Эндрюсадан]] қуып шықты. Ағылшын әскері жауап ретінде тағы да ағылшын-шотланд шекараны басып өтіп, [[Пинки түбіндегі шайқас]]ты 1547 жылғы қыркүйекте күйрете жеңді. Ағылшындар Лотиана мен [[Ферт-оф-Тей]] жағалауындағы негізгі бекіністерді басып алып, Шотландия мемлекетінің аса маңызды бөлігін өзіне қаратып алды. Мария де Гиз өз қызын [[Дамбартон қамалы]]нда жасыруға мәжбүр болды. Осы уақытта Франция тағына Англиямен күресті жақтайтын [[II Генрих (Франция патшасы)|II Генрих]] келді. Оның ұсынысы бойынша 1548 жылғы 7 тамызда Мария Стюарт пен дофин Франсуаны атастыру жайлы шартқа қол қойылды. Шотландияға 1550 жылдың аяғында ағылшындарды елден ығыстырып шығарған француз әскері кіргізілді. 1548 жылғы 7 тамызда 5 жасқа толған Мария Стюарт Францияға кетіп қалды. === Франциядағы өмірі === [[Сурет:BnF, NAL 83, folio 154 v - Francis II and Mary, Queen of Scots.jpg|150px|нобай|солға|Мэри мен Фрэнсис Кэтрин де Медичидің сағаттар кітабында, шамамен 1574. Францияның ұлттық библиотекасы, Париж.]] 1548 жылғы 13 тамызда жас Мариямен шағын нөкерлері, қандас бауыры Морей графы және "төрт Мариямен", аттары Мария болған төрт жас Шотландия ақсүйектердің қыздары ([[Мария Битон|Битон]], [[Мария Ливинстон|Ливинстон]], [[Мария Сетон|Сетон]] мен [[Мария Флеминг|Флеминг отбасылары)]] бірге Францияға келді. Еуропадағы ең жарқын сарай — француз сарайы сән-салтанатпен жас келінді қарсы алды. Патша Генри II Мария Стюартты өз қызындай көрді және ең жоғарғы біліммен қамтамасыз етті. Жас патшайым антикалық және заманауи авторлардың шығармаларын оқып, [[Француз тілі|фрацуз]], [[Испан тілі|испан]], [[Италиян тілі|итальян]], [[Ежелгі грек тілі|ежелгі грек]] пен [[Латын тілі|латын]] тілдерін үйренді. Ол тағы да ән айтуды, лютняда ойнауды меңгеріп, поэзия мен аңшылықты ұнатты. Француз сарайына Мария тәнті болды, оған [[Лопе де Вега]], [[Брантом]], [[Ронсар]] өлең арнады. 1550 жылы Францияға шотланд-француз одағын нығайтумен айналысып жүрген патшайымның анасы — Мария де Гиз келді. Бірақ, ол өз балаларымен ұзақ уақыт қала алмай, діни даумен бөлінген елде қызына тұрақты билікті қамтамасыз ету үшін 1551 жылы Шотландияға қайтты. 1554 жылы Мария де Гиз Аррана графын биліктен алыстатып, Шотландия үкіметін өзі басшылық етті. === Мария де Гиздің регенттігі === Мария де Гиздің елді басқаруы Шотландияда француз ықпалының күшеюімен есте қалды. Француз әскері шотландық бекіністерде орналастырылды, корольдік әкімшілікте француз келімсіктері басым болды. 1558 жылғы 24 сәуірде [[Париждік Құдай ана соборы]]нда Мария Стюарт пен дофин Франсуаның тойы өтті. Некелік шарттың құпия ұсынысы бойынша патшайым бұл некеден бала тумаған жағдайда Шотландияны Францияға береді. Көпшілік шотландық ақсүйектер арасында бұл саясат наразылық тудырмай қоймады. Бұл уақытта протестантизмнің таралуы шотландық қауымда түбегейлі алауыздық туғызды. 1558 жылдың аяғында Англия тағына [[I Елизабет]] келіп, шотландық протестанттарға қолдау көрсете бастауымен жағдай ушығып кетті. Римдік Католикалық шіркеудің канондық құқығы бойынша I Елизабет некесіз туылған бала ретінде есептелінді, Англия патшасы [[VII Генрих (Англия патшасы)|VII Генрих Тюдорға]] Мария Стюарт шөбере болып келгендіктен, ағылшын тағына құқығы болды. Бірақ, Мария және оның кеңесшілері ортасын таңдады: яғни, жас патшайымның бөлесі Елизабетті мойындалған заңды патшайым сайлануына кедергі болған жоқ және таққа талабынан бас тартпады. Франсуа пен Марияның елтаңбасында ағылшын тәжі болды. Марияның бұл шешімі Елизабетті келеке ету мақсатындай болуы, өмірін қауіптендірді: Шотландияда оның Англия тағына құқығын сақтап қалуға күші болмады, ал Англиямен байланыс бұзылды. 1559 жылғы 10 шілдеде II Генрих қайтыс болды, Франция тағына II Франсуа отырды. Мария Стюарт Франция патшайымы атанды. === Протестанттық революция === II Франсуа әлсіз, науқас жасөспірім болды, сол себептен берік және батыл басқара алмады, ел билеу ісіне патшайым-ана [[Екатерина Медичи]] мен [[Гиздер]] Мария Стюарттың ағалары араласты. Осы уақытта Шотландияда протестанттық революция басталды. Көпшілік шотландық ақсүйектер протестанттық көтерілісшілердің қатарына қосылып, Англиядан көмек сұрады. Елге кірген ағылшын әскерін протестанттар азат етуші ретінде қарсы алды. Патшайым Мария де Гиз бен француз гарнизоны [[Лит (Шотландия)|Лит]] қаласында қоршалды. Мария Стюарт анасына әскери көмек көрсете алмады: [[Амбуаздық қастандық]] 1560 жылғы наурызда Гиздердің сарайдағы ықпалын жойды, [[Франциядағы діни соғыстар|діни соғыс]] католиктер мен [[гугеноттар]]дың кезі келді және Екатерина Медичи Англиямен қарым-қатынасын шиеленістіргісі келмеді. 1560 жылғы 11 маусымда Шотландияны протестанттанудың және Англиямен біріктірудің соңғы кедергісі Мария де Гиз қайтыс болды. Франция мен Англияның арасында жасалған [[Эдинбургтық шарт]] 1560 жылғы 6 шілдеде Шотландияда ағылшын, француз әскерлерін шығару қамтамасыз етілді де, елде протестанттардың жеңісін бекітті. Бұнда I Елизабетті Англия патшайымсы ретінде мойындайтындылығы жайлы болғандықтан Мария Стюарт шартты бекітуден бас тартты. 1560 жылғы 5 желтоқсанда ауыр сырқаттан II Франсуа қайтыс болды. Бұл Мария Стюарттың жуырда Шотландияға қайтатындығын көрсетті. Католик-патшайымның жақында келуі жаңадан мемлекеттік шіркеуді дайындау шотландық протестанттарды жеделдетті: елдің парламенті протестанттық наным белгісін және тәртіптік ережені бекітті. Шотландық шіркеу [[Рим папасы|Римнен]] байланысын үзетіндігін жариялады және католикаға тиым салынды. == Шотландияға оралуы == === Ішкі саясат === 1561 жылғы 19 тамызда 18 жасар патшайым Шотландияға келді. II Франсуа қайтыс болғаннан кейін француздық басымдылықты кейіптеуді қойған, [[Джордж Гордон 4-Хантли графы|Хантли графы]] басшылық ететін консерванттар сөзсіз патшайымны қолдауға дайын еді. [[Джон Нокс]] басшылық еткен радикалды протестанттар патшайымның католицизмнен және [[Джеймс Гамильтон, 3-Арран графы|Арран графымен]] атастыруды үзуді талап етті. Протестанттық дінді қалдырып және Англиямен жақындасуды жалғастырады деген шартпен лорд [[Джеймс Стюарт, 1-Морей графы|Джеймс Стюарт]] пен мемлекеттік хатшы [[Уильям Мейтланд]]тың жақтастары Мария Стюартқа қолдау көрсетер еді. Билігінің алғашқы күндері-ақ Мария Стюарт саясатын сақ жүргізе бастады, католицизмді қалпына келтіруге тырыспады, бірақ протестанттықа ауыспады. Корольдік әкімшілікте басты рөлді Морей графы атанған Джеймс Стюарт пен Уильям Мейтланд сақтады. Патшайымды қолға түсіру мақсатында протестанттықтар қастандық ұйымдастырмақшы болды, бірақ бұл жоспар сәтсіз аяқталды. Арран көп ұзамай есінен адасты, ал Джон Нокстың радикалдығы шотландық ақсүйектерде түсінушілік кездестірмеді. Бір жағынан 1562 жылы консервативтік қанат басшысыз қалды: Морей графтығын өзіне беруін айтқан Хантли графы Мария Стюартқа қарсы көтеріліске шықты, бірақ лорд Джеймс оны талқандады, көп ұзамай ол қайтыс болды. 1562–1563 жылдары патшайым ресми түрде протестантизмді Шотландияның мемлекеттік діні ретінде мойындап, шіркеу табысын тәртіпке келтіріп, мемлекет пен діни қажеттіліктерге бөлуді бекітті. Мария Стюарт [[Тридент соборы]]нда католикалық доктринаны алуға шотландық өкілдерін жіберуден бас тартты. Бірақ Риммен байланысын үзген жоқ, Папаға хат жолдап отырды. Мария Стюарт билік етудің бас кезінде біршама саяси тұрақтылық орнады. === Сыртқы саясат === Мария Стюартқа сыртқы саясат күрделі мәселе туғызды. Шотландық үкімет басшылары — Морей мен Мейтланд ағылшын-шотландық одақтың жақтастары болды. Ағылшын тағына өз құқығының жүзеге асуына үміттенген Мария I Елизабетті Англия патшайымы екендігін мойындаудан бас тартты. Егер Мария Елизабеттің тірі кезінде ағылшын тағына талабынан бас тартса Англия патшайымсы оны өзінің мұрагері ретінде мойындайды деген ымыраға келу мүмкін еді. Бірақ өз үмітіне сенімді Мария да, ағылшын тағының мұрагері жайлы сұрақты шешуге дайын емес Елизабетке де жақындасуды қаламады. Сол уақытта Марияның жаңадан неке қиюы туралы сұрақ туындады. Оның көңіліне көптеген еуропалық монархтар таласты ([[IX Шарль|Франция]], [[XIV Эрик (Швеция патшасы)|Швеция]], [[II Фредерик (Дания патшасы)|Дания]] королі, [[Аустрия]] эрцгерцогі). [[Испания]] королі [[II Филипп (Испания патшасы)|Филипп]]тің ұлы — [[Дон Карлос]] күйеуі атануға ұзақ уақыт үміткер болды. Осы одақтастық туралы келіссөздер Англияда алаңдаушылық тудырды: тіпті, бұл некеден бас тартса I Елизабет Марияны мұрагері деп жариялауды ұсынды. Алайда, 1563 жылдың аяғына таман Дон Карлостың психикалы қабілетсіз екендігі анық болды және бұл нұсқа сәтсіз болды. Елизабет өз жағынан [[Роберт Дадли, Лестер графы]], өзінің көңілдесін ұсынды. Әрине, бұл Шотландия патшайымсының ызасын тудырды. == Мария Стюарттың құлауы және дағдарысы == === Риччоның өлімі мен екінші неке === 1565 жылы Шотландияға [[Мэтью Стюарт, 4-Леннокс графы|Леннокс графы]] мен [[Маргарита Дуглас, Леннокс графинясы|Маргарита Дугластың]] ұлы, патшайымның бөлесі 19 жасар [[Генрих Стюарт, Дарнли графы]] келді. Ол анасы жағынан Англия патшасы VII Генридің ұрпағы. Мария Стюарт оған бір көргеннен-ақ ғашық болды, I Елизабеттың наразылығына қарамай 1565 жылғы 29 шілдеде оған тұрмысқа шықты. Бұл неке Англиямен қарым-қатынасының үзілуін ғана көрсеткен жоқ, тағы патшайымның бұрынғы жақтастары Морей мен Мейтландты өзінен алшақтатып жіберді. 1565 жылғы тамызда Морей көтеріліс жасауға әрекеттенді, бірақ әскердің ақысын төлеу үшін зергерлік бұйымдарын берген және [[Гордондар]] мен [[Хепбёрндер]]дің қолдайтындығы туралы уәдесін алған Мария Стюарт, бүлікшіге дереу шабуыл жасап, Англияға қашуға итермеледі. Морейдің бұл әрекеті радикалды протестанттар мен англофилдердің сөзсіз адалдықтарынан алыс екендігін патшайымға көрсетті. Бұл патшайымның саясатында бетбұрысқа әкеліп соқтырды. Ол католиктермен жақындасып, Испания королімен хат жазысуды қайта жандандырды. Сонымен қатар, Мария жетекші шотландық ақсүйектермен өзін алыстатып, патшайымның өзіне ұнамды шетелдіктер мен тегі атақты емес адамдармен жақындасты. Күйеуімен қарым-қатынасы болып жатқан жағдай қиындата түсті: лорд Дарнли корольдік лауазымға дайын емес екендігін және ерекше дарыны мен адамгершілігі жоқ адамға тұрмысқа шыққандығын Мария Стюарт түсінді. Патшайым өз қателігін тұсініп, күйеуін жек көре бастады. Нәтижесінде, 1566 жылдың басына таман патшайымға қарсы Дарнлидың коалициясы және Морей мен [[Джеймс Дуглас, 4-Мортон графы|Мортон]] бастаған Шотландиядағы протестант лордтар құрылды. 1566 жылғы 9 наурызда аяғы ауыр патшайымның көзінше оппозицияның басшылары қатыгездікпен Марияның жақын досы, фавориты және жеке хатшысы [[Дәуіт Риччо]]ны өлтірді. Мүмкін, бұл қылмыспен қастандық жасаушылар патшайымның өміріне қауіп төндіріп, жеңілдіктер жасауға мәжбүрлемекші болды. Бірақ, Марияның тиімді іс-әрекеті оппозицияның жоспарын қайтадан құртты: патшайым күйеуі мен Мореймен әдейі татуласуы қастандық жасаушылардың арасында бытыраңқылық тудырды да, қылмыскерлердің көзін жойды. Мортон мен оның сыбайластары Англияға қашты. === Дарнли өлімі мен патшайымның құлауы === Мария мен күйеуінің арасындағы татуластық ұзаққа созылмады. Көп ұзамай, Дарнлимен күрт өз күшін, салмақтылығын, табандылығын көрсете білген [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы|Ботвелл графы Джеймс Хепбернге]] деген сүйіспеншілігі айқындала бастады. Патша мен патшайымның арасындағы алшақтау аяқталған шындыққа айналды: тіпті, Дарнли болашақта [[I Джеймс (Англия патшасы)|VI Джеймс]] атанатын 1566 жылғы 19 маусымда туған өз баласын шоқындыру салтанатына қатысудан бас тартты. Марияның саясаты көбінде оның сезімімен құрала бастады, ең әуелісі Ботвеллге құмарлылығымен. Ал, Дарнли еңгерілуге тиіс кедергі болды. 1567 жылғы 10 ақпанда белгісіз себеппен Дарнли тоқтаған Эдинбургтың маңындағы Керк-о 'Филдеде үй жарылды, ал өзі өртеніп тұрған үйден қашпақ болғанда, аулада тұншықтырылып өлтірілгендегі денесі табылды. Мария Стюарттың күйеуіне ұйымдасқан қастандыққа қатысуы жайлы сұрақ — Шотландия тарихында ең даулы мәселелердің бірі. Шамасы, төніп келе жатқан қастандықты білді, бәлкім, граф Морей мен Мейтландтың өздері де қатысты. Патша сатып кеткен Мортон бастаған Риччоға қарсы қастандыққа қатысқан сыбайластардың Дарнлиге қарсы астыртын әрекеттің болуын сенімділікпен айтуға болады. Граф Ботвеллдің астыртын сөз байламға қатысуыда ықтимал. Бұған қоса, егер Ботвелл Мария патшайымның жүрегіне жол ашпақшы болса, онда Мортон мен Морейдің топтары, мүмкін, оны құлатуға және патшайымға сенімділіктен айыруға шақыруға тырысты. Бәлкім, бұл аталған топтар бөлек-бөлек әрекет етті. Алайда, нағыз қылмыскер кім болса да, бұл қылмыстағы жанама күнәні Шотландия қоғамы патшайымды адал емес әйел ретінде ұсынды. Мария өзінің жазықсыздығын дәлелдеуге еш әрекет жасамады. Керісінше, 1567 жылғы 15 мамырда [[Холируд сарайы]]нда Мария мен граф Ботвелл некелесті. Патша өлтіруші күдіктімен болған неке Марияны елдегі өолдаудан айырды, бұны тез арада протестант-лордтар мен Морейдің жақтастары пайдаланып қалды. Олар лордтар "конференциясын" құрып, әскери күш жинап, Ботвелл мен патшайымды [[Эдинбург]]тан қуып шықты. 1567 жылғы 15 маусымда Карберриде патшайымның әскері конфедераттардың әскерімен кездесіп жан-жаққа бытырап қашты. Мария Ботвеллдің кедергісіз кетуіне мүмкіндік жасап, берілуге мәжбүр болды. Және көтерілісшілердің қарауымен [[Лохливен қамалы]]на жеткізіліп, 24 шілдеде тақтан бас тартып, ұлы VI Джеймске беру туралы жарлыққа қол қойды. Кәмелет жасына толмаған патша билігі кезінде уақытша елдің регенті болып граф Морей тағайындалды. == Англияға қашу == [[Сурет:Mary, Queen of Scots after Nicholas Hilliard.jpg|200px|нобай|оңға|Англиядағы Мария Стюарт, 1578 жыл]] Заңды патшайымның құлатылуы кейбір шотланд лордтардың наразылығын тудырды. «Конфедераттар» одағы тез тарап кетті. Морейдің регенттігі [[Арчибальд Кэмпбелл, 5-Аргайл графы|Аргайла]] мен [[Джордж Гордон, 5-Хантли|Хантли]] графтар, [[Гамильтондар]]дың оппозицияға өтуге себеп болды. 1568 жылғы 2 мамырда Мария Стюарт Лохливен қамалынан қашып кетті. Оған тез арада Морейге оппозициялы барондар қосылды. Бірақ та 13 мамырда патшайымның азғантай әскері [[Лангсайд түбіндегі шайқас]]та регенттің әскерінен жеңіліп, патшайым I Елизабеттен көмек сұрау үшін Англияға қашты. Бастапқыда I Елизабет Марияға көмек беруге уәде етті, бірақ-та ол ағылшын тағына бәсекелесінің пайдасына қарай әскери араласу идеясынан алыс болды. Мария Стюарт пен граф Морейдің арасындағы дауда Елизабета төреші қызметін атқарып, Дарнлидің өліміне қатысты тергеу жұмыстарын басқарды. Тергеу жұмыстары кезінде регенттің жақтастары Марияның опасыздығының және күйеуіне қарсы қастандыққа қатысқанының дәлелі ретінде Ботвеллдің қашу кезінде тасталған әйгілі «'''Шкатулкадағы хаттарды'''» ұсынды. Бұл хаттың кейбір тараулары (мысалы, Ботвеллге арналған өлеңдер) шынайы болуы ықтимал, алайда қалған бөлігі жалған болды. 1569 жылы тергеудің нәтижесі Елизабеттың көмескі үкімі болды, алайда бұл, Морейдің режимін Шотландияда нығаюуына және Англияның оны мойындауына алып келді. Марияның ісі толығымен аяқталған жоқ. 1570 жылы Морейдің өліміне байланысты Шотландияда патшайымның жақтастары (Аргайл, Хантли, Гамильтоны, Мейтланд) мен корольдік партия (Леннокс и Мортон) арасында азамат соғысы бұрқ ете түсті. Тек Елизабеттің араласуының арқасында 1573 жылғы 23 ақпанда екі жақ ''«Перт келісіміне»'' қол қойды. Бұл келісімге сәйкес VI Джеймс Шотландияның королі ретінде мойындалды. Көп кешікпей Мортонның әскері [[Эдинбург]]ты басып алып, патшайымның соңғы жақтаушысы Мейтландты тұтқынға алды. Бұл Мария Стюарттың Шотландияны қалпына келтіруге деген үмітінің жоғалғанын көрсетті. == Мария Стюартты қамауда ұстауы және өлім жазасына кесілуі == [[Сурет:Mary-stuart-death-warrant.JPG|200px|нобай|оңға|Өлім жазасына кесілу туралы үкім]] Шотландиядағы сәтсіздік Патшайымның еңсесін түсірткен жоқ. Ол бұрынғысынша өзінің құқықтарынан бас тартпай, ағылшын тағына үміткер болып қалып, I Елизабетке маза бермеді. Англияда Мария [[Шеффилд сарайы]]нда бақылауда болды. Қорытындылай келе, Мария Стюарттың айтарлықтай қызметкерлері болған және патшайымның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін Англия мен Франция көлемді ақша бөлді. Дегенмен, ол Шотландиядағы достарымен араласа алмай, бірте-бірте жалғыздықта қартайды. Мария еуропалық державалармен жасырын хат алмасып, I Елизабетке қарсы шеруді тоқтатпады, бірақ ол Англия патшайымына қарсы көтерілістерге қатыспады. Әйткенмен, Англия патшасы [[VII Генри (Англия королі)|VII Генри]]дің заңды шөбересі Мария Стюарттың есімі I Елизабетке қарсы қолданушылармен белсенді пайдаланылды. 1572 жылы [[Ридольфидің астыртын әрекеті]] анықталды, оның қатысушылары Елизабетты тақтан түсіріп, Мария Стюартты Англияның тағына отырғызбақшы болды. 1586 жылы, мүмкін, Елизабеттің министрі [[Фрэнсис Уолсингем]] мен оның түрмеге отырғызушысы [[Эмиас Паулет]]тің қатысуынсыз болмаса да, Мария Стюарт I Елизабетке қарсы қастандықты қолдайтыны жайлы католик күштерінің агенті [[Энтони Бабингтон]]мен абайсыз хат жазысты. Алайда, астыртын әрекет анықталды және Англия патшайымының қолына түсті. Мария Стюарт сотқа беріліп, өлім жазасына кесілді. 1587 жылғы 8 ақпанда [[Фотерингей қамалы]]нда Мария Стюарттың басын шауып тастады. Патшайым [[Питербородағы собор|Питерборо соборында]] жерленді, ал 1612 жылы Елизабет қайтыс болғаннан кейін Англия королі атанған [[I Джеймс (Англия королі)|Джеймс]]тың бұйрығымен Мария Стюарттың сүйегі [[Вестминстер аббатығы|Вестминстер аббаттығына]] мәңгілік қарсыласы I Елизабеттың қабірінің қасына көшірілді. == Некелері мен ұрпағы == *(1558) [[II Франсуа]], [[Франции монархтарының тізімі|Франции патшасы]] *(1565) [[Генри Стюарт, Дарнли лорды]] **[[I Джеймс (Англия патшасы)|Джеймс VI]] ұлы, [[Шотландии патшалығы|Шотландия]] патшасы (1567—1625), кейіннен [[Британ аралдарының монархтарының тізімі|Англия патшасы]] I Джеймс (1603—1625). *(1567) [[Джеймс Хепберн, 4-Ботвелл графы]] **Егіздер (1568) == Тағы қараңыз == * [[Франция дофиндерінің тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://www.royal.uk Мария Стюарттың өмірбаяны жайлы Ұлыбритания үкіметінің сайтында] *[http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm Мария Стюарттың тарихының сипаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080324045524/http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_8.htm |date=2008-03-24 }} *[http://www.maria-stuart.ru Мария Стюарт: патшайымның портреті — көркемөнерде, тарихта, қазіргі уақыттағы бейнесі] [[Санат:Стюарттар]] [[Санат:Шотландия королдері]] 83l2rm0huv5voz12sdoyv1hb7zdfx72 4 537752 3646001 3645795 2026-08-24T05:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3646001 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96732" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 732] | data-sort-value="1108" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1108] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="86628" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 86 628] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84054" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 054] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55566" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 566] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49073" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 073] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="35205" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 35 205] | data-sort-value="60" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="23032" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 23 032] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="22801" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 22 801] | data-sort-value="221" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 221] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="19910" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 19 910] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17257" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 257] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16072" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 072] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13765" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 765] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11542" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 542] | data-sort-value="59" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 59] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10155" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 155] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8383" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8383] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8208" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8208] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7952" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7952] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4520" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4520] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4456" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4456] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3767" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3767] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3295" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3295] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3147" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3147] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2931" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2931] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2470" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2470] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2147" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2147] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2009" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2009] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1612" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1612] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1548" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1548] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1177" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1177] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1092" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1092] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1018" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1018] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="730" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 730] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 622] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="619" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 619] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="596" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 596] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="560" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 560] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="517" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 517] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] b0srskz8lznhdod7uspi1l2jr82s7h8 0 569321 3646225 3630490 2026-08-24T10:06:30Z Jako2588 184916 3646225 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ==Сипаттама== Рахманов сарқырамасы Шығыс Қазақстан облысы, рақмат көлінің маңында орналасқан. 2265 метр биіктікте шағын теңіздік (мұздық кейіптегі) бұлақ ағатын, атаусыз өзеншік орналасқан. Дәл осындай екі атаусыз тау арқылы терең жылғада ағып өте отырып, ол Рахманов көліне келіп құяды. Жылға түбінің жоғарғы бөлігі қатты қыңырлы болып (15 градусқа дейін), ал төменгісі – сәл кілтелі (15-20 градусқа дейін) келеді. Жартастардың бүйірлерінде құламалығы 35 градусқа дейін жетеді. Жылға қалың жапырақты ну орманмен жабындалған, оның төбесінен арналы үйінділерде өсетін альпі көгалы мен шөбі жайылып жатыр. Мықты да, алқапты, оңайлықпен бұзылмайтын таулар бір-бірінен сәл қашықтықта (10 нан 30 м дейін) болатын, бұлақ сулары иірмелі сарқырамалар арқылы ағып өтетін, тік сынды, қатты құламалы қабырғалары бар үш биік ойықты құрайды. Сарқырама ені шағын ғана, орташа алғанда, шамамен 1 м. Кемер қабырғалары құралай ағатын сарқырама есесінен жылтырланған, ал сарқырама негіздемелерінде (түрлердің мықтылығына орай), сәл иіліңкі, сумен тежелген ойықтар пайда болған. ==Cілтеме== http://conf.rating.kz/kk/page/10298{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] 3st26xmbbv2nxb7tku2yt5w66nk4i1c 3646239 3646225 2026-08-24T10:33:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3595743 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ==Сипаттама== 2265 метр биіктікте шағын теңіздік (мұздық кейіптегі) бұлақ ағатын, атаусыз өзеншік орналасқан. Дәл осындай екі атаусыз тау арқылы терең жылғада ағып өте отырып, ол Рахманов көліне келіп құяды. Жылға түбінің жоғарғы бөлігі қатты қыңырлы болып (15 градусқа дейін), ал төменгісі – сәл кілтелі (15-20 градусқа дейін) келеді. Жартастардың бүйірлерінде құламалығы 35 градусқа дейін жетеді. Жылға қалың жапырақты ну орманмен жабындалған, оның төбесінен арналы үйінділерде өсетін альпі көгалы мен шөбі жайылып жатыр. Мықты да, алқапты, оңайлықпен бұзылмайтын таулар бір-бірінен сәл қашықтықта (10 нан 30 м дейін) болатын, бұлақ сулары иірмелі сарқырамалар арқылы ағып өтетін, тік сынды, қатты құламалы қабырғалары бар үш биік ойықты құрайды. Сарқырама ені шағын ғана, орташа алғанда, шамамен 1 м. Кемер қабырғалары құралай ағатын сарқырама есесінен жылтырланған, ал сарқырама негіздемелерінде (түрлердің мықтылығына орай), сәл иіліңкі, сумен тежелген ойықтар пайда болған. ==Cілтеме== http://conf.rating.kz/kk/page/10298{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Алфавит бойынша сарқырамалар]] 7bj3vwhu92a9tr7xsn6h5mogonfjp9p 0 569328 3646025 3612267 2026-08-24T05:39:18Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646025 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бұрынғы ерлер гимназиясы''' — 1894 жылы 282 адамға арналған ерлер гимназиясы ашылды. Азамат соғысы жылдарында бұл ғимаратта ақ гвардияшылар атаманы Б.В.Анненковтың 2-ші сібірлік корпусы орналасты. Көтеріліс нәтижесінде 30 қарашадан 1 желтоқсанға қараған түні ол көтерілісшілермен алынып, мұнда Әскери-революциялық комитет орналасты. 1934 жылы бұл ғимаратта мұғалімдер институты, ал 1937 жылдан бастап педагогикалық институт болды. Қазіргі уақытта ҚазМЗА оқу ғимараты орналасқан. Ол екі қабатты жақтауларында тереңдетілер ризалиттер орнатылған ғимарат. Ғимараттың орталығында карнизі бар шығыңқы бөлік бар. Оталық ризалиттің терезесі және төменгі қабаттың басты фасады арка тәріздес ретінде жасалған, ал жоғары қабатты бұрышты, жоғары жағында бұратылған сызықтар бар. Қабаттар шығыңқы жолақпен бөлінген. Орталық қасбет дөңес қаламалы. Төле және бүйір қас беттері тегістеліп сыланған. Ғимарат жоспар бойынша дұрыс емес "П" әріпі тәріздес. Бөлменің орташа биіктігі - 6,05 м. Іргетасы - кесектасты, таспалы. Қабырғалар кірпіштен, үш кірпіштен соң, ағаш бөлгіштер салынған. Шатыры темірден, терезелері екі қабатты. Орналасуы:Семей қ., Абай көшесі, 94.<ref>http://conf.rating.kz/kk/page/10159 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112184823/http://conf.rating.kz/kk/page/10159 |date=2016-11-12 }}</ref> Маңызы: Сәулет және тарих ескерткіші ретінде мемлекет қорғауына алынған, ғасырдан астам уақыт бойы ғылым мен білім ордасы қызметін атқарып келеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4j1noi97hgji9p8b77xamb6untxxmrs 3646028 3646025 2026-08-24T05:42:01Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3612267 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бұрынғы ерлер гимназиясы''' — 1894 жылы 282 адамға арналған ерлер гимназиясы ашылды. Азамат соғысы жылдарында бұл ғимаратта ақ гвардияшылар атаманы Б.В.Анненковтың 2-ші сібірлік корпусы орналасты. Көтеріліс нәтижесінде 30 қарашадан 1 желтоқсанға қараған түні ол көтерілісшілермен алынып, мұнда Әскери-революциялық комитет орналасты. 1934 жылы бұл ғимаратта мұғалімдер институты, ал 1937 жылдан бастап педагогикалық институт болды. Қазіргі уақытта ҚазМЗА оқу ғимараты орналасқан. Ол екі қабатты жақтауларында тереңдетілер ризалиттер орнатылған ғимарат. Ғимараттың орталығында карнизі бар шығыңқы бөлік бар. Оталық ризалиттің терезесі және төменгі қабаттың басты фасады арка тәріздес ретінде жасалған, ал жоғары қабатты бұрышты, жоғары жағында бұратылған сызықтар бар. Қабаттар шығыңқы жолақпен бөлінген. Орталық қасбет дөңес қаламалы. Төле және бүйір қас беттері тегістеліп сыланған. Ғимарат жоспар бойынша дұрыс емес "П" әріпі тәріздес. Бөлменің орташа биіктігі - 6,05 м. Іргетасы - кесектасты, таспалы. Қабырғалар кірпіштен, үш кірпіштен соң, ағаш бөлгіштер салынған. Шатыры темірден, терезелері екі қабатты. Орналасуы:Семей қ., Абай көшесі, 94.<ref>http://conf.rating.kz/kk/page/10159 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161112184823/http://conf.rating.kz/kk/page/10159 |date=2016-11-12 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pigl7et4wiuyhcqjq7r625aihrc0mjo 0 569329 3646241 3630489 2026-08-24T10:34:10Z Jako2588 184916 3646241 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}}Халықаралық бағдаршам күні. 1914 жылы болған оқиғаға байланысты 5 тамыз күні атап өтіледі. Осы күні АҚШ-тың Огайо штатындағы Кливленд қаласында заманауи құрылғылардың алғашқы үлгілері пайда болды. Оның қызыл және жасыл шамдары болды, ал түстерін ауыстырған кезде дыбыс сигналын шығарып тұрды. Не дегенмен, ең алғашқы бағдаршамды британдық Джей Найт 19-ғасырда-ақ ойлап тапқан . Бұл аппарат 1868 жылы Лондон парламенті ғимаратының алдына орнатылды. Үш жылдан кейін бағдаршам өздігінен жарылып, полиция қызметкерін жарақаттады. Бұл оқиғадан кейін бағдаршам 50 жылға ұмытылып, тек 1910 жылы екі түсі бар алғашқы автоматты бағдаршам құрылғысы патенттелді. Қазіргі қолданыстағы үш түсті бағдаршамдарды алғаш рет 1920 жылы Детройт пен Нью-Йорк қалаларының тұрғындары көрді. Уақыт өте келе құрылғылар Америка мен Еуропаның түрлі қалаларында кең қолданыла бастады. <ref>http://inform.kz/en/5-tamyz-kazakparat-kuntizbesi-atauly-kunder-okigalar-esimder_a2484365 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104204922/http://inform.kz/en/5-tamyz-kazakparat-kuntizbesi-atauly-kunder-okigalar-esimder_a2484365 |date=2016-11-04 }}</ref> 0t1z47w06wta5v978tnkbdcsi98yj1o 0 569344 3646236 3288766 2026-08-24T10:32:25Z Jako2588 184916 3646236 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фотобиореактор''' дегеніміз фототрофтық микроорганизмдерді өсіруге жарықты қолданатын биореактор. Осы организмдер жарықты, көмірқышқыл газын қолдана отырып, мүктердің, макробалдырлардың, микробалдырлардың, цианобактреиялардың, күлгін бактериялардың биомассасын алады. Фотобиореактордың жасанды қоршаған ортасы нақты микроорганизмге арналған жағдайларды реттеп отырады. Осылайша, фотобиореактор табиғаттағы кез-келген жерден қарағанда микроорганизмдердің әлдеқайда жоғары өсуін береді. Фотосинтез процесі үшін жарық, көмірқышқыл газы, су және бейорганикалық тұздар қажет. Температура диапазоны 20-30°С, қоректік орта құрамында азот, фосфор, темір, кремний сияқты бейорганикалық тұздар болуы қажет. ''Ашық жүйелер'' Ашық жүйе ретінде әлі де табиғи ашық тоған немесе жасанды тоған қолданылады. Ол жерде культуралды суспензияға қажет көмірқышқыл газы, жарық бар. ''Жабық жүйелер'' Жабық жүйеде судың булануы, ластануы, бөгде заттардың түсуі сияқты мәселелер шешілді. Заманауи фотобииореакторлар стерильді, аз энергияны талап етеді. Фотобиореакторлардың қолдану аясы: микробалдырлар биомассасын алуда, ауыл шаруашылығында, балық шаруашылығында, тамақ өнеркәсібінде, биоотын алуда қолданылады. Қарапайым түрде: фотобиореактор - жарықпен жұмыс істейтін биологиялық өсіру аппараты. dgxi2gqh6gh54j7egdp3qjn9umepnv7 3646237 3646236 2026-08-24T10:32:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:Жүсіп Жарқынай ХББ|Жүсіп Жарқынай ХББ]] соңғы нұсқасына қайтарды 3288766 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фотобиореактор''' дегеніміз фототрофтық микроорганизмдерді өсіруге жарықты қолданатын биореактор. Осы организмдер жарықты, көмірқышқыл газын қолдана отырып, мүктердің, макробалдырлардың, микробалдырлардың, цианобактреиялардың, күлгін бактериялардың биомассасын алады. Фотобиореактордың жасанды қоршаған ортасы нақты микроорганизмге арналған жағдайларды реттеп отырады. Осылайша, фотобиореактор табиғаттағы кез-келген жерден қарағанда микроорганизмдердің әлдеқайда жоғары өсуін береді. Фотосинтез процесі үшін жарық, көмірқышқыл газы, су және бейорганикалық тұздар қажет. Температура диапазоны 20-30°С, қоректік орта құрамында азот, фосфор, темір, кремний сияқты бейорганикалық тұздар болуы қажет. ''Ашық жүйелер'' Ашық жүйе ретінде әлі де табиғи ашық тоған немесе жасанды тоған қолданылады. Ол жерде культуралды суспензияға қажет көмірқышқыл газы, жарық бар. ''Жабық жүйелер'' Жабық жүйеде судың булануы, ластануы, бөгде заттардың түсуі сияқты мәселелер шешілді. Заманауи фотобииореакторлар стерильді, аз энергияны талап етеді. Фотобиореакторлардың қолдану аясы: микробалдырлар биомассасын алуда, ауыл шаруашылығында, балық шаруашылығында, тамақ өнеркәсібінде, биоотын алуда қолданылады. 4l8d31bm60rcxtebqxttjb0qvkol90q 0 569363 3646227 3643539 2026-08-24T10:14:49Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646227 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мөрлі жүзік''' — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т. б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландыру үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Барлық мөрлі жүзіктер ою-өрнекпен безендірілген. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. «Хат берген даулы жерге мөр басатын, Қолында қызыл алтын жүзігі бар» (Қазақ эпосы, Алматы, [[1958]], 485-б.).<ref>Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі, «Сардар» баспа үйі, Алматы, [[2012]], 312-б. ISBN 978-601-7174-29-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b6xne8o15snmsmtewiyp6j9nrlil5rk 3646238 3646227 2026-08-24T10:33:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:Coffee86|Coffee86]] соңғы нұсқасына қайтарды 3643539 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мөрлі жүзік''' — ертедегі хан-сұлтандардың, би, әскер басы, т. б. дәрежелі кісілердің бір нәрсені куәландыру үшін мөр басатын арнаулы жүзігі. Ондай жүзіктің көзінде әдейі құйылған таңба болады. Мөрлі жүзік туралы қазақ эпостарында айтылады, өткен ғасырдың басында қолданудан шығып қалған. «Хат берген даулы жерге мөр басатын, Қолында қызыл алтын жүзігі бар» (Қазақ эпосы, Алматы, [[1958]], 485-б.).<ref>Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі, «Сардар» баспа үйі, Алматы, [[2012]], 312-б. ISBN 978-601-7174-29-3</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} f5xjsc11qoaf8ujxx8vu411txxb78ru 0 569410 3646243 3642603 2026-08-24T10:37:51Z Jako2588 184916 3646243 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} '''Халықаралық [[волейбол]] федерациясы FIVB — әлемдік волейболды басқарушы құрылым, оған 220 ұлттық федерациялар кіреді. Бас бөлімі швейцарияның [[Лозанна]] қаласында орналасқан.Қазіргі кезде ұйымның президенті Ари Граса Фильо Тарихы Ұйым 20 сәуір 1947 жылы [[Париж]] қаласында құрылды. 1940-шы жылдардың соңында [[волейбол]] қаумдастығы халықаралық басшы орган қалыптастыру үшін алғашқы қадамдар жасады. Олардың Халықаралық [[волейбол]] федерациясының құруының бастапқы ниеті ол осы спорт түрінен әлем чемпионатын ұйымдастыру. Поль Либо осы ұйымның бірінші президенті болып сайланған. Сол жылдары ресми түрде халқаралық деңгейде ойынның ережелері қабылданған . Сонымен қатар ойын ережелерін жетілдіру мақсатында арнайы коммисия құрған . Халықаралық волейбол федерациясының ресми тілдері ол [[ағылшын]] , [[француз]], [[орыс]] ,испан,[[қытай]], [[араб]] тілдері . <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Международная_федерация_волейбола</ref> oejf5vs8hf2a6qcze96zvzibm25kzfc 0 569413 3646253 3397568 2026-08-24T10:59:21Z Jako2588 184916 3646253 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Эпидпаротит Мысқыл – көбіне шықшыт бездерінің, басқа бездердің және орталық нерв жүйесінің зақымдануымен сипатталатын жұқпалы ауру. Мысқылды аурулардың «дербес нозологиялық түрі» деп ғалымдар арасында бірінші бөлген Гиппократ . Қоздырғышы - фильтрленуші вирус. Ол сыртқы ортаға төзімсіз, жоғары температураға, ультракүльгін сәулелердің әсеріне шыдамсыз, дезерітінділерден тез өледі. Эпидемиологиясы: Таралу жолы – ауа – тамшылы жол, және эпидпаротит адамның сілекейі шашыраған ыдыс- аяқ, ойыншықтар және басқа заттар арқылы жұғады. Сезімталдық – 5-12 жас аралығы. Маусымдылық - қыс және көктем. Патогенезі.Қоздырғыш шырышты қабықтарға түсіп, көбейеді де қан арқылы (вирусемия) барлық ағзаға тарайды. Вирустың ерекшелігі - ол лимфа және жүйке жүйесіне жақын жүреді. Сондықтан, орталық нерв жүйесін және лимфа бездерді (шықшыт, жынысты, асқазан асты, кеуде т.б. бездерді) таңдап зақымдайды. Вирус зақымдаған мүшелерде көбейіп, олардың қабыну процестерін қоздырады. Аурудың клиникалық көріністері бірінші күні бірден немесе біртіндеп пайда болады. 8-9 күндері адам ағзасында антидене титрі керекті мөлшерде пайда болып, қабыну процессі төмендей бастайды. Осыған байланысты адам сауыға бастайды. Аурудан кейін тұрақты иммунитет пайда болады. Клиникалық көріністері. Жасырын кезеңі 11-21 күн. Ауру кенеттен басталады. Біріншіден уытталу белгілері пайда болады, олар: дене қызуы 38-39° дейін көтеріледі, баланың үйқысы бұзылады, тәбеті төмендейді, қалтырау, менингеалдық белгілер, бұлшық еттердің ауырсынуы, шықшыт бездері қабынады, стенон өзегінің ісінуі және қызаруы пайда болады. Филатов белгісі пайда болады: пальпация кезінде құлақ сырғалығының алды және арты ауырсынады. Аурудың дер кезеңінде уытталу белгілерінен басқа аурудың негізгі сипаттама белгілері пайда болады: шайнағанда, жұтынғанда – ауырсыну сезім. Әуелі бір жағы қабынады, кейде екі жағы да қабынуы мүмкін. Қабынған без ауырсынады, қатты иленген қамыр тәріздес, ісінгеннен - құлақтын алдындағы және артындағы шұңқырды толтырады, осыған байланысты ауруды «доңызша» деп атағанды естуге болады, ісік үстіндегі тері қатайған, түсі өзгеріссіз, евстахий түтігі және құлақ өзегі басылуына байланысты бала дұрыс естімейді, құлағында шу пайда болады. Ісіну процессі 8-10 күні мүлде жойылады. Тіл асты сілекей безі қабынғанда (сублингвит) – тіл асты ісінеді, тіл үстінде – ақ жақпа пайда болады. Кейбір жағдайларда жақ асты безі қабынады (субмаксиллит). Осы кезде жақ астында қатты иленген қамыр тәріздес ісік пайда болады. Алдын алу: шаралардың бірі белсенді иммунизация. Ол « Тримовакс» вакцинасымен бала 12 айға толғанда өткізіледі. Ауру баланы 9 күнге оңашалау керек. Күнделік және қортынды залалсыздандыру өткізілмейді; тек бөлмені желдетіп тұру, дезерітінді қосып бөлменің ылғалды жинауын өткізу, маскілі тәртіп сақтау керек. Тығыз қарым – қатынаста болған адамдарды анықтау, карантин 21 күнге салынады, 11-21 күндері күнделік бақылау өткізіледі (термометрия, шықшыт бездерді тексеру, уытталу белгілерді анықтау, ауыз қуысының шырышты қабықтарын тексеру). Күтім. Сілекей бездерінің секрециясы төмендеуіне байланысты ауыз қуысының күтімі өткізіледі. Панкреатит дамуында мейіркеш науқастың төсек тәртібін және диетасын сақтауын тексеріп тұруы абзал. Орхит кезінде бала арқасында жату тиіс және мейіркеш суспензорий кию және төсек тәртібін сақтау бойынша бақылау өткізеді. Эпидемиялық паротит — сілекей бездерін зақымдайтын жұқпалы вирустық ауру. 5fnznbok6vc0zyy0a78tcw8xozozlbt 0 569538 3646051 2491263 2026-08-24T06:10:49Z Jadr 1988 184252 3646051 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Майон жаңартауы Филиппин мемлекетіндегі Альбай Биколь аумағындағы Лусон аралында орналасқан.Майон-белсенді жанартау. Легаспи қаласының солтүстік-батысында 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Жанартау мінсіз конус пішінді. Майон жанартауын вулканологтар стратожанартау тобына жатқызады. Стратожанартау-қатқан лавалық тасқындар мен борпылдақ материалдардың жиынтығынан құралған көпқабатты құрылыс. Майон жанартауы Еуразия және Филиппин плиталарының шекарасында, плиталардың шектесу аймағында орналасқан. Жанартау шыңы теңіз деңгейінен 2421 м биіктікте тұр. Ал оның радиусы 48 шақырымды құрайды. Майон жанартауы жалпы аумағы 6 га құрайтын бес муниципалитет пен үш қаланың ортасында орналасқан. Бұл жанартау базальтты-андеитты жанартауларға жатады. Майонның ең алғаш атқылауы 1616 жылы тіркелді. Жанартау пирокластикалық лава ағындарының әсерінен пайда болған. Майон жанартауының ең ірі атқылауы 1814 жылы 1 ақпанда тіркелген. Осы атқылау салдарынан Сагзава қаласы түгел жойылып, 1200-ден астам адам көз жұмған. Жанартадың 1993 жылғы атқылауы нәтижесінде 79 адам қайтыс болды. Тарихы мен қаупіЕң жойқын атқылауы: 1814 жылы болды. Ол кезде лава астында тұтас бір қала қалды.Соңғы жағдайлар: Жанартау жиі оянып, маңайдағы тұрғындарды қауіпсіз жерге көшіру жұмыстары жүргізіліп тұрады. [[Сурет:1443455304 l.jpg|нобай]] ol5ses0sgwjz403lw9ios8hr55wz6v0 3646052 3646051 2026-08-24T06:11:37Z Jadr 1988 184252 3646052 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Майон жаңартауы Филиппин мемлекетіндегі Альбай Биколь аумағындағы Лусон аралында орналасқан.Майон-белсенді жанартау. Легаспи қаласының солтүстік-батысында 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Жанартау мінсіз конус пішінді. Майон жанартауын вулканологтар стратожанартау тобына жатқызады. Стратожанартау-қатқан лавалық тасқындар мен борпылдақ материалдардың жиынтығынан құралған көпқабатты құрылыс. Майон жанартауы Еуразия және Филиппин плиталарының шекарасында, плиталардың шектесу аймағында орналасқан. Жанартау шыңы теңіз деңгейінен 2421 м биіктікте тұр. Ал оның радиусы 48 шақырымды құрайды. Майон жанартауы жалпы аумағы 6 га құрайтын бес муниципалитет пен үш қаланың ортасында орналасқан. Бұл жанартау базальтты-андеитты жанартауларға жатады. Майонның ең алғаш атқылауы 1616 жылы тіркелді. Жанартау пирокластикалық лава ағындарының әсерінен пайда болған. Майон жанартауының ең ірі атқылауы 1814 жылы 1 ақпанда тіркелген. Осы атқылау салдарынан Сагзава қаласы түгел жойылып, 1200-ден астам адам көз жұмған. Жанартадың 1993 жылғы атқылауы нәтижесінде 79 адам қайтыс болды. Тарихы мен қаупі Ең жойқын атқылауы: 1814 жылы болды. Ол кезде лава астында тұтас бір қала қалды.Соңғы жағдайлар: Жанартау жиі оянып, маңайдағы тұрғындарды қауіпсіз жерге көшіру жұмыстары жүргізіліп тұрады. [[Сурет:1443455304 l.jpg|нобай]] hz0ix3rorrtzbtlruu9o5748apvt8ox 3646058 3646052 2026-08-24T06:16:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Jasik Uzakbai|Jasik Uzakbai]] соңғы нұсқасына қайтарды 2491263 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Майон жаңартауы Филиппин мемлекетіндегі Альбай Биколь аумағындағы Лусон аралында орналасқан.Майон-белсенді жанартау. Легаспи қаласының солтүстік-батысында 15 шақырым қашықтықта орналасқан. Жанартау мінсіз конус пішінді. Майон жанартауын вулканологтар стратожанартау тобына жатқызады. Стратожанартау-қатқан лавалық тасқындар мен борпылдақ материалдардың жиынтығынан құралған көпқабатты құрылыс. Майон жанартауы Еуразия және Филиппин плиталарының шекарасында, плиталардың шектесу аймағында орналасқан. Жанартау шыңы теңіз деңгейінен 2421 м биіктікте тұр. Ал оның радиусы 48 шақырымды құрайды. Майон жанартауы жалпы аумағы 6 га құрайтын бес муниципалитет пен үш қаланың ортасында орналасқан. Бұл жанартау базальтты-андеитты жанартауларға жатады. Майонның ең алғаш атқылауы 1616 жылы тіркелді. Жанартау пирокластикалық лава ағындарының әсерінен пайда болған. Майон жанартауының ең ірі атқылауы 1814 жылы 1 ақпанда тіркелген. Осы атқылау салдарынан Сагзава қаласы түгел жойылып, 1200-ден астам адам көз жұмған. Жанартадың 1993 жылғы атқылауы нәтижесінде 79 адам қайтыс болды. [[Сурет:1443455304 l.jpg|нобай]] sol8dg7eo1k65bh4dlj9a0u3ms5dz3k 0 569654 3646078 3623479 2026-08-24T06:28:46Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646078 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Robert Brown.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Браун Роберт''' - (Brown, Robert) (1773 – 1858), ағылшын ботанигi, 1773 жылы 21 желтоқсанда Монтроузда (Шотландия) дүниеге келдi. Абердинск және Эдинбург университеттерiнде (1789 – 1795) медицинадан бiлiм алады. Бес жыл бойы Британ армиясында хирургтың ассистентi болып жұмыс iстедi. 1798 жылы Лондонда Корольдiк қоғамының президентi Дж.Бэнкспен танысып, кейiннен оның ұсынысы бойынша 1801 жылы Австралияға баратын экспедицияға қатысуға шақырылды. 1805 жылы 4000 астам түрлi өсiмдiктер коллекциясымен Англияға оралды. 1810 жылы Австралия флорасына арналған еңбегi жарық көрдi. Сол жылы Бэнкстың жеке кiтапханашысы болды. Ол қайтыс болғаннан кейiн 1820 жылы оның кiтапханасы және барлық коллекциялары мұра етуi бойынша Броунға өмiр бойы иеленуге берiлдi. 1827 жылы ол олардың бәрiн Британ музейiне тапсырып, оның ботаника бөлiмiнiң сақтаушысы болды. 1849 жылдан 1853 жылға дейiн Броун Линнеевск қоғамының президентi болды. Әскери дәрігер болып жұмыс істеді, кейін өзін толығымен ботаника ғылымына арнады. Броунның негiзгi еңбектерi морфология мен өсiмдiктер систематикасына арналған. Ғалым алғаш рет тұқым шоғыры құрылымын жазып шықты, ашық тұқымды және жабық тұқымды өсiмдiктер арасындағы ерекшелiктi (1825ж.) орнатты, жоғарғы сортты өсiмдiктердегi жыныстық тозаңдану процесiн байқады. Бөлшектердiң табиғатын микроскоппен бақылап, тыныштықтағы суда олардың кез келген жаққа бейберекет қозғалыс жасайтынын (1827ж.) байқады. Сонымен қатар, кез-келген басқа бөлшектердiң де суспензиясы дәл сондай сипатта екенiн көрсеттi. Бұл құбылыс кейiннен броундық қозғалыс деген атқа ие болды. 1831 жылы Броун өсiмдiк клеткасының ядросын зерттеп жазды. Броун 1858 жылы 10 маусымда Лондонда қайтыс болды. ==Дереккөздер== *http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170531095110/http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html |date=2017-05-31 }} [[Санат:Ботаника]] [[Санат:Медицина]] sjoromqjkppnfa6ypdt1gq9e89pecve 3646085 3646078 2026-08-24T06:31:38Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3623479 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Robert Brown.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Браун Роберт''' - (Brown, Robert) (1773 – 1858), ағылшын ботанигi, 1773 жылы 21 желтоқсанда Монтроузда (Шотландия) дүниеге келдi. Абердинск және Эдинбург университеттерiнде (1789 – 1795) медицинадан бiлiм алады. Бес жыл бойы Британ армиясында хирургтың ассистентi болып жұмыс iстедi. 1798 жылы Лондонда Корольдiк қоғамының президентi Дж.Бэнкспен танысып, кейiннен оның ұсынысы бойынша 1801 жылы Австралияға баратын экспедицияға қатысуға шақырылды. 1805 жылы 4000 астам түрлi өсiмдiктер коллекциясымен Англияға оралды. 1810 жылы Австралия флорасына арналған еңбегi жарық көрдi. Сол жылы Бэнкстың жеке кiтапханашысы болды. Ол қайтыс болғаннан кейiн 1820 жылы оның кiтапханасы және барлық коллекциялары мұра етуi бойынша Броунға өмiр бойы иеленуге берiлдi. 1827 жылы ол олардың бәрiн Британ музейiне тапсырып, оның ботаника бөлiмiнiң сақтаушысы болды. 1849 жылдан 1853 жылға дейiн Броун Линнеевск қоғамының президентi болды. Броунның негiзгi еңбектерi морфология мен өсiмдiктер систематикасына арналған. Ғалым алғаш рет тұқым шоғыры құрылымын жазып шықты, ашық тұқымды және жабық тұқымды өсiмдiктер арасындағы ерекшелiктi (1825ж.) орнатты, жоғарғы сортты өсiмдiктердегi жыныстық тозаңдану процесiн байқады. Бөлшектердiң табиғатын микроскоппен бақылап, тыныштықтағы суда олардың кез келген жаққа бейберекет қозғалыс жасайтынын (1827ж.) байқады. Сонымен қатар, кез-келген басқа бөлшектердiң де суспензиясы дәл сондай сипатта екенiн көрсеттi. Бұл құбылыс кейiннен броундық қозғалыс деген атқа ие болды. 1831 жылы Броун өсiмдiк клеткасының ядросын зерттеп жазды. Броун 1858 жылы 10 маусымда Лондонда қайтыс болды. ==Дереккөздер== *http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170531095110/http://kitaphana.kz/ru/downloads/referatu-na-kazakskom/240-fizika/2993-brayn.html |date=2017-05-31 }} [[Санат:Ботаника]] [[Санат:Медицина]] piepe7yfeaek14cmn95wdfih3t6xe7k 0 569923 3646049 3635959 2026-08-24T06:09:18Z Jadr 1988 184252 3646049 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bitwa pod Legnicą (cropped1to1).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Лигниц түбіндегі шайқас''' - 1241 жылы 9 сәуір күні моңғолдардың Шығыс Еуропаға қарсы жүргізілген жорығы. 1222 және 1223 жж. шапқыншылықтардан кейін Шығыс Еуропаға жорық жасау жоспарланды. Айта кететіні, Еуропада жаулап алынған жерлер Жошының еншісіне өтетіндігі алдын ала шешіліп қойған мәселе еді. Жошының өлімінен кейін бұл жерлерге оның ұлы Бату иелік ететін болды. Осылайша, бұл істегі негізгі рөл Батуға көшті. Жорыққа [[Шыңғыс хан]] әулетінен Батудан басқа, оның немере інілері:Үгедейдің ұлы Гүйік, Төленің ұлы Мөңке, сондай-ақ Шағатайдың ұлдары Бандар мен Қадан қатысты. Бұл жорықта Бату бас қолбасшы деген атаққа ие болып, оған көмекшілікке бұған дейін Шығыс Еуропада болып қайтқан, сондықтан жергілікті жағдаймен жақсы таныс Сүбедей бекітілді. Цзинь кампаниясы аяқталған кейін 1235 ж. өткен құрылтайда осы мәселелер шешілді. Қауіп-қатер бұлтының алдымен өз бастарына төнетіндігінен қаперсіз орыс князьдарының өзара алауыздығын тыймағандығы моңғолдарға жақсы белгілі болатын. Әулие Владимирдің алаңғасар мұрагерлері Қалқада алған ащы сабақты тез ұмытқан болса керек. Бір ұштығын Сүбедей ұстаған моңғолдардың барлау ісі таяуда жүргізілетін әскери қимылдардың нысаны болған Шығыс Еуропамен ғана шектелмеді. Ол өзінің суық қолын қиырдағы батыс жеріне де жүгіртіп үлгерген-ді. Бату алдымен оырс князьдарын ойсырата талқандап, оларды толық бағындырып және ауыр алым-салықтың астында қалдырғаннан кейін ғана тыл үшін қам жеемстен, Еуропаның қалған бөлігін жаулап алуға алаңсыз кірісе бастады. Бұл үшін саяси жағдай да оң қабақ танытып тұрғандай болды. Себебі Еуропа елдерінің әміршілері шеті көрінбейтін ұрыс - таласқа белшесінен батты, ал папа болса, өзінің атақ - беделін пайдаланып, Азиядан шыққан ортақ жауларға қарсы күш біріктірудің орнына, салмақты шешімін айтпай, жайбасарлық танытты. Моңғол әскері Карпатқа жеткенде Бату шақырған әскери кеңестің отырысында көсемдер Еуропаға ендеп кіру жөнінде шешім қабылдады. Бұған сылтау да табылса керек. [[Мажарстан|Венгрия]] осыған дейін моңғолдардан қашып үлгерген қыпшақтардың ханы Құтан мен оның 40 000 нөкерін қанатының астына алған еді. Моңғолдар болса, оларды меншігіндегі құлдары және борышкерлері санайтын. Бату венгр королі IV Белаға қол астына жасырынған қыпшақтарды қайтармаса, соғыс ашатынын айтып, талап қойды. Бела талапты орындамай, дау қарудың көмегімен шешілетін болды. Айта кететіні, моңғолдар қапталдарында жатжұрттық қарулы күштерді қалдырудың қауіптілігін ескере отырып, Венгриямен көршілес елдерге де шапқыншылық жасады. Себебі, бұл елдердің моңғолдарға достық ниет танытпасы анық еді. Моңғол жасақтары бірде-барлауға, бірде-тонауға Польша жеріне Киев түбінен аттандырылып отырған. Олардың бірі - 1240 ж. Люблинге дейін жетіп, Галлиция арқылы Киевке мол олжамен оралған. Екіншісі - Сандомирді тонап, Краковқа таяғанда сәтсіздікке ұшырыған болатын. Демек, оң жақ қаптал мықты қолдауға зәру. Осы мақсатқа екі мықты жасақ бөлінді, бірі - Польшаға, екіншісі - Силезия Моравияға. Сол жақтан қалқалау үшін тап осындай жасақ Трансильвания арқылы аттандырылған. Негізгі күш Батудың жеке қолбасшылығымен Киев түбінен қысқа жолмен Карпатты асып өтіп, Будапештке шабуылдамақ. Қос бүйірдегі жасақтардың қимылы негізгі күштің осы қорғаныс шебін бұзып өтуін жеңілдетуі тиіс болатын. Аталған жоспар бойынша "бүйірдегі жасақтар негізгі күшке Венгрияда қосылуы керек" деп шешілді. Аталмыш міндеттердің барлығы сәтті орындалды. Польшаға басып кіретін Бандар ханзада басшылық еткен жасақ Шидлов түбінде поляктарды ойсырата жеңеді. Осыдан кейін қарсы моңғолдар Краков қаласын басып алып, өртеді де, Одер өзенінен өтіп, Бреславльді шабуылдауға аттанды. Тұрғындардың өздері қаланы өртеп, тастап кеткен болатын. Бірақ қаланың ішкі қамалына жасырынған халық табанды қарсылық көрсетті. Өздеріне қарсы Лигниц маңындағы Кацбах өзенінде қалың қол жасақталап жатқаны туралы мәлімет алған Бандар Бреславльдің ішкі қамалын қоршаудан босатып, екі жасақтың күшін жаудың 30 000 адамнан тұратын әскеріне қарсы жұмылдырды. 1241 ж. 9 сәуірде Лигниц маңында болған қиян - кескі ұрыста немістер мен поляктар рыцарьлығының жұлдызы сөнді. Бұл шайқас пен екі күннен кейін болған Шайо өзеніндегі шайқас моңғолдардың Орталық Еуропаға жолын ашып, олардың әскери айла-шарғысы мен басымдығын көрсетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. «11000 қызықты деректер».</ref> [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] mloxni0wgbcylqe535804f25nrccgp3 3646059 3646049 2026-08-24T06:16:26Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Sagzhan|Sagzhan]] соңғы нұсқасына қайтарды 3635959 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Bitwa pod Legnicą (cropped1to1).jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Лигниц түбіндегі шайқас''' - 1241 жылы 9 сәуір күні моңғолдардың Шығыс Еуропаға қарсы жүргізілген жорығы. 1222 және 1223 жж. шапқыншылықтардан кейін Шығыс Еуропаға жорық жасау жоспарланды. Айта кететіні, Еуропада жаулап алынған жерлер Жошының еншісіне өтетіндігі алдын ала шешіліп қойған мәселе еді. Жошының өлімінен кейін бұл жерлерге оның ұлы Бату иелік ететін болды. Осылайша, бұл істегі негізгі рөл Батуға көшті. Жорыққа [[Шыңғыс хан]] әулетінен Батудан басқа, оның немере інілері:Үгедейдің ұлы Гүйік, Төленің ұлы Мөңке, сондай-ақ Шағатайдың ұлдары Бандар мен Қадан қатысты. Бұл жорықта Бату бас қолбасшы деген атаққа ие болып, оған көмекшілікке бұған дейін Шығыс Еуропада болып қайтқан, сондықтан жергілікті жағдаймен жақсы таныс Сүбедей бекітілді. Цзинь кампаниясы аяқталған кейін 1235 ж. өткен құрылтайда осы мәселелер шешілді. Қауіп-қатер бұлтының алдымен өз бастарына төнетіндігінен қаперсіз орыс князьдарының өзара алауыздығын тыймағандығы моңғолдарға жақсы белгілі болатын. Әулие Владимирдің алаңғасар мұрагерлері Қалқада алған ащы сабақты тез ұмытқан болса керек. Бір ұштығын Сүбедей ұстаған моңғолдардың барлау ісі таяуда жүргізілетін әскери қимылдардың нысаны болған Шығыс Еуропамен ғана шектелмеді. Ол өзінің суық қолын қиырдағы батыс жеріне де жүгіртіп үлгерген-ді. Бату алдымен оырс князьдарын ойсырата талқандап, оларды толық бағындырып және ауыр алым-салықтың астында қалдырғаннан кейін ғана тыл үшін қам жеемстен, Еуропаның қалған бөлігін жаулап алуға алаңсыз кірісе бастады. Бұл үшін саяси жағдай да оң қабақ танытып тұрғандай болды. Себебі Еуропа елдерінің әміршілері шеті көрінбейтін ұрыс - таласқа белшесінен батты, ал папа болса, өзінің атақ - беделін пайдаланып, Азиядан шыққан ортақ жауларға қарсы күш біріктірудің орнына, салмақты шешімін айтпай, жайбасарлық танытты. Моңғол әскері Карпатқа жеткенде Бату шақырған әскери кеңестің отырысында көсемдер Еуропаға ендеп кіру жөнінде шешім қабылдады. Бұған сылтау да табылса керек. [[Мажарстан|Венгрия]] осыған дейін моңғолдардан қашып үлгерген қыпшақтардың ханы Құтан мен оның 40 000 нөкерін қанатының астына алған еді. Моңғолдар болса, оларды меншігіндегі құлдары және борышкерлері санайтын. Бату венгр королі IV Белаға қол астына жасырынған қыпшақтарды қайтармаса, соғыс ашатынын айтып, талап қойды. Бела талапты орындамай, дау қарудың көмегімен шешілетін болды. Айта кететіні, моңғолдар қапталдарында жатжұрттық қарулы күштерді қалдырудың қауіптілігін ескере отырып, Венгриямен көршілес елдерге де шапқыншылық жасады. Себебі, бұл елдердің моңғолдарға достық ниет танытпасы анық еді. Моңғол жасақтары бірде-барлауға, бірде-тонауға Польша жеріне Киев түбінен аттандырылып отырған. Олардың бірі - 1240 ж. Люблинге дейін жетіп, Галлиция арқылы Киевке мол олжамен оралған. Екіншісі - Сандомирді тонап, Краковқа таяғанда сәтсіздікке ұшырыған болатын. Демек, оң жақ қаптал мықты қолдауға зәру. Осы мақсатқа екі мықты жасақ бөлінді, бірі - Польшаға, екіншісі - Силезия Моравияға. Сол жақтан қалқалау үшін тап осындай жасақ Трансильвания арқылы аттандырылған. Негізгі күш Батудың жеке қолбасшылығымен Киев түбінен қысқа жолмен Карпатты асып өтіп, Будапештке шабуылдамақ. Қос бүйірдегі жасақтардың қимылы негізгі күштің осы қорғаныс шебін бұзып өтуін жеңілдетуі тиіс болатын. Аталған жоспар бойынша "бүйірдегі жасақтар негізгі күшке Венгрияда қосылуы керек" деп шешілді. Аталмыш міндеттердің барлығы сәтті орындалды. Польшаға басып кіретін Бандар ханзада басшылық еткен жасақ Шидлов түбінде поляктарды ойсырата жеңеді. Осыдан кейін қарсы моңғолдар Краков қаласын басып алып, өртеді де, Одер өзенінен өтіп, Бреславльді шабуылдауға аттанды. Тұрғындардың өздері қаланы өртеп, тастап кеткен болатын. Бірақ қаланың ішкі қамалына жасырынған халық табанды қарсылық көрсетті. Өздеріне қарсы Лигниц маңындағы Кацбах өзенінде қалың қол жасақталап жатқаны туралы мәлімет алған Бандар Бреславльдің ішкі қамалын қоршаудан босатып, екі жасақтың күшін жаудың 30 000 адамнан тұратын әскеріне қарсы жұмылдырды. 1241 ж. 9 сәуірде Лигниц маңында болған қиян - кескі ұрыста немістер мен поляктар рыцарьлығының жұлдызы сөнді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Ұлы Императорлар. – Алматы: «Аруна» баспасы. «11000 қызықты деректер».</ref> [[Санат:Алтын Орда шайқастары]] me62f21g6m3xcaio1ldstzdnhxe50h2 0 569961 3646038 3643695 2026-08-24T05:52:00Z Jadr 1988 184252 3646038 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Сипаттама Джонатана Свифттің Гулливер шығармасында — Ноттенгемпширадағы шағын байдың баласы, бес ұлдың үшіншісі. Сонымен қатар ол Кембриджде үш жыл оқып және де, төрт жыл хирургтің оқуын оқыған. Ол кеме бортында жүргенде, оның қызығушылығы саяхатқа бұрылды. Бірақ өкінішке орай ол кеме бортында өзінің медециналық қаблетін танытта алмады. Үш жарым жыл қызыметінен кейін ол Мери Бертонға үйленемін деп шешті. (Достарының кеңесі бойынша). Бірақ ол қаржылық жағынан қысылғаннан кейін, ол бірнеше рет теңізге шықты. Лэмюэльдің тіл үйренуге керемет қабілеті бар. Ол дәрігерлік істі ерекше сүйеді, бірақ барлығына қарайтын болсақ, ол көбінесе теңіз, кеме істеріне үлкен көңіл бөледі. Ол ісіне мұқият, тіпті өте шыншыл адам. Ол көрермен алдында өзін ұсқынсыз немесе өте күлкілі етіп көрсетуге ұялмайды. Ешқандай кемістігі жоқ, мұқият, отанының патриоты. Достық қарым-қатынасқа жақсы болғанымен, махаббат мәселелеріне келгенде суық. Бұл ретте оны ойшыл деп айту қиын, ол өткір ойға ие емес. Әрдайм ынталы, жігерлі. Ол автордың аузынан мазақ етіліп шыққан сөздерді, байыппен айтады. «Гулливер» тегін жиі ауыспалы мағынасында қолдана бермейді. Бұл «Алпауыт» дегенді білдіреді. Сыни тұрғыдан Гулливер кәдімгі адамның бойымен бірдей болғанымен, лилипуттар үшін ол алып адам. Бірақ Бробдингнегте өзі лилипутқа айналды. Шығарманың мәні Бұл кітап тек қызықты ертегі емес, сол кездегі қоғамның кемшілігін, адамдардың мінезін сынға алған өткір сатира. Қазақша аудармаларын балалар мен жасөспірімдерге арналған кітапханалардан немесе интернеттегі электронды кітап сайттарынан оқуға болады. Дереккөз Джонотана Свифт "Путешествие Гулливера" Алматы 2012 op0wsaancc0dyv2p4m5aeayzsp336ds 3646039 3646038 2026-08-24T05:52:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Султабаева Гульнара|Султабаева Гульнара]] соңғы нұсқасына қайтарды 3643695 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Сипаттама Джонатана Свифттің Гулливер шығармасында — Ноттенгемпширадағы шағын байдың баласы, бес ұлдың үшіншісі. Сонымен қатар ол Кембриджде үш жыл оқып және де, төрт жыл хирургтің оқуын оқыған. Ол кеме бортында жүргенде, оның қызығушылығы саяхатқа бұрылды. Бірақ өкінішке орай ол кеме бортында өзінің медециналық қаблетін танытта алмады. Үш жарым жыл қызыметінен кейін ол Мери Бертонға үйленемін деп шешті. (Достарының кеңесі бойынша). Бірақ ол қаржылық жағынан қысылғаннан кейін, ол бірнеше рет теңізге шықты. Лэмюэльдің тіл үйренуге керемет қабілеті бар. Ол дәрігерлік істі ерекше сүйеді, бірақ барлығына қарайтын болсақ, ол көбінесе теңіз, кеме істеріне үлкен көңіл бөледі. Ол ісіне мұқият, тіпті өте шыншыл адам. Ол көрермен алдында өзін ұсқынсыз немесе өте күлкілі етіп көрсетуге ұялмайды. Ешқандай кемістігі жоқ, мұқият, отанының патриоты. Достық қарым-қатынасқа жақсы болғанымен, махаббат мәселелеріне келгенде суық. Бұл ретте оны ойшыл деп айту қиын, ол өткір ойға ие емес. Әрдайм ынталы, жігерлі. Ол автордың аузынан мазақ етіліп шыққан сөздерді, байыппен айтады. «Гулливер» тегін жиі ауыспалы мағынасында қолдана бермейді. Бұл «Алпауыт» дегенді білдіреді. Сыни тұрғыдан Гулливер кәдімгі адамның бойымен бірдей болғанымен, лилипуттар үшін ол алып адам. Бірақ Бробдингнегте өзі лилипутқа айналды. Дереккөз Джонотана Свифт "Путешествие Гулливера" Алматы 2012 j198s1268h5z4jrdktdwsbmnnzhbsio 0 570213 3646021 3612245 2026-08-24T05:36:32Z Jadr 1988 184252 бөлім қостым 3646021 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Акантокератодермия''' — жиі таралған тері пигментацияның бұзылуы. Акантокератодермияның ең жиі кездесетін белгісі - барқыт құрылымды тығыздалған терідегі қара дақтар. Бұл дақтар мойын, шынтақ, тізе, саусақтар мен тері қатпарлар арасында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар ерін, аяқ табанына әсер етуі мүмкін. Акантокератодермия преддиабет секілді каіпті ауруларға әкеп соқтыруы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолы әлі де медицина саласында зерттелуде. Терідегі дақтар сәтті емделуден кейін тез жойылады. Акантокератодермия әйелдер мен еркектерде де болады.Көбінесе артық салмақтағы адамдар,диабетпен немесе преддиабетпен ауыратын адамдар және қара нәсілді адамдарда жиі кездеседі. Этникалық топтар арасында туындау жиілігі; *Европалықтар мен кавказдықтарда 1% *Испандықтарда 6% *Афро-американдықтарда 13% *Үндістерде 34% Егер,салмағы қалыпты жағдайдан асып кетсе,аурудын туындау жиілігі барлығында бірдей болады. == Негізгі белгілері == •Терінің қалыңдауы •Барқыт тәрізді жұмсақ әрі тығыз аймақтар •Қара немесе қоңыр дақтар •Қышу немесе жағымсыз сезім болуы мүмкін == Себептері == Акантокератодермиялық дақтар,терінің эпидермальды жасушаларының көбеюінен пайда болады.Тері жасушалары қан құрамындағы инсулиннің көп мөлшерде бөлінуіне қатысты көбейеді.Кей жағдайларда тері жасушаларының көбеюі,дәрі-дәрмектердің әсерінен де туады. Басқа да мүмкін себептері; *қарын аденокарциномасы *бүйрекүсті безінің бұзылуы,мысалы, Аддисон ауруы *гипофиз функцияларының бұзылуы *Никотин қышқылдарының көп мөлшері == Емдеу жолдары == Акантокератодермия аурудың негізгі туындау себебіне қарсы шаралар қолдану арқылы емделеді.Егер,сізде артық салмақ болатын болса,дәрігер артық салмақты тастауды талап етеді және қан құрамындағы глюказаны тұрақты ұстауға көмектесетін дәрілер жазып береді. == Дереккөздер == <ref>Ашық энциклопедия</ref> domhx8bjwljq548w2md5590595a6vt3 3646023 3646021 2026-08-24T05:37:10Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2830429 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Акантокератодермия''' — жиі таралған тері пигментацияның бұзылуы. Акантокератодермияның ең жиі кездесетін белгісі - барқыт құрылымды тығыздалған терідегі қара дақтар. Бұл дақтар мойын, шынтақ, тізе, саусақтар мен тері қатпарлар арасында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар ерін, аяқ табанына әсер етуі мүмкін. Акантокератодермия преддиабет секілді каіпті ауруларға әкеп соқтыруы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолы әлі де медицина саласында зерттелуде. Терідегі дақтар сәтті емделуден кейін тез жойылады. Акантокератодермия әйелдер мен еркектерде де болады.Көбінесе артық салмақтағы адамдар,диабетпен немесе преддиабетпен ауыратын адамдар және қара нәсілді адамдарда жиі кездеседі. Этникалық топтар арасында туындау жиілігі; *Европалықтар мен кавказдықтарда 1% *Испандықтарда 6% *Афро-американдықтарда 13% *Үндістерде 34% Егер,салмағы қалыпты жағдайдан асып кетсе,аурудын туындау жиілігі барлығында бірдей болады. == Себептері == Акантокератодермиялық дақтар,терінің эпидермальды жасушаларының көбеюінен пайда болады.Тері жасушалары қан құрамындағы инсулиннің көп мөлшерде бөлінуіне қатысты көбейеді.Кей жағдайларда тері жасушаларының көбеюі,дәрі-дәрмектердің әсерінен де туады. Басқа да мүмкін себептері; *қарын аденокарциномасы *бүйрекүсті безінің бұзылуы,мысалы, Аддисон ауруы *гипофиз функцияларының бұзылуы *Никотин қышқылдарының көп мөлшері == Емдеу жолдары == Акантокератодермия аурудың негізгі туындау себебіне қарсы шаралар қолдану арқылы емделеді.Егер,сізде артық салмақ болатын болса,дәрігер артық салмақты тастауды талап етеді және қан құрамындағы глюказаны тұрақты ұстауға көмектесетін дәрілер жазып береді. == Дереккөздер == <ref>Ашық энциклопедия</ref> 3er4sofa3dolfnky8ivx7u4s8fwawe5 3646154 3646023 2026-08-24T07:43:20Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646154 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!--> '''Акантокератодермия''' — жиі таралған тері пигментацияның бұзылуы. Акантокератодермияның ең жиі кездесетін белгісі - барқыт құрылымды тығыздалған терідегі қара дақтар. Бұл дақтар мойын, шынтақ, тізе, саусақтар мен тері қатпарлар арасында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар ерін, аяқ табанына әсер етуі мүмкін. Акантокератодермия преддиабет секілді каіпті ауруларға әкеп соқтыруы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолы әлі де медицина саласында зерттелуде. Терідегі дақтар сәтті емделуден кейін тез жойылады. Акантокератодермия әйелдер мен еркектерде де болады.Көбінесе артық салмақтағы адамдар,диабетпен немесе преддиабетпен ауыратын адамдар және қара нәсілді адамдарда жиі кездеседі. Этникалық топтар арасында туындау жиілігі; *Европалықтар мен кавказдықтарда 1% *Испандықтарда 6% *Афро-американдықтарда 13% *Үндістерде 34% Егер,салмағы қалыпты жағдайдан асып кетсе,аурудын туындау жиілігі барлығында бірдей болады. == Себептері == Акантокератодермиялық дақтар,терінің эпидермальды жасушаларының көбеюінен пайда болады.Тері жасушалары қан құрамындағы инсулиннің көп мөлшерде бөлінуіне қатысты көбейеді.Кей жағдайларда тері жасушаларының көбеюі,дәрі-дәрмектердің әсерінен де туады. Басқа да мүмкін себептері; *қарын аденокарциномасы *бүйрекүсті безінің бұзылуы,мысалы, Аддисон ауруы *гипофиз функцияларының бұзылуы *Никотин қышқылдарының көп мөлшері == Емдеу жолдары == Акантокератодермия аурудың негізгі туындау себебіне қарсы шаралар қолдану арқылы емделеді.Егер,сізде артық салмақ болатын болса,дәрігер артық салмақты тастауды талап етеді және қан құрамындағы глюказаны тұрақты ұстауға көмектесетін дәрілер жазып береді. == Дереккөздер == <ref>Ашық энциклопедия</ref> jfvdxjzz4f46znoiebpi83pgs8jc9ts 3646164 3646154 2026-08-24T08:12:44Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2830429 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Акантокератодермия''' — жиі таралған тері пигментацияның бұзылуы. Акантокератодермияның ең жиі кездесетін белгісі - барқыт құрылымды тығыздалған терідегі қара дақтар. Бұл дақтар мойын, шынтақ, тізе, саусақтар мен тері қатпарлар арасында пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар ерін, аяқ табанына әсер етуі мүмкін. Акантокератодермия преддиабет секілді каіпті ауруларға әкеп соқтыруы мүмкін. Ең тиімді емдеу жолы әлі де медицина саласында зерттелуде. Терідегі дақтар сәтті емделуден кейін тез жойылады. Акантокератодермия әйелдер мен еркектерде де болады.Көбінесе артық салмақтағы адамдар,диабетпен немесе преддиабетпен ауыратын адамдар және қара нәсілді адамдарда жиі кездеседі. Этникалық топтар арасында туындау жиілігі; *Европалықтар мен кавказдықтарда 1% *Испандықтарда 6% *Афро-американдықтарда 13% *Үндістерде 34% Егер,салмағы қалыпты жағдайдан асып кетсе,аурудын туындау жиілігі барлығында бірдей болады. == Себептері == Акантокератодермиялық дақтар,терінің эпидермальды жасушаларының көбеюінен пайда болады.Тері жасушалары қан құрамындағы инсулиннің көп мөлшерде бөлінуіне қатысты көбейеді.Кей жағдайларда тері жасушаларының көбеюі,дәрі-дәрмектердің әсерінен де туады. Басқа да мүмкін себептері; *қарын аденокарциномасы *бүйрекүсті безінің бұзылуы,мысалы, Аддисон ауруы *гипофиз функцияларының бұзылуы *Никотин қышқылдарының көп мөлшері == Емдеу жолдары == Акантокератодермия аурудың негізгі туындау себебіне қарсы шаралар қолдану арқылы емделеді.Егер,сізде артық салмақ болатын болса,дәрігер артық салмақты тастауды талап етеді және қан құрамындағы глюказаны тұрақты ұстауға көмектесетін дәрілер жазып береді. == Дереккөздер == <ref>Ашық энциклопедия</ref> 3er4sofa3dolfnky8ivx7u4s8fwawe5 0 570493 3646156 3640247 2026-08-24T07:48:48Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646156 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ!--> '''Аружан Джазильбекова''' — актриса, модель. 1986 жылы 25 ақпанда Алматы қаласында өмірге келген. №105 халықаралық лингвистикалық гимназияны, Қазақстанның менеджмент институтын, экономика және стратегиялық болжау институтын (КИМЭП халықаралық журналистика факультеті, 2003—2007) бітірген. 2004 жылғы Ford Models Supermodel of the World конкурсының жеңімпазы. Финал қорытындысы бойынша, қатысқан 50 елдің, 10 үздік қатарына енді. Аружан, әлемдік кутюрье және Еуропаның ең жарқын подиумдарында жұмыс істеген. Жергілікті «Advertising» журналының шеф-редакторы және PR-менеджері ретінде жұмыс атқарған. 2010 жылы "Качели любви" атты қазақстандық режиссер Тоқтар Қарсақбаевтың картинасында басты рөлін орындау үшін киноиндустрияға шақырылды. Осы фильмнен бастап, Аружанның киноиндустрияда шеңбері кеңейіп, аты таныла басталды. Кейін, «Асель, достары мен құрбылары» жастар телесериалында, Аружан басты рөлге ие болған. [[Егор Кончаловский]]дің «Астана махаббатым менің» атты киносында басты рөлдердің бірінде сомдаған. * 2017 — Алтын Орда * 2016 — [[Анаға апарар жол]] * 2015 — Свадьба на троих * 2015 — Рэкетир 2: Возмездие * 2015 — Оралу * 2014 — Ограбление по-казахски * 2014 — Свободные птицы * 2014 — Хранители солнца * 2012 — Спасатель * 2010 — Асель, достары мен құрбылары * 2010 — Качели любви == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * https://brod.kz/persons/arujan_djazilbekova/ * http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/299198/works/ dfn33yw27x3nkaz2ismpnkp2v4hhaj7 3646163 3646156 2026-08-24T08:12:34Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:Султабаева Гульнара|Султабаева Гульнара]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640247 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аружан Джазильбекова''' — актриса, модель. 1986 жылы 25 ақпанда Алматы қаласында өмірге келген. №105 халықаралық лингвистикалық гимназияны, Қазақстанның менеджмент институтын, экономика және стратегиялық болжау институтын (КИМЭП халықаралық журналистика факультеті, 2003—2007) бітірген. 2004 жылғы Ford Models Supermodel of the World конкурсының жеңімпазы. Финал қорытындысы бойынша, қатысқан 50 елдің, 10 үздік қатарына енді. Аружан, әлемдік кутюрье және Еуропаның ең жарқын подиумдарында жұмыс істеген. Жергілікті «Advertising» журналының шеф-редакторы және PR-менеджері ретінде жұмыс атқарған. 2010 жылы "Качели любви" атты қазақстандық режиссер Тоқтар Қарсақбаевтың картинасында басты рөлін орындау үшін киноиндустрияға шақырылды. Осы фильмнен бастап, Аружанның киноиндустрияда шеңбері кеңейіп, аты таныла басталды. Кейін, «Асель, достары мен құрбылары» жастар телесериалында, Аружан басты рөлге ие болған. [[Егор Кончаловский]]дің «Астана махаббатым менің» атты киносында басты рөлдердің бірінде сомдаған. * 2017 — Алтын Орда * 2016 — [[Анаға апарар жол]] * 2015 — Свадьба на троих * 2015 — Рэкетир 2: Возмездие * 2015 — Оралу * 2014 — Ограбление по-казахски * 2014 — Свободные птицы * 2014 — Хранители солнца * 2012 — Спасатель * 2010 — Асель, достары мен құрбылары * 2010 — Качели любви == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтеме == * https://brod.kz/persons/arujan_djazilbekova/ * http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/post/299198/works/ lfx7gysrzp09obom19g5wd6xv31i9vx 0 570583 3646045 3607858 2026-08-24T06:06:56Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646045 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Лямблиоз — (Lamblіa іntestіnalіs) ішекті қоздыратын, фекальды – оральды механизм арқылы берілетін, латенттік және жедел түрлерінде өтетін, көбінесе ащы ішектің зақымдануымен сипатталатын антропонозды [[ауру]]. == Аурудың белгілері == °Іштің кебуі мен шұрылдауы °Кіндік тұсының ауыруы °Жүрек айну және тәбеттің төмендеуі °Іш өту (диарея) немесе іш қату °Әлсіздік және терінің бозаруы == Тарихи мәліметтер == Ең бірінші аурудың қоздырғышын іші өтіп жүрген балалардың ішегінен бөліп алған орыс ғалымы Д.Ф. Лямбль (1859-шы жыл) болды. 1888-ші жылы француз ғалымы Бланхард қоздырғышты лямблия деп атауды ұсынған. == Этиологиясы == Қоздырғышы – Lamblіa іntestіnalіs (Gіardіa). Вегетативті және цисталық түрлері бар. Вегетативті түрі – трофозоит, алмұрт тәрізді: алдыңғы бөлігі дөңгелек, артқы бөлігі үшкір құйрықты болып келеді. Трофозоит ұзындығы 9-18 мкм, ені 5-10 мкм. Вентральді бөлігінде түтік тәрізді фибрилден тұратын «сорғыш дискі» болады. Денесі цитоплазмалық мембранамен жабылған. Ядросында ірі кариосома мен біркелкі хромосома жиынтығы болады. 4 жұп талшығы болады: алдыңғы, бүйір, орталық, құйрықтық, олар 2 симметриялы топта жиналады. Лямблиялардың энергетикалық алмасуы анаэробты типпен жүреді. Цисталар дұрыс емес сопақша пішінді, ұзындығы 8-14 мкм, ені 6-8 мкм. Екі контурлы тығыз қабығы, екі немесе төрт ядролары, ұзын талшықтар түйіні болады. Сыртқы ортада төзімсіз. == Лямблиоз патогенезі == Белсенді «қабырғалық» асқорыту жүретін ащы ішектің микробүрлерінің (микроворсинка) щеткалы жиегінде орналаса отырып, трофозоит орталық талшығының көмегімен сорғыш дискісімен қоректік заттардың гидролиз өнімдерін сорып алады. Паразиттердің көпшілігі ащы ішектің бастапқы бөлігінде болады, ортасында азаяды, ал дистальды бөлігінде бір-бір түрден кездеседі. Ішектің эпителиальді жасушаларының микрожарақаттанулары болады. Кей жағдайларда 1 см2 жерде 1 млн. паразиттер орналасуы мүмкін. Лямблияның ащы ішектің бойында таралуы және ішектің әртүрлі бөліктеріндегі бүрлерінде орналасу ерекшеліктері қабырғалық асқорытудың белсенділігіне тәуелді болып келеді. Майдың, майда еритін дірумендердің, цианокобаламинның, D-ксилозаның сіңірілуі бұзылады. Көмірсулардың гидролизі бұзылғаннан соң, ішекте ашу үрдістері дамиды, аэробты микрофлораның саны көбейеді, дисбиоз дамиды. Рецепторларды тітіркендіру әсерінен ішектің перистальтикасы күшейеді, өт шығару жолдарының дискинезиясы дамиды. Патогенездің негізгі механизмі паразиттердің алмасу заттарының макроағзаға токсико-аллергиялық әсері болып табылады. Лямблиялар жергілікті IgA түзілуін тежейді, сондықтан эпителиальды қабықшаның әртүрлі аллергендердің өткізгіштігі жоғарылайды. Тоқ ішекте тіршілік жағдайы қолайсыз болғандықтан, лямблиялар ол жерде инцистелінеді. Цисталар нәжіспен сыртқа шығады. == Эпидемиологиясы == Инфекция көзі – адам. Минимальды жұқтыру дозасы 10–100 циста. Науқас залалданғаннан кейін 9–12-ші күндерден бастап цисталарды сыртқы ортаға бөледі. Цисталардың бөліну белсенділігі диарея басылғаннан кейін өршиді, осы кезеңде 1 г нәжісте 1,8 млн. циста анықталады. Берілу механизмі фекальды-оральды. Берілу жолдары: алиментарлы, су арқылы, тұрмыстық-қатынастық. Негізгі берілу жолы — су арқылы. Цисталар суда ұзақ уақыт бойы сақталады (4–20°С температурада 3 айға дейін). Цисталар хлорға тұрақты. Суды хлормен залалсыздандыру лямблияларға әсер етпейді, сондықтан аурудың су арқылы таралуы қауіпті. Контактілі – тұрмыстық жол балалар мекемелеріне аса тән. Тағам арқылы берілу жолы маңызды емес. Шыбындар, тарақандар ауруды таратуға көмектеседі. Олардың ішектерінде қоздырғыш 8 күнге дейін сақталуы мүмкін. Лямблиоздың клиникалық көріністері полиморфты, ағзаның иммунды жүйесіне байланысты, жекеше болып табылады. Көбінесе субклиникалық, көмескі түрлері кездеседі. Аурудың өршуіне иммунды тапшылық, ферментативті бұзылыстар, жедел ішек инфекциялары, антибиотиктерді көп қолдану, дисбактериоз себеп болады. Инкубациялық кезең 7–28 күн, көбінесе 2 апта. Ең жиі кездесетін симптом: асқорыту жолының жоғарғы бөлігінің қызметінің бұзылуы, негізінен асқазан (48%), сирек ащы ішектің асқорытуы симптомдары (35%), сирек өт бөлу жүйесі (19%). Лямблиоздың ішектік түрінің ерте кезеңіне тән симптомдар: айқын диспепсиялық синдром, кекірік, қыжыл, тәбеттің төмендеуі, ішекте толғақ тәрізді ауыру сезімі, ішектің кебуі, құрылдауы. Науқастың тілі жабындымен жамылған, эпигастрий аймағында ауыр сезімі анықталады. Энтерит пен стеаторея көріністері болады. Нәжіс тәулігіне 3–4 рет, сулы консистенциялы, жағымсыз иісті, көпіршіктенген болады, қан қосындылары болмайды. Жедел кезеңінде ауру жақсы емделінеді, 1–4 аптаның аралығында клиникалық көріністері жойылады. Егер науқас этиотропты ем қабылдамаса, иммунды жетіспеушілік фонында ауру созылмалы түріне ауысып, айлар–жылдарға созылуы мүмкін. Ұзаққа созылған үрдіс науқастың салмағын жоғалтуына себеп болады. Ауру өршіген кезде әлсіздік, бастың ауыруы, диспепсиялық бұзылыстар, гастродуоденит көріністері байқалады. Балалар мазасыз болады, әр түрлі аллергиялық көріністер, терінің қышуы, бронхиальді астма дамуы мүмкін. Науқастарда гастриттің, дуодениттің, энтериттің, сирек энтероколиттің, өт жолдарының дискинезиясының, панкреатиттің, нейроциркуляторлы дистонияның, ағзаның сенсибилизациясының бейнелері болады. Бактериалды инфекция қосылғанда, клиникасы ауыр түрде болады. == Диагностикасы == Асқазан-ішек жолының ауруларының барлық себептерін анықтағаннан кейін, лямблиозға күмәндану керек. Лабораториялық әдістің негізгі жолы – нәжістен, дуоденальді ішектен микроскопия арқылы вегетативті түрлерін, цисталарын анықтау. ИФА жүргізуге болады, бірақ бұл әдіс паразитологиялық зерттеу арқылы дәлелденуі тиіс. == Лямблиоз емі == Лямблиозға қарсы препараттар: Метронидазол 0,25 г. х 3 рет, 5-10 күн. Тинидазол 2 г. ауыз арқылы бір рет, балаларға 50-75 мг/кг Макмирор 400 мг х 2-3 рет, 7 күн, балаларға 15 мг/кг х 2 рет, 7 күн. Альбендазол (немазол) балаларға 10 мг/кг, 7 күн, ересектерге 400 мг х 2 рет, 7 күн. Тиберал 1,5 мг 2 күн. Нимморазол, орнидазол, секнидазол. == Профилактикасы (алдын алу) == Эпидемиологиялық қадағалау, індетке қарсы және алдын алу шаралары амебиаздағыдай болады. Хлорлы дезинфекциялық заттар лямблияның цистасын өлтіре алмайды, 3% лизол өте тиімді. Суды қайнату арқылы цистаны өлтіреді. Санитарлық ағарту жұмыстарын жүргізу. == Дереккөздер == http://kazmedic.kz/archives/2722 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406073808/http://kazmedic.kz/archives/2722 |date=2016-04-06 }} cviwvsxgfmk2qs82gqks6gbbizpnaks 3646048 3646045 2026-08-24T06:07:51Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3601922 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Лямблиоз — (Lamblіa іntestіnalіs) ішекті қоздыратын, фекальды – оральды механизм арқылы берілетін, латенттік және жедел түрлерінде өтетін, көбінесе ащы ішектің зақымдануымен сипатталатын антропонозды [[ауру]]. == Тарихи мәліметтер == Ең бірінші аурудың қоздырғышын іші өтіп жүрген балалардың ішегінен бөліп алған орыс ғалымы Д.Ф. Лямбль (1859-шы жыл) болды. 1888-ші жылы француз ғалымы Бланхард қоздырғышты лямблия деп атауды ұсынған. == Этиологиясы == Қоздырғышы – Lamblіa іntestіnalіs (Gіardіa). Вегетативті және цисталық түрлері бар. Вегетативті түрі – трофозоит, алмұрт тәрізді: алдыңғы бөлігі дөңгелек, артқы бөлігі үшкір құйрықты болып келеді. Трофозоит ұзындығы 9-18 мкм, ені 5-10 мкм. Вентральді бөлігінде түтік тәрізді фибрилден тұратын «сорғыш дискі» болады. Денесі цитоплазмалық мембранамен жабылған. Ядросында ірі кариосома мен біркелкі хромосома жиынтығы болады. 4 жұп талшығы болады: алдыңғы, бүйір, орталық, құйрықтық, олар 2 симметриялы топта жиналады. Лямблиялардың энергетикалық алмасуы анаэробты типпен жүреді. Цисталар дұрыс емес сопақша пішінді, ұзындығы 8-14 мкм, ені 6-8 мкм. Екі контурлы тығыз қабығы, екі немесе төрт ядролары, ұзын талшықтар түйіні болады. Сыртқы ортада төзімсіз. == Лямблиоз патогенезі == Белсенді «қабырғалық» асқорыту жүретін ащы ішектің микробүрлерінің (микроворсинка) щеткалы жиегінде орналаса отырып, трофозоит орталық талшығының көмегімен сорғыш дискісімен қоректік заттардың гидролиз өнімдерін сорып алады. Паразиттердің көпшілігі ащы ішектің бастапқы бөлігінде болады, ортасында азаяды, ал дистальды бөлігінде бір-бір түрден кездеседі. Ішектің эпителиальді жасушаларының микрожарақаттанулары болады. Кей жағдайларда 1 см2 жерде 1 млн. паразиттер орналасуы мүмкін. Лямблияның ащы ішектің бойында таралуы және ішектің әртүрлі бөліктеріндегі бүрлерінде орналасу ерекшеліктері қабырғалық асқорытудың белсенділігіне тәуелді болып келеді. Майдың, майда еритін дірумендердің, цианокобаламинның, D-ксилозаның сіңірілуі бұзылады. Көмірсулардың гидролизі бұзылғаннан соң, ішекте ашу үрдістері дамиды, аэробты микрофлораның саны көбейеді, дисбиоз дамиды. Рецепторларды тітіркендіру әсерінен ішектің перистальтикасы күшейеді, өт шығару жолдарының дискинезиясы дамиды. Патогенездің негізгі механизмі паразиттердің алмасу заттарының макроағзаға токсико-аллергиялық әсері болып табылады. Лямблиялар жергілікті IgA түзілуін тежейді, сондықтан эпителиальды қабықшаның әртүрлі аллергендердің өткізгіштігі жоғарылайды. Тоқ ішекте тіршілік жағдайы қолайсыз болғандықтан, лямблиялар ол жерде инцистелінеді. Цисталар нәжіспен сыртқа шығады. == Эпидемиологиясы == Инфекция көзі – адам. Минимальды жұқтыру дозасы 10–100 циста. Науқас залалданғаннан кейін 9–12-ші күндерден бастап цисталарды сыртқы ортаға бөледі. Цисталардың бөліну белсенділігі диарея басылғаннан кейін өршиді, осы кезеңде 1 г нәжісте 1,8 млн. циста анықталады. Берілу механизмі фекальды-оральды. Берілу жолдары: алиментарлы, су арқылы, тұрмыстық-қатынастық. Негізгі берілу жолы — су арқылы. Цисталар суда ұзақ уақыт бойы сақталады (4–20°С температурада 3 айға дейін). Цисталар хлорға тұрақты. Суды хлормен залалсыздандыру лямблияларға әсер етпейді, сондықтан аурудың су арқылы таралуы қауіпті. Контактілі – тұрмыстық жол балалар мекемелеріне аса тән. Тағам арқылы берілу жолы маңызды емес. Шыбындар, тарақандар ауруды таратуға көмектеседі. Олардың ішектерінде қоздырғыш 8 күнге дейін сақталуы мүмкін. Лямблиоздың клиникалық көріністері полиморфты, ағзаның иммунды жүйесіне байланысты, жекеше болып табылады. Көбінесе субклиникалық, көмескі түрлері кездеседі. Аурудың өршуіне иммунды тапшылық, ферментативті бұзылыстар, жедел ішек инфекциялары, антибиотиктерді көп қолдану, дисбактериоз себеп болады. Инкубациялық кезең 7–28 күн, көбінесе 2 апта. Ең жиі кездесетін симптом: асқорыту жолының жоғарғы бөлігінің қызметінің бұзылуы, негізінен асқазан (48%), сирек ащы ішектің асқорытуы симптомдары (35%), сирек өт бөлу жүйесі (19%). Лямблиоздың ішектік түрінің ерте кезеңіне тән симптомдар: айқын диспепсиялық синдром, кекірік, қыжыл, тәбеттің төмендеуі, ішекте толғақ тәрізді ауыру сезімі, ішектің кебуі, құрылдауы. Науқастың тілі жабындымен жамылған, эпигастрий аймағында ауыр сезімі анықталады. Энтерит пен стеаторея көріністері болады. Нәжіс тәулігіне 3–4 рет, сулы консистенциялы, жағымсыз иісті, көпіршіктенген болады, қан қосындылары болмайды. Жедел кезеңінде ауру жақсы емделінеді, 1–4 аптаның аралығында клиникалық көріністері жойылады. Егер науқас этиотропты ем қабылдамаса, иммунды жетіспеушілік фонында ауру созылмалы түріне ауысып, айлар–жылдарға созылуы мүмкін. Ұзаққа созылған үрдіс науқастың салмағын жоғалтуына себеп болады. Ауру өршіген кезде әлсіздік, бастың ауыруы, диспепсиялық бұзылыстар, гастродуоденит көріністері байқалады. Балалар мазасыз болады, әр түрлі аллергиялық көріністер, терінің қышуы, бронхиальді астма дамуы мүмкін. Науқастарда гастриттің, дуодениттің, энтериттің, сирек энтероколиттің, өт жолдарының дискинезиясының, панкреатиттің, нейроциркуляторлы дистонияның, ағзаның сенсибилизациясының бейнелері болады. Бактериалды инфекция қосылғанда, клиникасы ауыр түрде болады. == Диагностикасы == Асқазан-ішек жолының ауруларының барлық себептерін анықтағаннан кейін, лямблиозға күмәндану керек. Лабораториялық әдістің негізгі жолы – нәжістен, дуоденальді ішектен микроскопия арқылы вегетативті түрлерін, цисталарын анықтау. ИФА жүргізуге болады, бірақ бұл әдіс паразитологиялық зерттеу арқылы дәлелденуі тиіс. == Лямблиоз емі == Лямблиозға қарсы препараттар: Метронидазол 0,25 г. х 3 рет, 5-10 күн. Тинидазол 2 г. ауыз арқылы бір рет, балаларға 50-75 мг/кг Макмирор 400 мг х 2-3 рет, 7 күн, балаларға 15 мг/кг х 2 рет, 7 күн. Альбендазол (немазол) балаларға 10 мг/кг, 7 күн, ересектерге 400 мг х 2 рет, 7 күн. Тиберал 1,5 мг 2 күн. Нимморазол, орнидазол, секнидазол. == Профилактикасы (алдын алу) == Эпидемиологиялық қадағалау, індетке қарсы және алдын алу шаралары амебиаздағыдай болады. Хлорлы дезинфекциялық заттар лямблияның цистасын өлтіре алмайды, 3% лизол өте тиімді. Суды қайнату арқылы цистаны өлтіреді. Санитарлық ағарту жұмыстарын жүргізу. == Дереккөздер == http://kazmedic.kz/archives/2722 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406073808/http://kazmedic.kz/archives/2722 |date=2016-04-06 }} hrz1ivejrwywbmylaoqarbro1y86l24 0 570608 3646068 3641024 2026-08-24T06:22:58Z Jadr 1988 184252 3646068 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Marcel Pagnol 1931.jpg|thumb|]] Марсель Паньоль (фр. Marcel Pagnol, 28 ақпан 1895 жылы — 18 сәуір 1974 ж.) — атақты француз драматургі және кинорежиссері, Француз академиясының мүшесіне айналған бірінші кинематограф қайраткері (1946). Францияның Обань қаласында дүниеге келді. Құрылымы 1 Өмірбаяны 2 Ескертпе 3 Әдебиет Өмірбаяны 1895 жылы Марсельден 20 км шығысқа қарай Обань қаласында мектеп мұғалімі Жозеф Паньол және тігінші Огюстинаның отбасында дүниеге келген . Кейінірек, екі кіші ағайындылары және қарындасы, бүкіл отбасымен Марсельге қоныс аударды. 1910 жылы оның шешесі қайтыс болып, 1912 жылы әкесі қайтадан үйленеді. Келесі жылы Марсель Экс-ан- Прованс университетіне түседі де әдеби қызметті бастайды, бірақ бір жылдан кейін оны Бірінші дүниежүзілік майданға шақырады, алайда 1915 жылдың қаңтар айында әскери қызметке жарамсыз деп танылады. 1916 жылы Марсель Паньоль әкесінің еркіне қарсы үйленеді де, 1927 жылға дейін ағылшын тілінің оқытушысы болып жұмыс атқаратын Парижға кетіп қалады дейін. Француз астанасында ол жас жазушылармен танысады, ал Поль Нивуамен бірлесіп 1924 жылы &quot;Саудагерлер даңқымен&quot; пьесасын жазады. Жетістік оған тек 1928 жылы &quot;Топаз&quot; пьесасы құрылғаннан кейін ғана келіп жетті. 1930-шы жылдары ол кинокомпанию құрып, өзінің меншікті пьесасына негізделген марсельдік жұмысшылар туралы трилогия түсіреді(&quot;Мариус&quot;(1931), &quot;Фанни&quot; (1932) және &quot;Сезар&quot; (1936)), сондай-ақ &quot;Топаздың&quot; екі нұсқасын шығарады. 1938 жылы &quot;Наубайшының әйелі&quot; атты фильмі жарық көреді де, белгілі бір жетістікке ие болады. 1940 жылы &quot;Жер қазушының қызы&quot; фильмі елеулі оқиға болып табылды, ал 1946 жылы &quot;Наис&quot;. 1948 жылы ол &quot;Керемет диірмеші&quot; түрлі-түсті фильмін түсіріп, 1951 жылы —&quot;Топаздың&quot; үшінші нұсқасы жарық көрді. Паньолдің кинодағы соңғы жұмысы - Альфонс Додтың &quot;Менің диірменімнен хаттар&quot; әңгімесі бойыншатүсірілген (1954). 1955 жылы ол басқарушы болды, ал 1957 және 1966 жылдары Канн кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі атанды. 1946 жылы өзінің алты фильмінде түсірген актриса Жаклин Бувьеге екінші некемен үйленді (1920-2016). Марсель Паньол көптеген эсселер жазған, оған қоса өзінің 4 бөліктен тұратын &quot;Балалық шақ естеліктері&quot; атты автобиографиялық роман жазған:&quot;Әкемнің даңқы&quot;, &quot;Менің анамның сарайы&quot;, &quot;Құпиялар уақыты&quot;, &quot;Махаббат уақыты&quot;. Алғашқы екі бөлімі 1955 жылы басталды да 1957 жылы жарыққа шықты, үшінші бөлімі – 1960 жылы шықты. Төртінші, яғни аяқталмаған бөлімі автор қайтыс болғаннан кейін 1977 жылы оқырмандарға жол тартты. Роман Паньолдің Марсельде және қала сыртындағы &quot;Жаңа&quot; вилласында өткізілген балалық шағына арналып жазылған. 1990 жылы &quot;Әкемнің даңқы&quot; және &quot;Менің анамның сарайы&quot; бөлімдері Иван Робер режиссерінің арқасында көгілдір теледидар алдына көрсетілді. 1974 жылдың 18 сәуірінде белгілі режиссер әрі білімді драматург дүниеден озды. Ескертпелер: 1.&quot;Кругосвет&quot; энциклопедиясы. Паньоль, Марсель 2. Marcel Pagnol. Trivia Қолданылған әдебиеттер: 1. Bowles B. Marcel Pagnol : [ағл.]. — Manchester 2. University Press, 2012. — 280 p. — ISBN 978-0- 7190-7381- 6. sn37vlg0uygiu0g1w1ji5sccu3gm6bs 3646074 3646068 2026-08-24T06:25:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 2734968 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:Marcel Pagnol 1931.jpg|thumb|]] Марсель Паньоль (фр. Marcel Pagnol, 28 ақпан 1895 жылы — 18 сәуір 1974 ж.) — атақты француз драматургі және кинорежиссері, Француз академиясының мүшесіне айналған бірінші кинематограф қайраткері (1946). Құрылымы 1 Өмірбаяны 2 Ескертпе 3 Әдебиет Өмірбаяны 1895 жылы Марсельден 20 км шығысқа қарай Обань қаласында мектеп мұғалімі Жозеф Паньол және тігінші Огюстинаның отбасында дүниеге келген . Кейінірек, екі кіші ағайындылары және қарындасы, бүкіл отбасымен Марсельге қоныс аударды. 1910 жылы оның шешесі қайтыс болып, 1912 жылы әкесі қайтадан үйленеді. Келесі жылы Марсель Экс-ан- Прованс университетіне түседі де әдеби қызметті бастайды, бірақ бір жылдан кейін оны Бірінші дүниежүзілік майданға шақырады, алайда 1915 жылдың қаңтар айында әскери қызметке жарамсыз деп танылады. 1916 жылы Марсель Паньоль әкесінің еркіне қарсы үйленеді де, 1927 жылға дейін ағылшын тілінің оқытушысы болып жұмыс атқаратын Парижға кетіп қалады дейін. Француз астанасында ол жас жазушылармен танысады, ал Поль Нивуамен бірлесіп 1924 жылы &quot;Саудагерлер даңқымен&quot; пьесасын жазады. Жетістік оған тек 1928 жылы &quot;Топаз&quot; пьесасы құрылғаннан кейін ғана келіп жетті. 1930-шы жылдары ол кинокомпанию құрып, өзінің меншікті пьесасына негізделген марсельдік жұмысшылар туралы трилогия түсіреді(&quot;Мариус&quot;(1931), &quot;Фанни&quot; (1932) және &quot;Сезар&quot; (1936)), сондай-ақ &quot;Топаздың&quot; екі нұсқасын шығарады. 1938 жылы &quot;Наубайшының әйелі&quot; атты фильмі жарық көреді де, белгілі бір жетістікке ие болады. 1940 жылы &quot;Жер қазушының қызы&quot; фильмі елеулі оқиға болып табылды, ал 1946 жылы &quot;Наис&quot;. 1948 жылы ол &quot;Керемет диірмеші&quot; түрлі-түсті фильмін түсіріп, 1951 жылы —&quot;Топаздың&quot; үшінші нұсқасы жарық көрді. Паньолдің кинодағы соңғы жұмысы - Альфонс Додтың &quot;Менің диірменімнен хаттар&quot; әңгімесі бойыншатүсірілген (1954). 1955 жылы ол басқарушы болды, ал 1957 және 1966 жылдары Канн кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі атанды. 1946 жылы өзінің алты фильмінде түсірген актриса Жаклин Бувьеге екінші некемен үйленді (1920-2016). Марсель Паньол көптеген эсселер жазған, оған қоса өзінің 4 бөліктен тұратын &quot;Балалық шақ естеліктері&quot; атты автобиографиялық роман жазған:&quot;Әкемнің даңқы&quot;, &quot;Менің анамның сарайы&quot;, &quot;Құпиялар уақыты&quot;, &quot;Махаббат уақыты&quot;. Алғашқы екі бөлімі 1955 жылы басталды да 1957 жылы жарыққа шықты, үшінші бөлімі – 1960 жылы шықты. Төртінші, яғни аяқталмаған бөлімі автор қайтыс болғаннан кейін 1977 жылы оқырмандарға жол тартты. Роман Паньолдің Марсельде және қала сыртындағы &quot;Жаңа&quot; вилласында өткізілген балалық шағына арналып жазылған. 1990 жылы &quot;Әкемнің даңқы&quot; және &quot;Менің анамның сарайы&quot; бөлімдері Иван Робер режиссерінің арқасында көгілдір теледидар алдына көрсетілді. 1974 жылдың 18 сәуірінде белгілі режиссер әрі білімді драматург дүниеден озды. Ескертпелер: 1.&quot;Кругосвет&quot; энциклопедиясы. Паньоль, Марсель 2. Marcel Pagnol. Trivia Қолданылған әдебиеттер: 1. Bowles B. Marcel Pagnol : [ағл.]. — Manchester 2. University Press, 2012. — 280 p. — ISBN 978-0- 7190-7381- 6. f9olkk4d3bc1sj0e1zyha0rra8k1if8 0 571027 3646010 3640231 2026-08-24T05:23:06Z Jadr 1988 184252 бөлім қостым 3646010 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аграрлық ( диқаншылық ) діндер''' - ежелгі жер өңдеуші халықтардың еңбек өнімділігін арттыру үшін табиғат апаттарына жаратылыстан тыс күш арқылы әсер ету мақсатымен қолданылатын діни сиқыршылық сенімдер мен салттар жиынтығы. Аграрлық діндер егінге немесе үй жануарларына қауіп төндіретін қатерлерге (қуаңшылық, бұршақ ұру, қарашегіртке, малдың қырылуы және т.б) қарсы бағытталған сиқырлы әрекеттерге негізделген. Тарихи жағынан алғанда аграрлық діндерде матриархалдық және патриархалдық кешендерді ажыратуға болады. Аграрлық діндердің өте ежелгі кешені кетпенмен жер өңдеу дәуірінде пайда болған матриархалдық діндер болып табылады. Аграрлық діндердің бұл кешеніне құдайлардың әйелдерден құралуы, абыздық сословиенің болмауы тән. Матриархалдық аграрлық діндерге, мысалы, солтүстік американдық үндістер - ирокездердің дінін жатқызуға болады. Онда асыраушы рух маистың ( жүгерінің) рухы, бұршақтардың рухы және асқабақтың рухы қастерленген. Аналық - рулық құрылыстың ыдырауы және патриархалдық құрылыстың орнауы әйел құдайлардың орнына еркек құдайлардың пайда болуына себепші болды. Аграрлық діндерге ежелгі славян дінін және оның пантеондары: Велесті, Ярилоны, Джадь - құдайды, Перунды және т.с.с жатқызуға болады. Аграрлық діндердің патриархалдық комплексі таза күйінде сақталмаған, онда әрдайым матриархалдық аграрлық діндердің сарқыншақтары байқалып отырады. == Матриархалдық кешен (Кетпенмен жер өңдеу дәуірі) == •Құдайлардың аналық/әйелдік сипатта болуы. •Жер-ана, өсімдік пен су құдайларын қастерлеу. •Арнайы абыздық топтың (сословиенің) әлі қалыптаспауы. •Мысал: Солтүстік Америка үндістерінің (ирокездердің) жүгері (маис), бұршақ және асқабақ рухтарына табынуы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> p03lyxilgkpolquqvtlgnzttaaofta7 3646013 3646010 2026-08-24T05:24:43Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3573637 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аграрлық ( диқаншылық ) діндер''' - ежелгі жер өңдеуші халықтардың еңбек өнімділігін арттыру үшін табиғат апаттарына жаратылыстан тыс күш арқылы әсер ету мақсатымен қолданылатын діни сиқыршылық сенімдер мен салттар жиынтығы. Аграрлық діндер егінге немесе үй жануарларына қауіп төндіретін қатерлерге (қуаңшылық, бұршақ ұру, қарашегіртке, малдың қырылуы және т.б) қарсы бағытталған сиқырлы әрекеттерге негізделген. Тарихи жағынан алғанда аграрлық діндерде матриархалдық және патриархалдық кешендерді ажыратуға болады. Аграрлық діндердің өте ежелгі кешені кетпенмен жер өңдеу дәуірінде пайда болған матриархалдық діндер болып табылады. Аграрлық діндердің бұл кешеніне құдайлардың әйелдерден құралуы, абыздық сословиенің болмауы тән. Матриархалдық аграрлық діндерге, мысалы, солтүстік американдық үндістер - ирокездердің дінін жатқызуға болады. Онда асыраушы рух маистың ( жүгерінің) рухы, бұршақтардың рухы және асқабақтың рухы қастерленген. Аналық - рулық құрылыстың ыдырауы және патриархалдық құрылыстың орнауы әйел құдайлардың орнына еркек құдайлардың пайда болуына себепші болды. Аграрлық діндерге ежелгі славян дінін және оның пантеондары: Велесті, Ярилоны, Джадь - құдайды, Перунды және т.с.с жатқызуға болады. Аграрлық діндердің патриархалдық комплексі таза күйінде сақталмаған, онда әрдайым матриархалдық аграрлық діндердің сарқыншақтары байқалып отырады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> duco8e8z69s1bne1nzzgmyoz6e51d3s 0 571053 3646083 3636627 2026-08-24T06:31:25Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646083 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Прамонотеизм''' — (алғашқы қауымдық бір құдайға сенушілік) - діннің құдай рухымен пайда болуы және монотеизмнің алғашқы бастауы жөніндегі інжілдік аңызды шындыққа жанастыруды мақсат ететін жалған ғылыми теория. Прамонотеизмнің екі көзі бар ол орыс және ағылшын прамонотеизмі. Россияда 1873-1890 жылдары мистик В.С. Соловьев Прамонотеизм теориясын жариялады. В.С. Соловьев хабарының өз бас пайдасын көздегендік сипатына және келтірген дәлелдерінің сенімсіздігіне байланысты ол, тіпті клерикалдық топтардың өзінде де қолдау таппады. Англияда осы сияқты әрекет алғашында біршама сәтті болды. 1898 жылы британдық журналист және фольклоршы Э. Лэнг "The making of religion" атты монография жариялады. Онда жекелеген қараңғы халықтардың жоғары көк тәңірісіне табынатыны жөнінде бірнеше фактілер келтірілді, бұл Прамонотеизмнің алғашқы бастауын көрсетеді деген жорамал католиктік топтарда қолдау тапты, Венада патер В. Шмидттің басшылығымен дінтану жөніндегі тұтас бағыт ұйымдастырылды. Оның қайраткерлері прамонотеизм теориясын пайдалану үшін этнографиялық фактілерді мұқият жинады, жүйеледі және оларға қайта түсініктеме берді. Прамонотеизм теориясы 20 ғасырдың 50 - жылдарында дау-жанжал жағдайында әшкереленді. Сөйтсе, оның пайдасына алынған этнографиялық фактілер бұрмаланған болып шыққан. Мамандар бір құдайдың жоғары көк тәңірісі немесе рух идеясының дін тарихында қоғамның әлеуметтік құрылымы күрделіленуіне байланысты біршама кейінірек пайда болған құбылыс екенін дәлелдеді. Негізгі сипаттамасыАдамзат өз дамуының басында көпқұдайшылықтан (политеизмнен) емес, керісінше, таза бірқұдайшылықтан бастаған дейді.Кейінгі кезеңдерде бұл сенім бұрмаланып, әр түрлі әдет-ғұрыптар мен ұсақ нанымдар қосылып, политеизмге айналған деген теорияға негізделген.Бұл ұғымды қазақша Уикипедия беттерінде де алғашқы бірқұдайшылық ретінде кездестіруге болады. <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Монотеизм]] [[Санат:Діни философия]] [[Санат:Дінтану]] [[Санат:Діннің ерте түрлері]] 9du23rfzh5e5bbc9qcsddtrpeihqor1 3646087 3646083 2026-08-24T06:31:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3636627 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Прамонотеизм''' — (алғашқы қауымдық бір құдайға сенушілік) - діннің құдай рухымен пайда болуы және монотеизмнің алғашқы бастауы жөніндегі інжілдік аңызды шындыққа жанастыруды мақсат ететін жалған ғылыми теория. Прамонотеизмнің екі көзі бар ол орыс және ағылшын прамонотеизмі. Россияда 1873-1890 жылдары мистик В.С. Соловьев Прамонотеизм теориясын жариялады. В.С. Соловьев хабарының өз бас пайдасын көздегендік сипатына және келтірген дәлелдерінің сенімсіздігіне байланысты ол, тіпті клерикалдық топтардың өзінде де қолдау таппады. Англияда осы сияқты әрекет алғашында біршама сәтті болды. 1898 жылы британдық журналист және фольклоршы Э. Лэнг "The making of religion" атты монография жариялады. Онда жекелеген қараңғы халықтардың жоғары көк тәңірісіне табынатыны жөнінде бірнеше фактілер келтірілді, бұл Прамонотеизмнің алғашқы бастауын көрсетеді деген жорамал католиктік топтарда қолдау тапты, Венада патер В. Шмидттің басшылығымен дінтану жөніндегі тұтас бағыт ұйымдастырылды. Оның қайраткерлері прамонотеизм теориясын пайдалану үшін этнографиялық фактілерді мұқият жинады, жүйеледі және оларға қайта түсініктеме берді. Прамонотеизм теориясы 20 ғасырдың 50 - жылдарында дау-жанжал жағдайында әшкереленді. Сөйтсе, оның пайдасына алынған этнографиялық фактілер бұрмаланған болып шыққан. Мамандар бір құдайдың жоғары көк тәңірісі немесе рух идеясының дін тарихында қоғамның әлеуметтік құрылымы күрделіленуіне байланысты біршама кейінірек пайда болған құбылыс екенін дәлелдеді.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Монотеизм]] [[Санат:Діни философия]] [[Санат:Дінтану]] [[Санат:Діннің ерте түрлері]] 3hefrwptg2utghhn32g3ig3wkvqqxnb 0 571054 3646249 3641739 2026-08-24T10:46:50Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646249 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Hasidic Men on Street.jpg|thumb|Штраймл және шляпа киген хасидтер, [[Нью-Йорк]].]] '''Хасидизм''' ({{lang-he|חֲסִידוּת}}, '''''хасиду́т''''' — дін ұстаушы) — [[Еврейлер|еврей]] қауымдары еңбекші кедей топтарының ақшалы [[плутократия]] мен [[раввин]]дер еврей дін басылары қауымдарындағы озбырлыққа қарсы наразылық ретінде 18 ғасырда [[Польша]] мен [[Ресей]] еврейлері арасында пайда болған діни қозғалыс. Хасидизмнің негізін салушы Израйль Бешт (1700-1760) болды. Бешттің ілімі дін басылары іліміне қарама-қарсы қойылды және олардың ықпалын жоюға бағытталды, көбіне - көп [[каббала]]ға сүйенді және шектен тыс мистицизммен көзге түсті. Ол құдайдан тыс және одан басқа ештеңе де жоқ, одан құдайға құлшылық етудің, құдайдың құдіреттері мен кереметтерін танып білуді және құдаймен қосылуды мақсат ете отырып, адам дүниеде ерекше орын алады, ал, түптеп келгенде, бұл мақсатқа раввиндер талап ететіндей [[Тәурат]] пен [[Талмуд]]ты оқумен емес, керісенше, беріле құлшылық етумен, діни өсиеттерді ыждағатты орындаумен - тақуалық мінез-құлықпен жетуге болады деп үйретті. Бешттің ілімі бұқараны белсенді күреске бағыттамағаны былай тұрсын, оның дұшпаны болды. Кейіннен Хасидизм өзінің іліміне табиғаттан тыс күші бар дарынды адам ретінде цадик дінді уағыздаушы туралы реакциялық идеяны қосты. Цадиктер де, раввиндер сияқты, революциялық қозғалысқа фанатиктік өшпенділікпен қарады. Хасидизмді неғұрлым жігерлі жақтаушылар қазіргі кезде [[Израиль]] мемлекетін мекен етіп алды. Хасидизм діни фанатизмді, орта ғасырлық нанымдарды, барлық прогресс атаулыға дұшпандықты дарытып, таратуда. Хасидизм - иудаизмдегі 8 ғасырда қалыптасқан діни-рухани қозғалыс.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Хасидизм]] 21unnnjvv96gtj453qcbr7zzfojaqrw 3646250 3646249 2026-08-24T10:47:05Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3636740 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Hasidic Men on Street.jpg|thumb|Штраймл және шляпа киген хасидтер, [[Нью-Йорк]].]] '''Хасидизм''' ({{lang-he|חֲסִידוּת}}, '''''хасиду́т''''' — дін ұстаушы) — [[Еврейлер|еврей]] қауымдары еңбекші кедей топтарының ақшалы [[плутократия]] мен [[раввин]]дер еврей дін басылары қауымдарындағы озбырлыққа қарсы наразылық ретінде 18 ғасырда [[Польша]] мен [[Ресей]] еврейлері арасында пайда болған діни қозғалыс. Хасидизмнің негізін салушы Израйль Бешт (1700-1760) болды. Бешттің ілімі дін басылары іліміне қарама-қарсы қойылды және олардың ықпалын жоюға бағытталды, көбіне - көп [[каббала]]ға сүйенді және шектен тыс мистицизммен көзге түсті. Ол құдайдан тыс және одан басқа ештеңе де жоқ, одан құдайға құлшылық етудің, құдайдың құдіреттері мен кереметтерін танып білуді және құдаймен қосылуды мақсат ете отырып, адам дүниеде ерекше орын алады, ал, түптеп келгенде, бұл мақсатқа раввиндер талап ететіндей [[Тәурат]] пен [[Талмуд]]ты оқумен емес, керісенше, беріле құлшылық етумен, діни өсиеттерді ыждағатты орындаумен - тақуалық мінез-құлықпен жетуге болады деп үйретті. Бешттің ілімі бұқараны белсенді күреске бағыттамағаны былай тұрсын, оның дұшпаны болды. Кейіннен Хасидизм өзінің іліміне табиғаттан тыс күші бар дарынды адам ретінде цадик дінді уағыздаушы туралы реакциялық идеяны қосты. Цадиктер де, раввиндер сияқты, революциялық қозғалысқа фанатиктік өшпенділікпен қарады. Хасидизмді неғұрлым жігерлі жақтаушылар қазіргі кезде [[Израиль]] мемлекетін мекен етіп алды. Хасидизм діни фанатизмді, орта ғасырлық нанымдарды, барлық прогресс атаулыға дұшпандықты дарытып, таратуда.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Хасидизм]] oqnrfznfcqhhiybb3nn2jwq3j9cmiit 0 571059 3646041 3642562 2026-08-24T05:55:56Z Jadr 1988 184252 3646041 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Jensky kodex Zizka.jpg|thumb|[[Ян Жижка]] бастаған гуситтер әскері, Йена кодексі, XV ғасыр]] '''Гусшілер''' ({{lang-cs|husité}}) — [[Чехия]])— XV ғасырдағы Чехиядағы феодалдыққа және католик шіркеуіне қарсы ұлт-азаттық қозғалысқа қатысушылар. Олар діни реформатор Ян Густың жолын ұстанған. Чех [[реформация]]сының көсемі [[Ян Гус]]тың (1415 жылы өртелген) жолын ұстанғандар. Гусшілердің әлеуметтік құрамы - шаруалар, қаланың плебей топтары, ауқатты тұрғындары, орта және ұсақ дворяндар. 1419 жылы Чехияда кең өріс алған революциялық феодалға қарсы ұлт-азаттық қозғалысы басталды (ол кезде Чехияда [[қасиетті Рим империясы]] деп аталатынның қол астында болатын). Гусшілер шіркеу иеліктері азат етілсін, [[Католицизм|католик]]тік шіркеудің саяси ықпалы азайтылсын деген талап қойды. Гусшілер қатардағы дінге сенушілер нанмен ғана емес, ыдыстағы шараппен де шоқынсын деген католиктік дін басыларына қарсы бағытталған талап қойды. Өйткені шарап арқылы шоқыну дін басыларының артықшылығы болатын. Гусшілердің әлеуметтік құрамының әр түрлілігі олардың екі топқа бөлінуінің себебі болды. Ауқатты қала тұрғындары тобы немесе чашниктер неміс феодалдарын қуып, шіркеу жері есебінен ақсүйектердің жер иелігін кеңейтуге, арзан шіркеуді талап етуге саятын ұстамды программа ұсынды. Шаруа-плебейлік топ немесе табориттер (Табор тауындағы нығайтылған лагерьдің атауы бойынша) неғұрлым радикалды феодалдыққа қарсы программа ұсынды. Олар феодалдық құрылысты, шаруалар арасындағы мүліктік айырмашылықтарды жоюға, оларға шіркеу жерлерін бөліп беруге тырысты. Табориттер католик шіркеудің жораларын, көптеген догматтарын, шіркеу қаулыларын, інжілді мойындамады, өйткені "Христың заңы әрбір адамның жүрегінде жазулы болады"; нәтижесінде жер бетінде жақсылық орнататын дүниежүзілік күштеу төңкерісінің басталғандығы туралы ілім ұсынды. Гусшілерге қарсы сәтсіз аяқталған [[крест жорықтары]]нан кейін католиктік шіркеу чашниктерді табориттермен қақтығыстарды; 1434 жылы табориттер талқандалды. Гусшілер қозғалысы прогрестік роль атқарды ол католиктік шіркеу мен [[феодализм]]нің іргесін шайқалтты, чех мәдениетінің өрлеуіне ықпал етті.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Протестантизм тарихы]] [[Санат:Гусшілер]] 4jxnks6z15b5ii6gmcx2fr0d752p94w 3646042 3646041 2026-08-24T06:03:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3636630 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Jensky kodex Zizka.jpg|thumb|[[Ян Жижка]] бастаған гуситтер әскері, Йена кодексі, XV ғасыр]] '''Гусшілер''' ({{lang-cs|husité}}) — [[Чехия]]дағы феодалдыққа қарсы [[ұлт-азаттық қозғалыс]]қа қатысушылар, Чех [[реформация]]сының көсемі [[Ян Гус]]тың (1415 жылы өртелген) жолын ұстанғандар. Гусшілердің әлеуметтік құрамы - шаруалар, қаланың плебей топтары, ауқатты тұрғындары, орта және ұсақ дворяндар. 1419 жылы Чехияда кең өріс алған революциялық феодалға қарсы ұлт-азаттық қозғалысы басталды (ол кезде Чехияда [[қасиетті Рим империясы]] деп аталатынның қол астында болатын). Гусшілер шіркеу иеліктері азат етілсін, [[Католицизм|католик]]тік шіркеудің саяси ықпалы азайтылсын деген талап қойды. Гусшілер қатардағы дінге сенушілер нанмен ғана емес, ыдыстағы шараппен де шоқынсын деген католиктік дін басыларына қарсы бағытталған талап қойды. Өйткені шарап арқылы шоқыну дін басыларының артықшылығы болатын. Гусшілердің әлеуметтік құрамының әр түрлілігі олардың екі топқа бөлінуінің себебі болды. Ауқатты қала тұрғындары тобы немесе чашниктер неміс феодалдарын қуып, шіркеу жері есебінен ақсүйектердің жер иелігін кеңейтуге, арзан шіркеуді талап етуге саятын ұстамды программа ұсынды. Шаруа-плебейлік топ немесе табориттер (Табор тауындағы нығайтылған лагерьдің атауы бойынша) неғұрлым радикалды феодалдыққа қарсы программа ұсынды. Олар феодалдық құрылысты, шаруалар арасындағы мүліктік айырмашылықтарды жоюға, оларға шіркеу жерлерін бөліп беруге тырысты. Табориттер католик шіркеудің жораларын, көптеген догматтарын, шіркеу қаулыларын, інжілді мойындамады, өйткені "Христың заңы әрбір адамның жүрегінде жазулы болады"; нәтижесінде жер бетінде жақсылық орнататын дүниежүзілік күштеу төңкерісінің басталғандығы туралы ілім ұсынды. Гусшілерге қарсы сәтсіз аяқталған [[крест жорықтары]]нан кейін католиктік шіркеу чашниктерді табориттермен қақтығыстарды; 1434 жылы табориттер талқандалды. Гусшілер қозғалысы прогрестік роль атқарды ол католиктік шіркеу мен [[феодализм]]нің іргесін шайқалтты, чех мәдениетінің өрлеуіне ықпал етті.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Протестантизм тарихы]] [[Санат:Гусшілер]] hgrkp8semsyy3dvtl4msmy108xfp17e 0 571183 3646252 2505783 2026-08-24T10:54:28Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646252 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хлыстар''' - рухтық христиан деп аталатын секталардың тобына жататын христиандық секта. Россияда 17-18 ғасыр аралығында помещиктерге оброк салығын төлейтін шаруалар арасында пайда болды. Мұндай көзқарастағы секталар халықтың қанаушыларға қарсы діни формадағы стихиялық наразылығына байланысты пайда болды. Хлыстық діни ілімнің негізінде киелі рухпен тікелей қатынас жасау мүмкіндігітуралы мистикалық түсінік жатты. Хлыстар мұндай қатынас жасау киелі рухтың христар немесе қасиеттілер деп саналған таңдаулы адамдарға келіп, көрінуі нәтижесінде болады деп санады. Мұндай христардың ауызша айтқан өсиеттері немесе аңыздары киелі деп саналды. Хлыстар Тауратты еркін түсіндіруге жол берді. Олар сектаның негізін салушы Данил Филиппович қалдырған 12 өсиет дейтін үлкен беделге ие болған. Мұнда, тіпті отбасын құруға тыйым салуға дейін шектен шыққан аскетизм уағыздалады. Хлыстар изуверлік белгісі бар экстаздық табыну болып табылады және діндарлардың ішкі сезіміне барынша күшті әсер етеді. Хлыстардың табынуға жиналуы зікір салу деп аталады. Табыну үстіндегі көңіл-күй әуенін әулиелер мен әулие әйелдер дейтін психикасы аса тқрақсыз немесе бұзылған адамдар жасайды. Әулиелер мен әулие әйелдер өздерін тез есірік күйге түсіреді, бұл бірте-бірте табынуға келушілердің бәріне немесе көпшілігіне беріледі. Мұндай құдайға табыну тәжірибесі адамды адамгершілік жағынан да, дене құрылысы жағынан да кемтар етеді. Қазіргі кезде хлыстардың жекелеген топтары бар. Хлыстар—діни-мистикалық ағымның өкілдері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> <ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> 5kap2bo093wp5m4dq2ht68m36eh7rv7 0 571184 3646251 2505785 2026-08-24T10:50:36Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646251 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хедер''' - балаларды дін оқуына оқытатын дәстүрлі бастауыш мектебі. Орта ғасырда пайда болды және кейбір капиталистік елдерде (Туркияда ) осы күнге дейін сақталған. Жеке меншікті ақы төлейтін және қоғамдық негіздегі хедерлер революцияға дейінгі Россияда (ХХ ғасырдың бас кезінде олар 343 мың оқушысы бар, содан он жеті мың болды) кең тарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> iju2qsdjzla1c3t2f44uy8lnvjzd9uc 0 571236 3646071 3217904 2026-08-24T06:24:47Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646071 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мессианизм''' (еврейше машиах, мессия – маңдайына бақ қонған) — адамзатты мистикалық құтқарушы, "құдайдың өкілі" туралы діни ілім. Иудаизмде Мессианизм Иудейді шет жерлік басқыншылардан азат ету жолындағы халық бұқарасының арманы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырда қалыптасады. Мессианизм идеялары Иудейде Рим үстемдігі дәуірінде ерекше кең таралды. Олар халық санасында жаңа дәуірдің басталатындығына сеніммен және "құдайдың билік етуіне" үміт етумен байланыстырылады. Ақырында Мессианизм христиан дінінде дамыды, оның негізі Иисус Христос мессиясы туралы миф болды. Орта ғасырларда Мессианизм шаруалар бұқарасының әлеуметтік қарсылығының формасы ретінде пайда болған сан алуан күпірлерден көрініс берді. Мессианизм реакциялық ролі мынада: еңбекшілерді қоғамды әлеуметтік жағынан өзгерту жолындағы, езгі мен қанаудан азат ету жолындағы күрестен алаңдатады, адамдардың белсенділігін төмендетіп, "аспаннан түсетін құтқарушыны" енжар күту жолына түсіреді. Негізгі мағынасыДіни көзқарас: Керемет қасиеті бар құтқарушының келіп, әділдік орнататынына сену.Әлеуметтік мағына: Қандай да бір халықтың немесе тұлғаның ерекше миссиясы бар деген сенім.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» – Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mo4on2gg1e2fr4ec9wgbyvxcdu2qax9 3646073 3646071 2026-08-24T06:24:59Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3061444 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мессианизм''' (еврейше машиах, мессия – маңдайына бақ қонған) — адамзатты мистикалық құтқарушы, "құдайдың өкілі" туралы діни ілім. Иудаизмде Мессианизм Иудейді шет жерлік басқыншылардан азат ету жолындағы халық бұқарасының арманы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырда қалыптасады. Мессианизм идеялары Иудейде Рим үстемдігі дәуірінде ерекше кең таралды. Олар халық санасында жаңа дәуірдің басталатындығына сеніммен және "құдайдың билік етуіне" үміт етумен байланыстырылады. Ақырында Мессианизм христиан дінінде дамыды, оның негізі Иисус Христос мессиясы туралы миф болды. Орта ғасырларда Мессианизм шаруалар бұқарасының әлеуметтік қарсылығының формасы ретінде пайда болған сан алуан күпірлерден көрініс берді. Мессианизм реакциялық ролі мынада: еңбекшілерді қоғамды әлеуметтік жағынан өзгерту жолындағы, езгі мен қанаудан азат ету жолындағы күрестен алаңдатады, адамдардың белсенділігін төмендетіп, "аспаннан түсетін құтқарушыны" енжар күту жолына түсіреді.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» – Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} abqhzh8d8yy6ikqw4gh9ojv5drpy8r6 3646224 3646073 2026-08-24T10:02:59Z Jako2588 184916 3646224 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мессианизм''' (еврейше машиах, мессия – маңдайына бақ қонған, маңдайы майланған) — адамзатты мистикалық құтқарушы, "құдайдың өкілі" туралы діни ілім. Иудаизмде Мессианизм Иудейді шет жерлік басқыншылардан азат ету жолындағы халық бұқарасының арманы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырда қалыптасады. Мессианизм идеялары Иудейде Рим үстемдігі дәуірінде ерекше кең таралды. Олар халық санасында жаңа дәуірдің басталатындығына сеніммен және "құдайдың билік етуіне" үміт етумен байланыстырылады. Ақырында Мессианизм христиан дінінде дамыды, оның негізі Иисус Христос мессиясы туралы миф болды. Орта ғасырларда Мессианизм шаруалар бұқарасының әлеуметтік қарсылығының формасы ретінде пайда болған сан алуан күпірлерден көрініс берді. Мессианизм реакциялық ролі мынада: еңбекшілерді қоғамды әлеуметтік жағынан өзгерту жолындағы, езгі мен қанаудан азат ету жолындағы күрестен алаңдатады, адамдардың белсенділігін төмендетіп, "аспаннан түсетін құтқарушыны" енжар күту жолына түсіреді.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» – Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7kdry2lt66fz03fkrzlzgqubvjeyy3h 3646240 3646224 2026-08-24T10:33:20Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jako2588|Jako2588]] ([[User talk:Jako2588|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3061444 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Мессианизм''' (еврейше машиах, мессия – маңдайына бақ қонған) — адамзатты мистикалық құтқарушы, "құдайдың өкілі" туралы діни ілім. Иудаизмде Мессианизм Иудейді шет жерлік басқыншылардан азат ету жолындағы халық бұқарасының арманы ретінде біздің дәуірімізге дейінгі 3-2 ғасырда қалыптасады. Мессианизм идеялары Иудейде Рим үстемдігі дәуірінде ерекше кең таралды. Олар халық санасында жаңа дәуірдің басталатындығына сеніммен және "құдайдың билік етуіне" үміт етумен байланыстырылады. Ақырында Мессианизм христиан дінінде дамыды, оның негізі Иисус Христос мессиясы туралы миф болды. Орта ғасырларда Мессианизм шаруалар бұқарасының әлеуметтік қарсылығының формасы ретінде пайда болған сан алуан күпірлерден көрініс берді. Мессианизм реакциялық ролі мынада: еңбекшілерді қоғамды әлеуметтік жағынан өзгерту жолындағы, езгі мен қанаудан азат ету жолындағы күрестен алаңдатады, адамдардың белсенділігін төмендетіп, "аспаннан түсетін құтқарушыны" енжар күту жолына түсіреді.<ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» – Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} abqhzh8d8yy6ikqw4gh9ojv5drpy8r6 0 571240 3646075 3580593 2026-08-24T06:25:46Z Jadr 1988 184252 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646075 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Неохристиандық''' - 19 ғасырдың аяғы мен - 20 ғасырдың басында діни - философиялық ағым, оның көрнекті өкілдері Н. Бердяев, С. Булгаков, М. Гершензон, Д. Мережковский, Н. Минский, дін басылары мен діни қызметшілер С. Соллертинский, И. Янышев, Е. Аквилонов және басқалар болды. Қоғамдық революциялық жолмен қайта құруды теріске шығара отырып, Неохристиандық марксизм мен атеизмге дұшпандық көзқараста болады. "Жаңа діни сана" формасындағы христиандықтың жаңартылған вариантын ғылыми коммунизм теориясына қарсы қоюға тырысады. Осы мақсатқа орай дәстүрлі православие (тарихи христиандық) және оның әлеуметтік -этикалық, қоғамдық - саяси түсініктер жүйесі сын көзбен қайта қарауға ұшырады. Буржуазияның қоғамдағы үстемдік жағдайын сақтауда буржуазияның неғұрлым пәрменді идеялық қаруы болуы үшін Неохристиандық православиені осылайша жаңартуға тырысты. Оның өкілдері қоғамды әлеуметтік жағынан қайта құрудың, адамды адамгершілік жағынан жаңғыртудың, мәдениетті дамытудың халыққа қарсы сан алуан концепцияларын ұсынды. Олар, Лениннің сөзімен айтқанда, "діни дүниетанымды барынша батыл, барынша толық қалпына келтіруге" тырысты. Неохристиандық мистика мен иррационализмнің, діни философия мен теологияның эклектикалық қойыртпағын ұсынды. Ол буржуазиялық- помещиктік тәртіпті қорғай отырып, марксизммен, революциялық қозғалыспен белсенді түрде күресті. Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін Неохристиандық өкілдерінің басым көпшілігі контрреволюциялық лагерь жағында қалды және эмиграцияға кетті. Қазақстандағы көрінісі Қазақстанда неохристиандық және дәстүрлі емес өзге де ағымдардың қызметі заңнамамен реттеледі. Олардың қатарына кейбір жаңа протестанттық немесе мистикалық бағыттағы бірлестіктер жатқызылады. Мемлекет бұл бағыттағы ұйымдардың жарғысы мен тіркелу тәртібін қатаң қадағалайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> septw8fi1a43jf3g1dfxd8x5fwi1l2b 3646086 3646075 2026-08-24T06:31:41Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 2506018 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Неохристиандық''' - 19 ғасырдың аяғы мен - 20 ғасырдың басында діни - философиялық ағым, оның көрнекті өкілдері Н. Бердяев, С. Булгаков, М. Гершензон, Д. Мережковский, Н. Минский, дін басылары мен діни қызметшілер С. Соллертинский, И. Янышев, Е. Аквилонов және басқалар болды. Қоғамдық революциялық жолмен қайта құруды теріске шығара отырып, Неохристиандық марксизм мен атеизмге дұшпандық көзқараста болады. "Жаңа діни сана" формасындағы христиандықтың жаңартылған вариантын ғылыми коммунизм теориясына қарсы қоюға тырысады. Осы мақсатқа орай дәстүрлі православие (тарихи христиандық) және оның әлеуметтік -этикалық, қоғамдық - саяси түсініктер жүйесі сын көзбен қайта қарауға ұшырады. Буржуазияның қоғамдағы үстемдік жағдайын сақтауда буржуазияның неғұрлым пәрменді идеялық қаруы болуы үшін Неохристиандық православиені осылайша жаңартуға тырысты. Оның өкілдері қоғамды әлеуметтік жағынан қайта құрудың, адамды адамгершілік жағынан жаңғыртудың, мәдениетті дамытудың халыққа қарсы сан алуан концепцияларын ұсынды. Олар, Лениннің сөзімен айтқанда, "діни дүниетанымды барынша батыл, барынша толық қалпына келтіруге" тырысты. Неохристиандық мистика мен иррационализмнің, діни философия мен теологияның эклектикалық қойыртпағын ұсынды. Ол буржуазиялық- помещиктік тәртіпті қорғай отырып, марксизммен, революциялық қозғалыспен белсенді түрде күресті. Ұлы Октябрь социалистік революциясынан кейін Неохристиандық өкілдерінің басым көпшілігі контрреволюциялық лагерь жағында қалды және эмиграцияға кетті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> <ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> gb78ywlcvfuyv8o0kaflhki5ba0gc8x 0 571320 3646235 3636629 2026-08-24T10:29:05Z Jako2588 184916 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3646235 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Teleological-system.tif|нобай]] '''Телеология''' - (грекше teleos - мақсат, нәтиже және logos - ілім, заң) табиғат құбылыстарының сәйкестілігі мен мақсаттылығы туралы идеалистік ілім, бұл ілім бойынша табиғат құбылыстарының ең жоғары негізі, алғашқы бастауы және аяқталуы - құдай болып табылады. Телеологтардың бұл көзқарасы бойынша "мысық жаралғанда тышқанды жеу үшін, тышқан мысыққа жем болуы үшін жаралған, ал бүкіл табиғат жаратушының даналығын дәлелдеу үшін жаралған" болады деп Энгельс мысқылдай жазған еді. Телеология құбылыстардың жалпыға бірдейй өзара байланысы мен заңдылықтарын түсіндіруге жасалынған әрекет болады. Телеологиялық концепцияны Аристотель, Ф.Аквинский, Лейбниц, Гегель және басқалар дамытты. Ф.Аквинский оны анағұрлым егжей-тегжейлі талдау жасап, құдай болмысының телеологиялық дәлелі дейтін ұғымды қалыптастырды. Ч.Дарвиннің ілімі Телеологияның биологиядағы табиғат құбылыстарының пайда болу заңдылықтары мен себептерін ғылыми тұрғыдан түсіндірумен сиыспайтынын организмдердің сәйкестілік құрылымы табиғи сұрыптаудыңнәтижесі екенін ашып берді. Марксизм, мақсаткерлік әрекет, нысаналы бағыт адамдарға ғана тән екендігі ол материалдық, әлеуметтік (таптық), тұрмыстық жағдайдан туатындығы, ал мақсаттарды жүзеге асыру обьективтік тарихи заңдылықпен реттелетіндігі туралы қағиданы ұсына отырып, Телеологияның негізсіздігін дәлелдеді.Мысалы: Философияда - табиғаттағы немесе қоғамдық құбылыстардығ белгілі бір мақсатқа бағытталғанын түсіндіру. Этикада - әрекеттің дұрыстығын оның нәтижесі мен мақсатына қарай бағала. Биологияда - ағзаның белгілі бір қызметі деген тұғырдан қарастырылады.<ref>Д. Мадеев, Е.Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref><ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Онтология]] 2vn0ctidzazlm97x7sxcai4yc8ogy7a 0 571385 3646030 3612262 2026-08-24T05:43:24Z Jadr 1988 184252 3646030 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Brahmin Perists.jpg|нобай]] '''Ведизм''' — вед діні- б.д. дейінгі 2-1 мыңжылдықтың басында қалыптасқан, Үндістан халқының едәуір бөлігі табынатын діни сенімі және ырымы, ол қасиетті сөздер жинақтары Ведтерде (сөзбе -сөз- білім) жазба түрде көрсетілген. Ведтер ежелгі гимндердің, дұғалардың, садақа (самхит) тұрады. Ригведа, Яджурведа, Самаведа және Атхарваведа. Ведизм дінінің барлық құдайлары алғашқы кездері табиғаттың күштері мен құбылыстарын жандандырып белгілеуден тұрады. •Агни - от құдайы. •Индра - атмосфера, жаңбыр мен нөсер. •Сурья - күн. •Дьяус (Варуна) - аспан. •Сома - ай мен мас қылатын ішімдік. •Вритра - қуаңшылық құдайы және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы, таптардың пайда болуы және мемлекеттің құрылуы дәрежесіне қарай құдайлардың атқаратын қызметі күрделілене түседі. Индра соғыс құдайы, құдайлардың патшасы және жер бетіндегі өмірінде құдайлардың көмегін, ал өлгендердің жанын тәңірлер патшалығына баруды қамтамасыз ететін садақа беруден тұрады-мыс. Садақа беруді алдымен тайпалардың, қауымдардың, отбасылардың басшылары, ал кейінірек - кәсіпқой абыздар, брахмандар басқарды. Ведизм дінінің одан әрі дамуы брахманизм болып табылады.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref><ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Кёйпер концепциясы == Ведалық дінді түсіндірудегі өзіндік ерекше тұжырымдамалардың бірін нидерландтық индолог Ф.Б.Я. Кёйпер ұынған. Оның пікірінше,негізгі бөлігін [[Жаңа жыл]]ды қарсы алу рәсімдері кезінде орындалған гимндер құрайды. Сондықтан да, Кёйпердің ойынша, "Ригведада" Индраның Вритраны жеңуі туралы сюжет жиі кездеседі. Бұл [[миф]]ті ол космогониялық миф деп есептеп, ведалық діннің бүкіл құрылымын айқындайтын негіз ретінде қарастырады. Кёйпер бұл мифті түсіндіреді: әуелде алғашқы хаос сулары ғана болған, сол сулардың үстінде бүкіл ғалам әлеуетті, әлі жіктелмеген күйде қамтылған төбе қалқып жүрген. Бұл төбенің басты қасиеті енжарлық болғандықтан, ол вритра ("қарсылық") деп аталған. Индра демиург ретінде өзінің космогониялық әрекеті арқылы осы қарсылықты жеңіп, алғашқы төбені тесіп өтеді, оны қозғалыссыз етеді және сол арқылы Әлемнің Орталығын белгілейді. Жарылған төбеден тіршілік су мен от түріндегі екі күш ретінде жарып шығады, ал төбнің өзі ұлғайып, жерге айналады. Индраның космогониялық әрекетінің екінші бөлігі — аспан мен [[жер]]ді ажыратуы. Бұл жерде ол ғарыштық бағана немесе Әлемдік ағаш рөлін атқарады. Ескі құдайлар — асуралар — хаос сулары сақталған жер асты әлемінде қалады. Ал жоғарғы, аспан әлемінде олардың орнын жас құдайлар — девалар басады. Осылайша, әлемнің жаратылуы алғашқы хаостың қарама-қарсылықтарға, бинарлық оппозицияларға бөлінуі арқылы жүзеге асады. Кёйпер Вишну бейнесіне де ерекше мән берген. Оның пікірінше, Вишну девалар мен асуралардың арасындағы орталық орнын сақтап қалған. Өзінің атақты үш қадамын жасау арқылы ол Индра жаратқан екі әлемді бекемдейді. Вишнудың үшінші қадамы ерекше маңызға ие, өйткені ол жоғарғы, қол жетпес әлемге қатысты. Осы қадам арқылы Вишну Ғаламның екіжақтылығын еңсеріп, оған қайтадан тұтастық береді, бірақ бұл жолы хаос түрінде емес, сапалық тұрғыдан жаңа трансценденттік деңгейде жүзеге асады. Әрбір Жаңа жыл космогониялық мифтің ғұрыптық көрінісі мен еске алынуы болып саналады. Сондықтан бұл мерекенің рәсімдері Ғаламның жаңаруына көмектесуге, ескірген дүниені жойып, бастапқы хаосқа қайта оралып, әлемді қайта жаратуды жүзеге асыруға бағытталған. Индраға хаостың қарсылығын жеңуге «көмектесу» үшін Жаңа жыл кезінде арба жарыстары мен сөз сайыстары өткізілген. Ал мереке кезінде орнатылған бағана Индраның символы болған.<ref>{{кітап|авторы=Кёйпер Ф. Б. Я. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Труды по ведийской мифологии |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Наука |жыл=1986|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kobr3nawj34yx2qhhjyn8ud1k6sqato 3646035 3646030 2026-08-24T05:49:08Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Jadr 1988|Jadr 1988]] ([[User talk:Jadr 1988|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3604264 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Brahmin Perists.jpg|нобай]] '''Ведизм''' — вед діні- б.д. дейінгі 2-1 мыңжылдықтың басында қалыптасқан, Үндістан халқының едәуір бөлігі табынатын діни сенімі және ырымы, ол қасиетті сөздер жинақтары Ведтерде (сөзбе -сөз- білім) жазба түрде көрсетілген. Ведтер ежелгі гимндердің, дұғалардың, садақа (самхит) тұрады. Ригведа, Яджурведа, Самаведа және Атхарваведа. Ведизм дінінің барлық құдайлары алғашқы кездері табиғаттың күштері мен құбылыстарын жандандырып белгілеуден тұрады. Агни - от құдайы, Индра - атмосфера, жаңбыр мен нөсер, Сурья - күн, Дьяус (Варуна) - аспан, Сома - ай мен мас қылатын ішімдік, Вритра - қуаңшылық құдайы және т.б. Алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы, таптардың пайда болуы және мемлекеттің құрылуы дәрежесіне қарай құдайлардың атқаратын қызметі күрделілене түседі. Индра соғыс құдайы, құдайлардың патшасы және жер бетіндегі өмірінде құдайлардың көмегін, ал өлгендердің жанын тәңірлер патшалығына баруды қамтамасыз ететін садақа беруден тұрады-мыс. Садақа беруді алдымен тайпалардың, қауымдардың, отбасылардың басшылары, ал кейінірек - кәсіпқой абыздар, брахмандар басқарды. Ведизм дінінің одан әрі дамуы брахманизм болып табылады.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998</ref><ref>Д. Мадеев, Е. Сапуанов «Атеистің қалта сөздігі» Алматы «Қазақстан» 1988 жыл, 288 бет</ref> == Кёйпер концепциясы == Ведалық дінді түсіндірудегі өзіндік ерекше тұжырымдамалардың бірін нидерландтық индолог Ф.Б.Я. Кёйпер ұынған. Оның пікірінше,негізгі бөлігін [[Жаңа жыл]]ды қарсы алу рәсімдері кезінде орындалған гимндер құрайды. Сондықтан да, Кёйпердің ойынша, "Ригведада" Индраның Вритраны жеңуі туралы сюжет жиі кездеседі. Бұл [[миф]]ті ол космогониялық миф деп есептеп, ведалық діннің бүкіл құрылымын айқындайтын негіз ретінде қарастырады. Кёйпер бұл мифті түсіндіреді: әуелде алғашқы хаос сулары ғана болған, сол сулардың үстінде бүкіл ғалам әлеуетті, әлі жіктелмеген күйде қамтылған төбе қалқып жүрген. Бұл төбенің басты қасиеті енжарлық болғандықтан, ол вритра ("қарсылық") деп аталған. Индра демиург ретінде өзінің космогониялық әрекеті арқылы осы қарсылықты жеңіп, алғашқы төбені тесіп өтеді, оны қозғалыссыз етеді және сол арқылы Әлемнің Орталығын белгілейді. Жарылған төбеден тіршілік су мен от түріндегі екі күш ретінде жарып шығады, ал төбнің өзі ұлғайып, жерге айналады. Индраның космогониялық әрекетінің екінші бөлігі — аспан мен [[жер]]ді ажыратуы. Бұл жерде ол ғарыштық бағана немесе Әлемдік ағаш рөлін атқарады. Ескі құдайлар — асуралар — хаос сулары сақталған жер асты әлемінде қалады. Ал жоғарғы, аспан әлемінде олардың орнын жас құдайлар — девалар басады. Осылайша, әлемнің жаратылуы алғашқы хаостың қарама-қарсылықтарға, бинарлық оппозицияларға бөлінуі арқылы жүзеге асады. Кёйпер Вишну бейнесіне де ерекше мән берген. Оның пікірінше, Вишну девалар мен асуралардың арасындағы орталық орнын сақтап қалған. Өзінің атақты үш қадамын жасау арқылы ол Индра жаратқан екі әлемді бекемдейді. Вишнудың үшінші қадамы ерекше маңызға ие, өйткені ол жоғарғы, қол жетпес әлемге қатысты. Осы қадам арқылы Вишну Ғаламның екіжақтылығын еңсеріп, оған қайтадан тұтастық береді, бірақ бұл жолы хаос түрінде емес, сапалық тұрғыдан жаңа трансценденттік деңгейде жүзеге асады. Әрбір Жаңа жыл космогониялық мифтің ғұрыптық көрінісі мен еске алынуы болып саналады. Сондықтан бұл мерекенің рәсімдері Ғаламның жаңаруына көмектесуге, ескірген дүниені жойып, бастапқы хаосқа қайта оралып, әлемді қайта жаратуды жүзеге асыруға бағытталған. Индраға хаостың қарсылығын жеңуге «көмектесу» үшін Жаңа жыл кезінде арба жарыстары мен сөз сайыстары өткізілген. Ал мереке кезінде орнатылған бағана Индраның символы болған.<ref>{{кітап|авторы=Кёйпер Ф. Б. Я. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Труды по ведийской мифологии |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=Наука |жыл=1986|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} eptkimorn7oi00oy8wvmmvyzytxqtwg 0 574554 3646105 3574085 2026-08-24T06:47:03Z Marksscheider 183882 3646105 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Дин Мартин |Шынайы есімі = {{lang-en|Dean Martin}} |Сурет = Dean Martin 1948.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Студиялық фотосурет, 1948 жыл |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Дино Пол Крочетти |Толық аты = {{lang-en|Dino Paul Crocetti}} |Туған күні = 7.6.1917 |Туған жері = {{туғанжері|Стьюбенвилл|Стьюбенвиллде}}, [[Огайо]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 25.12.1995 |Қайтыс болған жері = [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Белсенділік жылдары = 1939–1991 |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, {{актер|АҚШ}}, [[комик]], [[продюсер]] |Дауыс түрі = [[баритон]] |Аспаптары = вокал |Жанрлары = [[Биг-бэнд|биг-бэнд]], [[Easy listening|жеңіл музыка]], [[поп-музыка]], [[кантри]] |Лақап аттары = Dean Martin, The King of Cool, Dino, Dino Martini |Ұжымдары = The Rat Pack |Қызметтес болған = |Лейблдері = Capitol, Reprise, MGM, EMI Records |Марапаттары = [[Голливуд Даңқ аллеясы|«Голливуд даңқ аллеясының жұлдызы»]] |Сайты = [http://www.deanmartin.com/ Ресми сайты] |Commons = Dean Martin }} '''Дин Мартин''' ({{lang-en|Dean Martin}}, туған кездегі аты — '''Дино Пол Крочетти''' {{lang-en|Dino Paul Crocetti}}; {{Туғанкүні|7|6|1917}}, [[Стьюбенвилл]], [[Огайо]] — {{Қайтысболғанкүні|25|12|1995}}, [[Беверли-Хиллз]], [[Калифорния]]) — америкалық әнші, актер, комик және тележүргізуші. «Салқындар королі» («The King of Cool») атанып кеткен ол 20 ғасырдың ең танымал эстрада жұлдыздарының бірі ретінде мойындалған.<ref>{{cite web| author=mike says| url=http://blog.blogtalkradio.com/celebrities/dean-martins-diva-daughter-elvis-called-dad-the-king-cool/| archive-url=https://web.archive.org/web/20111002153725/http://blog.blogtalkradio.com/celebrities/dean-martins-diva-daughter-elvis-called-dad-the-king-cool/| url-status=dead| archive-date=October 2, 2011| title=Dean Martin's Diva Daughter: Elvis Called My Dad 'The King of Cool'| publisher=Blog.blogtalkradio.com| date=July 23, 2009| access-date=November 4, 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.thestar.com/entertainment/article/245966#survey| title=Dean Martin 'just a golfer' to his kids| newspaper=[[Toronto Star]]| first=Cassandra| last=Szklarski| agency=[[Canadian Press]]| date=August 14, 2007| access-date=October 1, 2021| archive-date=October 23, 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20121023090719/https://www.thestar.com/entertainment/article/245966#survey| url-status=live}}</ref> Мартин өзінің алғашқы үлкен жетістігіне 1946 жылы комик [[Джерри Льюис]]пен бірге «Мартин және Льюис» дуэті арқылы қол жеткізді. Олар түнгі клубтарда өнер көрсетіп, кейін радио, телевидение және кино салаларында жиі бой көрсетті. 1956 жылы бұл серіктестік жанжалмен аяқталғаннан кейін, Мартин жеке әнші және актер ретіндегі мансабын жалғастырды. Ол заманауи әндермен қатар, «Үлкен америкалық ән кітабының» классикалық туындыларын орындап, танымал әншіге айналды. Мартин Лас-Вегастағы ең сұранысқа ие әртістердің бірі болды және басқа да өнер иелері — [[Фрэнк Синатра]] мен [[Сэмми Дэвис]]пен достығымен танымал еді, олар кейін басқа да әртістермен бірігіп «Рат Пэк» (Rat Pack) тобын құрды. 1965 жылдан бастап Мартин «Дин Мартин шоуы» атты теледидарлық эстрадалық бағдарламаны жүргізді. Бұл шоу Мартиннің әншілік және комедиялық талантына негізделіп, оның өзіне тән жайбарақат, еркін мінезімен ерекшеленді. 1974–1984 жылдары Мартин атақты тұлғаларды, комиктер мен саясаткерлерді жинайтын «Дин Мартиннің жұлдызды мазағы» (The Dean Martin Celebrity Roast) танымал шоуының жүргізушісі (роастмастер) болды. Өз мансабында Мартин концерттік сахналарда, түнгі клубтарда өнер көрсетіп, аудиожазбалар жасады, 85 фильм мен тележобаға түсті және тек Америка Құрама Штаттарының өзінде 12 миллион, ал дүние жүзі бойынша 50 миллионнан астам пластинка сатты. Дин Мартиннің ең танымал әндеріне «Ain't That a Kick in the Head?», «Memories Are Made of This», «That's Amore», «Everybody Loves Somebody», «You're Nobody till Somebody Loves You», «Sway» және «Volare» жатады. == Балалық шағы == 1917 жылы 7-маусымда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-тың Стьюбенвилл жерінде итальяндық [[иммигрант]]тар Гаэтано мен Анджела Крочетти отбасында дүниеге келген. Дин бала кезінен еңбексүйгіш болған. Ата-анасына көмектескен. 1920 жылдардың басында Стьбенвиллде қылмыс жасау дәрежесі күрт өскендіктен қаланы «Кішкентай Чикаго» деп атаған. Мартин осыған төтеп бере алмады. Жас кезінде Мартин Джимми Грекпен, Сэмми Дэвиспен көрші тұрған. Мартин отбасында екінші әрі кенже бала болған. Ол тек итальян тілінде сөйлеген. Сондықтан 5 жасында мектепке бармады. Болашақ актер әрі әнші болатын Мартин әрқашан ағылшын тілін білмейтінін мойындап, ұялатын. == Жас кезі == Жасөспірім шағында музыкаға қызығып, ұрмалы аспаптарда ойнай бастаған. Сыныптастарының оның ағылшын тілін білмеуінен кемсітіп, Дин [[мектеп]]<nowiki/>те толық бітірмеген. Алайда, кейбір деректерде ол орташа білім алған деп жазылған. Жас кезінде [[бокс]]пен айналысқан. 16 жасында екінші орта салмақтағы боксер болған. 20 жасына таман Мартин спортты тастап, музыкалық топтарда өнерін көрсете бастайды. Алғаш рет Кливлендте Эрни Маккейдің басқаруымен оркестрде өнер көрсетеді. [[Гарри Миллза]]ның көмегімен ән айтады. 1940 жылдарға қарай Сэмми Уоткинстың оркестрімен өнер көрсетеді. ==Отбасы== 1941 жылы Мартин Элизабет Энн Макдональдқа үйленеді. Осы неке 1949 жылы ажырасумен аяқталады. Элизабет Энн алкоголизммен азап шеккен. Алайда, олардың 4 баласы болған. 1943 жылы Мартин Нью-Йоркке көшіп келеді. «Riobamba» клубында ән айтып жүріп, Фрэнк Синатрамен танысады. 1944 жылдары [[Екінші Дүниежүзілік соғыс]] кезінде Дин «Дин Мартиннің әндері» бағдарламасының радиожүргізушісі болып жүреді. 1955 жылы 25-желтоқсанда [[Калифорния]] штатындағы Беверли-Хиллз жерінде қайтыс болған. == Актерлік шеберлігі == Дин Мартиннің алғашқы басты рөлдері - «Жас арыстандар» атты әскери драмада болған. Фрэнк Синатрамен «И подбежали они» атты шығармада басты рөл ойнайды. == Марапаттаулары == === Жеңістері === * [[Алтын глобус]] ** 1967 — Комедиялық шоудағы үздік актер («Дин Мартин шоуы») === Номинациялары === * [[Алтын глобус]] ** 1968 — Комедия немесе мюзиклдегі үздік ер рөлі («Бұл қандай ханым еді?») ** 1968 — Комедиялық шоудағы үздік актер («Дин Мартин шоуы») ** 1969 — Комедиялық шоудағы үздік актер («Дин Мартин шоуы») ** 1970 — Комедиялық шоудағы үздік актер («Дин Мартин шоуы») * [[Эмми]] ** 1968 — Үздік комедиялық актер (Джерри Льюиспен бірге) == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Голливуд Даңқ аллеясы]] [[Санат:АҚШ продюсерлері]] [[Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] [[Санат:RCA Records орындаушылары]] [[Санат:Capitol Records орындаушылары]] [[Санат:Баритондар]] g370ic7hsqu1lmkf0ivav8hd4m1zwx2 0 581716 3646125 3633057 2026-08-24T07:05:04Z Marksscheider 183882 3646125 wikitext text/x-wiki '''Обер-президент''' ({{lang-de|Oberpräsident}} — {{lang-de|Oberregierungspräsident}} сөзінің қысқартылған түрі — «округ басқармасының жоғарғы бастығы») — [[1815]] пен [[1945]]–[[1946 жыл]]дары аралығындағы [[пруссия]]лық провинциялардың мемлекеттік басқару жүйесіндегі ең жоғары лауазымды тұлға.<ref>{{Citation |last=Vincent |first=Marie-Bénédicte |chapter=The Positions of Oberpräsident, Regierungspräsident, and Landrat in Nineteenth-Century Prussian Administration: What We know and Current Enquiry |date=2022 |title=Prefects and Governors in Nineteenth-century Europe: Towards a Comparative History of Provincial Senior Officials |pages=107–140 |editor-last=Karila-Cohen |editor-first=Pierre |chapter-url=https://doi.org/10.1007/978-3-030-91614-5_4 |access-date=2026-03-23 |place=Cham |publisher=Springer International Publishing |language=en |doi=10.1007/978-3-030-91614-5_4 |isbn=978-3-030-91614-5|chapter-url-access=subscription }}</ref> == [[Пруссия]] Корольдігінде обер-президент лауазымының тағайындалуы == Обер-президент лауазымы Пруссияда алғаш рет [[1808 жыл]]ы барон [[Генрих Фридрих фом унд цум Штайн]] (1757—1831) мен мемлекеттік канцлер барон [[Карл Август фон Гарденберг]]тің (1750—1822) басшылығымен жүргізілген әкімшілік реформа мен ішкі басқарудың жаңа ұйымы («Stein-Hardenbergschen Reformen») аясында пайда болды. Реформаның мақсаты басқару функцияларын провинциялар (обер-президенттердің басшылығымен), әкімшілік округтер (президенттер) және аудандар (сайланатын ландраттың басшылығымен) арасында тігінен орталықтандырылған түрде бөлу еді. Бірақ бұл реформа алға қойылған міндеттеріне толық қол жеткізген жоқ.<ref>Герман Киндер, Вернер Хильгеман «Всемирная история». М.: «Рыбари», 2003. С. 311.</ref> Наполеонға қарсы азаттық соғыстарынан және [[Вена конгресс]]інің [[1815 жыл]]ғы шешімдеріне сәйкес [[Пруссия корольдігі]]нің пайдасына жасалған аумақтық өзгерістерден кейін Пруссия үшін елдің жаңа бөліктерін біріктіру, сондай-ақ оның аумақтық және әкімшілік құрылымын қайта құру қажеттілігі туындады. [[1815 жыл]]ғы «Билік органдарының провинциялық мекемелерін жақсарту туралы нұсқамаға» сәйкес Пруссия 10 провинцияға бөлінді, олар өз кезегінде 2 немесе одан да көп әкімшілік округке тармақталды. Обер-президент лауазымы екінші рет енгізілді. Бастапқыда обер-президент провинциядағы пруссия үкіметінің тұрақты өкілі болуы тиіс еді және тек кейбір әкімшілік өкілеттіктерге ғана ие болды. Кейіннен оның құзыреттері тұрақты түрде кеңейтіліп, нақтыланды. Уақыт өте келе обер-президент провинциядағы билік органдарына, соның ішінде жергілікті үкіметке қадағалау жасау құқығын алды. Сонымен қатар, обер-президент бір мезгілде провинция астанасы орналасқан әкімшілік округтің президенті қызметін де атқарды. Ең соңында, обер-президент прус министрліктерінде провинцияның мүдделерін қорғады және Мемлекеттік кеңесте провинцияның өкілі болды. == [[Герман империясы]] кезіндегі обер-президенттер билігінің күшеюі == 1870 жылғы және 1880 жылғы пруссиялық реформаторлық заңдар обер-президенттерге провинцияны басқаруға тікелей қатысу бойынша (бақылау функцияларынан бөлек) бірқатар қосымша құқықтар берді. 1883 жылғы «Жалпы жергілікті басқару туралы заңға» («Gesetz über die allgemeine Landesverwaltung») сәйкес обер-президент пен провинциялық үкімет басшысы («Regierungspräsident») арасында жеке уния орнатылды, соның нәтижесінде обер-президент бір мезгілде үкіметтің де басшысы болды. Енді обер-президент прус мемлекеттік министрліктері мен провинция үкіметі арасындағы аралық инстанция бола отырып, провинцияны басқаруда орасан зор құқықтарға ие болды. == [[Веймар Республикасы]] кезіндегі обер-президенттер жағдайының әлсіреуі == Обер-президенттердің жағдайы 1932 жылы, ұзақ талқылаулардан кейін басқару жүйесін оңтайландыру туралы шешім қабылданған кезде өзгерді. Енді обер-президент министрліктер мен провинциялық үкіметтер арасындағы дәнекер инстанция болуға тиіс емес еді; ол тек прус үкіметінің тұрақты өкілі және провинциядағы барлық басқару органдары үшін ең жоғары қадағалау инстанциясы болып қалды. == [[Нацистік Германия|Үшінші рейх]]тегі обер-президенттер == 1933 жылы Германияда [[Адольф Гитлер]] бастаған ұлттық-социалистер билікке келгеннен кейін мемлекеттік басқару жүйесіне реформа жасалды. 1933 жылғы 7 сәуірде герман жерлерінің дербестігін жою науқаны аясында өте кең өкілеттіктері бар Империя басшысының өкілі («Reichsstatthalter») ең жоғары лауазымды тұлға болып танылды. Пруссияда рейхсштатгальтер болып А. Гитлердің өзі тағайындалды. Енді пруссиялық обер-президенттер тікелей оған бағынуға тиіс еді. Оларды жеке А. Гитлер тағайындап, олардың алдында жауапты болды. Әкімшілік жағынан оларға лауазымдық қадағалауды Ішкі істер имперлік министрлігі жүзеге асырды. Кейіннен А. Гитлер Пруссияның премьер-министрі [[Герман Геринг]]ке Пруссияның имперлік наместнигі міндеттерін атқаруды тапсырды (расында ол 1945 жылға дейін бұл қызметте қалды). Тәжірибеде барлық жерде дерлік обер-президент қызметтеріне А. Гитлер [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|НСДАП]]-тың жергілікті облыстық басшылары — гауляйтерін тағайындады. Германияның басқа жерлерінде гауляйтеромдардың өздері имперлік наместниктер болды. Гауляйтер-рейхсштаттгальтерлер мен гауляйтер-обер-президенттердің өкілеттіктерін теңестіру мақсатында 1933 жылдың желтоқсанында «Обер-президенттердің құқықтарын кеңейту туралы заң» («Gesetz über die Erweiterung der Befugnisse der Oberpräsidenten»), ал 1934 жылы «Рейхті қайта құру туралы екінші нұсқама» («Zweiten Verordnung über den Neuaufbau des Reiches») қабылданды. Біріншісіне сәйкес ландтагтар мен провинциялық комитеттер таратылды, ал обер-президент «фюрер принципіне» сәйкес провинциялық өзін-өзі басқару органдарының жоғары басшысы болды. «Екінші нұсқамаға» сәйкес обер-президенттер провинциядағы имперлік үкіметтің тұрақты өкілдеріне айналды; империяның барлық билік органдары мен жерлердің әкімшілік органдары, сондай-ақ провинция шегіндегі қызметтік инстанциялар оларға лауазымдық қадағалау тәртібімен бағынды. Алайда, заңды тұрғыдан обер-президент Берлиндегі прус Ішкі істер министрлігіне тікелей бағынатын провинциялық үкімет басшысының бастығы бола алмады. == [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін обер-президент лауазымының жойылуы == Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұрынғы пруссиялық провинциялардың таратылуына және Германиядағы оккупациялық билік орындарының жаңа жерлерді құруына байланысты 1945–1946 жылдары обер-президент лауазымы жойылды. Бұған жергілікті басқару жүйесіндегі обер-президенттің жағдайының, оның құзыреттері мен өкілеттіктерінің заңдық тұрғыдан түсініксіз болуы себеп болды. Мемлекеттік басқару реформасын талқылаулардың барлығы обер-президент лауазымын немесе провинциялардағы үкіметтік президиумдарды тарату талабына келіп саятын. Барлық жерде бірінші нұсқа таңдалды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Германия тарихы]] [[Санат:Пруссия]] eg0b0r2ltoi87h62roc9wnht9l81el8 0 587631 3646136 3577975 2026-08-24T07:11:16Z Wikuiser 172895 /* */ 3646136 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Моңғолия Халық республикасы |өз атауы ={{lang-mn|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}} |статусы =[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] сателлиті, [[социалистік мемлекет]] |әнұраны =«Монгол интернационал»<br>«[[Моңғолия әнұраны#моңғол Интернационал (1923—1950)|Моңғол интернационалы]]<nowiki></nowiki>»<br>(1924–1950)<br><br>«Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын сүлд дуулал»<br>«[[Моңғолия әнұраны#1961—1991 жж. нұсқасы|Моңғолия Халық Республикасының Мемлекеттік әнұраны]]<nowiki></nowiki>»<br>(1961–1991) |байрақ = Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Mongolia_(1940-1992).svg |байрақ_сипаттамасы =[[Моңғолия туы#Тарихи тулар|Байрағы]] |елтаңбасы = Coat_of_arms_of_the_People%27s_republic_of_Mongolia.svg |елтаңба_сипаттамасы =[[Моңғолия елтаңбасы#Тарихи елтаңбалар|Елтаңбасы]] |карта = Mongolian_People%27s_Republic_Orthographic_projection.svg |size = 200px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = Моңғолия мемлекеті |flag_p1 = Flag_of_Mongolia_(1911-1921).svg |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 26 қараша 1924 |ыдырауы = 12 ақпан 1992 <!-- |type_after = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--> |s1 = Моңғолия |flag_s1 = Flag_of_Mongolia.svg |image_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны =«Орон бүрийн пролетари нар нэгдэгтүн!»<br>«[[Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!]]<nowiki></nowiki>» |астана = [[Ұланбатыр]] |қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (Моңғолия)|Дархан]] |тілі = [[моңғол тілі]] |валютасы = [[Тұғрық|моңғол төгрөгі]] |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = 1 564 116 км² |халқы = 2,318,000 (1992) |басқару_формасы = [[Сталинизм|Сталинистік]] [[диктатура]]дағы [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[Марксизм-ленинизм|Марксистік-Ленинистік]] [[Бірпартиялық жүйе|бірпартиялық]] [[Социалистік мемлекет|социалистік]] [[республика]]<br>(1939–1952)<br>Унитарлы Марксистік-Ленинистік бірпартиялық социалистік республика<br>(1952–1990)<br>Унитарлы [[Көппартиялы жүйе|көппартиялы]] [[демократия]]лық республика<br>(1991) |династиясы = |басқарушылар_титулы =Бас Хатшысы |басқарушы1 =[[Цэрэн-Очирын Дамбадорж]] |басқарушы_жылы1 =1924–1928 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы2 = <!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--> |басқарушы2 =[[Бүдрагчаагийн Даш-Ёндон]] |басқарушы_жылы2 =1991–1992 (соңғы) |басқарушылар_титулы3 =Елбасы |басқарушы3 =Наваандоржийн Жадамбаа |басқарушы_жылы3 =1924 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 =Пунсалмаагийн Очирбат |басқарушы_жылы4 =1990–1992 (соңғы) |басқарушылар_титулы5 =Үкімет басшысы |басқарушы5 =Балингийн Цэрэндорж |басқарушы_жылы5 =1924–1928 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 =Дашийн Бямбасүрэн |басқарушы_жылы6 =1990–1992 (соңғы) |діні =[[атеизм]] (көпшілік діні)<br>[[Тибет буддизмі]] (1926-ға дейін ресми дін)<br>Моңғол [[шаманизм]]і |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 =Халық Төңкерісі |Уақыт1 = |Жыл1 =1 наурыз 1921 |Кезең2 =1924 жылғы Конституция қабылдануы |Уақыт2 = |Жыл2 =26 қараша 1924 |Кезең3 =Тәуелсіздік референдумы |Уақыт3 = |Жыл3 =20 қазан 1945 |Кезең4 =[[Қытай Республикасы (1912—1949)|Қытай]]дың мойындауы |Уақыт4 = |Жыл4 =5 қаңтар 1946 |Кезең5 =Тұңғыш демократиялық сайлауы |Уақыт5 = |Жыл5 =29 маусым 1990 |Кезең6 =Ыдырауы |Уақыт6 = |Жыл6 =12 ақпан 1992 |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }}{{Geo-stub}} '''Моңғолия Халық Республикасы''' ('''МХР'''; {{Lang-mn|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}}) — 1924 жылы құрылып, 1992 жылы таратылған [[Шығыс Азия]]дағы [[социалистік мемлекет]]. Елді [[Моңғолия Халық партиясы]] басқарды және олар [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-мен жақын қатынастар сақтаған. Хронологиялық тұрғыдан Кеңес Одағынан кейінгі әлемдегі екінші социалистік мемлекет. == Тарихы == === Құрылуы === [[1911 жыл]]дың [[29 желтоқсан]]ында Сыртқы Моңғолия [[Цинь империясы|Цинь империясынан]] өзінің тәуелсіздігін жариялайды. Елді [[теократия]]лық билеуші [[Боғдо Хан]] басқарды. 1911—1921 жылдары [[Боғдо Хан Моңғолиясы|Боғдо ханның бақылауындағы Моңғолия]] мойындалмаған мемлекет, Ресейдің [[протекторат]]ы, Қытайдың құрамындағы [[автономия]] болды. [[Санат:Моңғолия Халық республикасы]] synbek9t99lww6gigfp207qscys14kt 3646144 3646136 2026-08-24T07:23:39Z Wikuiser 172895 + 3 санат ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3646144 wikitext text/x-wiki {{Тарихи мемлекеттер |атауы = Моңғолия Халық республикасы |өз атауы ={{lang-mn|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}} |статусы =[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] сателлиті, [[социалистік мемлекет]] |әнұраны =«Монгол интернационал»<br>«[[Моңғолия әнұраны#моңғол Интернационал (1923—1950)|Моңғол интернационалы]]<nowiki></nowiki>»<br>(1924–1950)<br><br>«Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улсын сүлд дуулал»<br>«[[Моңғолия әнұраны#1961—1991 жж. нұсқасы|Моңғолия Халық Республикасының Мемлекеттік әнұраны]]<nowiki></nowiki>»<br>(1961–1991) |байрақ = Flag_of_the_People%27s_Republic_of_Mongolia_(1940-1992).svg |байрақ_сипаттамасы =[[Моңғолия туы#Тарихи тулар|Байрағы]] |елтаңбасы = Coat_of_arms_of_the_People%27s_republic_of_Mongolia.svg |елтаңба_сипаттамасы =[[Моңғолия елтаңбасы#Тарихи елтаңбалар|Елтаңбасы]] |карта = Mongolian_People%27s_Republic_Orthographic_projection.svg |size = 200px |сипаттамасы = <!-- |type_before = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Құрушы мемлекеттер», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Алдыңғысы».--> |p1 = Моңғолия мемлекеті |flag_p1 = Flag_of_Mongolia_(1911-1921).svg |image_p1 = |p2 = |flag_p2 = |image_p2 = |p3 = |flag_p3 = |image_p3 = |p4 = |flag_p4 = |image_p4 = |құрылуы = 26 қараша 1924 |ыдырауы = 12 ақпан 1992 <!-- |type_after = егер бұл параметр үлгіде кездесетін болса, онда келесіні жазу керек: «Ыдырағаннан кейінгі мемлекеттер…», әйтпесе, оны өшіріңіз. Онда былай шығады: «Кейінгісі».--> |s1 = Моңғолия |flag_s1 = Flag_of_Mongolia.svg |image_s1 = |s2 = |flag_s2 = |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |image_s3 = |s4 = |flag_s4 = |image_s4 = |ұраны =«Орон бүрийн пролетари нар нэгдэгтүн!»<br>«[[Барлық елдердің пролетарлары, бірігіңдер!]]<nowiki></nowiki>» |астана = [[Ұланбатыр]] |қалалары = Ұланбатыр, [[Эрдэнэт]], [[Дархан (Моңғолия)|Дархан]] |тілі = [[моңғол тілі]] |валютасы = [[Тұғрық|моңғол төгрөгі]] |қосымша_параметр = |параметр_мазмұны = |аумағы = 1 564 116 км² |халқы = 2,318,000 (1992) |басқару_формасы = [[Сталинизм|Сталинистік]] [[диктатура]]дағы [[Унитарлы мемлекет|Унитарлы]] [[Марксизм-ленинизм|Марксистік-Ленинистік]] [[Бірпартиялық жүйе|бірпартиялық]] [[Социалистік мемлекет|социалистік]] [[республика]]<br>(1939–1952)<br>Унитарлы Марксистік-Ленинистік бірпартиялық социалистік республика<br>(1952–1990)<br>Унитарлы [[Көппартиялы жүйе|көппартиялы]] [[демократия]]лық республика<br>(1991) |династиясы = |басқарушылар_титулы =Бас Хатшысы |басқарушы1 =[[Цэрэн-Очирын Дамбадорж]] |басқарушы_жылы1 =1924–1928 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы2 = <!--келесі басқарушының титулы өзгеріп кеткен жағдайда қолданылады--> |басқарушы2 =[[Бүдрагчаагийн Даш-Ёндон]] |басқарушы_жылы2 =1991–1992 (соңғы) |басқарушылар_титулы3 =Елбасы |басқарушы3 =Наваандоржийн Жадамбаа |басқарушы_жылы3 =1924 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы4 = |басқарушы4 =Пунсалмаагийн Очирбат |басқарушы_жылы4 =1990–1992 (соңғы) |басқарушылар_титулы5 =Үкімет басшысы |басқарушы5 =Балингийн Цэрэндорж |басқарушы_жылы5 =1924–1928 (тұңғыш) |басқарушылар_титулы6 = |басқарушы6 =Дашийн Бямбасүрэн |басқарушы_жылы6 =1990–1992 (соңғы) |діні =[[атеизм]] (көпшілік діні)<br>[[Тибет буддизмі]] (1926-ға дейін ресми дін)<br>Моңғол [[шаманизм]]і |қосымша_параметр1 = |параметр_мазмұны1 = |Кезең1 =Халық Төңкерісі |Уақыт1 = |Жыл1 =1 наурыз 1921 |Кезең2 =1924 жылғы Конституция қабылдануы |Уақыт2 = |Жыл2 =26 қараша 1924 |Кезең3 =Тәуелсіздік референдумы |Уақыт3 = |Жыл3 =20 қазан 1945 |Кезең4 =[[Қытай Республикасы (1912—1949)|Қытай]]дың мойындауы |Уақыт4 = |Жыл4 =5 қаңтар 1946 |Кезең5 =Тұңғыш демократиялық сайлауы |Уақыт5 = |Жыл5 =29 маусым 1990 |Кезең6 =Ыдырауы |Уақыт6 = |Жыл6 =12 ақпан 1992 |Кезең7 = |Уақыт7 = |Жыл7 = |Кезең8 = |Уақыт8 = |Жыл8 = |Кезең9 = |Уақыт9 = |Жыл9 = |Кезең10 = |Уақыт10 = |Жыл10 = |Кезең11 = |Уақыт11 = |Жыл11 = |қосымша_параметр2 = |параметр_мазмұны2 = |дейін = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |кейін = |к1 = |к2 = |к3 = |к4 = |к5 = |к6 = |к7 = |ескерту = }}{{Geo-stub}} '''Моңғолия Халық Республикасы''' ('''МХР'''; {{Lang-mn|Бүгд Найрамдах Монгол Ард Улс}}) — 1924 жылы құрылып, 1992 жылы таратылған [[Шығыс Азия]]дағы [[социалистік мемлекет]]. Елді [[Моңғолия Халық партиясы]] басқарды және олар [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-мен жақын қатынастар сақтаған. Хронологиялық тұрғыдан Кеңес Одағынан кейінгі әлемдегі екінші социалистік мемлекет. == Тарихы == === Құрылуы === [[1911 жыл]]дың [[29 желтоқсан]]ында Сыртқы Моңғолия [[Цинь империясы|Цинь империясынан]] өзінің тәуелсіздігін жариялайды. Елді [[теократия]]лық билеуші [[Боғдо Хан]] басқарды. 1911—1921 жылдары [[Боғдо Хан Моңғолиясы|Боғдо ханның бақылауындағы Моңғолия]] мойындалмаған мемлекет, Ресейдің [[протекторат]]ы, Қытайдың құрамындағы [[автономия]] болды. [[Санат:Моңғолия Халық республикасы]] [[Санат:1924 жылы құрылған мемлекеттер мен территориялар]] [[Санат:1992 жылы таратылған мемлекеттер мен территориялар]] [[Санат:Кеңес Одағының сателлиттік мемлекеттері]] fx814fjtgc302f3417m5kibtr8shhos 0 620443 3646219 3642581 2026-08-24T09:52:57Z Marksscheider 183882 3646219 wikitext text/x-wiki {{Арал |Атауы = Хорсборо |Шынайы атауы = en/Horsburgh Island/ms/Pulo Luar |Сурет = Cocos (Keeling) Islands-CIA WFB Map.png |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 12/4/36/S/96/50/23/E |CoordScale = 500000 |Ел = Австралия |Аймақ = Аустралияның сыртқы аумақтары |Аудан = |Архипелаг = Кокос аралдары |Архипелаг 1 = |Акватория = Үнді мұхиты |Акватория 1 = |Ауданы = 1,04 |Ең биік нүктесі = 9 |Халқы = 0 |Санақ жылы = |Позициялық карта = Үнді мұхиты |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Хорсборо''' ({{lang-en|Horsburgh Island}}) — [[Үнді мұхиты]]ндағы [[Кокос (Килинг) аралдары|Кокос аралдары]] архипелагына кіретін, [[Аустралия]] аумағындағы елсіз арал. == Географиялық орналасуы == Арал [[Норт-Килинг]] атоллынан оңтүстікке қарай 25 км, [[Перт]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 2940 км, [[Дарвин (қала)|Дарвин]]нен батысқа қарай 3695 км, Рождество аралынан оңтүстік-батысқа қарай 960 км және [[Ява]] мен [[Суматра]] аралдарынан 1000 км-ден астам оңтүстік-батыста орналасқан. Аралда теңіз құстарының көптеген түрлері мекендейді. Аралдың флорасы аса алуан түрлілігімен ерекшеленбейді, негізінен [[Кокос пальмасы|кокос пальма]]лары таралған.{{sfn|Menon, Pandalai|1958}} Жағалау суларындағы теңіз тіршілігі әрі бай, әрі теңіз фаунасының көптеген түрлерімен ұсынылған. == Климаты == Климаты [[Муссонды климаты|муссонды]], жазда жауын-шашын өте көп түседі, ал қыста олар мүлде жоқ десе да болады. Жылдық орташа температура +24°С. Ең ыстық ай — қаңтар: +25°С, ең салқын ай — қыркүйек: +24°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1557 мм. Ең жауын-шашынды ай — ақпан: 250 мм, ең құрғақ ай — қазан: ~23 мм жауын-шашын түседі. == Тарихы == Арал Британдық Шығыс Үндістан компаниясының шотландиялық [[гидрограф]]ы [[Джеймс Хорсборо]]ның құрметіне аталған. Ол архипелагтың елсіз аралдарының бірін алғаш рет әрі едәуір егжей-тегжейлі сипаттаған карталар жинағының авторы болды. Хорсбороның кітабы 1809–1811 жылдары жарық көріп, XIX ғасырдың ортасына дейін саяхатшылар мен кеме жүргізушілер арасында кеңінен қолданылды.{{sfn|Horsburgh|1826}} 1941 жылы, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, аралдың оңтүстік нүктесінде британдық 6 дюймдік кеме зеңбіректерінен — BL 6 inch guns Mk II–VI тұратын артиллериялық батарея орналастырылды. Гарнизонның көп бөлігі Британдық [[Шри-Ланка|Цейлон]] аумағынан шақырылған әскери қызметшілерден тұрды ({{lang-en|Ceylon Garrison Artillery}}). 1942 жылдың 9 мамырына қараған түні қатаң тәртіпке көңілі толмаған цейлондық артиллеристер бүлік шығарды. Олар өз командирлері — британдық офицерлер Джордж Гардинер мен Генри Стивенсті тұтқындауға тырысып, «Азия — азиялықтар үшін!» ұранымен аралды [[Жапония]]ға бермек болды. Бұл ретте жапондықтардың өздері көтеріліс туралы тіпті білмеген еді.{{sfn|The Cocos Islands mutiny (reviewed)|2001}} Көтеріліс көп ұзамай басылды, ал оның ұйымдастырушысы бомбардир Гратьен Фернэндо және солдаттар арасынан шыққан екі серіктесі 1942 жылдың тамызында өлім жазасына кесілді. Қалған сегіз белсенді қатысушы да әскери-дала сотымен сотталып, әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылды және каторғаға кесілді. Олардың кейбіреулерінің өлім жазасы каторгалық жұмыстармен алмастырылды. Бұл оқиға тарихқа [[Кокос (Килинг) аралдары|Кокос аралдары]]ндағы көтеріліс ретінде енді.{{sfn|The Cocos Islands mutiny (reviewed)|2001}} Қазіргі уақытта аралда сол батареядан қалған екі 6 дюймдік зеңбірек сақталған.{{sfn|Six Inch Guns, Horsburgh Island, EXT, Australia}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аустралия аралдары]] [[Санат:Үнді мұхиты аралдары]] [[Санат:Кокос аралдары]] h4s0y31ivqeuqpfygccwidl4u8m4fak 3646220 3646219 2026-08-24T09:53:33Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Хорсберг (арал)]] бетін [[Хорсборо (арал)]] бетіне жылжытты 3646219 wikitext text/x-wiki {{Арал |Атауы = Хорсборо |Шынайы атауы = en/Horsburgh Island/ms/Pulo Luar |Сурет = Cocos (Keeling) Islands-CIA WFB Map.png |Сурет тақырыбы = |Координаттары = 12/4/36/S/96/50/23/E |CoordScale = 500000 |Ел = Австралия |Аймақ = Аустралияның сыртқы аумақтары |Аудан = |Архипелаг = Кокос аралдары |Архипелаг 1 = |Акватория = Үнді мұхиты |Акватория 1 = |Ауданы = 1,04 |Ең биік нүктесі = 9 |Халқы = 0 |Санақ жылы = |Позициялық карта = Үнді мұхиты |Позициялық карта 1 = |Ортаққордағы санаты = }} '''Хорсборо''' ({{lang-en|Horsburgh Island}}) — [[Үнді мұхиты]]ндағы [[Кокос (Килинг) аралдары|Кокос аралдары]] архипелагына кіретін, [[Аустралия]] аумағындағы елсіз арал. == Географиялық орналасуы == Арал [[Норт-Килинг]] атоллынан оңтүстікке қарай 25 км, [[Перт]] қаласынан солтүстік-батысқа қарай 2940 км, [[Дарвин (қала)|Дарвин]]нен батысқа қарай 3695 км, Рождество аралынан оңтүстік-батысқа қарай 960 км және [[Ява]] мен [[Суматра]] аралдарынан 1000 км-ден астам оңтүстік-батыста орналасқан. Аралда теңіз құстарының көптеген түрлері мекендейді. Аралдың флорасы аса алуан түрлілігімен ерекшеленбейді, негізінен [[Кокос пальмасы|кокос пальма]]лары таралған.{{sfn|Menon, Pandalai|1958}} Жағалау суларындағы теңіз тіршілігі әрі бай, әрі теңіз фаунасының көптеген түрлерімен ұсынылған. == Климаты == Климаты [[Муссонды климаты|муссонды]], жазда жауын-шашын өте көп түседі, ал қыста олар мүлде жоқ десе да болады. Жылдық орташа температура +24°С. Ең ыстық ай — қаңтар: +25°С, ең салқын ай — қыркүйек: +24°С. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1557 мм. Ең жауын-шашынды ай — ақпан: 250 мм, ең құрғақ ай — қазан: ~23 мм жауын-шашын түседі. == Тарихы == Арал Британдық Шығыс Үндістан компаниясының шотландиялық [[гидрограф]]ы [[Джеймс Хорсборо]]ның құрметіне аталған. Ол архипелагтың елсіз аралдарының бірін алғаш рет әрі едәуір егжей-тегжейлі сипаттаған карталар жинағының авторы болды. Хорсбороның кітабы 1809–1811 жылдары жарық көріп, XIX ғасырдың ортасына дейін саяхатшылар мен кеме жүргізушілер арасында кеңінен қолданылды.{{sfn|Horsburgh|1826}} 1941 жылы, [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде, аралдың оңтүстік нүктесінде британдық 6 дюймдік кеме зеңбіректерінен — BL 6 inch guns Mk II–VI тұратын артиллериялық батарея орналастырылды. Гарнизонның көп бөлігі Британдық [[Шри-Ланка|Цейлон]] аумағынан шақырылған әскери қызметшілерден тұрды ({{lang-en|Ceylon Garrison Artillery}}). 1942 жылдың 9 мамырына қараған түні қатаң тәртіпке көңілі толмаған цейлондық артиллеристер бүлік шығарды. Олар өз командирлері — британдық офицерлер Джордж Гардинер мен Генри Стивенсті тұтқындауға тырысып, «Азия — азиялықтар үшін!» ұранымен аралды [[Жапония]]ға бермек болды. Бұл ретте жапондықтардың өздері көтеріліс туралы тіпті білмеген еді.{{sfn|The Cocos Islands mutiny (reviewed)|2001}} Көтеріліс көп ұзамай басылды, ал оның ұйымдастырушысы бомбардир Гратьен Фернэндо және солдаттар арасынан шыққан екі серіктесі 1942 жылдың тамызында өлім жазасына кесілді. Қалған сегіз белсенді қатысушы да әскери-дала сотымен сотталып, әртүрлі мерзімге бас бостандығынан айырылды және каторғаға кесілді. Олардың кейбіреулерінің өлім жазасы каторгалық жұмыстармен алмастырылды. Бұл оқиға тарихқа [[Кокос (Килинг) аралдары|Кокос аралдары]]ндағы көтеріліс ретінде енді.{{sfn|The Cocos Islands mutiny (reviewed)|2001}} Қазіргі уақытта аралда сол батареядан қалған екі 6 дюймдік зеңбірек сақталған.{{sfn|Six Inch Guns, Horsburgh Island, EXT, Australia}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Аустралия аралдары]] [[Санат:Үнді мұхиты аралдары]] [[Санат:Кокос аралдары]] h4s0y31ivqeuqpfygccwidl4u8m4fak 0 620472 3646216 3598843 2026-08-24T09:35:15Z Marksscheider 183882 3646216 wikitext text/x-wiki {{жедел жойылсын|[[Анколе (мемлекет)]] Қайталау}} [[File:Ankole (map).png|thumb|100px|Карта]] [[File:Flag of Ankole.svg|thumb|left|120px|Анколе байрағы]] '''Анколе''' (Нколе) — [[XV]]—[XVI]] ғасырларда қазіргі [[Уганда]] аумағында [[Виктория көлі]]нен [[солтүстік—шығыс]]қа қарай орналасқан [[африка]]ндық мемлекет. Мемлекет негізін [[Нколе]] халқы құрды. Астанасы — [[Мбарара]]. [[XVII]]—[[XVIII]] ғасырларда Анколе басшылары [[Китара]] мемлекетінің мемлекетіне алым-салыәқ төйледі. [[XIX ]]ғасырда Анкола [[Буганда]]ға тәуелді феодалдық мемлекет атанды. [[1890]] жылдың ағылшын-герман келісіміне сәйкес Анколе мемлекеті [[Британдық империяның]] ықпал ету аясына кірді, ал [[1901]] [[Англия]] бұрынғы [[Уганда]] протекторатының құрамына Анколені қосты. == Тағы қараңыз == *[https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/71486/Буганда] - Буганда *[https://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/19719/КИТАРА] - Китара *[https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BRITANSKAYA_IMPERIYA.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423181534/https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BRITANSKAYA_IMPERIYA.html |date=2019-04-23 }} - Британдық империя [[Санат:Африка елдері]] tgs40qzeag2c859upxp0x9e7bnj6u3n 0 659964 3646222 3640508 2026-08-24T09:57:01Z Аружан Сағаткен 183226 3646222 wikitext text/x-wiki [[Сурет:WilhelminaDrucker1917.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вильгельмина Друкер''' ( Вильгельмина Элизабет Лензинг отбасында [[1847]] жылы 30 қыркүйекте [[Амстердам]] қаласында дүниеге келген, 1925 жылы 5 желтоқсанда дүниеден өтті). <ref> http://resources.huygens.knaw.nl/bwn1880-2000/lemmata/bwn2/lensing</ref> Голландиялық [[жазушы ]]және [[саясаткер]]. Голландияның алғашқы [[Феминизм|феминисттерінің]] бірі, Друкер сонымен қатар Gipsy, Gitano и E. Prezcier деген лақапаттармен танымал болған. {{Тұлға |Есімі=Вильгельмина Друкер |Сурет=Wilhelmina Drucker.jpg |Сурет атауы=Вильгельмина Друкер |Туған күні=30.09.1847 |Туған жері=[[Амстердам]],[[ Нидерланды]] |Мансабы=[[Жазушы]] , [[Саясаткер]] |Әкесі=Луис Друкер |Анасы=Констанция Кристина Линзинг |Лақабаты=Gipsy, Gitano и E. Prezcier |Азаматтығы=Нидерланд елі}} [[File:Wilhelmina Drucker IMG0020.tif|thumb| Wilhelmina Drucker]] == Өмірбаяны == Вилгельмина Друкер тігінші Констанция Кристина Линзинг пен [[неміс]]-[[еврей]] банкирі Луис Друкерден туған екі қыздың бірі болып табылады.<ref>https://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_1999_num_77_2_4367</ref> Әкесі Луис Друкер анасына үйленуден немесе балаларын ресми түрде мойындаудан бас тартты, бұл нидерландық Вильгельминаның қиын жағдайда өскенін білдіреді. Друкер анасы айналысқан кәсіппен айналысты және [[1886]] жылдан бастап әлеуметтік-демократиялық облигациялар жиналысына , De Unie одағына, Nederlandsche Bond voor Algemeen Kies-en Stemrecht (Голландияның жалпыға бірдей сайлау құқығы лигасы) және De Dageraad бостандықтар қауымдастығына қатысты. Кейінгі жылдары [[социализм]] Друкерге үлкен қалыптастырушы әсер етті. Өзінің жеке тәжірибесіне сүйене отырып, ол әйелдерге әсер ететін әлеуметтік механизмдерді талдап, түсініп, өзгеріске жету үшін қандай әрекеттер жасау керектігін түсінді. Бүркеншік атпен ол бай әйелден туылған балаларды ғана мойындайтын, әкесінің моральдық стандарттарын сынға алған кітап жазды. [[File:Wilhelmina Drucker 1917.jpg|thumb|left|Wilhelmina Drucker with her portrait painted by [[Truus Claes]] 1917 жылы Друкердің жетпіс жасына орай.]] Друкер сонымен қатар өгей ағасы либералды [[саясаткер]] Хендрик Людевик Друкерге қарсы сот ісін бастады, сот Друкердің әкесі Луиден Лодевикке қалған мұраны алуға байланысты болды. Друкер ол сотты [[1888]] жылы жеңіп қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізді. Осыдан кейін Друкер радикалды және социалистік топтардың басқа әйелдерімен бірге [[әйелдер]] қыздарға арналған апта сайынғы журнал De Vrouw ([[әйел]]) құрды.[[ 1889]] жылы Друкер Vrije Vrouwen Vereeniging (VVV немесе еркін әйелдер қауымдастығы) құрды, ол [[1894]] жылы Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht (әйелдер құқығы қауымдастығы) болды. Друкер VVV қауымдастығын [[1891]] жылы [[Австрия]] , [[Германия]] және басқа елдерден келген делегаттармен қосылып Брюссельдегі Халықаралық социалистік жұмысшылар конгресінде, екінші Интернациолдық конгресінде таныстырды.Италия барлық елдердің социалистік партияларының манифесттерінде ерлер мен әйелдердің толық құқықтық және саяси теңдігі туралы үндеуді қамтуы керек деген қарар қабылдауға шақырды. Бұл қарарды конгресс қабылдады. [[1893]] жылы Друкер және оның оң қолы Дора Шук-Хавер екеуі [[1926]] жылға дейін созылған «Evolutie» апталық журналын құрды. Друкер Нидерландыда дәріс оқыды, бірнеше әйелдер кәсіподақтарын құруға қатысты және [[1897]] жылы жаңадан құрылған Vereeniging Onderlinge Vrouwenbescherming (VOV немесе әйелдерді өзара қорғау қоғамы) мүшесі болды. Ол тұрмыс құрмаған аналар мен олардың балаларының құқықтарын қорғады. Друкер VOV әйелдердің құқықтары үшін және әділетсіз заңдар мен ескірген моральға қарсы қоғамдық салада жұмыс істеу үшін барлық әйелдерді - үйленген немесе тұрмысқа шықпаған, балаларымен немесе баласыз біріктіретін әскери ұйым болуы керек деді.<ref>https://socialhistory.org/bwsa/biografie/lensing {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180731062240/https://socialhistory.org/bwsa/biografie/lensing |date=2018-07-31 }}</ref> Ол VOV-дың миссиясы мен рөлі туралы өзінің ойлары мен идеяларын түсіндірді, мысалы, Blijf van mijn Lijf (сөзбе-сөз менің денемнен аулақ бол, әйелдер паналары желісі) және Vrouwen tegen Verkrachting (Әйелдер зорлауға қарсы) сияқты белсенді ұйымдардың негізін қалады. Әйелдердің теңдігіне қол жеткізу үшін күресуге шақырған шайқастары үшін оған «Ижзерен» (темір) немесе «Долле» (ессіз) Мина деген лақап ат қойылды, ол әйелдер корсетінің символикалық түрде көпшілікке жағылуынан кейін одан да танымал болды. [[1970]] жылы негізі қаланған, әйгілі феминистік белсенділер тобы Dolle Mina Амстердамдағы көкірекшені жағу рәсімінде Вильгельмина Друкердің есімімен аталды. ==Жұмыстары== * {{Lang-nl|'Over vrijen en trouwen, waar velen van houwen' - [S.l.] : [s.n.], 1905. - p.&nbsp;138-139}} *{{Lang-nl| ''Vrouwenarbeid in het verleden en in het heden'': rede gehouden op de Algemeene Vergadering van den Nationalen Vrouwenraad in Nederland op 26 April 1906 te Groningen / Wilhelmina Drucker. - [S.l.] : [s.n.], 1906. - 10p.}} *{{Lang-nl| ''Autour du travail de la femme'' - Amsterdam : [s.n.], 1911. - 14p.}} * {{Lang-nl| ''Moederschap : sexueele ethiek'' / M. Cohen Tervaert-Israëls, J. Rutgers, G. Kaptein-Muysken, W. Drucker, Ch. Carno-Barlen, Est.H. Hartsholt-Zeehandelaar, Titia van der Tuuk, Martina G. Kramers, C.C.A. de Bruine-van Dorp, Lod. van Mierop, S. van Houten, J.C. de Bruïne ; Nationaal Comité voor Moederbescherming en Sexueele Hervorming. - Almelo : Hilarius, 1913. - 158p.}} * {{Lang-nl| ''Waarom kiezen de vrouwen niet mee?'' - Amsterdam : Vrije Vrouwenvereeniging, 1915. - 2p.}} * {{Lang-nl| ''Waarde voorstander(ster)'' / M.W.H. Rutgers-Hoitsema, Martina G. Kramers, W. Drucker, M.J. de Soete. - [S.L.] : Vereeniging "Nationaal Comité in zake wettelijke regeling van vrouwenarbeid", 1916. - 1p.}} * {{Lang-nl| ''Geen blinde volgelingen'': opgedragen aan de leden der Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht / J.S.R. Baerveld-Haver, Wilhelmina Drucker, Nine Minnema, Jacoba F.D. Mossel, M.S. Wiener. - Amsterdam : [s.n.], 1916. - 19p. Xeroks * {{Lang-nl| ''De verbetering van het recht der vrouw. Par. 1. De Vrije Vrouwenvereeniging'' - Amsterdam : Elsevier, 1918. - 14p. Overdruk uit: De vrouw, de vrouwenbeweging en het vrouwensvraagstuk. Encyclopaedisch Handboek deel II onder redactie van C.M. Werker-Beaujon, Clara Wichmann en W.H.M. Werker p.&nbsp;136-149.}} * {{Lang-nl| ''Rapport van de Enquête-commissie, ingesteld door het Comité van Actie tegen het ontslag der gehuwde ambtenaressen'' / Wilhelmina Drucker, W. Willink-Altes. - [S.l.] : [s.n.], 1928. - 3 p.}} *{{Lang-nl|''Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging: jaarboek'' = Yearbook International Archives for the Women's Movement : I. - Leiden : Brill, 1937. - 175p. with photographs}} ==Ескерту және библиография== * {{Lang-nl| Bij de dood van een feministe : necrologieën over Wilhelmina Drucker / Marianne Braun In: Biografie bulletin. - 14 (2004), 1(voorjaar), p.&nbsp;40-46 Portret van de dood van Wilhelmina Drucker (1847–1925) om enig uitzicht te bieden op haar publieke leven.}} * {{Lang-nl| Missie aan de marge of aan het front? / Myriam Everard In: Et.vt. - 22 (2003), 2, p.&nbsp;117-118 In de rubriek 'Geef de pen door...' besteedt auteur aandacht aan katholieke vrouwengeschiedenis en gaat ze kort in op Wilhelmina Drucker en haar verhouding tot het katholicisme.}} * {{Lang-nl| De Hollandse binnenkamer II (Thema) / Marianne Braun [et al.] In: Biografie bulletin. - 10 (2000), 3, p.&nbsp;200-216 In het artikel 'De bij wil koningin worden' besteedt Marianne Braun aandacht aan feministe en sociaal hervormster Wilhelmina Drucker, oprichtster van de Vrije Vrouwenvereeniging.}} * {{Lang-nl| De bij wil koningin worden : het feministisch sprookje van Wilhelmina Drucker / Marianne Braun In: Biografie bulletin. - 10 (2000), 3, p.&nbsp;209-216 Wilhelmina Drucker leefde van 1847 tot 1925. Ze vond godsdienst, wet, traditie en mannelijke ijdelheid de vrouw belemmerden om net als haar wederhelft 'mens' te worden. De feministe, sociaal hervormster en oprichtster van de Vrije Vrouwenvereeniging wilde de vrouw uit de benauwde binnenkamer laten breken.}} * {{Lang-nl| Geen woorden, maar daden : de radikalinski's van de vrouwenbeweging / Esmeralda Otten In: Savante. - 6 (1998), 23(voorjaar), p.&nbsp;15-16 Wilhelmina Drucker (1847–1925) en Emmeline Pankhurst (1858–1928) behoorden tot de radicale vleugel van de vrouwenbeweging. Zij streden, beiden op hun eigen manier, voor het invoeren van vrouwenkiesrecht in respectievelijk Nederland en Engeland.}} * {{Lang-nl| Drie sprookjes van Wilhelmina Drucker : een bijdrage aan de cultuurgeschiedenis van het fin de siècle / Marianne Braun In: Feminisme en verbeelding. - (1994), p.&nbsp;11-29 Analyse van de drie eerste fictieve bijdragen van Drucker (1847–1925) in de eerste jaargang van het blad Evolutie, waarin ze zowel 'persoonlijke' als 'politieke' credo's vertolkte.}} * {{Lang-nl| Portret van een radicale baanbreekster : Wilhelmina Druckers strijd voor de vrouw als vrije mens / Tosca Snijdelaar In: Furore. - 9 (1992), (mrt), p.&nbsp;18-22 Portret van Wilhelmina Drucker (1847–1925)}} * {{Lang-nl| Mevrouw, ik groet U : necrologieën van vrouwen / Emma Brunt (samenst. en inl.). - Amsterdam; [etc.] : Rap, 1987. - 200p. : ill. Bundel van levensbeschrijvingen van vrouwen geschreven door tijdgenoten. Bevat o.a. een artikel over o.a. Wilhelmina Drucker (1847–1925).}} * {{Lang-nl| De eerste feministische golf : zesde jaarboek voor vrouwengeschiedenis / Jeske Reys (red.), Tineke van Loosbroek (red.), Ulla Jansz (red.), [et al.]. - Nijmegen : SUN, 1985. - 208p. : ill. : lit. (Jaarboek voor vrouwengeschiedenis; 6) Bundel met artikelen over de geschiedenis van de eerste feministische golf in Nederland, waarbij aandacht is besteed aan de verschillende groeperingen en stromingen binnen de vrouwenbeweging. Daarnaast zijn van een aantal vrouwen biografische artikelen opgenomen. Bevat o.a. de artikelen: 'De vrouw als vrije mensch': een monument voor Wilhelmina Drucker / door Maria Henneman, en 'De geestelijke eenzaamheid van een radicaal-feministe : Wilhelmina Druckers ontwikkeling tussen 1885 en 1878' / door Fia Dieteren.}} * {{Lang-nl| Vrouwen rond de eeuwwisseling / Aukje Holtrop (red.). - Amsterdam : De Arbeiderspers, 1979. - 204p. : lit. Eerder verschenen in: Vrij Nederland. Portretten van vrouwen die zich rond 1900 zowel binnen als buiten de georganiseerde vrouwenbeweging met de positie van vrouwen bezighielden. Bevat tevens een inleiding over de eerste feministische golf. Bevat portretten van: Mina Kruseman, [[Betsy Perk]], Wilhelmina Drucker, Aletta Jacobs, Carry van Bruggen, Cornélie Huygens, Henriette Roland Holst-van der Schalk, Mathilde Wibaut, Carry Pothuis, Roosje Vos..}} * {{Lang-nl| Wilhelmina Drucker : de eerste vrije vrouw / Deanna te Winkel-van Hall. - Amsterdam : Stichting Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging, 1968. - 84p}} * {{Lang-nl| Mevrouw W. Drucker. 30 September 1847 - 5 December 1925 / Anna Polak. - Amsterdam : Maatschappij voor Goede en Goedkoope Lectuur, 1926. - p.&nbsp;177-187 Uit: Leven en werken. Maandblad voor meisjes en vrouwen. XI (1926), nr. 3.}} * {{Lang-nl| Laatste nummer, gewijd aan de nagedachtenis van Mevr. W. Drucker (1847–1925) in leven redactrice van dit blad. - Amsterdam : Evolutie, 1926. - 16p. : ill.}} * {{Lang-nl| George David : Wilhelmina Drucker en de schandaalroman George David / G. Prezcier, E. Prezcier. - Amsterdam : Meijer, 1885. - 162p.}} * {{Lang-nl| Karakterschets Mevrouw W. Drucker. - [14p.]}} ==Сыртқы сілтемелер == *{{Lang-nl| [http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn2/lensing Biography] on the Biografisch Woordenboek van Nederland}} *{{Lang-nl| [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/lensing.html Biography] on the Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland}} *{{Lang-nl| [http://www.iisg.nl/bwsa/bios/lensing.html Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland - biografie]}} *{{Lang-nl| [http://hdl.handle.net/11653/bio1319 Biography Wilhelmine Drucker, Atria] }} *{{Lang-nl| [http://www.wilhelminadrucker.nl/ wilhelminadrucker.nl webmonument]}} [[Санат:Амстердамда туғандар]] [[Санат:Жазушылар]] [[Санат:Саясаткерлер]] 3c6mw1aw6qi31k5brl47d6n1tzd0bci 4 675070 3646120 3645812 2026-08-24T07:00:44Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3646120 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88010||2859||391||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96732||77022||11070||229||3388||234||110||5824||742 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||86628||81439||932||642||37||388||0||2886||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84054||68783||1239||149||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55566||30515||3588||368||5769||944||2238||4786||5205 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49073||40317||1772||102||631||17||11||4503||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38487||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||35230||32428||213||7||1248||72||0||1519||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||127||398||8||2176||838||844 |- |12||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18590||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |13||11||{{u|Орел Карл}}||23032||21718||798||39||137||4||0||121||11 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||22801||21385||436||44||276||11||0||333||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13872||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||19910||10295||1401||41||7144||115||8||429||51 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17257||12281||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16072||14053||411||16||1017||73||1||539||302 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13765||12988||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11542||7072||508||0||103||512||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10155||7982||1231||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8383||5804||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8361||6512||414||53||255||120||0||296||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8208||5778||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||49||{{u|Daniyar}}||8001||3610||482||327||177||626||0||1642||348 |- |30||35||{{u|Nurtenge}}||7952||5419||980||137||628||59||24||532||198 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5987||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6251||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6703||3839||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5043||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||57||{{u|Madi Dos}}||4520||3082||214||63||55||50||0||637||122 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4456||3912||4||0||11||7||0||419||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3767||3710||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||61||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |56||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |57||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |58||60||{{u|Нурасылл}}||3398||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |59||62||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||68||{{u|ShadZ01}}||3295||2611||363||116||106||0||0||4||0 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||63||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||59||{{u|Qanattan}}||3147||3073||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |68||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |69||85||{{u|MuratbekErkebulan}}||2931||1891||318||0||91||55||0||445||4 |- |70||69||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||72||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||77||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||70||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||74||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||73||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||75||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||90||{{u|Balaburgem}}||2470||1754||11||29||31||59||0||182||48 |- |81||76||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||71||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||82||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1985||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||98||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||86||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||87||{{u|RaiymbekZh}}||2147||1831||8||0||20||0||0||82||86 |- |94||91||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||83||{{u|Unknown Alash}}||2009||1946||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||88||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||93||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||89||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||96||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||92||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||97||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||94||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||106||{{u|ДолбоЯщер}}||1612||1341||1||0||107||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||95||{{u|Gliwi}}||1548||1542||3||0||0||0||0||0||0 |- |109||105||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||113||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||138||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||145||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||114||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||117||{{u|Ziv}}||1177||1104||60||0||0||2||0||9||2 |- |127||226||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |128||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |129||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||205||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||140||{{u|Wikuiser}}||1092||793||143||0||63||0||43||18||4 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||196||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||162||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||137||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1019||872||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |142||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |143||144||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |144||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |145||222||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |146||166||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |147||141||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |148||143||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |149||148||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |150||161||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |151||136||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |152||139||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||142||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||190||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |155||215||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |156||150||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |157||231||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |158||177||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |159||152||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |160||151||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |161||147||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |162||233||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |163||155||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |164||170||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |165||160||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |166||149||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |167||165||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |168||154||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |169||146||{{u|Mheidegger}}||730||756||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||157||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |171||163||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |172||175||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |173||224||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |174||158||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |175||153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |176||156||{{u|Εὐθυμένης}}||697||678||13||0||0||0||0||5||0 |- |177||164||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |178||211||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |179||198||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |180||168||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||230||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |182||159||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||203||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |184||167||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |185||221||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |186||194||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |187||191||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||174||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |189||176||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |190||169||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||178||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |192||218||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |193||193||{{u|Aseke16}}||622||530||25||0||7||1||0||17||12 |- |194||217||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |195||228||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |196||180||{{u|Bauyr03}}||619||558||0||1||0||0||0||37||0 |- |197||187||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |198||173||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |199||179||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |200||183||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||172||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |202||181||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||596||595||0||0||0||0||0||3||2 |- |204||232||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |205||185||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |206||229||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |207||189||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |208||200||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||195||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||207||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |211||204||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |212||182||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||560||548||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||206||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |214||199||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||188||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |216||192||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||201||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |218||223||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |219||210||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |220||197||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |221||184||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||219||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |223||220||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |224||186||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |225||209||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |226||214||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |227||227||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |228||225||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |229||202||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||208||{{u|Marksscheider}}||517||465||10||0||37||0||0||0||0 |- |231||216||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |232||213||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |233||212||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |234||234||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] iximahkeohvjzmgfb9bp0in58va9bkg 4 675089 3646254 3645918 2026-08-24T11:00:23Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3646254 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515619||380096||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145875||131250||957||0||13593||6||0||47||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||132821||127393||813||15||62||17||10||2859||1627 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||113860||1||0||0||0||0||0||113859||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105849||88193||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89156||89156||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79297||79282||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50444||50151||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26610||22829||42||0||3648||2||0||67||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14731||13710||468||1||0||84||0||389||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13733||13236||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9115||9115||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7977||5419||980||137||628||40||24||532||198 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5303||5303||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3245||3242||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||86||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||87||{{u|KiranBOT}}||169||167||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] kbtr42tskjj9qyhtsr83pz6ymjbj1yj 4 675116 3645928 3645701 2026-08-23T13:07:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3645928 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107915||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1156||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||946||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3125||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2680||42||0||60||33||600||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2533||102||14||200||87||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2184||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |- |13||{{u|Орел Карл}}||1358||318||1||315||91||24||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||96||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Nurkhan}}||984||101||14||345||4||26||0||1||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||869||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|1nter pares}}||623||320||0||10||1010||3||0||0||4 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1630||168||18||7588||188||0||1||11 |- |46||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||534||187||72||75||333||48||0||7||0 |- |48||{{u|Nurken}}||530||515||3||652||4901||32||15||3||4 |- |49||{{u|Sagzhan}}||530||91||2||23||212||30||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||425||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|ShadZ01}}||210||23||0||34||82||64||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Coffee86}}||204||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||154||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|MuratbekErkebulan}}||89||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||0||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |282||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2977||521||93||0||38||4 |- |286||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |290||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |299||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |300||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |301||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|AlibekKS}}||66||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |303||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |309||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |310||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |311||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |316||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |317||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||62||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |318||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |319||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |323||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |324||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |325||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |332||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |333||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |334||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |335||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |336||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |342||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |343||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |347||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |353||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |357||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |358||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |359||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |360||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |361||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |364||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |371||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |373||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |382||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Tarikh Dias}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Dostoevskykz}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mheidegger}}||40||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |393||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |395||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |397||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |399||{{u|Yessentaikyzy}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |402||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |403||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |406||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |407||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |408||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |412||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |413||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |414||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |415||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||36||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |418||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |423||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |434||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |439||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |440||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |442||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |443||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |451||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |462||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |464||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |467||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Rasulbek Adil}}||26||4||0||121||5||0||1||0||0 |- |469||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |477||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |482||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |485||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |488||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |489||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |491||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |492||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |494||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |495||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |501||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |506||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |508||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |509||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |519||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |530||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |531||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |543||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |545||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |546||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |547||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |548||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |553||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |560||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |563||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |566||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |574||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |576||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |580||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |581||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |583||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |588||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |590||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |598||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |604||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |606||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |610||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |630||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |635||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |638||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |642||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |643||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |644||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |645||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |649||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |650||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |654||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |662||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |666||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |667||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |678||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Aldogarov}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |685||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |686||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |688||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |689||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |707||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |713||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |717||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |722||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Амина Жанаковна}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |743||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |744||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |746||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |748||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |749||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |751||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |756||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |768||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |780||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |782||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |789||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |790||{{u|Садықова Ақгүл}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |791||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |794||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |800||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |807||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |813||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |820||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |826||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |827||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |831||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |834||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |835||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |837||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |838||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |842||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |846||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |850||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |855||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |858||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |859||{{u|Wikuiser}}||6||11||2||47||30||0||0||23||0 |- |860||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |866||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |882||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |887||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |891||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |897||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |905||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |913||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |915||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |927||{{u|Muzeologist}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |932||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |939||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |942||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |943||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |950||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Вилюс М}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |954||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |963||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |964||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |986||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1003||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1005||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1013||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1017||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1025||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Marksscheider}}||4||6||0||2||33||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1034||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|PushkinVko}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1049||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1056||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1064||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1068||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Зилола Садирханова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1075||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1093||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1094||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1096||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1097||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1107||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1108||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1111||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1140||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1146||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1178||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1181||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1186||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1188||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1191||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1201||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1205||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1212||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1263||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Гулжайна Усен}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1292||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1302||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1393||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1433||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1435||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1436||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1448||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1449||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1465||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1468||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Janugyl}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1494||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1524||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1541||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1559||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1560||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1567||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Акмарал Абдрашидовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Садыкова Улболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1692||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1706||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1711||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1712||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1717||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1722||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||315||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] i1w7mtyzbkst3qd9dqjbx6t5psz3jrr 0 685332 3645927 3642933 2026-08-23T12:35:49Z Мағыпар 100137 3645927 wikitext text/x-wiki '''Баку теңіз жағалауы бульвары''' — [[Әзербайжан]] астанасының басты көрікті жерлерінің бірі, оның визиттік картасы.<ref>Удивительная история Бакинского бульвара в редких фотографиях с 1861 года (ФОТО) https://www.trend.az/life/interesting/2953403.html</ref> Бульвардың ұзындығы қалпына келтіруге дейін 16 шақырым болса, жалпы қайта құрудан кейін 25 шақырымды құрайды. Бүгінде бұл кең инфрақұрылымы, бірегей жасыл алаңдары, [[аттракцион]]дары, [[мейрамхана]]лары мен [[кафе]]лері, түрлі ойын-сауық, спорттық, концерттік және сауда орталықтары бар әлемдегі ең ұзын және ең әдемі теңіз жағалауындағы саябақтардың бірі.<ref>Бакинский приморский бульвар https://azterra.az/sights/bulvar-baku/</ref> == Тарихы == Баку бульварының тарихы 1860 жылдан басталады.<ref>Бакинский бульвар: прошлое, настоящее, будущее – ФОТО https://news.day.az/society/350202.html</ref> Каспий теңізі шығанағының оңтүстік жағы қала билігінің назарын сонау 19 ғасырда аударған, оны жақсарту туралы шешім 20 ғасырдың басында қабылданды. 1909 жылы әзірбайжан инженері Мамед Хасан Хажинский теңіз жағасындағы [[бульвар]] салуға бастамашы болды. Құрылысқа билік 600 миллион рубль бөлді, танымал кәсіпкерлер де шет қалмай, жағалауды жақсартуға қомақты қаражат бөлді. [[Сурет:Baku-boulevard.jpg |нобай|оңға|200px|20 ғасырдың басындағы Баку бульвары.]] [[Сурет:Baku bulvar.jpg |нобай|оңға|200px|Бакудегі Теңіз жағасындағы бульвардың панорамасы]] [[Сурет: Azərbaycan xalça muzeyi.jpg|нобай|оңға|200px|Әзірбайжан кілем мұражайы.]] Сол кезде "жаңа" деп аталған ең алғашқы бульвар өте қарапайым болды — шамамен 150 метр болды. 1910 жылы Баку бульварының ұзындығы бірнеше есе өсті, ол Ресей империясындағы ең ірі кеме қатынасы фирмаларының бірі «Кавказ және Меркурий» пирстеріне жетті.<ref>Бакинский бульвар. Быстрый путеводитель по бакинской набережной https://zen.yandex.ru/media/probaku/bakinskii-bulvar-bystryi-putevoditel-po-bakinskoi-naberejnoi-6090f8fcea434d12dfcac4fc</ref> Ең алдымен, жағалау аумағы тазартылып, абаттандырылды, гүлзарлар, ағаштар отырғызылды, жағажай салынды, бұл жұмыстар Ұлы Отан соғысы аяқталғанға дейін созылды. 1950 жылдардың басында бульвар 2,5 км-ден сәл астам жерге созылды. 1970 жылдары қайта құру жүргізіліп аллеялар, табиғи көгалдар, субұрқақтар, теңізге түсетін ашық алаң құрылды. Каспий деңгейінің көтерілуіне байланысты төменгі жол 1990 жылдары бірнеше метрге көтерілді. 1998 жылы бульвар Әзірбайжан Республикасының Президенті Гейдар Әлиевтің бұйрығымен ұлттық саябақ мәртебесін алды, ал 20 жылдан кейін Әзірбайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің жанынан Приморский бульвар басқармасы құрылды. 2008 жылы оның күрделі реконструкциясы басталып, ол 2015 жылы аяқталды, 7 жылда жағалау 16 шақырымға дейін ұлғайды. Алдағы уақытта саябақтың ұзындығын 40 шақырымға жеткізу жоспарлануда.<ref>Бакинский Бульвар https://gobaku.ru/blog/bakinsky-bulvar/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528194650/https://gobaku.ru/blog/bakinsky-bulvar/ |date=2022-05-28 }}</ref> == Теңіз жағасындағы саябақ == Баку теңіз жағасындағы бульвардың көрікті жері - 2007 жылы теңіз жағасындағы саябақта ашылған музыкалық субұрқақ. Бұл әлемде ағындардың "мөлдірлігі" жағынан да, әуенді ұстанудың дәлдігі жағынан да теңдесі жоқ болып саналады. Қойылымдар қараңғы түскеннен кейін үнемі өткізіледі. Тағы бір керемет субұрқақ, кішкентай болса да, Үкімет үйіне қарама-қарсы орналасқан. Ұлттық мәртебеге ие болған теңіз жағалауындағы саябақта -Каспийдің қолайлы климатында хош иісті бірнеше ондаған сәндік өсімдіктер мен бұталар өседі, оның ішінде сирек кездесетін ағаштар да бар. Дарвиндік кактустардың бірнеше түрі кездеседі.<ref>Бакинский приморский бульвар https://tonkosti.ru/%D0%91%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80</ref> 1936 жылы бұрғылау мұнарасы түрінде тұрғызылған 75 метрлік парашют мұнарасы бар. Саябақтың тағы бір танымал көрікті жері - Кішкентай Венеция, Италиядан жеткізілген нақты гондолалары бар жасанды су арналары жүйесі. == Әзірбайжан кілем мұражайы == Бульварда 1 миллионға жуық кілемді сақтайтын кілем мұражайы бар. Экспонаттар арасында 18 ғасырдағы Әзірбайжан мен Парсы кілемшілерінің бірегей туындылары, сондай-ақ ерекше кілем картиналары мен кілем карталары бар. Мұражай ғимараты пішіні орамға оралған кілемнің сұлбасына ұқсайды. Мұражай ішінде бұрынғы ғасырдағыдай шебер әйелдер әр қабатта қол станоктарында жұмыс істеп отырғанын өз көзімізбен көруге болады.<ref>Приморский бульвар Баку https://www.tourister.ru/world/asia/azerbaijan/city/baku/placeofinterest/23034 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127083126/https://www.tourister.ru/world/asia/azerbaijan/city/baku/placeofinterest/23034 |date=2022-11-27 }}</ref> == Галерея == <gallery> File:Карусель на бульваре.jpg|Бульвардағы аттракцион File:Baku Boulevard, 2010.jpg|Бульвардағы жасыл алаңдар File:Fountain in night Baku, 2010 (2).jpg|Түнгі фонтан File:Fireworks, Baku, 2010.jpg|Отшашу File:Bulvar-qulle.jpg|Парашют мұнарасы File:A view to Baku and it's Boulevard.JPG|Бакудегі бульвар көрінісі File:Баку, скамейка.JPG|Баку бульварындағы экзотикалық ағаштар </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Баку көшелері]] 1x9mse0nuwbfqqm9l0cbc27x659d1ww 2 725520 3646088 3645893 2026-08-24T06:37:02Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3646088 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[Джеймс Даймон]], [[Стивен Сквери]], [[Генри Уэллс]], [[Уильям Фарго]] * [[Төлем картасы]], [[Бөлшек банк]], [[Too big to fail]] * [[Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңес]], [[АҚШ Қаржы министрлігі]] * [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]], [[Lehman Brothers банкроттығы]], [[1914 жылғы қаржы дағдарысы]] * [[American Express]], [[Citigroup]], [[Wells Fargo]], [[Қытай Сауда-өнеркәсіп Банкі]], [[Agricultural Bank of China]], [[China Construction Bank]], [[Bank of China]], [[BNP Paribas]], [[Crédit Agricole]], [[Postal Savings Bank of China]], [[Mitsubishi UFJ Financial Group]], [[Banco Santander]], [[Bank of Communications]], [[Barclays]], [[Sumitomo Mitsui Financial Group]], [[Société Générale]], [[Mizuho Financial Group]], [[China Merchants Bank]], [[Groupe BPCE]], [[Royal Bank of Canada]], [[Deutsche Bank]], [[Industrial Bank]], [[Toronto-Dominion Bank]], [[Japan Post Bank]], [[China CITIC Bank]], [[Crédit Mutuel]], [[Shanghai Pudong Development Bank]], [[Lloyds Banking Group]], [[ING Group]], [[Intesa Sanpaolo]], [[China Minsheng Bank]], [[Scotiabank]], [[Bank of Montreal]], [[China Everbright Bank]], [[UniCredit]], [[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]], [[NatWest Group]], [[Commonwealth Bank of Australia]], [[Standard Chartered]], [[State Bank of India]], [[Сбербанк]], [[Australia and New Zealand Banking Group]], [[La Banque postale]], [[Ping An Bank]], [[Canadian Imperial Bank of Commerce]], [[CaixaBank]], [[DZ Bank]], [[Nordea]], [[Rabobank]], [[Westpac]], [[National Australia Bank]], [[DBS Bank]], [[Commerzbank]], [[U.S. Bancorp]], [[Bank of Jiangsu]], [[Bank of Beijing]], [[Huaxia Bank]], [[Capital One]], [[PNC Financial Services]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 l53ad22wkcaivgl4117w5geial8di1y 0 749810 3646217 3641034 2026-08-24T09:40:18Z Аружан Сағаткен 183226 3646217 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қадырберді қорымы''' — XIX ғ.,(тарихи-архитектуралық) Маңғыстау облысы, Қарақия ауданы, Сенек ауылынан шығысқа қарай 87 шақырым жерде орналасқан. «Қазқайтажаңғырту» институты экспедициясы (1989 ж.) зерттеген. Қорымда кесене және 3 сағанатам орналасқан. Мұнда Nº1 кесене оңтүстікке бағытталып, қорым ортасында орналасқан. Ескерткіш іргетассыз, онша биік емес. Екі сатылы төменгі қаланды үстіне орналасқан, бір бөлмелі. Жоспарда тікбұрышты күмбезді келген. Кесененің қабырғалары үш қабатты қалындықпен салынған. Ішкі қабаттары тақта тастармен қапталған. Негізгі беткі бөлігі биіктетілгенімен, С қабырғаларының бұрыш ұштары биік болуымен ерекшеленеді. О беткі бөлігі және жазықтықтары ритмикалы ұшатас және  күрекшелермен бедерленген. Жоспарда келемдері: 4,22×3,24 м, биіктігі 3,6 м, материалы — құмтас . Ал Nº1 сағанатам қорымның орталық бөлігінде орналасқан. Оңтүстікке бағыттала салынған. Жоспарда тікбұрышты мемориалды қоршаудан іргетассыз 2 сатылы төменгі қаландыдан салынған. Қабырғалары үш қабатты конструкцияны құрайды. Шойтастан қаланған қаландылар, бет қабаты кесілген жалпақ тастардан тұрады. Жалпақ тастар арнайы ұқыпты айдаумен қаланған. Сағанатам ішіндегі қойтастан тұрып, параллелепипед пішінінде келген. Материалы — әкті құмтас, жоспардағы көлемдері: 4,68×3,41 м, биіктігі 2,35 м. Төменгі қаландылары эрозияға ұшыраған. Nº3 сағанатам алдыңғы Nº2 сағанатаммен аналогиялық жағдайда, бір сатылы төменгі қаландыдан құралады. Жоспардағы көлемдері: 4,28×2,89м, биіктігі 1,82 м. Фриздегі жазуына қарағанда сағанатам 1865 жылы салынған. Жел эрозиясына байланысты сағанатамның төменгі  бөлігі отырып қалған. О бөлігінде полихромды бояумен бедерленген жазба сақталған. Nº4 сағанатам көлемдері 4,56×3,57 м, биіктігі 2,15 м. Есік қуысы П тәрізді жиектелген. Ескерткіштің бұрыштары үш, төрт бұрышталған шаршы текшедегі бағандар қимасымен сипатталады. Материалы — құмтас.<ref>Маңғыстау МТМҚ ММ 2009 ж. мұрағат материалдары.</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1brn97g634imk08d7w1dq5gsqe43umx 0 750776 3646218 3641543 2026-08-24T09:43:34Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырдым. 3646218 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері, режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Ақтөбе облысы]], Мұғалжар ауданы, Ақсу ауылы. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның даусы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} bqikitwmhmt9t6kg90qahmc6ufkq289 3646230 3646218 2026-08-24T10:16:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Аружан Сағаткен|Аружан Сағаткен]] ([[User talk:Аружан Сағаткен|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3640497 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Лұқпан Есенов Досжанұлы |Шынайы есімі = |Сурет = LukpanEsenov.jpg |Туған күні = 1939 |Туған жері = {{туғанжері|Батыс Қазақстан облысы|Жаңа ауылы}} |Мансабы = режиссёр, продюсер |Ғылыми атағы = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ұлты = Қазақ |Қайтыс болған күні = 13.10.2007 |Қайтыс болған жері = [[Алматы]] |Марапаттары = {{Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері}} }} '''Лұқпан Есенов Досжанұлы''' — Қазақстанның мәдени қайраткері, режиссёр, продюсер. [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] ([[2003 жыл|2003]]). == Өмірбаяны == Туған жері [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан облысы]]. Музыкалық білім алған және 10 жасында «[[Гүлдер]]<nowiki/>» эстрада ансамблінің солисі болған. Әріптестерінің айтуынша, оның даусы топты танымал еткен. Режиссерлікке Лұқпан Еспанов 70-жылдардың ортасында келген. 1969-1976 жылдары Лұқпан Еспанов ұлттық «Гүлдер» ансамблінде, 1976-1992 жж. ұлттық арнада қызмет еткен. Ол 1977 жылы телеарнаға қазақ тілінде шыққан әзіл-сықақ «[[Тамаша]]<nowiki/>» бағдарламасын жасайды. Лұқпан Еспанов қазақ мәдениетіне көп үлесін қосып, ұлттық юмор жанрында миниатюра театрын жасайды. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, танымал продюсер және режиссер «[[Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» телевизиялық премиясымен марапатталған. 13 қазан 2007 жылы қайтыс болған.<ref>{{cite web|title=Тамаша шоу жасаушысы Лұқпан Есенов қайтыс болды|url=http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|website=gorodpavlodar.kz|date=2007-10-14|lang=ru|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612232348/http://www.gorodpavlodar.kz/News_4820_4.html|deadlink=no}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * {{cite web|title=Лұқпан Есенов|url=https://shora-batyr.kz/582|website="Шора батыр" - shora-batyr.kz|lang=kz}} n9nfkd42rbx1873nrtmeeemupjtfzd4 0 760925 3646004 3479441 2026-08-24T05:04:07Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646004 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |аты=Чукча тілі |рейтинг= |ISO2= |МЕСТ 7.75–97= |ISO1= ckt |жазу= [[кириллица]] |классификация= [[Еуразия тілдері]] :палеоазиаттық тілдер отбасы ::чукот-камчат тілдері |санаты= |сөйлеушілер саны= 5095 (2010) |түсі=алтай |реттейтін мекеме= |ресми тіл= |елдер=[[Ресей]] |айтылуы= |өз атауы= Chukchi language |Сурет= |ISO3= }} '''Чукча тілі''' — Палеоазиаттық тілдер отбасының, чукот-камчат тілдеріне жатады. Полисинтетикалық (инкорпорациялық) түрі болып табылады. == Референтті халық == Референтті халық: чукчалар; өз атауы - бұғышы.<ref>{{кітап|авторы=Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=«Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=«Издательство Золотая Книга» ЖШС |жыл=2020 |томы= |беттері=203-204 |барлық беті=480 |сериясы= |isbn=978–601–7988-21-0|тиражы= }}</ref> == Географиялық таралуы == Чукчалардың көпшілігі ауылдарда тұрады және Чукотка автономиялық округінің (бұрынғы Магадан облысының бөлігі) тундрасында көшпелі өмір сүреді. Колыма чукчалары Якутияның Нижнеколым ауданында, Колымское ауылында және аудан орталығында Черский ауылында тұрады. Чукчалардың бір бөлігі Камчатка өлкесінің Олюторск ауданында, бір бөлігі Магаданда қоныстанған. 2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша чукчалардың саны 15 908 адамды құрайп, олардың 5 095-і чукча тілінде сөйлеген.<ref>{{citeweb|url=https://minlang.iling-ran.ru/lang/chukotskiy-yazyk?ysclid=mbtn0cdjtt767311365|title=Чукча тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> == Диалектісі == Чукча тілі Приморский чукчасының шығыс (уэлен) диалектісінен, батыс (колыма) диалектісінен және оңтүстік диалектілер тобынан (энликей, хатыр, нунлигран, т.б.) тұрады. Түрлі диалектілерде сөйлейтіндер бір-бірін жақсы түсінеді.<ref>{{citeweb|url=https://bsk.nios.ru/enciklodediya/chukotskiy-yazyk|title=Чукча тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> == Жазуы == 1931 жылы латын әліпбиіне, ал 1936 жылы орыс графикасына негізделген әліпби жасалды.<ref>{{citeweb|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/4688720|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> Қазіргі чукча әліпбиі: {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» |А а | style=«width:3em;» |Б б | style=«width:3em;» |В в | style=«width:3em;» |Г г | style=«width:3em;» |Д д | style=«width:3em;» |Е е | style=«width:3em;» |Ё ё | style=«width:3em;» |Ж ж | style=«width:3em;» |З з | style=«width:3em;» |И и |- | style=«width:3em;» |Й й | style=«width:3em;» |К к | style=«width:3em;» |Ӄ ӄ | style=«width:3em;» |Л л | style=«width:3em;» |Ԓ ԓ | style=«width:3em;» |М м | style=«width:3em;» |Н н | style=«width:3em;» |Ӈ ӈ | style=«width:3em;» |О о | style=«width:3em;» |П п |- | style=«width:3em;» |Р р | style=«width:3em;» |С с | style=«width:3em;» |Т т | style=«width:3em;» |У у | style=«width:3em;» |Ф ф | style=«width:3em;» |Х х | style=«width:3em;» |Ц ц | style=«width:3em;» |Ч ч | style=«width:3em;» |Ш ш | style=«width:3em;» |Щ щ |- | style=«width:3em;» |Ъ ъ | style=«width:3em;» |Ы ы | style=«width:3em;» |Ь ь | style=«width:3em;» |Э э | style=«width:3em;» |Ю ю | style=«width:3em;» |Я я | style=«width:3em;» |ʼ |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей тілдері]] dtc3165wiu195zg9os9rc2q2alk95a2 3646005 3646004 2026-08-24T05:06:11Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646005 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |аты=Чукча тілі |рейтинг= |ISO2= |МЕСТ 7.75–97= |ISO1= ckt |жазу= [[кириллица]] |классификация= [[Еуразия тілдері]] :палеоазиаттық тілдер отбасы ::чукот-камчат тілдері |санаты= |сөйлеушілер саны= 5095 (2010) |түсі=алтай |реттейтін мекеме= |ресми тіл= |елдер=[[Ресей]] |айтылуы= |өз атауы= Chukchi language |Сурет= |ISO3= }} '''Чукча тілі''' — Палеоазиаттық тілдер отбасының, чукот-камчат тілдеріне жатады. Полисинтетикалық (инкорпорациялық) түрі болып табылады. == Референтті халық == Референтті халық: чукчалар; өз атауы - бұғышы.<ref>{{кітап|авторы=Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=«Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=«Издательство Золотая Книга» ЖШС |жыл=2020 |томы= |беттері=203-204 |барлық беті=480 |сериясы= |isbn=978–601–7988-21-0|тиражы= }}</ref> == Географиялық таралуы == Чукчалардың көпшілігі ауылдарда тұрады және Чукотка автономиялық округінің (бұрынғы Магадан облысының бөлігі) тундрасында көшпелі өмір сүреді. Колыма чукчалары Якутияның Нижнеколым ауданында, Колымское ауылында және аудан орталығында Черский ауылында тұрады. Чукчалардың бір бөлігі Камчатка өлкесінің Олюторск ауданында, бір бөлігі Магаданда қоныстанған. 2010 жылғы Бүкілресейлік халық санағы бойынша чукчалардың саны 15 908 адамды құрап, олардың 5 095-і чукча тілінде сөйлеген.<ref>{{citeweb|url=https://minlang.iling-ran.ru/lang/chukotskiy-yazyk?ysclid=mbtn0cdjtt767311365|title=Чукча тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> == Диалектісі == Чукча тілі Приморский чукчасының шығыс (уэлен) диалектісінен, батыс (колыма) диалектісінен және оңтүстік диалектілер тобынан (энликей, хатыр, нунлигран, т.б.) тұрады. Түрлі диалектілерде сөйлейтіндер бір-бірін жақсы түсінеді.<ref>{{citeweb|url=https://bsk.nios.ru/enciklodediya/chukotskiy-yazyk|title=Чукча тілі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> == Жазуы == 1931 жылы латын әліпбиіне, ал 1936 жылы орыс графикасына негізделген әліпби жасалды.<ref>{{citeweb|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/4688720|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-06-12 |lang=}}</ref> Қазіргі чукча әліпбиі: {| class=standard cellpadding=5 style="font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;" | style=«width:3em;» |А а | style=«width:3em;» |Б б | style=«width:3em;» |В в | style=«width:3em;» |Г г | style=«width:3em;» |Д д | style=«width:3em;» |Е е | style=«width:3em;» |Ё ё | style=«width:3em;» |Ж ж | style=«width:3em;» |З з | style=«width:3em;» |И и |- | style=«width:3em;» |Й й | style=«width:3em;» |К к | style=«width:3em;» |Ӄ ӄ | style=«width:3em;» |Л л | style=«width:3em;» |Ԓ ԓ | style=«width:3em;» |М м | style=«width:3em;» |Н н | style=«width:3em;» |Ӈ ӈ | style=«width:3em;» |О о | style=«width:3em;» |П п |- | style=«width:3em;» |Р р | style=«width:3em;» |С с | style=«width:3em;» |Т т | style=«width:3em;» |У у | style=«width:3em;» |Ф ф | style=«width:3em;» |Х х | style=«width:3em;» |Ц ц | style=«width:3em;» |Ч ч | style=«width:3em;» |Ш ш | style=«width:3em;» |Щ щ |- | style=«width:3em;» |Ъ ъ | style=«width:3em;» |Ы ы | style=«width:3em;» |Ь ь | style=«width:3em;» |Э э | style=«width:3em;» |Ю ю | style=«width:3em;» |Я я | style=«width:3em;» |ʼ |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ресей тілдері]] 9uk8xhvsbtrx0q5bbor8na1ffovbn59 0 762499 3646036 3490535 2026-08-24T05:50:37Z Аружан Сағаткен 183226 Мақала бөлімін толықтырып, жаңа бөлім қостым. 3646036 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Бөрітастаған жартасы.jpg|thumb|right|300px|Бөрітастаған жартасының оңтүстіктен көрінісі.]] '''Бөрітастаған жартасы''' – [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]]не енген қола дәуірінің археологиялық ескерткіші. == Орналасқан жері == [[Ақсуат ауданы]], [[Қожакелді]] ауылынан солтүстік-батысқа қарай 2 км жерде орналасқан. == Аңызды жазба мәліметтер == Император географиялық қоғамының Батыс-Сібір бөлімінің Семейдегі бөлімшесінің мүшесі Бейсенбай Байболовтың мәліметі мынадай мазмұнда: «Ертеде қырғыздар (қазақтар) алып деген атпен белгілі болған кемпір өмір сүріпті. Күндердің күнінде [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]] тауының бөктерінде қолына ұршығын алған кемпір бір отар қойды бағып отырған кезде малға қасқыр (бөрі) шабады. Сол сәтте малын қорғайын деп қасқырларға қарай тастаған ұршығы Тарбағатай тауынан 25-30 верст қашықтықта жатқан Бұғаз жазығына барып түседі. Ұршық түскен жерде ұзындығы 20-30 сажын, биіктігі 8-10 сажын жартасты тау пайда болады. Қазақтар қасқырды "бөрі" деп атаған, демек қасқырларға қарай тастаған ұршық тасқа айналған жерді "бөрі – тастаған" деп атау содан шыққан. Бұл аңыз мәнінен кемпірдің қаншалықты күшті болғанын көреміз. Оның қолында жай ғана ұршық емес, үлкен тау болғанын байқаймыз. == Жартас сипаты == "Бөрітастаған" – ерекше көз тартатын тау. Ол айналасында ешқандай мекен, тау немесе жота да жоқ жазық даланың қақ ортасында орналасқан тақыр қара жартас. Осы жартастың қасында халық қазыларының аймақтық төтенше жиыны өтеді. Таудың тастарында сол жиынға қатысқан басшылардың аты-жөні жазылған, солардың арасында еуропа нәсілді адам басы салынған сурет ежелгі болып табылады. Тарбағатай тауының алқаптары мен бөктерлеріндегі көне ескерткіштер, киелі-ғибадатханалар, "қорықтар" мен "барықтардың" көп кездесуі орта ғасырларда бұл өңірдің [[Батыс Түрік қағанаты|Батыс Түрік]] қағанаты орталықтарының бірі болғандығын көрсетсе керек. === Жер бедері === Бөрітастаған – таңғаларлық сипаттағы ашық түсті гранит тастардан түзілген. Шығыстан батысқа қарай созылып жатқан, айнала аумағы бір шақырымға жуық, ал биіктігі шамамен 19 м болатын жартас. Жартастың оңтүстік беті тік дерлік, ал солтүстік жағы кертпешті, төбесіне шығуға болатын жадағай жиегі бар. Адамдар осы жерге жиі келіп құрбандық шалып, жартас төбесінде өсетін бұталардың бұтағына немесе түбіне шыт байлап отырған, болмаса жай түйіп сол жерге тастап кеткен.<br> Жартастың шығыс шетіндегі төменгі бұрышында биіктігі – 0,9 м, ұзындығы – 6,4-8,52 м болатын беті тайғанақ көлбеу болып келген қуыс пайда болған. Қусықа жету үшін жартас жыныстарының бүйіріндегі жарықпен еңбектеп баруға болады. === Петроглифтері === [[Сурет:Бөрітастаған жартасы петроглифтері.jpg|thumb|right|250px|Жылқылардың суреті.]] Тас немесе әртүрлі металл құралдармен ойып салынған тастағы таңбалар, петроглифтер және бояумен жасаған жазба-суреттер тарихи-мәдени мұралардың ерекше бір түріне жатады.<br> Қазақстан аумағындағы бейнелеу өнерінің кереметтей ескерткіштерінің қатарына – ерте кезден-ақ ғалымдардың қызығушылықтарын туғызған – XIX ғасыр соңы мен XX ғасыр басындағы Орыс географиялық қоғамының Батыс-Cібір бөлімінің Семей бөлімшесі мүшелерінің есептері, жолжазбалары мен қысқаша ақпараттарының әртүрлі басылымдарда жарық көрген Бөрітастағанның қабырғасындағы жазба-суреттері жатады. Қазіргі уақытта Бөрітастаған жартасындағы көне бейнелердің бір бөлігі табиғи үдерістер мен антропогендік әсерлер салдарынан бүлінген. Осыған байланысты петроглифтердің сақталу жағдайын тұрақты бақылау, оларды ғылыми тұрғыдан құжаттау және консервациялау жұмыстарын жүргізу маңызды. Жартастың айналасындағы аумақты алдын ала зерттеу барысында ежелгі адамның шаруашылық және тұрмыстық қызметінің іздері анықталған. Атап айтқанда, тас өңдеу белгілері, тас құралдар, сондай-ақ қола дәуіріне жататын шағын қоныстардың іздері кездеседі. Сонымен қатар, аумақта қола дәуірінің қоныстары мен жерлеу орындарының белгілері анықталған. Бұл археологиялық деректер Бөрітастаған жартасы орналасқан аумақтың ежелгі кезеңдерде адам тарапынан белсенді пайдаланылғанын көрсетеді.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/1-arheologiya-eskertkishteri/921-boritastagan-petroglifteri|title=Бөрітастаған петроглифтері|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> Нысанның тарихи-мәдени және ауызша тарихнамалық маңызы бар. Қазақ этносының тарихы мен мәдениетіне қатысы зор.<ref> Қазақстанның киелі орындарының географиясы: Табиғат, археология, этнография және діни сәулет өнері нысандарының тізілімі / Жалпы редакциясын басқарған ҚР ҰҒА академигі Байтанаев Б.Ә. – Алматы: Ә.Х. Марғұлан атындағы Археология институты, 2017 – 1-шығарылым. – 904 б. ISBN 978-601-7312-78-7</ref> == Тарихи деректер == Бөрітастаған жартасындағы көне жазба-суреттер XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басынан бастап зерттеушілердің назарын аударған. Ескерткіш туралы алғашқы мәліметтер Императорлық Географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімінің Семей бөлімшесі мүшелерінің жазбалары, есептері мен хабарламаларында кездеседі. 1911 жылы А.В. Адрианов Семей облысына жасаған зерттеу сапары барысында Бөрітастаған жартасына назар аударып, оның орналасуы мен табиғи ерекшеліктері туралы мәліметтер қалдырған. Оның Батыс Алтай археологиясына арналған еңбегінде Бөрітастағанға қатысты деректер келтірілген. Бөрітастаған туралы маңызды мәліметтердің бірі Императорлық Географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімінің Семей бөлімшесінің мүшесі Бейсенбай Байболовтың жазбаларында кездеседі. Оның «Легенда о происхождении горы Бор-Тастаган» атты мақаласында жартасқа байланысты халық аңызы мен оның атауының шығу тарихы баяндалған. Кейінгі кезеңде Бөрітастаған жартасына қатысты деректер Қазақстанды зерттеу қоғамының Семей бөлімінің материалдарында да жарияланған. Бұл жазба деректер ескерткіштің тарихын, оның халық жадындағы орнын және XIX–XX ғасырлардағы зерттелу тарихын зерделеуде маңызды.<ref>{{citeweb|url=https://ruhaniatalemi.kz/monuments/1-arheologiya-eskertkishteri/921-boritastagan-petroglifteri|title=Бөрітастаған петроглифтері|author=|date=|work=|publisher=|lang=}}</ref> == Әдебиеттер == * Адрианов А.В. К археологии Западного Алтая (из поездки в Семипалатинскую область в 1911 г.). // ИИАК. –1916. – Вып. 62. – С. 77–79. * Байболов Б. Легенда о происхождении горы Бор-Тастаган // Записки Семипалатинского отдела Общества изучения Казахстана. – 1914. – Вып. VIII. – С. 8. * Отчет В. Каменского. Зайсанская экспедиция // Архив ИИМК РАН, ф. 81, д. 31. * Самашев З., Сапашев О., Оралбай Е. Толегенов Е., Исин А., Сайлаубай Е. Памятники монументального искусства Восточного Казахстана (древность и средневековье). – Алматы: Археология, 2010. – 216 с. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері]] [[Санат:Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Қазақстан петроглифтері]] p20doiblt2y9fsre4kywe3jwe17bihw 10 764845 3645960 3645768 2026-08-23T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3645960 json application/json { "articles": 244841, "pages": 670406, "edits": 3642239, "users": 181086, "activeusers": 384, "admins": 15, "files": 8771 } qvemikzadlf6tzz76tmgjo13qw2l5sy 0 766796 3646213 3513030 2026-08-24T09:22:02Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646213 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FFFFC0 | name = (798) Руфь | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Макс Вольф | discovered = 21.11.1914 | mp_name = | alt_names = 1914 VT, 1945 VJ,<br>1955 SN, A880 JA,<br>A917 KA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=798 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 31.07.2016 | aphelion = 467,19 млн [[Шақырым|ш]] | perihelion = 434,76 млн ш | semimajor = 3,014 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | eccentricity = 0,0359 | period = 5,23 жыл | avg_speed = 17,146 ш/с | inclination = 9,238° | asc_node = 214,268° | mean_anomaly = 327,100° | arg_perihelion = 41,817° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = ~43 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,158 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = M | abs_magnitude = 9,5}} '''(798) Руфь''' — [[Негізгі белдеу]] тобының [[астероид]]ы. Оны 1914 жылы 21 қарашада неміс астрономы [[Макс Вольф]] [[Гейдельберг]] обсерваториясында ашты. [[Көне келісім]]де кездесетін кейіпкер есімімен аталуы мүмкін. [[Сурет:Орбита астероида 798.png|thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (701—800)]] [[Санат:Астероидтар]] l9n57rzw8nybjiepbwae8sesw4lu43a 3646229 3646213 2026-08-24T10:16:08Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[User talk:Жадыра Абибуллаевна|т]]) өңдемелерінен [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] соңғы нұсқасына қайтарды 3513030 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #FFFFC0 | name = (798) Руфь | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Макс Вольф | discovered = 21.11.1914 | mp_name = | alt_names = 1914 VT, 1945 VJ,<br>1955 SN, A880 JA,<br>A917 KA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=798 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 31.07.2016 | aphelion = 467,19 млн [[Шақырым|ш]] | perihelion = 434,76 млн ш | semimajor = 3,014 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | eccentricity = 0,0359 | period = 5,23 жыл | avg_speed = 17,146 ш/с | inclination = 9,238° | asc_node = 214,268° | mean_anomaly = 327,100° | arg_perihelion = 41,817° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = ~43 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,158 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = M | abs_magnitude = 9,5}} '''(798) Руфь''' — [[Негізгі белдеу]] тобының [[астероид]]ы. Оны 1914 жылы 21 қарашада неміс астрономы [[Макс Вольф]] [[Гейдельберг]] обсерваториясында ашты. [[Көне келісім]]де кездесетін кейіпкер есімімен аталған болуы тиіс. [[Сурет:Орбита астероида 798.png|thumb|450px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (701—800)]] [[Санат:Астероидтар]] bdv48h9iygpaqbrzncjy910ryi6awqd 0 773678 3646007 3546139 2026-08-24T05:08:44Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646007 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Натан Майер Ротшильд |Шынайы есімі = {{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}} |Сурет = Nathan Rothschild.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.09.1777 |Туған жері = [[Майндағы Франкфурт]] |Қайтыс болған күні = 28.07.1836 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Майндағы Франкфурт|Майндағы Франкфуртта}} |Азаматтығы = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |Ұлты = |Мансабы = банкир |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = [[Майер Амшель Ротшильд]] |Анасы = [[Гутле Шнаппер]] |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Натан Майер Ротшильд''' ({{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}}; [[16 қыркүйек]] [[1777 жыл|1777]] – [[28 шілде]] [[1836 жыл|1836]]) — еврей текті британдық банкир,<ref>{{Cite web |url=https://old.bigenc.ru/world_history/text/3516802 |title=Ротшильды - Большая российская энциклопедия - электронная версия |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603022852/https://bigenc.ru/world_history/text/3516802 |url-status=live }}</ref> [[Майер Амшель Ротшильд]]тің үшінші ұлы. == Өмірбаяны == Ротшильдтер әулетінің ағылшын тармағының негізін қалаушы. 1798 жылы [[Манчестер]]ге келді. Әкесі мен бауырларының капиталдық көмегімен британдық тоқыма өнімдерімен сауда жасап, табысқа жетті. 1809 жылы француздар [[Ла-Манш]] бұғазын бөгегеннен кейін мата саудасы тиімсіз бола бастады. Осыдан кейін Натан Майер [[Лондон]]ға көшіп, сол жерде [[N M Rothschild & Sons]] банкін құрды. Натан Ротшильдтің ең табысты іскерлік қызметі 1814 жылы басталды, сол кезде Ұлыбритания үкіметі оның банкін Наполеонға қарсы жүргізілген әскери науқанды қаржыландыруға тартты. Ірі көлемдегі алтын қаражаттар бір жылдың ішінде 11 млн фунттан астам сомада [[Англия]]дан маршал [[Веллингтон]]ға және одақтастарға бауырларының банктері арқылы жеткізіліп отырды. Ротшильдтер тұрақсыз [[Еуропа]]да орасан зор қаржы ағындарын басқаруға барынша қолайлы болды, себебі олар клиенттерін ақшаны тасымалдау тәуекелінен және төлемдердің кешігуінен қорғады. == Ватерлоо шайқасы == Наполеонның 1815 жылғы 18 маусымда [[Ватерлоо шайқасы|Ватерлоодағы жеңілісі]] кезінде Ротшильдтің ұлдары орасан байлыққа ие болды деген әңгіме кең таралған хрестоматиялық оқиғаға айналды. Шайқастың бастапқы кезеңінде басымдық [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] жағында болды, әрі бақылаушылар [[Лондон]]ға оның жеңіп жатқанын хабарлаған. Алайда Веллингтон қолбасшылық еткен ағылшын әскерлеріне пруссиялық Блюхер корпусы көмекке жетіп, нәтижесінде одақтастар жеңіске жетті. Натан Ротшильдтің курьері Роворт шайқасты бақылап, Наполеонның ұрыс алаңынан Францияға қарай қашқанын көрген. Осыдан кейін Роворт Бельгиядағы [[Остенде]] портына асығып, дауылға қарамастан Ла-Манш арқылы өткізіп жіберуге бір балықшыны 2000 франкқа көндірген. Басқа бір нұсқа бойынша, ол көгершін поштасын пайдаланған. Барлығы дерлік Веллингтон шайқаста жеңілді деп сенді. Осы сәтте Ротшильд [[биржа]]дағы өз облигацияларын бірден сата бастады. Оның артынан өзгелер де жаппай сатуға көшті. Соның салдарынан бағалы қағаздардың бағасы дерлік нөлге дейін құлдырады. Дәл осы кезде Ротшильдтің агенттері акцияларды өте арзан бағамен жаппай сатып алды. 21 маусым күні кешкі сағат 11-де Веллингтонның адъютанты, майор Генри Перси үкіметке маршалдың рапортын жеткізді: «Наполеон жеңілді». Осылайша, Натан Ротшильд бұл жаңалықтың арқасында 40 миллион [[фунт стерлинг]] табыс тапты. Басқалардан бұрын алынған нақты ақпарат Ротшильдтерге биржада тәуекелсіз ойын жүргізуге мүмкіндік берді. Дәл сол кезде Натан Ротшильдке телінетін әйгілі афоризм айтылған деп есептеледі: «Ақпаратқа ие болған — әлемге ие болады». Бұл әңгіме Ротшильдтер әулетінің [[Жорж Дарнавелл]] жазған өмірбаянына негізделген және кейіннен белгілі әулеттің баюы туралы көптеген материалдарда пайдаланылды. Сонымен қатар, бұл оқиғаның шынайылығын жоққа шығаратын дереккөздер де бар.<ref>{{Cite web|url=http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|title=Тайна происхождения капитала Ротшильдов|access-date=2017-07-02|archive-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721061605/http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|url-status=live}}</ref> == Отбасы == 1806 жылғы 22 қазанда Натан Анна Коэнге (1783–1850) үйленді. Некеде олардың алты баласы дүниеге келді: Шарлотта (1807), кейінірек туысы Ансельм фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан; Лайонель (1808); Энтони (1810); Натаниэль (1812); Анна (1815), ағылшын ақсүйегі сэр Генри Фицройға тұрмысқа шыққан; Луиза (1820), өзінің немере ағасы Майер Карл фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан. Ротшильдтер әулеті үшін ірі оқиғалардың қатарында 1847 жылы Натан Майердің ұлы, барон [[Лайонел Натан Ротшильд]]тің (1808–1879) [[Қауымдар палатасы]]на сайлануы және 1885 жылы ағылшын Ротшильдтер әулетінің негізін қалаушының немересі [[Натаниэль Ротшильд]]тің (1840–1915) [[Лордтар палатасы]]на сайлануы болды. == Әдебиеттер == * ''Frederic Morton''. The Rothschilds; a Family Portrait. — Atheneum Publishers, 1962. — ISBN 1-56836-220-X (1998 reprint) * ''Richard Davis''. The English Rothschilds.: Collins, 1983. — ISBN 0-00-216212-1 * ''Лотман Г.'' Ротшильды — короли банкиров. / пер. с англ. [[Гордиенко, Андрей Николаевич|А. Н. Гордиенко]].: Интердайджест, 1997. — 352 с. — ISBN 985-10-0004-3. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания банкирлері]] [[Санат:Ротшильд әулеті]] pm0vjqybk9cc29ubzqy8fqg21bzm11g 3646008 3646007 2026-08-24T05:10:54Z Жадыра Абибуллаевна 184705 грамматикалық түзету 3646008 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Натан Майер Ротшильд |Шынайы есімі = {{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}} |Сурет = Nathan Rothschild.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.09.1777 |Туған жері = [[Майндағы Франкфурт]] |Қайтыс болған күні = 28.07.1836 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Майндағы Франкфурт|Майндағы Франкфуртта}} |Азаматтығы = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |Ұлты = |Мансабы = банкир |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = [[Майер Амшель Ротшильд]] |Анасы = [[Гутле Шнаппер]] |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Натан Майер Ротшильд''' ({{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}}; [[16 қыркүйек]] [[1777 жыл|1777]] – [[28 шілде]] [[1836 жыл|1836]]) — еврей текті британдық банкир,<ref>{{Cite web |url=https://old.bigenc.ru/world_history/text/3516802 |title=Ротшильды - Большая российская энциклопедия - электронная версия |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603022852/https://bigenc.ru/world_history/text/3516802 |url-status=live }}</ref> [[Майер Амшель Ротшильд]]тің үшінші ұлы. == Өмірбаяны == Ротшильдтер әулетінің ағылшын тармағының негізін қалаушы. 1798 жылы [[Манчестер]]ге келді. Әкесі мен бауырларының капиталдық көмегімен британдық тоқыма өнімдерімен сауда жасап, табысқа жетті. 1809 жылы француздар [[Ла-Манш]] бұғазын бөгегеннен кейін мата саудасы тиімсіз бола бастады. Осыдан кейін Натан Майер [[Лондон]]ға көшіп, сол жерде [[N M Rothschild & Sons]] банкін құрды. Натан Ротшильдтің ең табысты іскерлік қызметі 1814 жылы басталды, сол кезде Ұлыбритания үкіметі оның банкін Наполеонға қарсы жүргізілген әскери науқанды қаржыландыруға тартты. Ірі көлемдегі алтыннан түскен қаражат бір жылдың ішінде 11 млн фунттан астам сомада [[Англия]]дан маршал [[Веллингтон]]ға және одақтастарға бауырларының банктері арқылы жеткізіліп отырды. Ротшильдтер тұрақсыз [[Еуропа]]да орасан зор қаржы ағындарын басқаруға барынша қолайлы болды, себебі олар клиенттерін ақшаны тасымалдау тәуекелінен және төлемдердің кешігуінен қорғады. == Ватерлоо шайқасы == Наполеонның 1815 жылғы 18 маусымда [[Ватерлоо шайқасы|Ватерлоодағы жеңілісі]] кезінде Ротшильдтің ұлдары орасан байлыққа ие болды деген әңгіме кең таралған хрестоматиялық оқиғаға айналды. Шайқастың бастапқы кезеңінде басымдық [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] жағында болды, әрі бақылаушылар [[Лондон]]ға оның жеңіп жатқанын хабарлаған. Алайда Веллингтон қолбасшылық еткен ағылшын әскерлеріне пруссиялық Блюхер корпусы көмекке жетіп, нәтижесінде одақтастар жеңіске жетті. Натан Ротшильдтің курьері Роворт шайқасты бақылап, Наполеонның ұрыс алаңынан Францияға қарай қашқанын көрген. Осыдан кейін Роворт Бельгиядағы [[Остенде]] портына асығып, дауылға қарамастан Ла-Манш арқылы өткізіп жіберуге бір балықшыны 2000 франкқа көндірген. Басқа бір нұсқа бойынша, ол көгершін поштасын пайдаланған. Барлығы дерлік Веллингтон шайқаста жеңілді деп сенді. Осы сәтте Ротшильд [[биржа]]дағы өз облигацияларын бірден сата бастады. Оның артынан өзгелер де жаппай сатуға көшті. Соның салдарынан бағалы қағаздардың бағасы дерлік нөлге дейін құлдырады. Дәл осы кезде Ротшильдтің агенттері акцияларды өте арзан бағамен жаппай сатып алды. 21 маусым күні кешкі сағат 11-де Веллингтонның адъютанты, майор Генри Перси үкіметке маршалдың рапортын жеткізді: «Наполеон жеңілді». Осылайша, Натан Ротшильд бұл жаңалықтың арқасында 40 миллион [[фунт стерлинг]] табыс тапты. Басқалардан бұрын алынған нақты ақпарат Ротшильдтерге биржада тәуекелсіз ойын жүргізуге мүмкіндік берді. Дәл сол кезде Натан Ротшильдке телінетін әйгілі афоризм айтылған деп есептеледі: «Ақпаратқа ие болған — әлемге ие болады». Бұл әңгіме Ротшильдтер әулетінің [[Жорж Дарнавелл]] жазған өмірбаянына негізделген және кейіннен белгілі әулеттің баюы туралы көптеген материалдарда пайдаланылды. Сонымен қатар, бұл оқиғаның шынайылығын жоққа шығаратын дереккөздер де бар.<ref>{{Cite web|url=http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|title=Тайна происхождения капитала Ротшильдов|access-date=2017-07-02|archive-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721061605/http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|url-status=live}}</ref> == Отбасы == 1806 жылғы 22 қазанда Натан Анна Коэнге (1783–1850) үйленді. Некеде олардың алты баласы дүниеге келді: Шарлотта (1807), кейінірек туысы Ансельм фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан; Лайонель (1808); Энтони (1810); Натаниэль (1812); Анна (1815), ағылшын ақсүйегі сэр Генри Фицройға тұрмысқа шыққан; Луиза (1820), өзінің немере ағасы Майер Карл фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан. Ротшильдтер әулеті үшін ірі оқиғалардың қатарында 1847 жылы Натан Майердің ұлы, барон [[Лайонел Натан Ротшильд]]тің (1808–1879) [[Қауымдар палатасы]]на сайлануы және 1885 жылы ағылшын Ротшильдтер әулетінің негізін қалаушының немересі [[Натаниэль Ротшильд]]тің (1840–1915) [[Лордтар палатасы]]на сайлануы болды. == Әдебиеттер == * ''Frederic Morton''. The Rothschilds; a Family Portrait. — Atheneum Publishers, 1962. — ISBN 1-56836-220-X (1998 reprint) * ''Richard Davis''. The English Rothschilds.: Collins, 1983. — ISBN 0-00-216212-1 * ''Лотман Г.'' Ротшильды — короли банкиров. / пер. с англ. [[Гордиенко, Андрей Николаевич|А. Н. Гордиенко]].: Интердайджест, 1997. — 352 с. — ISBN 985-10-0004-3. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания банкирлері]] [[Санат:Ротшильд әулеті]] 487y0oha20nljw72gwibsb9vb5h8wzk 3646009 3646008 2026-08-24T05:22:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Жадыра Абибуллаевна|Жадыра Абибуллаевна]] ([[User talk:Жадыра Абибуллаевна|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3546139 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Натан Майер Ротшильд |Шынайы есімі = {{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}} |Сурет = Nathan Rothschild.jpg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.09.1777 |Туған жері = [[Майндағы Франкфурт]] |Қайтыс болған күні = 28.07.1836 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Майндағы Франкфурт|Майндағы Франкфуртта}} |Азаматтығы = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |Ұлты = |Мансабы = банкир |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = [[Майер Амшель Ротшильд]] |Анасы = [[Гутле Шнаппер]] |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Натан Майер Ротшильд''' ({{lang-de|Nathan Mayer Rothschild}}; [[16 қыркүйек]] [[1777 жыл|1777]] – [[28 шілде]] [[1836 жыл|1836]]) — еврей текті британдық банкир,<ref>{{Cite web |url=https://old.bigenc.ru/world_history/text/3516802 |title=Ротшильды - Большая российская энциклопедия - электронная версия |access-date=2021-05-05 |archive-date=2021-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603022852/https://bigenc.ru/world_history/text/3516802 |url-status=live }}</ref> [[Майер Амшель Ротшильд]]тің үшінші ұлы. == Өмірбаяны == Ротшильдтер әулетінің ағылшын тармағының негізін қалаушы. 1798 жылы [[Манчестер]]ге келді. Әкесі мен бауырларының капиталының көмегімен британдық тоқыма өнімдерімен сауда жасап, табысқа жетті. 1809 жылы француздар [[Ла-Манш]] бұғазын бөгегеннен кейін мата саудасы тиімсіз бола бастады. Осыдан кейін Натан Майер [[Лондон]]ға көшіп, сол жерде [[N M Rothschild & Sons]] банкін құрды. Натан Ротшильдтің ең табысты іскерлік қызметі 1814 жылы басталды, сол кезде Ұлыбритания үкіметі оның банкін Наполеонға қарсы жүргізілген әскери науқанды қаржыландыруға тартты. Ірі көлемдегі алтын қаражаттар бір жылдың ішінде 11 млн фунттан астам сомада [[Англия]]дан маршал [[Веллингтон]]ға және одақтастарға бауырларының банктері арқылы жеткізіліп отырды. Ротшильдтер тұрақсыз [[Еуропа]]да орасан зор қаржы ағындарын басқаруға барынша қолайлы болды, себебі олар клиенттерін ақшаны тасымалдау тәуекелінен және төлемдердің кешігуінен қорғады. == Ватерлоо шайқасы == Наполеонның 1815 жылғы 18 маусымда [[Ватерлоо шайқасы|Ватерлоодағы жеңілісі]] кезінде Ротшильдтің ұлдары орасан байлыққа ие болды деген әңгіме кең таралған хрестоматиялық оқиғаға айналды. Шайқастың бастапқы кезеңінде басымдық [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] жағында болды, әрі бақылаушылар [[Лондон]]ға оның жеңіп жатқанын хабарлаған. Алайда Веллингтон қолбасшылық еткен ағылшын әскерлеріне пруссиялық Блюхер корпусы көмекке жетіп, нәтижесінде одақтастар жеңіске жетті. Натан Ротшильдтің курьері Роворт шайқасты бақылап, Наполеонның ұрыс алаңынан Францияға қарай қашқанын көрген. Осыдан кейін Роворт Бельгиядағы [[Остенде]] портына асығып, дауылға қарамастан Ла-Манш арқылы өткізіп жіберуге бір балықшыны 2000 франкқа көндірген. Басқа бір нұсқа бойынша, ол көгершін поштасын пайдаланған. Барлығы дерлік Веллингтон шайқаста жеңілді деп сенді. Осы сәтте Ротшильд [[биржа]]дағы өз облигацияларын бірден сата бастады. Оның артынан өзгелер де жаппай сатуға көшті. Соның салдарынан бағалы қағаздардың бағасы дерлік нөлге дейін құлдырады. Дәл осы кезде Ротшильдтің агенттері акцияларды өте арзан бағамен жаппай сатып алды. 21 маусым күні кешкі сағат 11-де Веллингтонның адъютанты, майор Генри Перси үкіметке маршалдың рапортын жеткізді: «Наполеон жеңілді». Осылайша, Натан Ротшильд бұл жаңалықтың арқасында 40 миллион [[фунт стерлинг]] табыс тапты. Басқалардан бұрын алынған нақты ақпарат Ротшильдтерге биржада тәуекелсіз ойын жүргізуге мүмкіндік берді. Дәл сол кезде Натан Ротшильдке телінетін әйгілі афоризм айтылған деп есептеледі: «Ақпаратқа ие болған — әлемге ие болады». Бұл әңгіме Ротшильдтер әулетінің [[Жорж Дарнавелл]] жазған өмірбаянына негізделген және кейіннен белгілі әулеттің баюы туралы көптеген материалдарда пайдаланылды. Сонымен қатар, бұл оқиғаның шынайылығын жоққа шығаратын дереккөздер де бар.<ref>{{Cite web|url=http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|title=Тайна происхождения капитала Ротшильдов|access-date=2017-07-02|archive-date=2017-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721061605/http://expert.ru/2015/05/4/kapital-rotshildov/|url-status=live}}</ref> == Отбасы == 1806 жылғы 22 қазанда Натан Анна Коэнге (1783–1850) үйленді. Некеде олардың алты баласы дүниеге келді: Шарлотта (1807), кейінірек туысы Ансельм фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан; Лайонель (1808); Энтони (1810); Натаниэль (1812); Анна (1815), ағылшын ақсүйегі сэр Генри Фицройға тұрмысқа шыққан; Луиза (1820), өзінің немере ағасы Майер Карл фон Ротшильдке тұрмысқа шыққан. Ротшильдтер әулеті үшін ірі оқиғалардың қатарында 1847 жылы Натан Майердің ұлы, барон [[Лайонел Натан Ротшильд]]тің (1808–1879) [[Қауымдар палатасы]]на сайлануы және 1885 жылы ағылшын Ротшильдтер әулетінің негізін қалаушының немересі [[Натаниэль Ротшильд]]тің (1840–1915) [[Лордтар палатасы]]на сайлануы болды. == Әдебиеттер == * ''Frederic Morton''. The Rothschilds; a Family Portrait. — Atheneum Publishers, 1962. — ISBN 1-56836-220-X (1998 reprint) * ''Richard Davis''. The English Rothschilds.: Collins, 1983. — ISBN 0-00-216212-1 * ''Лотман Г.'' Ротшильды — короли банкиров. / пер. с англ. [[Гордиенко, Андрей Николаевич|А. Н. Гордиенко]].: Интердайджест, 1997. — 352 с. — ISBN 985-10-0004-3. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлыбритания банкирлері]] [[Санат:Ротшильд әулеті]] lv4lwbkshcdlrpg8592p0rvg12211rz 0 774054 3646247 3637127 2026-08-24T10:45:10Z Nurken 111493 /* Төраға орынбасары */ 3646247 wikitext text/x-wiki {{Заң шығарушы орган | Атауы = Қазақстан Республикасының Құрылтайы | Шынайы атауы = | Қазіргі шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының I шақырылымы|I шақырылым]] | Сурет = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Ені = 120px | Сурет атауы = [[Қазақстан елтаңбасы]] | Мемлекет = {{байрақ|Қазақстан}} | Түрі = [[Бір палаталы жүйе|бір палаталы парламент]] | Сайлану мерзімі = 5 жыл | Палаталары = | Басшының лауазымы1 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төрағасы]] | Басшы1 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы1 = | Сайлану күні1 = | Басшының лауазымы2 = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] | Басшы2 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы2 = | Сайлану күні2 = | Басшының лауазымы3 = Төраға орынбасары | Басшы3 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы3 = | Сайлану күні3 = | Басшының лауазымы4 = Төраға орынбасары | Басшы4 = ''лауазым бос'' | Басшының партиясы4 = | Сайлану күні4 = | Басшының лауазымы5 = | Басшы5 = | Басшының партиясы5 = | Сайлану күні5 = | Басшының лауазымы6 = | Басшы6 = | Басшының партиясы6 = | Сайлану күні6 = | Мүшелер саны = 145 | Құрылым1 = Kurultai of Kazakhstan empty.svg | Құрылым ені1 = 200 | Құрылым сипаттамасы1 = | Палата1 = Құрылтай | Фракциялары1 = {{Color box|#FFFFFF|border=darkgray}} Орны бос: 145 депутат<ref name="azattiq1" /> | Құрылым2 = | Құрылым ені2 = 200 | Құрылым сипаттамасы2 = | Палата2 = | Фракциялары2 = | Комитеттері1 = | Комитеттері2 = | Дауыс беру жүйесі1 = Жабық [[партиялық тізім]] бойынша пропорциялы өкілеттік: 145 депутат | Дауыс беру жүйесі2 = | Соңғы сайлауы1 = [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|23 тамыз 2026]] | Соңғы сайлауы2 = | Жиналыс залы = | Жиналыс залы тақырыпша = | Жиналыс залы ені = 200 | Жиналыс залы сипаттамасы = | Штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 2-үй | Құрылуы = [[2026 жыл]] | Ізашары1 = Қос палаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Қазақстан Парламенті]] | Ізашары2 = | Таратылуы = | Ізбасары1 = | Ізбасары2 = | Сайты = | Ортаққор = Kurultai of Kazakhstan }} '''Қазақстан Республикасының Құрылтайы''' — [[Қазақстан]]ның [[бір палаталы жүйе|бірпалаталы парламенті]], жалғыз заң шығарушы және жоғары өкілді органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] ұсынысымен екіпалаталы [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]]тің орнына құрылды. Құрылтай 145 депутаттан тұрады, оның барлығы пропорциялы жүйе бойынша сайланады.<ref name="azattiq1">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/deputat-pen-8-komitetten-turatyn-quryltai-toqaev-zhana-parlament-qandai-bolatynyn-aitty/33654582.html |title=145 депутат пен 8 комитеттен тұратын Құрылтай. Тоқаев жаңа парламент қандай болатынын айтты |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> == Тарихы == 2026 жылғы қаңтардағы [[Ұлттық құрылтай]] отырысында президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] парламентті бірпалаталы қылып, оны Құрылтай деп атағанды жөн көрді. Парламент реформасын [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап дауыс берді.<ref name="azattiq1" /><ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/kk/2026-01-20/qazaqstanda-zhanga-parlament-quryltaj-dep-atalady/ |title=Елдегі жаңа парламент «Құрылтай» деп аталады |lang=kk |publisher=kz.kursiv.media |last=Таубай |first=Айгерім |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Шілде айында [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Қазақстанның жаңа Конституциясы]] күшіне енді.<ref name="azattiq2">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/qyzylordadagy-ulttyq-quryltai-qalai-otti/33654597.html |title="Құрылтай" атты парламент және вице-президент. Тоқаев Қазақстан Конституциясын қалай өзгертпек? |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |date=2026-01-20 |accessdate=2026-02-06}}</ref> Құрылтайдың бірінші шақырылым депутаттарын [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлау]] 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-kuryltayynyn-saylauyn-tagayyndau-turaly-163931 Қазақстан Республикасы Құрылтайының сайлауын тағайындау туралы]</ref> == Сайлау жүйесі == Құрылтай біртұтас жалпыұлттық сайлау округінің аумағы бойынша пропорциялы өкілдік жүйе негізінде сайланатын 145 депутаттан тұрады. 25 жасқа толған, ел аумағында соңғы 10 жыл бойы тұратын Қазақстан азаматы Құрылтай депутаты болып сайлана алады. Әйелдер, жастар, мүгедек адамдар партиялық тізімнің кемінде 30%-ын құрауы керек. Құрылтай депутаттарының өкілеттік мерзімі — 5 жыл. Құрылтайдың кезекті және кезектен тыс сайлауын Президент белгілейді. Президенттің Құрылтай Төрағасымен және Премьер-Министрмен консультациядан кейін Құрылтайды таратуға құқығы бар. Құрылтай депутаттарының өкілеттігі Құрылтай таратылған жағдайда тоқтатылады.<ref name="konstsot">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K2600000000 Қазақстан Республикасының Конституциясы]</ref> == Атқаратын қызметі == Құрылтай: * конституциялық заңдарды және заңдарды қабылдайды; * Президент қарсылық білдірген заңдарды немесе заң баптарын қарсылық жіберілген күннен бастап 1 ай мерзімде қайта талқылап, дауысқа салады. Бұл мерзімнің сақталмауы Президент қарсылығының қабылданғанын білдіреді. Егер Құрылтай конституциялық заңдар немесе конституциялық заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының төрттен үшінің дауысымен, ал заңдар немесе заң баптары бойынша депутаттардың жалпы санының үштен екісінің дауысымен Президенттің қарсылығын еңсерсе, Президент 1 ай ішінде конституциялық заңға немесе заңға қол қояды. Егер Президенттің қарсылығы еңсерілмесе, конституциялық заң немесе заң қабылданбады немесе Президент ұсынған редакцияда қабылданды деп саналады; * соғыс және бітім мәселелерін шешеді; * Президенттің ұсынысы бойынша бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қазақстан Қарулы Күштерін]] қолдану туралы шешім қабылдайды; * [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] сайлауын жариялайды; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді; * Қазақстан Президентіне Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президентін]], [[Қазақстан премьер-министрі|Қазақстан Премьер-министрін]], [[Қазақстан Конституциялық Соты|Конституциялық Соттың]] 10 судьясын, [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясының]] 6 мүшесін және [[Қазақстан Республикасының Жоғары аудиторлық палатасы|Жоғары аудиторлық палатаның]] 8 мүшесін тағайындауға келісім береді. Оларды лауазымынан босату Президенттің ғана құзыретінде. Егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. ** Президент Премьер-министрді тағайындауға келісім сұрар алдында Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен консультация жасайды және Премьер-министрдің ұсынуымен Үкімет мүшелерін ([[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|сыртқы істер]], [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс]], [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|ішкі істер]] министрлерін қоспағанда) тағайындар алдында Құрылтаймен консультация жасайды. * Президенттің ұсынуымен [[Қазақстан Жоғарғы Соты|Жоғарғы Соттың]] судьяларын сайлайды және лауазымынан босатады, олардың антын қабылдайды; * Конституциялық Сот судьяларын, Жоғарғы Сот судьяларын қол сұғылмау кепілдігінен айырады; * Құрылтай депутатының өкілеттігін тоқтатады, сондай-ақ [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас Прокурордың]] ұсынуымен Құрылтай депутатын қол сұғылмау кепілдігінен айыру мәселесін шешеді; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің бастамасы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруге құқылы; * Конституциялық Соттың Қазақстан Республикасындағы конституциялық заңдылықтың жай-күйі туралы жыл сайынғы жолдауын және жылына 2 рет Жоғары аудиторлық палата Төрағасының есебін тыңдайды; * Үкімет пен Жоғары аудиторлық палатаның республикалық бюджеттің атқарылуы туралы есептерін талқылап, бекітеді. Есеп бекітілмеген жағдайда Құрылтайдың Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіруі деп саналады; * Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен бірінің бастамасымен Үкімет мүшелерінің өз қызметі жөніндегі есептерін тыңдауға құқылы. Үкімет мүшесі республика заңдарын орындамаған жағдайда, есепті тыңдау қорытындысы бойынша Құрылтай депутаттары жалпы санының кемінде үштен екісінің дауысымен Президентке оны лауазымынан босату туралы өтініш білдіру жөнінде шешім қабылдауға құқылы. Бұл жағдайда Президент Үкімет мүшесін лауазымынан босатады.<ref name="konstsot" /> == Басшылығы == === Төраға === {{негізгі мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасы}} Құрылтайды Төраға басқарады. Ол қазақ тілін жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайланады. Төраға кандидатурасын Президент ұсынады, егер Құрылтай Төрағасын сайлаудан 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы.<ref name="konstsot" /> === Төраға орынбасары === {{Толық мақала|Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары}} Құрылтай Төрағасының 3 орынбасары болады, оларды Құрылтай депутаттары сайлайды, кандидатурасын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot" /><ref name="mazh">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000297 Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы]</ref> == Құрылымы == Құрылтай тұрақты комитеттер, сондай-ақ комиссиялар құрады.<ref name="konstsot" /> Конституциялық заңға сәйкес комитеттер саны 8-ден аспауға тиіс.<ref name="mazh" /> Құрылтай Төрағасының жанында Құрылтайдың үйлестіру органы Құрылтай Бюросы жұмыс істейді, оның құрамына Құрылтай Төрағасының орынбасарлары, тұрақты комитеттердің төрағалары, Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларының жетекшілері кіреді.<ref name="mazh" /> == Аппараты == Құрылтайдың қызметiн ұйымдастырушылық, құқықтық, ақпараттық-талдамалық және өзге де жағынан қамтамасыз етудi оның Аппараты жүзеге асырады. Құрылтай Аппаратының құрылымын Құрылтай Бюросы айқындайды.<ref name="mazh" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{stub}} [[Санат:Бірпалаталы парламенттер]] [[Санат:Мемлекет бойынша парламенттер]] [[Санат:Қазақстан Парламенті]] 4g45om7p2kwqvz13iff1wn2nlwarfad 4 775564 3645986 3645792 2026-08-24T03:04:00Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3645986 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 33483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 103435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 397185] |- |2 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 88953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 156613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 364850] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 11527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 34398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 104652] |- |4 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30614] |- |5 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29431] |- |6 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8624] |- |7 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 254311] |- |8 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 82770] |- |9 |[[Нан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 3412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BD 5033] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 83364] |- |11 |[[Шешендік сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%81%D3%A9%D0%B7 8043] |- |12 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 6490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 9698] |- |13 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35341] |- |14 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4036] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9748] |- |15 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 10670] |- |16 |[[Пазырық мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 3093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5173] |- |17 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 5498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7168] |- |18 |[[Қазақ-ноғай қатынастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%BD%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3544] |- |19 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17787] |- |20 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 23300] |- |21 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3329] |- |22 |[[Әділ Өтеғұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2656] |- |23 |[[:Сурет:Oxford City FC crest.svg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AOxford_City_FC_crest.svg 2528] |- |24 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8488] |- |25 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 18929] |- |26 |[[Жақ (анатомия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%29 3478] |- |27 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 8053] |- |28 |[[Зират]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B8%D1%80%D0%B0%D1%82 3209] |- |29 |[[Джон Фицджеральд Кеннеди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%A4%D0%B8%D1%86%D0%B4%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B5%D0%B4%D0%B8 3048] |- |30 |[[Нұрсұлтан (ханбике)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B8%D0%BA%D0%B5%29 2549] |- |31 |[[Шорья]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%8C%D1%8F 2455] |- |32 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21564] |- |33 |[[Михаил Станиславович Шайдоров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 2478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2 4992] |- |34 |[[Стоматит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 2696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%82 5706] |- |35 |[[Ламин Ямаль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 2524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BD_%D0%AF%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8C 3507] |- |36 |[[Дина Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 3372] |- |37 |[[Заһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2480] |- |38 |[[Рүстем Оразбайұлы Есдәулетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2553] |- |39 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 35734] |- |40 |[[Жын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD 3862] |- |41 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 22970] |- |42 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9886] |- |43 |[[Бүйрек тастары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2358] |- |44 |[[Құшайри]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B8 2230] |- |45 |[[Әлем халықтарының ертегілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2370] |- |46 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11412] |- |47 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30291] |- |48 |[[Саида Шавкатқызы Мирзиёева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%A8%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%B8%D1%80%D0%B7%D0%B8%D1%91%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2370] |- |49 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13456] |- |50 |[[Айша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 2296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0 4470] |- |51 |[[Қатысушы талқылауы:Kasthack]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasthack 2130] |- |52 |[[Ұйғырлар мен дүнгендердің Қытайдан Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 2144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 4325] |- |53 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3599] |- |54 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14755] |- |55 |[[Тораңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 3839] |- |56 |[[ЖІӨ (номинал) бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%86%D3%A8_%28%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6199] |- |57 |[[Мәскеу мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%83_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2776] |- |58 |[[Ибн әл-Қаийм әл-Джәузия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B8%D0%B9%D0%BC_%D3%99%D0%BB-%D0%94%D0%B6%D3%99%D1%83%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2303] |- |59 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 4837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28398] |- |60 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13005] |- |61 |[[Қазақ хандарының шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5915] |- |62 |[[Бала ауруы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D1%8B 2376] |- |63 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 6163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23912] |- |64 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 74749] |- |65 |[[Қазақтың дәстүрлі үй кәсіпшілігі мен қолөнері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D1%96_%D2%AF%D0%B9_%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BF%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%96 2699] |- |66 |[[Шұрат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82 2327] |- |67 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45750] |- |68 |[[Бақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 3421] |- |69 |[[Канибадам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 97] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 2136] |- |70 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16977] |- |71 |[[Ай (қазақ дәстүрінде)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9_%28%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%29 5110] |- |72 |[[Тарық ибн Зияд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D0%B4 2059] |- |73 |[[Уоррен Гардинг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 1977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%93%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B3 2245] |- |74 |[[Щучинск]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A9%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA 2871] |- |75 |[[Әйнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BA 2767] |- |76 |[[Қытай халықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2539] |- |77 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7501] |- |78 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3222] |- |79 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17965] |- |80 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 58211] |- |81 |[[Абайдың Жидебайдағы мұражай-үйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 1946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9-%D2%AF%D0%B9%D1%96 2795] |- |82 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 48343] |- |83 |[[Виктория (Британдық Колумбия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%28%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1%D0%B8%D1%8F%29 1948] |- |84 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40869] |- |85 |[[Ислам негіздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2672] |- |86 |[[Шұғыла (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 1930] |- |87 |[[Жаңасемей ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3070] |- |88 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 3181] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25250] |- |89 |[[Есінеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 1843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%83 2137] |- |90 |[[Комако Кимура]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE_%D0%9A%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0 1836] |- |91 |[[Құс өсіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81_%D3%A9%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 1983] |- |92 |[[Нақыл сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 5609] |- |93 |[[Араб мемлекеттері Лигасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 2970] |- |94 |[[Маржан Тасова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1867] |- |95 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 115814] |- |96 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 75] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 7761] |- |97 |[[Ажырасу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%83 2861] |- |98 |[[Бірлік (Мойынқұм ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%9C%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 2011] |- |99 |[[Пиноккио]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8%D0%BE 1807] |- |100 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 12083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 22572] |- |101 |[[Ребус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 1834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D0%B1%D1%83%D1%81 2188] |- |102 |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 2677] |- |103 |[[Азаматтық тәрбие]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5 1875] |- |104 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 25921] |- |105 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 4951] |- |106 |[[Коростышев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 1735] |- |107 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27794] |- |108 |[[Қарадың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D2%A3 1721] |- |109 |[[Райнгау-Таунус (аудан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D1%83-%D0%A2%D0%B0%D1%83%D0%BD%D1%83%D1%81_%28%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%29 1708] |- |110 |[[Икер Касильяс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BA%D0%B5%D1%80_%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%81 1990] |- |111 |[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 10201] |- |112 |[[Наманған облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1784] |- |113 |[[Түзуші ұлпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D0%BF%D0%B0 3184] |- |114 |[[Энтеровирусты инфекция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%84%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 2524] |- |115 |[[Қарақалпақ мемлекеттік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1971] |- |116 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4234] |- |117 |[[Иммунды жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 3426] |- |118 |[[Халифа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%84%D0%B0 2421] |- |119 |[[Кванхе гун ван]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B5_%D0%B3%D1%83%D0%BD_%D0%B2%D0%B0%D0%BD 1802] |- |120 |[[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4353] |- |121 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 36144] |- |122 |[[Дирлеванг]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B3 1615] |- |123 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23635] |- |124 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7087] |- |125 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23603] |- |126 |[[Футболдан әлем чемпионаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5463] |- |127 |[[Павел Яковлевич Зальцман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D1%86%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1620] |- |128 |[[Dream League Soccer 2021]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Dream_League_Soccer_2021 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dream_League_Soccer_2021 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Dream_League_Soccer_2021 1666] |- |129 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22993] |- |130 |[[Ұлы тоқырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2999] |- |131 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9427] |- |132 |[[Данил Голубенко]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE 1978] |- |133 |[[Мұхаммед Мохбер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D0%BE%D1%85%D0%B1%D0%B5%D1%80 1646] |- |134 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 4651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7813] |- |135 |[[Кропивницкий]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1617] |- |136 |[[Хулиан Альварес]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D1%8C%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%81 1674] |- |137 |[[Қатысушы:Tvoilubimyibakhthar]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ATvoilubimyibakhthar 1675] |- |138 |[[Жалғас Жұмағұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2173] |- |139 |[[Сайфуддин Азизи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D0%B8 1568] |- |140 |[[Көлемі бойынша ең ірі көлдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4966] |- |141 |[[:Санат:Алматы облысында туғандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1740] |- |142 |[[Ноғай Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1763] |- |143 |[[Капонир]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%80 1542] |- |144 |[[Супер келіншек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BF%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA 1853] |- |145 |[[Күрен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BD 1551] |- |146 |[[Mellstroy]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Mellstroy 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mellstroy 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Mellstroy 1959] |- |147 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 58199] |- |148 |[[Үйде жалғыз қалғанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 3711] |- |149 |[[Аустрия жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1625] |- |150 |[[Волчанск (Украина)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D1%87%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA_%28%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%29 1514] |- |151 |[[Жанна Исақызы Керімтаева-Сатыбалдиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B0_%D0%98%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0-%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1578] |- |152 |[[Үлкен Арлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1639] |- |153 |[[Түрік әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2816] |- |154 |[[Үндістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 28] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 1537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2495] |- |155 |[[Адуын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%83%D1%8B%D0%BD 1620] |- |156 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25787] |- |157 |[[Кеңірдек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 1542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA 3614] |- |158 |[[Алатау (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 4660] |- |159 |[[Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%82_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3991] |- |160 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 4040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22998] |- |161 |[[Алматы энергетика және байланыс университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2785] |- |162 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3896] |- |163 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28429] |- |164 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11195] |- |165 |[[Абайдың этнографиялық лексикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1492] |- |166 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5921] |- |167 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 10589] |- |168 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 10186] |- |169 |[[Неолит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 1680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 11854] |- |170 |[[Терек шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1589] |- |171 |[[Ларри Финк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%BA 1521] |- |172 |[[Бронх демікпесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 1466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D1%85_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%BA%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 5047] |- |173 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11368] |- |174 |[[Құран ғылымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1387] |- |175 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 2219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 17797] |- |176 |[[Арсланбек Сұлтанбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1552] |- |177 |[[Мырза Ғұләм Ахмед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D2%92%D2%B1%D0%BB%D3%99%D0%BC_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1523] |- |178 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4682] |- |179 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9713] |- |180 |[[Қазақстан кенттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2001] |- |181 |[[Ер Төстік және Айдаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 2042] |- |182 |[[Еділ қаған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 6987] |- |183 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22312] |- |184 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 12093] |- |185 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15457] |- |186 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 126314] |- |187 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62620] |- |188 |[[:Санат:Жылқы тұқымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1352] |- |189 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 27999] |- |190 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 4572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 28969] |- |191 |[[Ванесса Кирби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B0_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%B1%D0%B8 1341] |- |192 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18760] |- |193 |[[Түркістан легионы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2434] |- |194 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8654] |- |195 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 27285] |- |196 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 61634] |- |197 |[[Профессор Мориарти]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8 1294] |- |198 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8697] |- |199 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 24987] |- |200 |[[Кристалдық тор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D1%80 4391] |- |201 |[[Лиам Макдональд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1268] |- |202 |[[Захабийа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B9%D0%B0 1248] |- |203 |[[Қабір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%96%D1%80 2153] |- |204 |[[Марат Елеусізұлы Сұлтанғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%81%D1%96%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2585] |- |205 |[[Ұйғырлардың Жетісуға қоныс аударуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%8B 1494] |- |206 |[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1982] |- |207 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10241] |- |208 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2727] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15811] |- |209 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2938] |- |210 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 120107] |- |211 |[[Кеген (ауыл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 1745] |- |212 |[[Турбина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1397] |- |213 |[[Пісте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5 1505] |- |214 |[[Ирина Ерофеева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1267] |- |215 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34572] |- |216 |[[Қазақтың антропологиялық типі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 44] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%96 1372] |- |217 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3212] |- |218 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12472] |- |219 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12256] |- |220 |[[:Санат:Чадтағы футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A7%D0%B0%D0%B4%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1171] |- |221 |[[Қыз ұзату кәделері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D0%BA%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3106] |- |222 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12746] |- |223 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17706] |- |224 |[[Индиго]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BE 2474] |- |225 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12412] |- |226 |[[Галлон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD 1199] |- |227 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19167] |- |228 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 30692] |- |229 |[[Аляска штатының қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1478] |- |230 |[[Сырдария облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1396] |- |231 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 3271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8384] |- |232 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11953] |- |233 |[[Элен Каррер д’Анкосс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B4%E2%80%99%D0%90%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D1%81%D1%81 1137] |- |234 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 35626] |- |235 |[[Болашақ (стипендия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%9B_%28%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F%29 6013] |- |236 |[[Тив (халық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B2_%28%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1164] |- |237 |[[Дезире Дуэ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B5_%D0%94%D1%83%D1%8D 1235] |- |238 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27631] |- |239 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4855] |- |240 |[[Шымыр батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1397] |- |241 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9439] |- |242 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 37452] |- |243 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 2919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 45345] |- |244 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 3823] |- |245 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4944] |- |246 |[[Берік Мәжитұлы Имашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1476] |- |247 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 108633] |- |248 |[[Катар әмірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1060] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%96 1126] |- |249 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 22712] |- |250 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11996] |- |251 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7912] |- |252 |[[Ху Цзиньтао]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83_%D0%A6%D0%B7%D0%B8%D0%BD%D1%8C%D1%82%D0%B0%D0%BE 1237] |- |253 |[[Елена Александровна Пак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%BA 1048] |- |254 |[[Тәубә сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B1%D3%99_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2096] |- |255 |[[Көкбас (балық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D1%81_%28%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%29 1176] |- |256 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 10355] |- |257 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15564] |- |258 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7096] |- |259 |[[Давид Мамиевич Дегтярев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D0%B4_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%94%D0%B5%D0%B3%D1%82%D1%8F%D1%80%D0%B5%D0%B2 1083] |- |260 |[[Әзімхан Ахметұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 2623] |- |261 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5045] |- |262 |[[Желдірме (ән жанры)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%28%D3%99%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D1%8B%29 1057] |- |263 |[[Алтынсарин ескерткіші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 1282] |- |264 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4511] |- |265 |[[Мизан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2005] |- |266 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8806] |- |267 |[[Александр Станиславович Сырский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 1109] |- |268 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7698] |- |269 |[[Уикипедия:Форум/Басқалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%91%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6003] |- |270 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 38106] |- |271 |[[Ракапоши]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D1%88%D0%B8 1021] |- |272 |[[Дәуіт ұста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0 1313] |- |273 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49303] |- |274 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 2595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4366] |- |275 |[[Жігіттің сөзі. Қанды жол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D1%96._%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 1055] |- |276 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 20471] |- |277 |[[Ежелгі грек философиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3234] |- |278 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64909] |- |279 |[[Мал атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4123] |- |280 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 20381] |- |281 |[[Химия оқу пәні және ғылыми сала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BF%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1186] |- |282 |[[Голямо-Асеново (Хасково облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D0%BB%D1%8F%D0%BC%D0%BE-%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 966] |- |283 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53506] |- |284 |[[Мақсат Мәлікұлы Толықбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2164] |- |285 |[[Ақ бата, тілек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%2C_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA 1928] |- |286 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33524] |- |287 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 23480] |- |288 |[[Бейметалдар атомы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D1%8B 981] |- |289 |[[Намаз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7 2512] |- |290 |[[М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C._%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1669] |- |291 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8895] |- |292 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13457] |- |293 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7683] |- |294 |[[Накхер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BA%D1%85%D0%B5%D1%80 934] |- |295 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 10353] |- |296 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 4614] |- |297 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27414] |- |298 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9801] |- |299 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9473] |- |300 |[[Худжанд (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%83%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B4_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 962] |- |301 |[[Темір алмасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1130] |- |302 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6736] |- |303 |[[Төлепберген Тұрсынұлы Байсақалов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1205] |- |304 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15807] |- |305 |[[Хакан Чалханоглу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BD_%D0%A7%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BB%D1%83 972] |- |306 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 12143] |- |307 |[[Цирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 955] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A6%D0%B8%D1%80%D0%BA 2569] |- |308 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 83612] |- |309 |[[Күміс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 74] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BC%D1%96%D1%81 3524] |- |310 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15395] |- |311 |[[Шариф]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84 1053] |- |312 |[[:Сурет:Maradona 1986 Arg-Eng.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AMaradona_1986_Arg-Eng.jpg 888] |- |313 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 76606] |- |314 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 2043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 29728] |- |315 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 13326] |- |316 |[[Бас сүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 5559] |- |317 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 1889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 25753] |- |318 |[[Түсті металлургия өнеркәсібі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%BA%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D1%96 1824] |- |319 |[[Кухня (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1071] |- |320 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2079] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 24417] |- |321 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 5918] |- |322 |[[Омония (футбол клубы, Никосия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%2C_%D0%9D%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%8F%29 912] |- |323 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 15640] |- |324 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8888] |- |325 |[[Қызықты биология. Жануарлар әлемі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F._%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D1%96 905] |- |326 |[[2GIS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2GIS 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2GIS 973] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2GIS 1608] |- |327 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 12140] |- |328 |[[Қазақстан Президентінің Резиденциясы (Алматы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%29 1031] |- |329 |[[Бохтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80 969] |- |330 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9178] |- |331 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 10048] |- |332 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 13033] |- |333 |[[Аққыстау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 61] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83 1442] |- |334 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 763] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14330] |- |335 |[[Малдың инвазиялық аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B8%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2040] |- |336 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4485] |- |337 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28381] |- |338 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7555] |- |339 |[[Ябалак]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BA 868] |- |340 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12804] |- |341 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7887] |- |342 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20792] |- |343 |[[Арал ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3534] |- |344 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1924] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6073] |- |345 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33424] |- |346 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 49687] |- |347 |[[Староконстантинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 881] |- |348 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18586] |- |349 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11384] |- |350 |[[Құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8631] |- |351 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9069] |- |352 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4950] |- |353 |[[Ақ болып кетті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96 1002] |- |354 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10764] |- |355 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10843] |- |356 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 23005] |- |357 |[[Орта ғасыр кезеңінің антропологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 899] |- |358 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 27171] |- |359 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5717] |- |360 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 25778] |- |361 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11404] |- |362 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 22293] |- |363 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4313] |- |364 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12661] |- |365 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5031] |- |366 |[[Ортохантавирус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81 946] |- |367 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 17249] |- |368 |[[Қазақ ұлттық киімдер тігуге пайдаланған маталар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 54] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 947] |- |369 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2899] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63755] |- |370 |[[Ағайын-туыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD-%D1%82%D1%83%D1%8B%D1%81 1280] |- |371 |[[Ақтабан шұбырынды жырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1042] |- |372 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16488] |- |373 |[[Сарыарқа (метро бекеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96%29 900] |- |374 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 99079] |- |375 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 5404] |- |376 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1864] |- |377 |[[Лионель Месси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8 4184] |- |378 |[[Испан тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1706] |- |379 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16762] |- |380 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15048] |- |381 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5362] |- |382 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 39725] |- |383 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 36488] |- |384 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 31840] |- |385 |[[Көрімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 935] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 2408] |- |386 |[[Дүйсен Шопанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 758] |- |387 |[[Сабын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 37] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2082] |- |388 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2272] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11995] |- |389 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71708] |- |390 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14832] |- |391 |[[Без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B7 4512] |- |392 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7055] |- |393 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34673] |- |394 |[[Жүктілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 4162] |- |395 |[[Астана күні (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 1769] |- |396 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4257] |- |397 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 9282] |- |398 |[[Виктор Орбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%BD 1211] |- |399 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2999] |- |400 |[[Хасар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%80 970] |- |401 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7571] |- |402 |[[Рахат Мұхтарұлы Әлиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 86] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1920] |- |403 |[[Діл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BB 1930] |- |404 |[[Чарли Кирк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A7%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B8_%D0%9A%D0%B8%D1%80%D0%BA 1089] |- |405 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8961] |- |406 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 29184] |- |407 |[[Ақпан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2522] |- |408 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17828] |- |409 |[[Арыс қалалық әкімдігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1201] |- |410 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7425] |- |411 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 21504] |- |412 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9669] |- |413 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11964] |- |414 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15620] |- |415 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5782] |- |416 |[[Шу аңғары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B 814] |- |417 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 19447] |- |418 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10392] |- |419 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7421] |- |420 |[[Қатысушы:Дана Нұрболқызы/зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 724] |- |421 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8979] |- |422 |[[Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2349] |- |423 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 58262] |- |424 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2837] |- |425 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 6057] |- |426 |[[Әкімшілік жауапкершілік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2056] |- |427 |[[Азамат Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 2425] |- |428 |[[Ташкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 4301] |- |429 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28100] |- |430 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8083] |- |431 |[[Гүлназ Жоланова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D0%B7_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1301] |- |432 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 54117] |- |433 |[[Білім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 4125] |- |434 |[[Ғылыми еңбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA 831] |- |435 |[[Кеңірдек тыныстылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 793] |- |436 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18603] |- |437 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3727] |- |438 |[[Құрылтай сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 665] |- |439 |[[Шиеленіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%96%D1%81 967] |- |440 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1940] |- |441 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13560] |- |442 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8090] |- |443 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8096] |- |444 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 917] |- |445 |[[Мандам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BC 940] |- |446 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10398] |- |447 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7237] |- |448 |[[Маймыл шешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D0%BB_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 863] |- |449 |[[Абай облысындағы өрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 1044] |- |450 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1311] |- |451 |[[Еңлік — Кебек (пьеса)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA_%E2%80%94_%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BF%D1%8C%D0%B5%D1%81%D0%B0%29 8707] |- |452 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 19040] |- |453 |[[Енога]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B0 653] |- |454 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 27876] |- |455 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 18917] |- |456 |[[Азық-түлік қауіпсіздігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96 1161] |- |457 |[[Шолпан Иманбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1268] |- |458 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 8246] |- |459 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11591] |- |460 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9610] |- |461 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12673] |- |462 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3563] |- |463 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4500] |- |464 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 14155] |- |465 |[[Телефон коды бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%84%D0%BE%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3133] |- |466 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7993] |- |467 |[[Киста]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B0 2726] |- |468 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 3364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 3569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 3569] |- |469 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15051] |- |470 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2668] |- |471 |[[Лана Паррия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D1%80%D0%B8%D1%8F 663] |- |472 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 1964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 32907] |- |473 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11142] |- |474 |[[Әзімхан Тішәнұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D1%88%D3%99%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 637] |- |475 |[[Шаһрихан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D1%80%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD 697] |- |476 |[[Қазақстан 2050]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2050 6493] |- |477 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3416] |- |478 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1965] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26697] |- |479 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 20488] |- |480 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12585] |- |481 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 26772] |- |482 |[[Лофельден]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B5%D0%BD 621] |- |483 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8002] |- |484 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10739] |- |485 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18710] |- |486 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 13263] |- |487 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8164] |- |488 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2000] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8993] |- |489 |[[Ат қою рәсімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2771] |- |490 |[[Халықаралық Алматы әуежайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1547] |- |491 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 18154] |- |492 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11078] |- |493 |[[Алматы-2]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B-2 799] |- |494 |[[Әуе компаниялары кодтары-T]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 34] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%83%D0%B5_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B-T 657] |- |495 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9005] |- |496 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10146] |- |497 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4147] |- |498 |[[Астана медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1356] |- |499 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 8144] |- |500 |[[Намаз уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 6120] |- |501 |[[Хасен Рүстемұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A0%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 986] |- |502 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15962] |- |503 |[[Қоскөпір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BA%D3%A9%D0%BF%D1%96%D1%80 630] |- |504 |[[Абд әл-Қадыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4_%D3%99%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80 655] |- |505 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 4052] |- |506 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 31713] |- |507 |[[Бұғы мүйізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7%D1%96 888] |- |508 |[[Сорпа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BF%D0%B0 1017] |- |509 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12762] |- |510 |[[Ел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB 1588] |- |511 |[[Қызыл (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 771] |- |512 |[[Йошинори Осуми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%99%D0%BE%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%B8_%D0%9E%D1%81%D1%83%D0%BC%D0%B8 631] |- |513 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 22146] |- |514 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14414] |- |515 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13430] |- |516 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 23044] |- |517 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 556] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8871] |- |518 |[[Ертегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 868] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96 6245] |- |519 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12156] |- |520 |[[Мара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0 605] |- |521 |[[Сәтбаев (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2567] |- |522 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6472] |- |523 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 1976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 64653] |- |524 |[[Қазақстандық Кеңес Одағының Батырлары (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 6860] |- |525 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5354] |- |526 |[[Кока-кола]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%B0 1971] |- |527 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 6087] |- |528 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7875] |- |529 |[[Айсай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%B9 594] |- |530 |[[Түстер психологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BF%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2843] |- |531 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 12003] |- |532 |[[Оливер Три]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 87] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80_%D0%A2%D1%80%D0%B8 1228] |- |533 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9128] |- |534 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11017] |- |535 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4788] |- |536 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12202] |- |537 |[[Chanel]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Chanel 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Chanel 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Chanel 3512] |- |538 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6560] |- |539 |[[Ақтаудағы ұшақ апаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 974] |- |540 |[[Тілашар тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2707] |- |541 |[[Әлжаппар Мұсаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2 593] |- |542 |[[Фармакология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 798] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2190] |- |543 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7399] |- |544 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13871] |- |545 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8438] |- |546 |[[Мұрат Мұхтарұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3064] |- |547 |[[:Сурет:Photo of massacre victims in Turkey.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APhoto_of_massacre_victims_in_Turkey.jpg 544] |- |548 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 10381] |- |549 |[[Самұрық құсы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 84] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%8B 2989] |- |550 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53593] |- |551 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 9715] |- |552 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27903] |- |553 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13101] |- |554 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2828] |- |555 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16177] |- |556 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8956] |- |557 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17356] |- |558 |[[Ипанема]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 571] |- |559 |[[Аргентина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2998] |- |560 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 40312] |- |561 |[[Қауын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 1027] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 2217] |- |562 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4305] |- |563 |[[Отандастар қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 941] |- |564 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5440] |- |565 |[[Ұйымның қаржы қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 787] |- |566 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 11652] |- |567 |[[Дарын (мектептер желісі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%29 1250] |- |568 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11572] |- |569 |[[Иландыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 642] |- |570 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15471] |- |571 |[[Үйлену тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%83_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 2769] |- |572 |[[Әмір Темір мұражайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 848] |- |573 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2303] |- |574 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6398] |- |575 |[[Әділхан Құрманғалиұлы Макин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD 701] |- |576 |[[Ұшық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B 3907] |- |577 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14186] |- |578 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9891] |- |579 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14889] |- |580 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 6691] |- |581 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13753] |- |582 |[[Зеренді (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 748] |- |583 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14940] |- |584 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8607] |- |585 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 23754] |- |586 |[[Қатын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD 1491] |- |587 |[[Марат Бақытжанұлы Бекетаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 649] |- |588 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18027] |- |589 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 11368] |- |590 |[[Жұмыс уақыты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%8B 3182] |- |591 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 24180] |- |592 |[[Берш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88 618] |- |593 |[[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B4%D0%B5%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B-%D1%88%D0%B0%D0%B1%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1696] |- |594 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29070] |- |595 |[[:Санат:Алматы тұлғалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 624] |- |596 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1922] |- |597 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6566] |- |598 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 14066] |- |599 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1851] |- |600 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4546] |- |601 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4601] |- |602 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11447] |- |603 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7154] |- |604 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18866] |- |605 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13681] |- |606 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3585] |- |607 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3876] |- |608 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6829] |- |609 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5978] |- |610 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6269] |- |611 |[[Әбен Сатыбалдиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 694] |- |612 |[[Видео ойын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD 985] |- |613 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7028] |- |614 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16925] |- |615 |[[Korzinka]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Korzinka 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Korzinka 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Korzinka 546] |- |616 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11141] |- |617 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19873] |- |618 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2039] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 29293] |- |619 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7865] |- |620 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2177] |- |621 |[[Ананас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81 1176] |- |622 |[[Метис]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%81 860] |- |623 |[[Спарта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 2155] |- |624 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10872] |- |625 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9629] |- |626 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2673] |- |627 |[[Василий Владимирович Бартольд]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4 1231] |- |628 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4146] |- |629 |[[Қазіргі қазақ мәдениетінің типтері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |- |630 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 1193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6826] |- |631 |[[Шегіргүл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%B3%D2%AF%D0%BB 803] |- |632 |[[Бакса]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B0 505] |- |633 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12779] |- |634 |[[Қайран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 669] |- |635 |[[Құтайба ибн Муслим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 49] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BC 907] |- |636 |[[Қырғызстан президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1361] |- |637 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 2124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5649] |- |638 |[[Әйтеке би кенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 55] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 1408] |- |639 |[[Имишли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B8%D1%88%D0%BB%D0%B8 503] |- |640 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17460] |- |641 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20125] |- |642 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31526] |- |643 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 28187] |- |644 |[[Килиан Мбаппе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 90] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B1%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B5 3417] |- |645 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5148] |- |646 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4964] |- |647 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38647] |- |648 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4544] |- |649 |[[Жұмыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 21] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D1%8B%D1%81 1284] |- |650 |[[Асқа бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 64] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0 1421] |- |651 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 3926] |- |652 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9314] |- |653 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 56506] |- |654 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21286] |- |655 |[[Тимур Асқарұлы Құлыбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2155] |- |656 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 24633] |- |657 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2660] |- |658 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11241] |- |659 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 37485] |- |660 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4720] |- |661 |[[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 99] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4520] |- |662 |[[Мыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81 6896] |- |663 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5824] |- |664 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10334] |- |665 |[[Райымбек ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2748] |- |666 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 10211] |- |667 |[[Орел и Решка (телебағдарлама)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D0%B8_%D0%A0%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B0_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 586] |- |668 |[[Көлсай көлдері ұлттық паркі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 3637] |- |669 |[[Ғибрат Азубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%B7%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1288] |- |670 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12944] |- |671 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16692] |- |672 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7938] |- |673 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14203] |- |674 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5124] |- |675 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4380] |- |676 |[[Салауатты өмір салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 6880] |- |677 |[[Қылмыстық іс жүргізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%96%D1%81_%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1494] |- |678 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19874] |- |679 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11894] |- |680 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30040] |- |681 |[[Айя Шалқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%8F_%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80 1272] |- |682 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23195] |- |683 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5953] |- |684 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 6895] |- |685 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 3468] |- |686 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7553] |- |687 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4670] |- |688 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5996] |- |689 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8212] |- |690 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6469] |- |691 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 2419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 58344] |- |692 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16603] |- |693 |[[Қонақжайлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3506] |- |694 |[[Дербент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BD%D1%82 812] |- |695 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13314] |- |696 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3106] |- |697 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8248] |- |698 |[[Сервер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B5%D1%80 1544] |- |699 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6110] |- |700 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6776] |- |701 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 29014] |- |702 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5514] |- |703 |[[Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 72] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1388] |- |704 |[[Төлепберген Төлебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 499] |- |705 |[[Кіші Диқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%94%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 565] |- |706 |[[Қазақстан қазақтарының бас әрпі бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D3%99%D1%80%D0%BF%D1%96_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 626] |- |707 |[[Котлет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%82 627] |- |708 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6096] |- |709 |[[Алматыдағы ең биік ғимараттардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 48] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1236] |- |710 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4206] |- |711 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15328] |- |712 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 22377] |- |713 |[[Умань]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 2] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8C 500] |- |714 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26941] |- |715 |[[Майя өркениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 18] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%8F_%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2262] |- |716 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 31868] |- |717 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 19738] |- |718 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9184] |- |719 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15766] |- |720 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 59376] |- |721 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9910] |- |722 |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 747] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1656] |- |723 |[[Төремұрат Тайлыбекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 868] |- |724 |[[Бұлшық ет дистрофиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 994] |- |725 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1042] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15507] |- |726 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 6273] |- |727 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11833] |- |728 |[[Айлант]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82 799] |- |729 |[[Рахман қайнары (шипажай)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8B_%28%D1%88%D0%B8%D0%BF%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B9%29 2708] |- |730 |[[Қазақстан-Британ техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%91%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1760] |- |731 |[[Багдати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B3%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B8 463] |- |732 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 698] |- |733 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5606] |- |734 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 59875] |- |735 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4595] |- |736 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10961] |- |737 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6831] |- |738 |[[Айналма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0 548] |- |739 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6151] |- |740 |[[Құда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0 1925] |- |741 |[[Саумал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1428] |- |742 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2073] |- |743 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2886] |- |744 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 3618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 106487] |- |745 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3143] |- |746 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4134] |- |747 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6868] |- |748 |[[Салтанат (би ансамблі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D1%96%29 720] |- |749 |[[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B4%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 1643] |- |750 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5743] |- |751 |[[Ингуш ұлттық әдет-ғұрыптары мен дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%88_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 491] |- |752 |[[Исраил Сапарбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3041] |- |753 |[[Асар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D1%80 1829] |- |754 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8963] |- |755 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13613] |- |756 |[[Шилі (Жангелді ауданы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 1247] |- |757 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 1400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16027] |- |758 |[[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 799] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%91%D0%B0%D1%81_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2449] |- |759 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 28335] |- |760 |[[Төле би ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2979] |- |761 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10995] |- |762 |[[Нарынбай Жанжігітұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 539] |- |763 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 17065] |- |764 |[[Дастарқан жаю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%8E 1093] |- |765 |[[Үйрек балапаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 15] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%8B 688] |- |766 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6645] |- |767 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7423] |- |768 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10464] |- |769 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7578] |- |770 |[[Үлгі:Қазақстанның үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 456] |- |771 |[[Қазақстандағы уақыт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82 1721] |- |772 |[[Мысыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 6214] |- |773 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 25159] |- |774 |[[Коллекциялау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%83 547] |- |775 |[[Абылай хан резиденциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 31] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1111] |- |776 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31670] |- |777 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5805] |- |778 |[[Берел қорымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BC%D1%8B 15730] |- |779 |[[Қарасай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3450] |- |780 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4929] |- |781 |[[:Санат:Алфавит бойынша әндер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 2131] |- |782 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1012] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15839] |- |783 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6002] |- |784 |[[Дидактика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 4016] |- |785 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7218] |- |786 |[[Нұртас Исабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 624] |- |787 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6411] |- |788 |[[Үлгі:Алматыдағы университеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1392] |- |789 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16530] |- |790 |[[Айсұлтан Арсенұлы Сейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 35] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 990] |- |791 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 2839] |- |792 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1249] |- |793 |[[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D0%B6%D0%B0%D2%A3_%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3125] |- |794 |[[Тоқа Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 1945] |- |795 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 10408] |- |796 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 752] |- |797 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 13132] |- |798 |[[Этнос]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81 3736] |- |799 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14476] |- |800 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10357] |- |801 |[[Алматы технологиялық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 25] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 964] |- |802 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8109] |- |803 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16674] |- |804 |[[Моңғолоид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B8%D0%B4 1217] |- |805 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2188] |- |806 |[[Қазақстандағы дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD 3105] |- |807 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10374] |- |808 |[[Әдеби жанрлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 6590] |- |809 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5566] |- |810 |[[Қазақ халық аңыздары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10610] |- |811 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4164] |- |812 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 12609] |- |813 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2908] |- |814 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 413] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16965] |- |815 |[[Қияттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D1%8F%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2445] |- |816 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4195] |- |817 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5019] |- |818 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39195] |- |819 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15327] |- |820 |[[Қазақ асханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 85] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1169] |- |821 |[[Қазақстан қонақ үйлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1081] |- |822 |[[Баланы шомылдыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D1%88%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 3783] |- |823 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 34932] |- |824 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26425] |- |825 |[[Тәсбих]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 13] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%81%D0%B1%D0%B8%D1%85 1188] |- |826 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5775] |- |827 |[[Плеврит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B8%D1%82 1110] |- |828 |[[Бершадь]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B4%D1%8C 432] |- |829 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 22165] |- |830 |[[Қазақстанның ежелгі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 68] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5020] |- |831 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1016] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 5074] |- |832 |[[Сығандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 62] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2078] |- |833 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 28011] |- |834 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 43059] |- |835 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 4178] |- |836 |[[Қарбыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B1%D1%8B%D0%B7 1923] |- |837 |[[Баян-Өлгий Аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B8%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 482] |- |838 |[[Өзбекстанның әкімшілік бөлінісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%81%D1%96 896] |- |839 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9021] |- |840 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 8720] |- |841 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8371] |- |842 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 18448] |- |843 |[[Жоқтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2877] |- |844 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 10181] |- |845 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5682] |- |846 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3241] |- |847 |[[Марат Қабиденұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 612] |- |848 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5655] |- |849 |[[Саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 5169] |- |850 |[[Қазақстан астанасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 7557] |- |851 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 7609] |- |852 |[[Түрік руна жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B0_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5051] |- |853 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6494] |- |854 |[[Бостері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 420] |- |855 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5655] |- |856 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15713] |- |857 |[[InDrive]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=InDrive 27] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=InDrive 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=InDrive 854] |- |858 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19233] |- |859 |[[Сона]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 1796] |- |860 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9316] |- |861 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6554] |- |862 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11821] |- |863 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5544] |- |864 |[[Есет Берікұлы Байкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 447] |- |865 |[[Дүниетаным]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 2212] |- |866 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4608] |- |867 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 23259] |- |868 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 8972] |- |869 |[[Сөйлеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 39] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%83 1786] |- |870 |[[Атығай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 4080] |- |871 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 10297] |- |872 |[[Әл-Матуриди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9C%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B8 788] |- |873 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3728] |- |874 |[[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1999] |- |875 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4724] |- |876 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24831] |- |877 |[[Қоянды (тау, Ақмола облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D1%83%2C_%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 391] |- |878 |[[Жасыбай (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2366] |- |879 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2103] |- |880 |[[Қазақстан экономикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 9237] |- |881 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16157] |- |882 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18759] |- |883 |[[Білезікті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96 395] |- |884 |[[Гейтепе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B5 392] |- |885 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9085] |- |886 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16622] |- |887 |[[Пернетақта]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 40] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0 6035] |- |888 |[[Талдықорған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 5697] |- |889 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24824] |- |890 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 466] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5161] |- |891 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7281] |- |892 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7805] |- |893 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4510] |- |894 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 13731] |- |895 |[[Меруерт Қаратайқызы Өтекешeва]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%83%D0%B5%D1%80%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%88e%D0%B2%D0%B0 7925] |- |896 |[[Досыбай Айтбайұлы Шерімқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 761] |- |897 |[[Құрбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3123] |- |898 |[[Қазақтың сленг сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1167] |- |899 |[[Қазақстанның ең үздік футболшылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 82] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2328] |- |900 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12303] |- |901 |[[Бейнеу ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2781] |- |902 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8140] |- |903 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5562] |- |904 |[[Средногорово (Стара Загора облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%28%D0%A1%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 370] |- |905 |[[Байдарка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0 429] |- |906 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6339] |- |907 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5540] |- |908 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 5200] |- |909 |[[Үлгі:Қош келдіңіз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 20] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7 551] |- |910 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6660] |- |911 |[[Нәтай Әзімханұлы Кенесарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D3%99%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 770] |- |912 |[[Жер учаскелерін беру нормалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%BD%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 553] |- |913 |[[Орал Ақшолақұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 80] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 463] |- |914 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29183] |- |915 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3906] |- |916 |[[Азаматтық жауапкершілікті сақтандыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 6] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83 421] |- |917 |[[Шынығу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%93%D1%83 563] |- |918 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4290] |- |919 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1870] |- |920 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 22432] |- |921 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9159] |- |922 |[[Булан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%83%D0%BB%D0%B0%D0%BD 475] |- |923 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5783] |- |924 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11257] |- |925 |[[Kaspi.kz]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Kaspi.kz 63] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kaspi.kz 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Kaspi.kz 4848] |- |926 |[[Қапшағай су қоймасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 2531] |- |927 |[[IC 544]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=IC_544 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IC_544 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=IC_544 2264] |- |928 |[[Дархан Қуандықұлы Қыдырәлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 503] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 1560] |- |929 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3934] |- |930 |[[Тауық еті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82%D1%96 718] |- |931 |[[Ойыншықтар хикаясы 5]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%81%D1%8B_5 760] |- |932 |[[:Сурет:Bandeira Betim.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABandeira_Betim.png 348] |- |933 |[[Бесағаш (Жамбыл облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 499] |- |934 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11738] |- |935 |[[Қазақстан олимпиадалық бассейндері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 423] |- |936 |[[Жайлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 2822] |- |937 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 5079] |- |938 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8230] |- |939 |[[Ұлттық саябақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 41] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7225] |- |940 |[[Ерте токсикоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%BE%D0%BA%D1%81%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B7 4493] |- |941 |[[Шыбыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 45] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BB 1047] |- |942 |[[Меркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 1442] |- |943 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4586] |- |944 |[[Сингапур]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%BF%D1%83%D1%80 3492] |- |945 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8161] |- |946 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5516] |- |947 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9113] |- |948 |[[Grok]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Grok 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Grok 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Grok 1372] |- |949 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 31813] |- |950 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4298] |- |951 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4066] |- |952 |[[Шыбын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2222] |- |953 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2541] |- |954 |[[Өскенбай Қалманбетұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 788] |- |955 |[[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 766] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2881] |- |956 |[[Хөвсгөл аймағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D3%A9%D0%B2%D1%81%D0%B3%D3%A9%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 430] |- |957 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4036] |- |958 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 40814] |- |959 |[[Ойраттар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 83] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2440] |- |960 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9899] |- |961 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3655] |- |962 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 47403] |- |963 |[[Сана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3348] |- |964 |[[:Сурет:FCB.jpeg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 1] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFCB.jpeg 365] |- |965 |[[Деле Алли]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D0%B5_%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B8 454] |- |966 |[[Айбек Айдарұлы Барыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1230] |- |967 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5036] |- |968 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17858] |- |969 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5544] |- |970 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1147] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10751] |- |971 |[[Іштің түйілуі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%83%D1%96 3924] |- |972 |[[Серік Жамбылұлы Шәпкенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 73] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D3%99%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1197] |- |973 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2510] |- |974 |[[Дональд Трамп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%A2%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BF 3126] |- |975 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18851] |- |976 |[[Қаламқас қорғаныс дамбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 351] |- |977 |[[Майки Мэдисон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 9] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B8_%D0%9C%D1%8D%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BD 385] |- |978 |[[Мамандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 3761] |- |979 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3057] |- |980 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 8208] |- |981 |[[Елім-ай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B0%D0%B9 5813] |- |982 |[[Ашыған көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 690] |- |983 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 971] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3784] |- |984 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5276] |- |985 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4538] |- |986 |[[Ләззат Оразханқызы Асанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17993] |- |987 |[[Ғаббас Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 491] |- |988 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 252] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4844] |- |989 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3508] |- |990 |[[Қазақстанның көне қалалары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5177] |- |991 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 1933] |- |992 |[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1402] |- |993 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 5373] |- |994 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7154] |- |995 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5537] |- |996 |[[Егемен Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3541] |- |997 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8030] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} rswd55k4sjedisyjf3yaobf2b3fmf9l 4 780876 3645932 3645734 2026-08-23T15:00:27Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3645932 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-08-22'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="997" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 997] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="907" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 907] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="322" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 322] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="264" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 264] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="204" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 204] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="125" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 125] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 116] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Respublica]] | data-sort-value="112" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 112] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="111" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 111] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстан халық партиясы]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 109] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="97" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 97] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 86] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 80] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Ақ жол (партия)]] | data-sort-value="80" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 80] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 75] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Байтақ (партия)]] | data-sort-value="71" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 71] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 69] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 66] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 64] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 62] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 25 жыл белгісі]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81%D0%BA%D0%B5_25_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 61] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Ауыл (партия)]] | data-sort-value="59" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 59] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 58] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Columbia Pictures]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Columbia_Pictures 57] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 56] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 55] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Созақ]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 52] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Ливаны]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D1%8B 50] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 48] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 45] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[U.S. Bancorp]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=U.S._Bancorp 45] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 45] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Mia Boyka]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Mia_Boyka 44] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 43] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 43] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] | data-sort-value="43" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 43] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 42] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Жаныс]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 40] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Гүлбахрам Байбосынова]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 40] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 39] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Арқалық (қала)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 39] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Арыстан (арнайы бөлімше)]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 38] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 38] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 38] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 38] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 37] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 37] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 36] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Антонина Павловна Зимарева]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%97%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0 36] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 36] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 35] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 35] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 35] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 34] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Наймандар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Ысты]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 32] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 31] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Желтоқсан оқиғасы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Гүлнар Кеңесқызы Байбосынова]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Табылды Досымов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 31] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 31] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 30] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 30] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Бақытгүл Баймолда]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0 30] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 30] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Салауат]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 30] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 30] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 30] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Зохран Мамдани]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8 30] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Дулат]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 29] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Бақытгүл]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B3%D2%AF%D0%BB 28] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Желтоқсан көтерілісіне қатысқандар тізімі]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 28] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Зәйд ибн Сабит]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D0%B9%D0%B4_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82 27] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[5:32]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5%3A32 27] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 27] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[Адай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 27] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Қырық Қыз]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7 27] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Dong Bang Shin Ki]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Dong_Bang_Shin_Ki 27] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 27] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Есекжем]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 26] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Арғын]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 26] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 26] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 26] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Ресей]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 26] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалі]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1941-1945_%D0%B6%D0%B6._%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 26] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Көрімдік]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 25] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 25] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Бауыржан Әлімұлы Мұхаметжанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Сорос-Қазақстан қоры]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81-%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 25] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Алматы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 25] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 24] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[:Сурет:Birmingham City FC logo.svg|Сурет:Birmingham City FC logo.svg]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ABirmingham_City_FC_logo.svg 24] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[КешYOU]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 24] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[Табын]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 24] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Қытай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 24] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Руслан Тай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 24] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Балбал]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BB 24] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Бесікке салу]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 23] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 23] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 23] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 23] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 23] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 23] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 23] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 23] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Қайрат Нұртас]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 22] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Жел энергетикасы қондырғысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 22] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Bank of Beijing]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_Beijing 22] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Керей (тайпа)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 22] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 22] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Торғай облысы (Қазақстан)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Еуропа]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 22] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Еуразия Экономикалық Қауымдастығы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 22] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 21] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[(1552) Бессель]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%281552%29_%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C 21] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Жайдарман]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Бағдат Сәмидинова]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D3%99%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 21] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Шежіре]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 21] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Халтмаагийн Баттулга]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%BC%D0%B0%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%B9%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0 21] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 21] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 21] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 21] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 20] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Шөмішбай Нағашыбайұлы Сариев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Соқа]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%B0 20] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 20] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Ленинградты қорғағаны үшін медалі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 20] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Соқырішек]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 20] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Талейран]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Жел энергетикасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Қаш (фильм, 2022)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 19] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 19] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Керей хан]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Асан Мәжит]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 19] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 19] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Болат Оралұлы Ақшолақов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Тарақты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 19] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 19] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[SCAT]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 19] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 19] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[:Санат:Ресей қалалары|Санат:Ресей қалалары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 19] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Жаппас]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 19] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 18] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Дәстүр (фильм)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Олайне]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5 18] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Арқалық әуежайы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 18] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Эри Грейнор]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D1%80%D0%B8_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%BE%D1%80 18] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 18] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Ұлттық құрылтай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 18] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Азан шақырып ат қою]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 18] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Қаракесек (Әлімұлы)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 17] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 17] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Қожа]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 17] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Алпамыс батыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Сиқым]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 17] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Қазақстанның ордендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 17] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Bank of Jiangsu]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bank_of_Jiangsu 16] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 16] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 16] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Сунақ]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 16] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Ұйықтатын дәрілер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Шекті]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 16] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Суан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Конъюнктивит]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 16] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Жағалбайлы (ру)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 16] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Байұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 16] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Қырғыз руы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 16] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Ұрыс хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Жапония]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 16] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Жақайым]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 16] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Төле би]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 16] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Таз руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Қуандық Рахым]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 15] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Отқа май құю]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 15] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қызылорда облысы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 15] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Астана]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[I Сүлеймен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 15] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Жапония қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Вагиналды секс]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 14] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Мәтін]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 14] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Мұса пайғамбар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 14] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Қазақ КСР еңбек сіңірген әртістерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%A1%D0%A0_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 14] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Ас беру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Өскемен]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 14] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 14] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Емшек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[:Санат:Африка елдері|Санат:Африка елдері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 14] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Сырға салу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 14] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 14] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[Шымкент]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 14] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Көкнәр]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 14] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Алаша (ру)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 13] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Бозжыра шатқалы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B7%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Жетіру]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 13] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 13] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Баланы ұшықтау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Қаракерей]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 13] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Қазақстан телеарналары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Әділет (партия, 2002)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%2C_2002%29 13] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Беташар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Балағат сөз]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Оспан батыр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Албан руы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 13] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Өзбекстан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 13] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Жеңіс Ермағанбетқызы Ысқақова]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D2%A3%D1%96%D1%81_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%AB%D1%81%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 13] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Құйрық-бауыр (салт)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 13] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Қазақ әліппесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%BF%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Әзілхан Нұршайықов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 13] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Бату хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Домбыра]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 13] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 12] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 12] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Темірқазық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 12] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 12] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 12] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 12] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Sәlem Entertainment]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 12] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қазақстан Ұлттық банкі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 12] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Канада]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 12] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Жыландар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Айқын Төлепберген]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 12] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Уикимедиа қоры]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 12] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Жылқы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 12] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 12] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Шу ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 12] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Божбан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 12] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%281501%E2%80%941600%29 12] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Бағаналы (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 12] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Алшын]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 12] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Уикипедия:Мақалаға бастама]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 12] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 12] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 12] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 12] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Орбұлақ шайқасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Киікоты]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B 12] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Отырар]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 12] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Құрманғазы ауданы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 12] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Қаршыға Ахмедьяров]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%8C%D1%8F%D1%80%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Атырау облысы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Баланың шашын алу]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%88%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%BB%D1%83 12] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Әбунасыр Пернеханұлы Серіков]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Кете (ру)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 12] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Абай (Келес ауданы)]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 12] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 12] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Жұмбақтас]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 12] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 12] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="12" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 12] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Тәуекел хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Еділ]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB 11] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Тілашар тойы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 11] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 11] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[География]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 11] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Ошақты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Тобықты]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 11] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Су]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 11] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[:Сурет:Kazakhstan adm location map.svg|Сурет:Kazakhstan adm location map.svg]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AKazakhstan_adm_location_map.svg 11] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Есім хан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Осман империясы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Кесірткелер]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 11] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[Ұлытау ауданы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 11] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Нұрсұлтан мешіті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Ежелгі грек тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B3%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 11] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Мұсылман]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Орынбор]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D1%80 11] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Амур жолбарысы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 11] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Жәнібек Әлімханұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 11] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Араб тілі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 11] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Бөржігін]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D0%BD 11] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 11] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[HitTV]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HitTV 11] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Алмұрт]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%82 11] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Уикипедия:Таныстыру]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 11] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Үлгі:Еуропа елдері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Ақан сері]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 11] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 11] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Алатау (қала)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 11] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Ырғызбай ата кесенесі]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 11] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Қарауыл (Абай ауданы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 11] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[:Санат:Жапония қалалары|Санат:Жапония қалалары]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Құран]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Төртқара]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 11] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 11] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Тобыш]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 11] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Шилі (Жангелді ауданы)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%BB%D1%96_%28%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 11] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="11" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[Қуық түбі безінің қабынуы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 10] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 10] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[:Санат:Қазақ ақындары|Санат:Қазақ ақындары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 10] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 10] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 10] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 10] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 10] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Беріш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 10] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Көксу ауданы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Уақыт белдеуі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D1%96 10] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Шымыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Сиыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 10] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Дидар Жанатұлы Қамиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Жігіттер тобы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 10] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Мәулид]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 10] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Бисерть (өзен)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%8C_%28%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%29 10] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Maxi Чай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Зу-Зу Күлпаш]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 10] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Жиде]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 10] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Адыраспан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Келінжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Портал:Африка/Африка елдері]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 10] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Сүлеймен сұлтан (телехикая)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 10] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Қонаев (қала)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 10] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 10] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[BALA (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 10] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Борсық]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 10] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Жыртқыш құстар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B%D1%88_%D2%9B%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Қарақалпақтар]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Құрмет ордені]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 10] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Тұрақты сөз тіркесі]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B_%D1%81%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 10] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 10] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Нәзір Төреқұлов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D1%96%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 10] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Һ]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 10] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Бұзаубас]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 10] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Юрий Зельманович Беккер]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%97%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D1%80 10] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Ботбай]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Әзербайжан]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 10] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Астанадағы ШЫҰ саммиті (2024)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D0%AB%D2%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B8%D1%82%D1%96_%282024%29 10] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Куннилингус]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 10] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Ninety One]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 10] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 10] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[ZaQ (Ninety One)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 10] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Абай ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 10] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Ерлан Бәтташұлы Сыдықов]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%99%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 10] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Қарақұрт]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 10] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Алтын]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD 10] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[Райымбек батыр]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 10] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Майқы би]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 10] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Түркия]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Жолбарыс]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] | data-sort-value="10" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Қазақстан азаматының паспорты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Бөкей Ордасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Франция]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[Бруней]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%80%D1%83%D0%BD%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Нидерланд]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 9] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Адай шежіресі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Мастопатия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Түлкібас ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Экология]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Әбілқайыр хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Кердері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8._%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Қырқынан шығару]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Үндістан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Сәтсіздіктен қашу мотиві]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83_%D0%BC%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D1%96 9] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Заттыбек Көпбосынұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Жер]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 9] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Еркектің жыныстық мүшесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Құдалық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Аналды секс]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 9] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Ет (тағам)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Сібір хандығы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Жайық]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 9] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Жүрек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Химия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Тараз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Ұстаз (цифрлық платформа)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Әлихан Мұхамедияұлы Бәйменов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Бекжан Әшірбаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Жая]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F 9] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Капитан Америка: Азамат соғысы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%3A_%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Арон Қабышұлы Атабек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 9] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 9] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Zheka Fatbelly]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 9] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Уақ]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 9] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Sulpak]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 9] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[Ташкент]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 9] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[Қызылағаш оқиғасы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 9] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Орал]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Қасқыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 9] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[:Санат:Басты санат|Санат:Басты санат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Тоқтар Серіков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Қамшы қайтару]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%83 9] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Жидебай батыр]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Мемлекеттік ту]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%83 9] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Қатысушы:EPIC]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 9] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Кіндік шеше]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 9] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Қатысушы:1nter pares/зертхана]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Джон Коллинз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B7 9] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[4]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4 9] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Байбақты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Думан Марат]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 9] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Қазақ (этноним)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 9] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Ақселеу Сланұлы Сейдімбек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%A1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Қыз ұзату]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 9] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[Бейбіт Қорған]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D1%96%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Қаратерек ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D1%96_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Сарыүйсін]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 9] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Балқаш]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 9] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Қызға қырық үйден тыйым]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 9] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 9] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Ішірткі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96 9] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 9] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Рауан Кенжеханұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 9] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 9] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Жыл күндерінің тізімі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Жаңаарқа ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Асқарбек Маратұлы Ертаев]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Мұғалжар ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Келес ауданы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[:Санат:Алфавит бойынша сахабалар|Санат:Алфавит бойынша сахабалар]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 9] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Құрманбаева Шырын Асылханқызы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0_%D0%A8%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 9] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Аягөз]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%B3%D3%A9%D0%B7 9] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 9] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Ақсүйек]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 9] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 9] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[Менің Қазақстаным (ән)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%28%D3%99%D0%BD%29 9] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Шайыр (ауыл)]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%28%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%29 9] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Ләззат Оразханқызы Асанова]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Абақ Керей]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 9] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Түрікменстан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Ескендір Зұлқарнайын]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 9] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Есентемір]] | data-sort-value="9" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 9] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Қазақстанның сыртқы саясаты]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Ақша]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 8] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Жиен]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Созақ ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Тана]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Майра Мұхамедқызы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 8] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Нұрлан Нұғманұлы Қоянбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D2%93%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Ислам]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 8] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[:Санат:Азия өзендері|Санат:Азия өзендері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Қазақстанның жеті кереметі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Қымыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Ақмешіт әулие үңгірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Үйсін руы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Павлодар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Абай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Солтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Шиқан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Маңғытай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Руслан Арысбекұлы Берденов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Ғани Мұратбаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Үлгі:Сайлау]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 8] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Қатар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 8] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Қазақстан медальдары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Семей]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 8] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Ер Қосай Құдайкеұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Баба түкті Шашты Әзіз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 8] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Ақтаңдақ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D2%9B 8] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Нағашы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 8] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Газадағы соғыс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 8] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/Typos]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3AAutoWikiBrowser%2FTypos 8] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Бауыржан Мамытбекұлы Сматлаев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Мәмлүктер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%BB%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Біржан Әшім]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC 8] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Қазақ ұлттық ырымдары]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Түркия қалаларының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Ақпан батыр Келімбердіұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Тигр]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D0%B3%D1%80 8] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Пәкістан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2019)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282019%29 8] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 8] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Томирис (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B8%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Аян Өмірәліұлы Өтепберген]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 8] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Жоңғар хандығы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 8] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Түрік әліпбиі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 8] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Ордабасы ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Тұщықұдық (Атырау облысы)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%89%D1%8B%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%28%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 8] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Әулие адам]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 8] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Қазақтардың Дүниежүзілік құрылтайы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Шопан ата]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Салқам Жәңгір хан]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Ернар Айдар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[:Санат:Алфавит бойынша әншілер|Санат:Алфавит бойынша әншілер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Сәтті Жұлдыз]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Нұра]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0 8] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Дауыс беру тәртібі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D3%99%D1%80%D1%82%D1%96%D0%B1%D1%96 8] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Жұмабай Шаштайұлы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Жыныстық акт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 8] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Жармахан Айтбайұлы Тұяқбай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Нағима Қабылқызы Есқалиева]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%BC%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Қазақ графикасы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Тапсырыс]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BF%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81 8] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Ашаршылық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Әл-Кәфирун сүресі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Бөрте]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%B5 8] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 8] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[КСРО халық санағы (1989)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%93%D1%8B_%281989%29 8] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Шұбарқұдық]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Сайлау учаскесі]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D1%83%D1%87%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 8] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Дәуіт]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 8] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Карта ойыны]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Тал]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB 8] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Қазақстандағы президент сайлауы (2022)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282022%29 8] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Ертіс орманы (резерват)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81_%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 8] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Төре]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 8] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Сайрам ауданы]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Сүйінші]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 8] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Бандыны қуған Хамит (фильм)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D1%82_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 8] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Ыдыс-аяқ]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%81-%D0%B0%D1%8F%D2%9B 8] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Жиенбет]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%82 8] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[5]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5 8] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Бейсен Абайұлы Құранбек]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 8] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 8] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 8] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Намазды бұзатын нәрселер]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%BD%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 8] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Адай (айрық)]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B%29 8] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Сақтар]] | data-sort-value="8" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 8] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Корея Республикасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Молқы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B 7] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Қазақстан Республикасының Парламенті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Қаратай (ру)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83%29 7] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[Жуалы ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Асық ойындары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Серік Қалиев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Жезқазған]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[Үлгі:Құрманғазы күйлері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Фарид Нургалиевич Зигангиров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B4_%D0%9D%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Қостанай облысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[:Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер|Санат:Үлгі шақыруында көшірме аргумент қолданатын беттер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%83%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D0%B0%D1%80%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[Жердің ең биік шыңдарының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Тілеу Айтұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83_%D0%90%D0%B9%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[Бөле]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BB%D0%B5 7] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Жусан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Қыдыр ата]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 7] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Израиль]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 7] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Берке хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Тайланд]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4 7] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Төрткен Кененқызы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B 7] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Балуан Шолақ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 7] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Абдолла Қарсақбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Қамбар батыр (жыр)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 7] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Қазақстандағы референдум (2026)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 7] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Африка]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Аргентина]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 7] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Атырау]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[22]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=22 7] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Мұхаммед Хайдар Дулати]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 7] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[Болыс болдым, мінеки...]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 7] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Тұмар ханша]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0 7] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Құрт (тағам)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%82_%28%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Робототехника]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 7] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Тама]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Бата]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 7] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Адольф Отто Рейнгольд Виндаус]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%83%D1%81 7] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Minecraft]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Minecraft 7] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Қаскелең батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Кереге]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B3%D0%B5 7] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Қасым ханның қасқа жолы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар|Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Кенжебайсамай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Сүгір Әліұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Қаратоқай]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 7] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Ұйқы безі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Гүлнәр Хабиқызы Жақыпова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D3%99%D1%80_%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Қойыршақ хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 7] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Сөз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7 7] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Нұрлан Қаршығаұлы Жақыпов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[Османлы сұлтандарының тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Үрімжі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B6%D1%96 7] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Судандағы үшінші азамат соғысы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Қарақалпақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Келін түсіру]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D1%83 7] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Үлгі:Латвия қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9B%D0%B0%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Киікоты-душица обыкновенная]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%BA%D0%BE%D1%82%D1%8B-%D0%B4%D1%83%D1%88%D0%B8%D1%86%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BA%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F 7] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Перғауын]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD 7] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Нұх пайғамбар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Талқылау:Басты бет]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%3A%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 7] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[МедиаУики:Bad image list]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3ABad_image_list 7] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Жұма]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0 7] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Жұмағали Саин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D0%B0%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Бибігүл Ахметқызы Төлегенова]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B1%D1%96%D0%B3%D2%AF%D0%BB_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[АҚШ президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[:Санат:Қазақ рулары|Санат:Қазақ рулары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Ақтоғай ауданы (Қарағанды облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[18]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18 7] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Нұрлан Әлібекұлы Сабыров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Парасат ордені]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 7] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Орда (музыкалық топ)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 7] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Дайыр қожа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0 7] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Темекі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%96 7] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[12]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=12 7] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Ордабасы құрылтайы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 7] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Қазақстан Республикасының Қаржылық мониторинг агенттігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Айнұр Жұмабекқызы Тұрсынбаева]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 7] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Көтенші]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96 7] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Аляска штатының қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8F%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 7] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Тәуекел Мүслім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қасым сұлтан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Нүкіс]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%AF%D0%BA%D1%96%D1%81 7] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Жетімдер руы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 7] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Орыстар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Моңғол империясының билеушілерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[Құлбарақ Табылдыұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Ерке Есмахан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Уикипедия:Санаттар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 7] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[:Санат:Алфавит бойынша әндер|Санат:Алфавит бойынша әндер]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 7] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Қамар сұлу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 7] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Наурыз мейрамы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 7] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[:Санат:Франция өзендері|Санат:Франция өзендері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[Исмаила Сарр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%80 7] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Жәкен Қазыбекұлы Омаров]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Петропавл]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B2%D0%BB 7] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Көк Орда]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 7] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 7] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[Күн (жұлдыз)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%28%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%29 7] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Нұралы хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Шақшам]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BC 7] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Баян-Өлгей аймағы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD-%D3%A8%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Жауғашты руы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 7] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Қодан Тайшы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B 7] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Тоқтархан Нұрахметов]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Қараман ата жер асты мешіті]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 7] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Өлі-тірі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 7] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Іштің қатуы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 7] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Ит]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 7] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Дала уәлаятының газеті. Жаңа нұсқа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96._%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0 7] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Бердібек хан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Сүре]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Тайынша]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0 7] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Есет Көкіұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Дихан Қамзабекұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Шығыс Қазақстан]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[Kolesa Group]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Kolesa_Group 7] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Қазақстан банктерінің тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[КСРО халық санағы (1979)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%A1%D0%A0%D0%9E_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%93%D1%8B_%281979%29 7] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[:Санат:Үндістан қалалары|Санат:Үндістан қалалары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Сан есім]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 7] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Жамбыл (Райымбек ауданы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%28%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[НАТО]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%90%D0%A2%D0%9E 7] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Әбдіуақап Қара]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%83%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BF_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0 7] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Уикипедия:Елшілік]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D0%BB%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 7] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Лимфа]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BC%D1%84%D0%B0 7] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Жамбыл ауданы (Жамбыл облысы)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 7] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Баубек батыр]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 7] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Қ]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 7] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 7] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Саят Темірболатұлы Исембаев]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Ақжол Нұсқабекұлы Мейірбеков]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%9D%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Мұнайлы ауданы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Рэкетир (фильм)]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%8D%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 7] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[14]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=14 7] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Келін қолынан шай ішу]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D0%B9_%D1%96%D1%88%D1%83 7] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Қара андыз]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Үлгі:Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 7] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Аустралия]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Сона]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BD%D0%B0 7] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Шоғы батыр Мұңалұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Сартай батыр Байжанұлы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[Эйфель мұнарасы]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%B9%D1%84%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 7] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="7" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 7] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 28jq69n5udaqybjd9wvgiqzw03s79na 0 780934 3645929 3640991 2026-08-23T14:11:52Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ Алдағы уақытта партияға қосылуы мүмкін 3645929 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева («YNTYMAQ» салалық кәсіподағы Павлодар облыстық филиалының төрайымы) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова («Әділ сөз» халықаралық қорының экс-жетекшісі) # [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] (Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева («Универсал» компаниялар тобының басқарушы директоры) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен ([[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] телеарнасының тележүргізушісі) # Марат Шибұтов («Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === === Президент сайлауы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 27eumldq5vqpjr91m9r1dk1gz6eq9mg 3646204 3645929 2026-08-24T08:58:56Z Casserium 68287 /* Сайлаулар */ 3646204 wikitext text/x-wiki {{Партия | партия атауы = Әділет | шынайы атауы = | логотипі = Ädilet (political party) logo.svg | сурет атауы = | партия түсі = purple | басшысы = [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] | негіздеуші = <small>[[Рауан Кенжеханұлы]] бастаған бастамашыл топ</small> | құрылуы = [[7 мамыр]] [[2026 жыл|2026]] <small>(құрылтай съезі)</small><br> [[1 маусым]] [[2026 жыл|2026]] <small>(ресми тіркелуі)</small> | таратылуы = | штаб-пәтері = {{байрақ|Астана}}, [[Дінмұхамед Қонаев көшесі (Астана)|Дінмұхамед Қонаев көшесі]], 12/1 | идеологиясы = {{ublist |«[[Әділетті Қазақстан]]» идеясы |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] реформаларын қолдау }} | интернационалы = | одақтастар = | мүшелер саны = 800 мыңнан астам | жастар ұйымы = {{ublist |{{flagicon image|Jastar Ruhy logo.svg}} [[Жастар рухы]]<ref>[https://astanatv.kz/kz/news/173640/ «ӘДІЛЕТ» партиясының 8 мың жас белсендісі үгіт-насихат материалдарын таратуға кірісті]</ref> |Жаңа адамдар |Дала қырандары<ref>[https://qazaqpress.kz/2026/07/17/zha%D2%A3a-adamdar-men-dala-%D2%9Byrandary-%D3%99dilet-partiyasyny%D2%A3-zhastar-%D2%9Banatyn-%D2%9B%D2%B1ru-nieti-turaly-kelisim-zhasasty/ Жаңа адамдар мен Дала Қырандары Әділет партиясының жастар қанатын құру ниеті туралы келісім жасасты]</ref> }} | Төменгі палатадағы орындар = {{Партия/Орындар|0|145|purple|мәтін=([[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|I сайланым]])}} | Төменгі палатадағы орындар_параметр = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдағы]] мандат саны | Жоғарғы палатадағы орындар = | Жоғарғы палатадағы орындар_параметр = | ұраны = «Күшіміз — бірлікте, негізіміз — әділетте» | әнұраны = «Әділет таңы»<ref>[https://egemen.kz/news/article416904-adilet-partiyasynynh-gimni-tanystyryldy «Әділет» партиясының гимні таныстырылды]</ref> | партиялық мөр = | тұлғалар = | ресми сайты = [https://adilet-partiyasy.kz/kz adilet-partiyasy.kz] }} '''«Әділет»''' (ресми атауы — '''«Әділет» партиясы» қоғамдық бірлестігі''')<ref name="jargy">[https://adilet-partiyasy.kz/kz/charter «Әділет» партиясы» Қоғамдық Бірлестігінің ЖАРҒЫСЫ]</ref> — [[Қазақстан]]дағы ең ірі ресми тіркелген президентшіл [[Қазақстандағы саяси партиялар|саяси партия]]. Партия өзін «прогрессивті реформалардың жақтаушысы, Әділетті Қазақстанды құру, заң үстемдігін нығайту және шешім қабылдау процесіне азаматтардың кеңінен қатысуын қамтамасыз етуді қолдаушы» ретінде танытады.<ref>[https://inbusiness.kz/kz/last/dilet-partiyasy-ryltay-sezin-stti-tkizdi-398490 "Әділет" партиясы құрылтай съезін сәтті өткізді]</ref> Партияны президент әкімшілігінің бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] басқарады. Жаңа партия құру бастамасы ресми түрде 2026 жылғы 15 сәуірде жарияланды. 7 мамырда партия өзінің құрылтай съезін ұйымдастырып, 1 маусымда мемлекеттік тіркеуден өтті. 14 маусымда ең ірі партия саналған [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясын өз құрамына қосу арқылы «Әділет» партиясы елдегі басты саяси ұйымға айналды. == Тарихы == 2026 жылғы 15 сәуір күні 15 шақты адамнан тұратын бастамашыл топ жаңа «Әділет» саяси партиясын құру ниеті туралы ресми мәлімдеме жасады.<ref>[https://kaz.zakon.kz/kogam-tynysy/6079736-azastanda-zhaa-sayasi-partiya-ryluy-mmkn.html Қазақстанда жаңа саяси партия құрылуы мүмкін]</ref> Жаңа партия құру туралы мәлімдемеге қол қойғандар қатарында Гүлзира Атабаева, Ренат Бектұров, Қарлығаш Жаманқұлова, Динара Зәкиева, Рауан Кенжеханұлы, Лаура Қарабасова, Андрей Лаврентьев, Нұрбек Матжани, Марат Шибұтов, Ләззат Шыңғысбаева және басқалары болды.<ref>[https://informburo.kz/kaz/newskaz/bastamasyl-top-zana-adilet-saiasi-partiiasy-qurylatynyn-malimdedi Бастамашыл топ жаңа "Әділет" саяси партиясы құрылатынын мәлімдеді]</ref> Келесі күні «Әділет» партиясының ұйымдастыру комитеті Әділет министрлігінен саяси партия құру ниеті туралы хабарламаның қабылданғанын растайтын құжат алғанын хабарлады.<ref>[https://mail.kz/kz/news/kz-news/edilet-partiyasyn-kuru-bastamasy-resmi-turde-tirkeldi «Әділет» партиясын құру бастамасы ресми түрде тіркелді]</ref> 7 мамыр күні [[Астана]]да «Әділет» партиясының құрылтай съезі өтіп, [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|президент әкімшілігінің]] бұрынғы басшысы [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] партияның төрағасы болып сайланды. Съезге әр өңірден барлығы 931 делегат қатысты.<ref name="turk">[https://turkystan.kz/article/281059-quryltai-sieezinde-adilet-partiiasynyn-zargysy-bekitildi Құрылтай съезінде «Әділет» партиясының жарғысы бекітілді]</ref> Партия саяси кеңесінің құрамына 40 адам енді: Айбек Дәдебайдан басқа «Қазақтелеком» АҚ басшысы [[Бағдат Батырбекұлы Мусин|Бағдат Мусин]], Бала құқықтары жөніндегі уәкіл [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]], кәсіпкер Андрей Лаврентьев, «Әділ сөз» халықаралық қорының жетекшісі Қарлығаш Жаманқұлова, президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаевтың]] жиені Дана Медеуова, саясаттанушы Марат Шибұтов, қоғам қайраткері [[Рауан Кенжеханұлы]], Астана қаржы орталығының басқарушысы Ренат Бектұров, өзге де қоғам қайраткерлері мен кәсіпкерлер болды.<ref>[https://juzmedia.kz/news/5107-aibek-d-debai-dilet-partiiasynyn-toragasy-bolyp-sailandy/ Айбек Дәдебай «Әділет» партиясының төрағасы болып сайланды]</ref><ref>[https://www.azattyqasia.org/a/vne-alfavita-plemyannitsa-tokaeva-i-eks-glava-ego-administratsii-voshli-v-politsovet-novoy-partii/33752671.html Вне алфавита. Племянница Токаева и экс-глава его администрации вошли в политсовет новой партии]</ref><ref name="bes">[https://bes.media/news/v-politsovet-partii-adlet-voshli-bagdat-musin-dinara-zakieva-i-andrey-lavrentev-470479/ В политсовет партии "Әділет" вошли Багдат Мусин, Динара Закиева и Андрей Лаврентьев]</ref> Одан бөлек 13 адамнан тұратын саяси кеңес бюросы сайланды.<ref name="prokadry">[https://prokadry.kz/adilet_buro/ Кто вошел в состав Бюро политического совета партии «Әділет»]</ref> 1 маусым күні партияны Әділет министрлігі мемлекеттік тіркеуден өткізді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2382878-qazaqstanda-zhanga-partiia-resmi-turde-tirkeldi-video/ Қазақстанда жаңа партия ресми түрде тіркелді (видео)]</ref> Елде билік ететін [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы 12 маусымда өткен XXVI съезінде «Әділет» партиясымен бірігу туралы шешім қабылдады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-12/amanat-pen-aedilet-partiyasy-birikti/ Amanat пен «Әділет» партиясы бірікті]</ref> 14 маусымда өткен «Әділет» партиясының ІІ съезінде бұл шешім мақұлданды.<ref>[https://ult.kz/kz/post/adildik-ideiasy-qogamda-bargan-saiyn-ken-qoldau-tauyp-keledi-adilet-partiiasynyn-toragasy «Әділдік идеясы қоғамда барған сайын кең қолдау тауып келеді» – «Әділет» партиясының төрағасы]</ref> 2 шілде күні 17 облыс пен 3 қалада «Әділет» партиясының өңірлік филиал басшылары сайланды.<ref>[https://nege.kz/news/adlet-partiyasi-kazakstannin-barlik-onrndeg-filial-basshilarin-zhasaktadi-226f19 «Әділет» партиясы Қазақстанның барлық өңіріндегі филиал басшыларын жасақтады]</ref> Олардың жартысына жуығы бұрын сол өңірдегі «Аманат» партиясының филиалын басқарған.<ref>[https://exclusive.kz/novaja-vyveska-no-te-zhe-lica-kto-vozglavil-dilet-v-regionah/ Кто возглавил «Әділет» в регионах]</ref> 10 шілдеде партияның III кезектен тыс Съезінде алдағы Құрылтай сайлауына қатысатын 186 кандидаттан тұратын партиялық тізім бекітілді.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> == Идеологиясы == «Әділет» партиясының бағдарламасында реформашыл центризм қағидатын ұстанатыны, партия өзін президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] жүргізіп отырған саясаты мен ол ұсынған саяси реформаларды қолдайтын саяси күш ретінде көретіні жазылған. Партияның негізгі құндылықтары қатарында Әділет, Патриотизм, Еңбекқорлық, Жауапкершілік және Прогресс аталған.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/about/program «Әділет» партиясының «Әділетті Қазақстанды бірге құрайық» бағдарламасы]</ref> == Құрылымы == Партияның басқару органдарына съезд, съездер аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия төрағасы — партиядағы жоғары басшылық етуші тұлға. Партия төрағасы өзінің орынбасарлары мен партия Орталық аппаратының басшысын тағайындайды. Партияның құрылымдық бөлімшелеріне өңірлік филиалдар, аумақтық филиалдар және бастауыш партия ұйымдары жатады. Партия филиалының басқару органдарына конференция, конференциялар аралығында жұмыс істейтін саяси кеңес, саяси кеңес отырыстары аралығында жұмыс істейтін саяси кеңестің бюросы жатады. Партия филиалының төрағасы филиал қызметіне жалпы басшылықты жүзеге асырады. Партияның бақылау-тексеру және бақылау органдарына Орталық бақылау-тексеру комиссиясы және Партиялық бақылау комитеті, партия филиалдарының бақылау-тексеру комиссиялары жатады.<ref name="jargy" /> <!-- Партия жанында жастар ұйымы, бұқаралық ақпарат құралдары, сараптамалық орталық, білім беру орталығы, т.б. жұмыс істейді: * «AMANAT» партиясы жанындағы [[Жастар рухы|«Жастар рухы» жастар қанаты»]] қоғамдық бірлестігі * [[Amanat Media Group|«AMANAT MEDIA GROUP»]] жауапкершілігі шектеулі серіктестігі * «Қоғамдық саясат институты» жеке меншік мекемесі * «АMANAT» партиясының саяси менеджмент Академиясы» жеке меншік мекемесі * «AMANAT» партиясының Шаруашылық басқармасы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі --> == Басшылығы == * [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] — партия төрағасы (7 мамыр 2026 жылдан бастап) * [[Рауан Кенжеханұлы]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://baq.kz/aybek-dadebay-turkistan-oblysy-turgyndarynyn-arbir-maselesi-bizdin-baqylauymyzda-bolady-320036460/ Айбек Дәдебай: «Түркістан облысы тұрғындарының әрбір мәселесі біздің бақылауымызда болады»]</ref> * [[Қаныш Аманбайұлы Төлеушин|Қаныш Төлеушин]] — партия төрағасының орынбасары<ref>[https://prokadry.kz/%D1%82%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%88%D0%B8%D0%BD-%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88-%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5/ ТУЛЕУШИН Каныш назначен заместителем председателя партии «Әділет»]</ref> 2026 жылы сайланған партия саяси кеңесі бюросының құрамына 13 адам кіреді:<ref name="prokadry" /> # Гүлзира Атабаева («YNTYMAQ» салалық кәсіподағы Павлодар облыстық филиалының төрайымы) # Ренат Бектұров («Астана» халықаралық қаржы орталығының басқарушысы) # Белла Газдиева ([[Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті|Көкшетау университетінің]] қауымдастырылған профессоры) # [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] («Әділет» партиясының төрағасы) # Қарлығаш Жаманқұлова («Әділ сөз» халықаралық қорының экс-жетекшісі) # [[Динара Болатқызы Зәкиева|Динара Зәкиева]] (Бала құқықтары жөніндегі уәкіл) # [[Рауан Кенжеханұлы]] («Әділет» партиясы төрағасының орынбасары, «Қазақ тілі» халықаралық қорының президенті) # Замира Кузиева («Универсал» компаниялар тобының басқарушы директоры) # Андрей Лаврентьев ([[Қармет|«Qarmet»]] және «Allur» компаниялар тобы директорлар кеңесінің төрағасы) # Мұхамедқали Тауан («UNI-Q Group» медиахолдингінің бас директоры) # Ирина Тен ([[Qazaqstan (телеарна)|«Qazaqstan»]] телеарнасының тележүргізушісі) # Марат Шибұтов («Халықаралық социология және саясат институты» қоғамдық қоры директорының орынбасары) # Ләззат Шыңғысбаева («Қазақстан халқына» қоғамдық қорының басқарма төрайымы)<ref>[https://nomad.su/?a=3-202607220038 ЦИК зарегистрировала партийный список партии "Әділет"]</ref> == Съездер == {| class="wikitable" ! Съезі !! Күні !! Өткен орны |- |«Әділет» партиясының I құрылтай съезі: |7 мамыр 2026 жыл. [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] бірауыздан партияның төрағасы болып сайланды. Партия саяси кеңесінің құрамы бекітілді. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының II съезі: |14 маусым 2026 жыл. Партияға елде билік еткен [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы (800 мың мүше) қосылды. Партияның өңірлік филиалдарын құру туралы шешім қабылданды. |[[Астана]] |- |«Әділет» партиясының III съезі: |10 шілде 2026 жыл. Партияның сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай сайлауына қатысатын партиялық тізім (186 кандидат) бекітілді. |[[Астана]] |} == Сайлаулар == === Парламент сайлауы === 2026 жылғы 23 тамызда өткен алғашқы [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|Құрылтай сайлауына]] сайлаушылардың 74,08%-ы қатысып, соның ішінде «Әділет» партиясы 71,17% дауыс жинады.<ref>[https://www.election.gov.kz/kaz/news/releases/index.php?ID=10576 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҚҰРЫЛТАЙЫНА ДЕПУТАТТАРДЫ САЙЛАУ БОЙЫНША ДАУЫС БЕРУДІҢ АЛДЫН АЛА НӘТИЖЕЛЕРІ]</ref> === Президент сайлауы === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан саяси партиялары]] 378bny69dmvyzmijsui3j4epgad1e2y 0 783147 3646223 3640503 2026-08-24T10:02:23Z Аружан Сағаткен 183226 3646223 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Алексей Кортнев |Атауы = |Сурет = Кортнев-2024 (cropped).jpg |Сурет ені = 220px |Сурет тақырыбы = Алексей Кортнев, 2024 жыл |Фон = |Туылған кездегі есімі = Алексей Анатольевич Кортнев |Толық аты = Алексей Анатольевич Кортнев |Туған күні = 12.10.1966 |Туған жері = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|РКФСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{RUS}} |Мамандықтары = {{әнші|Ресей}}, музыкант, композитор, автор-орындаушы, актёр, сценарист, тележүргізуші |Дауыс түрі = |Аспаптары = вокал, гитара |Жанрлары = [[Рок-музыка|рок]], [[джаз-рок]], авторлық ән |Лақап аттары = |Ұжымдары = [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://nsmusicband.ru/] }} '''Алексей Анатольевич Кортнев''' ({{lang-ru|Алексей Анатольевич Кортнев}}; [[12 қазан]] [[1966 жыл]], [[Мәскеу]]) — кеңестік және ресейлік әнші, музыкант, композитор, автор-орындаушы, театр, кино және дубляж актёры, сценарист және тележүргізуші. Ол, ең алдымен, [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобының вокалисі әрі жетекшісі ретінде белгілі.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/kortnev-aleksey |title=Алексей Кортнев |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> == Өмірбаяны == === Балалық шағы және білім алуы === Алексей Кортнев 1966 жылы 12 қазанда Мәскеуде дүниеге келген. Музыкаға ерте қызығып, алғашқы әндерін ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылатын мектептің жетінші сыныбында жазған.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> 1983 жылы Мәскеу мемлекеттік университетінің механика-математика факультетіне оқуға түсіп, ММУ Студенттік театры жанындағы музыкалық студияға қабылданады. Сол жерде Валдис Пельшпен танысып, екеуі көп ұзамай «Дуэт „Несчастный случай“» атауымен сахнаға шығады. Кейін бұл дуэт толыққанды музыкалық топқа айналды.<ref>{{cite web |url=https://et-cetera.ru/creators/aleksey-kortnev/ |title=Алексей Кортнев |publisher=Театр Et Cetera |access-date=2026-07-07}}</ref> === «Несчастный случай» тобы === Кортневтің шығармашылық өмірі [[Несчастный случай (топ)|Несчастный случай]] тобымен тығыз байланысты. Ол топтың негізгі вокалисі, фронтмені және көптеген ән мәтіндерінің авторы болды. Топ Мәскеу студенттік театр ортасынан шыққанымен, кейін ресейлік рок және джаз-рок сахнасының танымал ұжымдарының біріне айналды. Топтың белгілі әндерінің қатарына «Что ты имела в виду?», «Овощное танго», «Если б не было тебя», «Генералы песчаных карьеров», «Бэтмен» және басқа шығармалар жатады. «Несчастный случай» шығармашылығы ирониялық мәтіндерімен, театрлық қойылым элементтерімен және рок, джаз, кабаре дәстүрлерін біріктіруімен ерекшеленеді. == Театр, мюзикл және теледидардағы қызметі == Кортнев театр және теледидар саласында да белсенді еңбек етті. 1990 жылы Валдис Пельш, Игорь Угольников және басқа әріптестерімен бірге [[«Оба-на!»]] тележобасына қатысты. Кейін әртүрлі телебағдарламаларда автор, жүргізуші және қатысушы ретінде көрінді. Ол Ресейде қойылған бірқатар шетелдік мюзиклдердің орыс тіліндегі мәтіндерін бейімдеуге қатысқан. Олардың қатарында «Кошки», «Иствикские ведьмы», ''Mamma Mia!'' және «Красавица и чудовище» мюзиклдері аталады.<ref>{{cite web |url=https://rg.ru/2006/06/06/kortnev.html |title=В мюзикле Mamma mia песни АВВА споют на русском |publisher=Российская газета |date=2006-06-06 |access-date=2026-07-07}}</ref> МХТ имени А. П. Чехова театрындағы «Конёк-Горбунок» спектакліне Сергей Чекрыжов музыка жазып, Алексей Кортнев өлең мәтіндерін жазды. Бұл қойылым 2008 жылы «Хрустальная Турандот» сыйлығын, 2009 жылы «Золотая маска» ұлттық театр сыйлығын алды.<ref>{{cite web |url=https://mxat.theater/spektakli/konek-gorbunok |title=Спектакль «Конёк-Горбунок» |publisher=МХТ имени А. П. Чехова |access-date=2026-07-07}}</ref> == Кино және дубляж == Алексей Кортнев кино мен телесериалдарда да ойнады. Оның фильмографиясында «День радио», «День выборов», «Московская сага», «О чём говорят мужчины», «Дежурный ангел» және басқа жобалар бар.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ |title=Алексей Кортнев: фильмы, биография, фильмография |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> Дубляж саласында Кортнев Тим Бёртон жобасы бойынша түсірілген «Кошмар перед Рождеством» мультфильмінің орыс тіліндегі нұсқасында Джек Скеллингтон кейіпкерін дыбыстаған.<ref>{{cite web |url=https://www.kinopoisk.ru/film/8222/cast/who_is/voice/ |title=Кошмар перед Рождеством — роли дублировали |publisher=Кинопоиск |access-date=2026-07-07}}</ref> == Қазақстандағы өнер көрсетуі == Ашық дереккөздерде Кортневтің Қазақстандағы бірнеше мәдени іс-шараға қатысқаны көрсетіледі. 2023 жылы Қарағандыда өткен DosStar оперетта және мюзикл фестивалінің бағдарламасында ол «Несчастный случай» тобының жетекшісі, актёр және әнші ретінде көрсетіліп, қойылымдағы Дежурный рөлінде аталған.<ref>{{cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/584710?lang=ru |title=DosStar-2023 состоится в Караганде в сентябре. Стала известна программа фестиваля |publisher=Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының интернет-ресурстары |date=2023 |access-date=2026-07-07}}</ref> 2024 жылы Кортнев Максим Леонидовпен бірге «Рок-н-рольщики» бірлескен концерттік жобасымен Қазақстанда өнер көрсетті. Жоба «Секрет» бит-квартеті мен «Несчастный случай» тобының музыкалық дәстүрлерін біріктіретін акустикалық бағдарлама ретінде ұсынылды. Концерттер Астанада, Қарағандыда және Алматыда жарияланған.<ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/astana/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт Максима Леонидова и Алексея Кортнева «Рок-н-рольщики» в Астане |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://sxodim.com/karaganda/event/koncert-maksima-leonidova-i-alekseya-kortneva-rok-n-rolshchiki |title=Концерт «Рок-н-рольщики» в Караганде |publisher=Сходить |date=2024-09-23 |access-date=2026-07-07}}</ref><ref>{{cite web |url=https://zakazbiletov.kz/ru/1-almaty/3-kontserty/leonidov-i-kortnev-v-almaty/66810 |title=Рок-н-Рольщики, Максим Леонидов и Алексей Кортнев в Алматы |publisher=Zakazbiletov.kz |access-date=2026-07-07}}</ref> Қазақстанда алған арнайы музыкалық сыйлықтары туралы сенімді ашық дереккөздерде нақты мәлімет көрсетілмеген. == Марапаттары == Кортневтің және «Несчастный случай» тобының шығармашылығы әр жылдары бірнеше марапатқа ие болды. Топ 1990 жылы Эдинбург фестивалінің сыйлығын алды, 1996—1998 жылдары «Золотой граммофон» премиясының лауреаты болды, 1998 жылы «Что ты имела в виду» әні үшін «Стопудовый хит» сыйлығын алды. 2003 жылы топтың сайты «Золотой сайт» премиясына ие болды, ал 2011 жылы «Шла Саша по шоссе» клипі үшін «Мультиматограф» фестивалінің жүлдесін алды.<ref>{{cite web |url=https://radioshanson.ru/artist/neschastnyy-sluchay |title=Несчастный случай |publisher=Радио Шансон |access-date=2026-07-07}}</ref> 2021 жылы Алексей Кортнев Сергей Плотов және Алексей Франдеттимен бірге Новосибирск академиялық жастар театры «Глобус» қойған ''Cabaret'' спектаклі үшін «Музыкальное сердце театра» ұлттық сыйлығының «Ең үздік ән мәтіні» аталымында лауреат атанды.<ref>{{cite web |url=https://musicalheart.ru/laureaty-all/ |title=Лауреаты все |publisher=Музыкальное сердце театра |access-date=2026-07-07}}</ref> == Таңдамалы фильмография == * 1992 — «Прорва» * 2003 — «День радио» * 2004 — «Московская сага» * 2006 — «Гадкие лебеди» * 2007 — «День выборов» * 2007 — «Ветка сирени» * 2009 — «День выборов» * 2010 — «О чём говорят мужчины» * 2010 — «Дежурный ангел» * 2012 — «Дежурный ангел 2» * 2015 — «Пансионат „Сказка“, или Чудеса включены» == Таңдамалы дискография == Негізгі дискографиясы «Несчастный случай» тобының альбомдарымен байланысты. * 1994 — «Троды плудов» * 1995 — ''Mein Lieber Tanz'' * 1997 — «Это любовь» * 2000 — «Чернослив и курага» * 2003 — «Последние деньки в раю» * 2006 — «Простые числа» * 2010 — «Тоннель в конце света» * 2013 — «Гоняясь за бизоном» * 2014 — «Кранты» * 2017 — «Плохой танцор» == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://nsmusicband.ru/ «Несчастный случай» тобының ресми сайты] * [https://www.kinopoisk.ru/name/116083/ Алексей Кортнев — Кинопоиск] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Alexei_Kortnev Алексей Кортнев — Wikimedia Commons] [[Санат:1966 жылы туғандар]] [[Санат:Мәскеуде туғандар]] [[Санат:Ресей әншілері]] [[Санат:Ресей рок-музыканттары]] [[Санат:Ресей актёрлері]] [[Санат:Ресей тележүргізушілері]] [[Санат:Композиторлар]] [[Санат:Автор-орындаушылар]] juv07d1596697i0dwiwo6kd4mrv6uxe 10 783355 3646143 3645802 2026-08-24T07:21:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3646143 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Латвия қалалары |тақырыбы = [[Латвия қалаларының тізімі|Латвия қалалары]] |сурет2 = [[Сурет:Coat of Arms of Latvia (2).svg|70px]] |мазмұны = [[Адажи]]{{•}} [[Айзкраукле]]{{•}} [[Айзпуте]]{{•}} [[Айнажи]]{{•}} [[Акнисте]]{{•}} [[Алоя]]{{•}} [[Алуксне]]{{•}} [[Апе]]{{•}} [[Ауце]]{{•}} [[Балви]]{{•}} [[Балдоне]]{{•}} [[Баложи]]{{•}} [[Бауска]]{{•}} [[Броцены]]{{•}} [[Валдемарпилс]]{{•}} [[Валка]]{{•}} [[Валмиера]]{{•}} [[Вангажи]]{{•}} [[Варакляны]]{{•}} [[Вентспилс]]{{•}} [[Виесите]]{{•}} [[Виляка]]{{•}} [[Виляны]]{{•}} [[Гробиня]]{{•}} [[Гулбене]]{{•}} [[Дагда]]{{•}} [[Даугавпилс]]{{•}} [[Добеле]]{{•}} [[Дурбе]]{{•}} [[Екабпилс]]{{•}} [[Елгава]]{{•}} [[Зилупе]]{{•}} [[Иецава]]{{•}} [[Икшкиле]]{{•}} [[Илуксте]]{{•}} [[Кандава]]{{•}} [[Карсава]]{{•}} [[Кегумс]]{{•}} [[Кекава]]{{•}} [[Кокнесе]]{{•}} [[Краслава]]{{•}} [[Кулдига]]{{•}} [[Ливаны]]{{•}} [[Лигатне]]{{•}} [[Лиелварде]]{{•}} [[Олайне]]{{•}} [[Рига]] |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Латвия елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> jse2358j4fxzgv3sbv3q1oal3p0252o 0 784158 3646232 3636223 2026-08-24T10:25:49Z Nurken 111493 3646232 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайының төрағасы |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = ''Орны бос'' |тағайындалған = [[1 шілде]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = [[Қазақстан Құрылтайы]] |басқару түрі = |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан президенті]] |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайының төрағасы''' — [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] атты [[Қазақстан]] бірпалаталы парламентінің [[спикер]]і. == Тарихы == === Құрылуы === Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда өтті. Сайланбақ депутаттар кейін төрағасын да таңдайтын болады. == Тағайындалуы == Төрағаны [[қазақ тілі]]н жетік меңгерген депутаттар арасынан Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Төрағаның лауазымына кандидатураны [[Қазақстан президенті]] ұсынады. Құрылтай президент ұсынысына екі мәрте келіспесе, президент Құрылтайды тарата алады.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> Құрылтай депутаттары Төрағаны лауазымынан босатуға құқылы.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Төраға Құрылтай отырыстарын шақырады және оларға төрағалық етеді. Депутаттар берген дауыс тең келіп қалса, шешуші дауысты Төраға жасайды. Төраға, оған қоса, [[Қазақстан Құрылтайының Бюросы|Құрылтай бюросы]]н басқарады.<ref name="akordakz" /> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Орынбасарлары == Төрағаның үш<ref name="akordakz" /> орынбасарын Құрылтай депутаттары сайлайды. Олардың кандидатураларын Төрағаның өзі ұсынады.<ref name="konstsot"/> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] 8fiscg2j5bwkzdcyd898h40093o33a0 0 785444 3645964 3644831 2026-08-23T19:38:06Z Kasymov 10777 «[[Санат:Ғарыш зерттеулері|Ғарыш зерттеулері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Фотометрия|Фотометрия]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645964 wikitext text/x-wiki '''Фотометрия''' ('''[[астрономия]]''') (грек тілінен '''photo''' — «жарық» және -'''metry''' — «өлшеу») — астрономиялық нысандар шығаратын жарық ағынын немесе [[жарық]] қарқындылығын өлшеуге арналған әдіс<ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/444/1/392/1021486?login=false Casagrande, Luca; VandenBerg, Don A (2014). "Synthetic stellar photometry - General considerations and new transformations for broad-band systems". Oxford University Press: 392–419.]</ref>. Жарық [[телескоп]] арқылы [[Фотометр|фотометрдің]] көмегімен өлшенеді. Фотометр көбінесе ''CCD-фотометр'' немесе жарықты фотоэффект арқылы электр тогына айналдыратын ''фотоэлектрлік фотометр'' сияқты электрондық құрылғылардан тұрады. Белгілі қарқындылығы мен түсі бар стандартты [[Жұлдыз|жұлдыздарға]] (немесе басқа жарық көздеріне) қатысты калибрленген фотометрлер аспан денелерінің жарықтығын немесе көрінерлік [[Жұлдыздық шама|жұлдыздық шамасын]] өлшей алады. Фотометрияны жүргізу әдістері зерттелетін толқын ұзындығының аймағына байланысты болады. Қарапайым жағдайда фотометрия жарықты жинап, оны арнайы фотометриялық оптикалық өткізу сүзгілері арқылы өткізу және кейін жарық энергиясын жарыққа сезімтал құрылғы арқылы тіркеп, өлшеу арқылы жүзеге асырылады. Бақылау нәтижелерін дәл салыстыру үшін өткізу жолақтарының стандартты жиынтықтары қолданылады. Олар '''фотометриялық жүйе''' деп аталады <ref>[https://books.google.kz/books?id=fu56DAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Brian D. Warner (20 June 2016). A Practical Guide to Lightcurve Photometry and Analysis]</ref>. Неғұрлым жетілдірілген әдіс — '''спектрофотометрия'''. Ол [[Спектрофотометр|спектрофотометрдің]] көмегімен жүргізіледі және сәулеленудің мөлшерін ғана емес, оның спектрлік таралуын да егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=TJioMnL6SPEC&pg=PA212&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false C.R. Kitchin (1 January 1995). Optical Astronomical Spectroscopy. CRC Press. pp. 212]</ref>. Фотометрия [[Айнымалы жұлдыз|айнымалы жұлдыздарды]] бақылау үшін де қолданылады <ref name=":0">[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2007JBAA..117..172M Miles, R. (2007). "A light history of photometry: from Hipparchus to the Hubble Space Telescope". Journal of the British Astronomical Association. 117: 178–186.]</ref>. Бұл мақсатта әртүрлі әдістер пайдаланылады. Солардың бірі — '''дифференциалды фотометрия''', мұнда зерттелетін нысанның және жұлдыздар өрісіндегі оған жақын орналасқан жұлдыздардың жарықтығы бір мезгілде өлшенеді <ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1086/131940/pdf Kern, J.~R.; Bookmyer, B.~B. (1986). "Differential photometry of HDE 310376, a rapid variable star". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 98: 1336–1341.]</ref>. ''Салыстырмалы фотометрия'' кезінде зерттелетін нысанның жарықтығы жұлдыздық шамалары белгілі тұрақты жұлдыздардың жарықтығымен салыстырылады <ref>[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2012CoSka..42...15H Husárik, M. (2012). "Relative photometry of the possible main-belt comet (596) Scheila after an outburst". Contributions of the Astronomical Observatory Skalnaté Pleso. 42 (1): 15–21.]</ref>. Салыстырмалы фотометрияда бірнеше өткізу сүзгісін қолдану '''абсолюттік фотометрия''' деп аталады <ref>[https://general-tools.cosmos.esa.int/iso/manuals/HANDBOOK/pht%20hb/pht%20hb.pdf?utm%20source=chatgpt.com Laureijs, R.J.; Klaas, U.; Richards, P.J.; Schulz, Bernard; Abraham, Peter (1 June 2003). "3". In Matagne, J. (ed.). PHT - The Imaging Photo-Polarimeter. The ISO Handbook. Vol. IV. Madrid, Spain: European Space Agency. p. 23.]</ref>. Жұлдыздық шаманың уақытқа байланысты өзгерісін график түрінде көрсету арқылы жарық қисығы алынады. Ол жұлдыз жарықтығының өзгеруіне себеп болатын физикалық үдерістер туралы маңызды ақпарат береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=IzoDBAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru North, G.; James, N. (21 August 2014). Observing Variable Stars, Novae and Supernovae]</ref>. Жоғары дәлдікті фотоэлектрлік фотометрлер жұлдыз жарықтығын шамамен ''0,001 жұлдыздық шамаға'' дейінгі дәлдікпен өлшей алады <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100324454 "Overview: Photoelectric photometer". Oxford University Press. Retrieved 20 May 2019.]</ref>. Беткі фотометрия әдісін [[Ғаламшар|планеталар]], [[Комета|кометалар]], [[Тұмандық|тұмандықтар]] немесе [[Галактика|галактикалар]] сияқты кеңейтілген аспан нысандарына да қолдануға болады. Бұл әдіс нысанның көрінерлік жұлдыздық шамасын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы ''жұлдыздық шама'' (mag/arcsec²) арқылы өлшейді<ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1968SvA....12..164P/abstract Palei, A.B. (August 1968). "Integrating Photometers". Soviet Astronomy. 12: 164. ]</ref>. Нысанның ауданын және бүкіл астрономиялық нысан бойынша жарықтың орташа қарқындылығын білу оның беттік жарықтығын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы жұлдыздық шама түрінде анықтауға мүмкіндік береді. Ал кеңейтілген нысаннан түсетін жалпы жарықты [[Интегралдау әдістері|интегралдау]] арқылы оның жалпы жұлдыздық шамасын, энергия шығаруын немесе аудан бірлігіне шаққандағы жарқырауын (luminosity) есептеуге болады. == Әдістері == Астрономия фотометрияның алғашқы қолданылған салаларының бірі болды. Қазіргі заманғы фотометрлер электромагниттік спектрдің [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]], көрінетін және [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] толқын ұзындықтарында жұмыс істейтін арнайы стандартты өткізу сүзгілерін қолданады <ref name=":0" />. Жарықты өткізу қасиеттері белгілі сүзгілердің кез келген қабылданған жиынтығы ''фотометриялық жүйе'' деп аталады. Мұндай жүйе жұлдыздар мен басқа да астрономиялық нысандардың белгілі бір қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді <ref name=":1">[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ARA%26A..43..293B/abstract Bessell, M.S. (September 2005). "Standard Photometric Systems". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 293–336.]</ref>. Фотометрияда бірнеше маңызды жүйе кеңінен қолданылады. Оларға '''UBV жүйесі''' <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953ApJ...117..313J/abstract Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). "Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas". The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. ]</ref> (немесе кеңейтілген UBVRI жүйесі <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104..340L/abstract Landolt, A.U. (1 July 1992). "UBVRI photometric standard stars in the magnitude range 11.5-16.0 around the celestial equator". The Astronomical Journal. 104: 340–371.]</ref>), жақын инфрақызыл аймақта қолданылатын '''JHK жүйесі''' <ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/367/2/454/1011193?login=false Hewett, P.C.; Warren, S.J.; Leggett, S.K.; Hodgkin, S.T. (2006). "The UKIRT Infrared Deep Sky Survey ZY JHK photometric system: passbands and synthetic colours". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 367 (2): 454–468.]</ref> және '''Стрёмгреннің uvbyβ жүйесі''' <ref name=":1" /> жатады. Тарихи тұрғыдан жақын-инфрақызыл аймақтан қысқа толқынды ультракүлгін аймаққа дейінгі фотометриялық өлшеулер фотоэлектрлік фотометр арқылы жүргізілді. Бұл құрал жарықты фотокөбейткіш түтік сияқты фотосезімтал элементке бағыттау арқылы жекелеген нысанның жарық қарқындылығын өлшейді<ref name=":0" />. Қазіргі кезде олардың көпшілігін бір уақытта бірнеше нысанды бейнелеуге мүмкіндік беретін CCD камералары алмастырды. Дегенмен фотоэлектрлік фотометрлер кейбір арнайы жағдайларда әлі де қолданылады<ref>[https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_photoelectricastro.html CSIRO Astronomy and Space Science (2015). "Photoelectric Astronomy". CSIRO : Australian Telescope National Facility. Retrieved 21 May 2019.]</ref>, мысалы, жоғары уақыттық ажыратымдылық қажет болған кезде<ref>[https://britastro.org/vss/ccd_photometry.htm Walker, E.W. "CCD Photometry". British Astronomical Association. Retrieved 21 May 2019.]</ref>. == Дереккөздер == [[Санат:Фотометрия]] 0cautern1syiyawfsjyx94y3jtbbnv3 3645965 3645964 2026-08-23T19:38:17Z Kasymov 10777 «[[Санат:Радиометрия|Радиометрия]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645965 wikitext text/x-wiki '''Фотометрия''' ('''[[астрономия]]''') (грек тілінен '''photo''' — «жарық» және -'''metry''' — «өлшеу») — астрономиялық нысандар шығаратын жарық ағынын немесе [[жарық]] қарқындылығын өлшеуге арналған әдіс<ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/444/1/392/1021486?login=false Casagrande, Luca; VandenBerg, Don A (2014). "Synthetic stellar photometry - General considerations and new transformations for broad-band systems". Oxford University Press: 392–419.]</ref>. Жарық [[телескоп]] арқылы [[Фотометр|фотометрдің]] көмегімен өлшенеді. Фотометр көбінесе ''CCD-фотометр'' немесе жарықты фотоэффект арқылы электр тогына айналдыратын ''фотоэлектрлік фотометр'' сияқты электрондық құрылғылардан тұрады. Белгілі қарқындылығы мен түсі бар стандартты [[Жұлдыз|жұлдыздарға]] (немесе басқа жарық көздеріне) қатысты калибрленген фотометрлер аспан денелерінің жарықтығын немесе көрінерлік [[Жұлдыздық шама|жұлдыздық шамасын]] өлшей алады. Фотометрияны жүргізу әдістері зерттелетін толқын ұзындығының аймағына байланысты болады. Қарапайым жағдайда фотометрия жарықты жинап, оны арнайы фотометриялық оптикалық өткізу сүзгілері арқылы өткізу және кейін жарық энергиясын жарыққа сезімтал құрылғы арқылы тіркеп, өлшеу арқылы жүзеге асырылады. Бақылау нәтижелерін дәл салыстыру үшін өткізу жолақтарының стандартты жиынтықтары қолданылады. Олар '''фотометриялық жүйе''' деп аталады <ref>[https://books.google.kz/books?id=fu56DAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Brian D. Warner (20 June 2016). A Practical Guide to Lightcurve Photometry and Analysis]</ref>. Неғұрлым жетілдірілген әдіс — '''спектрофотометрия'''. Ол [[Спектрофотометр|спектрофотометрдің]] көмегімен жүргізіледі және сәулеленудің мөлшерін ғана емес, оның спектрлік таралуын да егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=TJioMnL6SPEC&pg=PA212&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false C.R. Kitchin (1 January 1995). Optical Astronomical Spectroscopy. CRC Press. pp. 212]</ref>. Фотометрия [[Айнымалы жұлдыз|айнымалы жұлдыздарды]] бақылау үшін де қолданылады <ref name=":0">[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2007JBAA..117..172M Miles, R. (2007). "A light history of photometry: from Hipparchus to the Hubble Space Telescope". Journal of the British Astronomical Association. 117: 178–186.]</ref>. Бұл мақсатта әртүрлі әдістер пайдаланылады. Солардың бірі — '''дифференциалды фотометрия''', мұнда зерттелетін нысанның және жұлдыздар өрісіндегі оған жақын орналасқан жұлдыздардың жарықтығы бір мезгілде өлшенеді <ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1086/131940/pdf Kern, J.~R.; Bookmyer, B.~B. (1986). "Differential photometry of HDE 310376, a rapid variable star". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 98: 1336–1341.]</ref>. ''Салыстырмалы фотометрия'' кезінде зерттелетін нысанның жарықтығы жұлдыздық шамалары белгілі тұрақты жұлдыздардың жарықтығымен салыстырылады <ref>[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2012CoSka..42...15H Husárik, M. (2012). "Relative photometry of the possible main-belt comet (596) Scheila after an outburst". Contributions of the Astronomical Observatory Skalnaté Pleso. 42 (1): 15–21.]</ref>. Салыстырмалы фотометрияда бірнеше өткізу сүзгісін қолдану '''абсолюттік фотометрия''' деп аталады <ref>[https://general-tools.cosmos.esa.int/iso/manuals/HANDBOOK/pht%20hb/pht%20hb.pdf?utm%20source=chatgpt.com Laureijs, R.J.; Klaas, U.; Richards, P.J.; Schulz, Bernard; Abraham, Peter (1 June 2003). "3". In Matagne, J. (ed.). PHT - The Imaging Photo-Polarimeter. The ISO Handbook. Vol. IV. Madrid, Spain: European Space Agency. p. 23.]</ref>. Жұлдыздық шаманың уақытқа байланысты өзгерісін график түрінде көрсету арқылы жарық қисығы алынады. Ол жұлдыз жарықтығының өзгеруіне себеп болатын физикалық үдерістер туралы маңызды ақпарат береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=IzoDBAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru North, G.; James, N. (21 August 2014). Observing Variable Stars, Novae and Supernovae]</ref>. Жоғары дәлдікті фотоэлектрлік фотометрлер жұлдыз жарықтығын шамамен ''0,001 жұлдыздық шамаға'' дейінгі дәлдікпен өлшей алады <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100324454 "Overview: Photoelectric photometer". Oxford University Press. Retrieved 20 May 2019.]</ref>. Беткі фотометрия әдісін [[Ғаламшар|планеталар]], [[Комета|кометалар]], [[Тұмандық|тұмандықтар]] немесе [[Галактика|галактикалар]] сияқты кеңейтілген аспан нысандарына да қолдануға болады. Бұл әдіс нысанның көрінерлік жұлдыздық шамасын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы ''жұлдыздық шама'' (mag/arcsec²) арқылы өлшейді<ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1968SvA....12..164P/abstract Palei, A.B. (August 1968). "Integrating Photometers". Soviet Astronomy. 12: 164. ]</ref>. Нысанның ауданын және бүкіл астрономиялық нысан бойынша жарықтың орташа қарқындылығын білу оның беттік жарықтығын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы жұлдыздық шама түрінде анықтауға мүмкіндік береді. Ал кеңейтілген нысаннан түсетін жалпы жарықты [[Интегралдау әдістері|интегралдау]] арқылы оның жалпы жұлдыздық шамасын, энергия шығаруын немесе аудан бірлігіне шаққандағы жарқырауын (luminosity) есептеуге болады. == Әдістері == Астрономия фотометрияның алғашқы қолданылған салаларының бірі болды. Қазіргі заманғы фотометрлер электромагниттік спектрдің [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]], көрінетін және [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] толқын ұзындықтарында жұмыс істейтін арнайы стандартты өткізу сүзгілерін қолданады <ref name=":0" />. Жарықты өткізу қасиеттері белгілі сүзгілердің кез келген қабылданған жиынтығы ''фотометриялық жүйе'' деп аталады. Мұндай жүйе жұлдыздар мен басқа да астрономиялық нысандардың белгілі бір қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді <ref name=":1">[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ARA%26A..43..293B/abstract Bessell, M.S. (September 2005). "Standard Photometric Systems". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 293–336.]</ref>. Фотометрияда бірнеше маңызды жүйе кеңінен қолданылады. Оларға '''UBV жүйесі''' <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953ApJ...117..313J/abstract Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). "Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas". The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. ]</ref> (немесе кеңейтілген UBVRI жүйесі <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104..340L/abstract Landolt, A.U. (1 July 1992). "UBVRI photometric standard stars in the magnitude range 11.5-16.0 around the celestial equator". The Astronomical Journal. 104: 340–371.]</ref>), жақын инфрақызыл аймақта қолданылатын '''JHK жүйесі''' <ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/367/2/454/1011193?login=false Hewett, P.C.; Warren, S.J.; Leggett, S.K.; Hodgkin, S.T. (2006). "The UKIRT Infrared Deep Sky Survey ZY JHK photometric system: passbands and synthetic colours". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 367 (2): 454–468.]</ref> және '''Стрёмгреннің uvbyβ жүйесі''' <ref name=":1" /> жатады. Тарихи тұрғыдан жақын-инфрақызыл аймақтан қысқа толқынды ультракүлгін аймаққа дейінгі фотометриялық өлшеулер фотоэлектрлік фотометр арқылы жүргізілді. Бұл құрал жарықты фотокөбейткіш түтік сияқты фотосезімтал элементке бағыттау арқылы жекелеген нысанның жарық қарқындылығын өлшейді<ref name=":0" />. Қазіргі кезде олардың көпшілігін бір уақытта бірнеше нысанды бейнелеуге мүмкіндік беретін CCD камералары алмастырды. Дегенмен фотоэлектрлік фотометрлер кейбір арнайы жағдайларда әлі де қолданылады<ref>[https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_photoelectricastro.html CSIRO Astronomy and Space Science (2015). "Photoelectric Astronomy". CSIRO : Australian Telescope National Facility. Retrieved 21 May 2019.]</ref>, мысалы, жоғары уақыттық ажыратымдылық қажет болған кезде<ref>[https://britastro.org/vss/ccd_photometry.htm Walker, E.W. "CCD Photometry". British Astronomical Association. Retrieved 21 May 2019.]</ref>. == Дереккөздер == [[Санат:Фотометрия]] [[Санат:Радиометрия]] rjouooembhj3svn6hx58p4i54yqwrjt 3645966 3645965 2026-08-23T19:38:28Z Kasymov 10777 3645966 wikitext text/x-wiki '''Фотометрия''' ('''[[астрономия]]''') (грек тілінен '''photo''' — «жарық» және -'''metry''' — «өлшеу») — астрономиялық нысандар шығаратын жарық ағынын немесе [[жарық]] қарқындылығын өлшеуге арналған әдіс<ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/444/1/392/1021486?login=false Casagrande, Luca; VandenBerg, Don A (2014). "Synthetic stellar photometry - General considerations and new transformations for broad-band systems". Oxford University Press: 392–419.]</ref>. Жарық [[телескоп]] арқылы [[Фотометр|фотометрдің]] көмегімен өлшенеді. Фотометр көбінесе ''CCD-фотометр'' немесе жарықты фотоэффект арқылы электр тогына айналдыратын ''фотоэлектрлік фотометр'' сияқты электрондық құрылғылардан тұрады. Белгілі қарқындылығы мен түсі бар стандартты [[Жұлдыз|жұлдыздарға]] (немесе басқа жарық көздеріне) қатысты калибрленген фотометрлер аспан денелерінің жарықтығын немесе көрінерлік [[Жұлдыздық шама|жұлдыздық шамасын]] өлшей алады. Фотометрияны жүргізу әдістері зерттелетін толқын ұзындығының аймағына байланысты болады. Қарапайым жағдайда фотометрия жарықты жинап, оны арнайы фотометриялық оптикалық өткізу сүзгілері арқылы өткізу және кейін жарық энергиясын жарыққа сезімтал құрылғы арқылы тіркеп, өлшеу арқылы жүзеге асырылады. Бақылау нәтижелерін дәл салыстыру үшін өткізу жолақтарының стандартты жиынтықтары қолданылады. Олар '''фотометриялық жүйе''' деп аталады <ref>[https://books.google.kz/books?id=fu56DAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru#v=onepage&q&f=false Brian D. Warner (20 June 2016). A Practical Guide to Lightcurve Photometry and Analysis]</ref>. Неғұрлым жетілдірілген әдіс — '''спектрофотометрия'''. Ол [[Спектрофотометр|спектрофотометрдің]] көмегімен жүргізіледі және сәулеленудің мөлшерін ғана емес, оның спектрлік таралуын да егжей-тегжейлі зерттеуге мүмкіндік береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=TJioMnL6SPEC&pg=PA212&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false C.R. Kitchin (1 January 1995). Optical Astronomical Spectroscopy. CRC Press. pp. 212]</ref>. Фотометрия [[Айнымалы жұлдыз|айнымалы жұлдыздарды]] бақылау үшін де қолданылады <ref name=":0">[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2007JBAA..117..172M Miles, R. (2007). "A light history of photometry: from Hipparchus to the Hubble Space Telescope". Journal of the British Astronomical Association. 117: 178–186.]</ref>. Бұл мақсатта әртүрлі әдістер пайдаланылады. Солардың бірі — '''дифференциалды фотометрия''', мұнда зерттелетін нысанның және жұлдыздар өрісіндегі оған жақын орналасқан жұлдыздардың жарықтығы бір мезгілде өлшенеді <ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1086/131940/pdf Kern, J.~R.; Bookmyer, B.~B. (1986). "Differential photometry of HDE 310376, a rapid variable star". Publications of the Astronomical Society of the Pacific. 98: 1336–1341.]</ref>. ''Салыстырмалы фотометрия'' кезінде зерттелетін нысанның жарықтығы жұлдыздық шамалары белгілі тұрақты жұлдыздардың жарықтығымен салыстырылады <ref>[https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/2012CoSka..42...15H Husárik, M. (2012). "Relative photometry of the possible main-belt comet (596) Scheila after an outburst". Contributions of the Astronomical Observatory Skalnaté Pleso. 42 (1): 15–21.]</ref>. Салыстырмалы фотометрияда бірнеше өткізу сүзгісін қолдану '''абсолюттік фотометрия''' деп аталады <ref>[https://general-tools.cosmos.esa.int/iso/manuals/HANDBOOK/pht%20hb/pht%20hb.pdf?utm%20source=chatgpt.com Laureijs, R.J.; Klaas, U.; Richards, P.J.; Schulz, Bernard; Abraham, Peter (1 June 2003). "3". In Matagne, J. (ed.). PHT - The Imaging Photo-Polarimeter. The ISO Handbook. Vol. IV. Madrid, Spain: European Space Agency. p. 23.]</ref>. Жұлдыздық шаманың уақытқа байланысты өзгерісін график түрінде көрсету арқылы жарық қисығы алынады. Ол жұлдыз жарықтығының өзгеруіне себеп болатын физикалық үдерістер туралы маңызды ақпарат береді <ref>[https://books.google.kz/books?id=IzoDBAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=ru North, G.; James, N. (21 August 2014). Observing Variable Stars, Novae and Supernovae]</ref>. Жоғары дәлдікті фотоэлектрлік фотометрлер жұлдыз жарықтығын шамамен ''0,001 жұлдыздық шамаға'' дейінгі дәлдікпен өлшей алады <ref>[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100324454 "Overview: Photoelectric photometer". Oxford University Press. Retrieved 20 May 2019.]</ref>. Беткі фотометрия әдісін [[Ғаламшар|планеталар]], [[Комета|кометалар]], [[Тұмандық|тұмандықтар]] немесе [[Галактика|галактикалар]] сияқты кеңейтілген аспан нысандарына да қолдануға болады. Бұл әдіс нысанның көрінерлік жұлдыздық шамасын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы ''жұлдыздық шама'' (mag/arcsec²) арқылы өлшейді<ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1968SvA....12..164P/abstract Palei, A.B. (August 1968). "Integrating Photometers". Soviet Astronomy. 12: 164. ]</ref>. Нысанның ауданын және бүкіл астрономиялық нысан бойынша жарықтың орташа қарқындылығын білу оның беттік жарықтығын бір шаршы бұрыштық секундқа шаққандағы жұлдыздық шама түрінде анықтауға мүмкіндік береді. Ал кеңейтілген нысаннан түсетін жалпы жарықты [[Интегралдау әдістері|интегралдау]] арқылы оның жалпы жұлдыздық шамасын, энергия шығаруын немесе аудан бірлігіне шаққандағы жарқырауын (luminosity) есептеуге болады. == Әдістері == Астрономия фотометрияның алғашқы қолданылған салаларының бірі болды. Қазіргі заманғы фотометрлер электромагниттік спектрдің [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]], көрінетін және [[Инфрақызыл сәуле|инфрақызыл]] толқын ұзындықтарында жұмыс істейтін арнайы стандартты өткізу сүзгілерін қолданады <ref name=":0" />. Жарықты өткізу қасиеттері белгілі сүзгілердің кез келген қабылданған жиынтығы ''фотометриялық жүйе'' деп аталады. Мұндай жүйе жұлдыздар мен басқа да астрономиялық нысандардың белгілі бір қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді <ref name=":1">[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2005ARA%26A..43..293B/abstract Bessell, M.S. (September 2005). "Standard Photometric Systems". Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 43 (1): 293–336.]</ref>. Фотометрияда бірнеше маңызды жүйе кеңінен қолданылады. Оларға '''UBV жүйесі''' <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1953ApJ...117..313J/abstract Johnson, H. L.; Morgan, W. W. (1953). "Fundamental stellar photometry for standards of spectral type on the revised system of the Yerkes spectral atlas". The Astrophysical Journal. 117 (3): 313–352. ]</ref> (немесе кеңейтілген UBVRI жүйесі <ref>[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992AJ....104..340L/abstract Landolt, A.U. (1 July 1992). "UBVRI photometric standard stars in the magnitude range 11.5-16.0 around the celestial equator". The Astronomical Journal. 104: 340–371.]</ref>), жақын инфрақызыл аймақта қолданылатын '''JHK жүйесі''' <ref>[https://academic.oup.com/mnras/article/367/2/454/1011193?login=false Hewett, P.C.; Warren, S.J.; Leggett, S.K.; Hodgkin, S.T. (2006). "The UKIRT Infrared Deep Sky Survey ZY JHK photometric system: passbands and synthetic colours". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 367 (2): 454–468.]</ref> және '''Стрёмгреннің uvbyβ жүйесі''' <ref name=":1" /> жатады. Тарихи тұрғыдан жақын-инфрақызыл аймақтан қысқа толқынды ультракүлгін аймаққа дейінгі фотометриялық өлшеулер фотоэлектрлік фотометр арқылы жүргізілді. Бұл құрал жарықты фотокөбейткіш түтік сияқты фотосезімтал элементке бағыттау арқылы жекелеген нысанның жарық қарқындылығын өлшейді<ref name=":0" />. Қазіргі кезде олардың көпшілігін бір уақытта бірнеше нысанды бейнелеуге мүмкіндік беретін CCD камералары алмастырды. Дегенмен фотоэлектрлік фотометрлер кейбір арнайы жағдайларда әлі де қолданылады<ref>[https://www.atnf.csiro.au/outreach//education/senior/astrophysics/photometry_photoelectricastro.html CSIRO Astronomy and Space Science (2015). "Photoelectric Astronomy". CSIRO : Australian Telescope National Facility. Retrieved 21 May 2019.]</ref>, мысалы, жоғары уақыттық ажыратымдылық қажет болған кезде<ref>[https://britastro.org/vss/ccd_photometry.htm Walker, E.W. "CCD Photometry". British Astronomical Association. Retrieved 21 May 2019.]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Фотометрия]] [[Санат:Радиометрия]] m0sbarkgxhzpdwpbybq5xxy346w8lrw 0 785453 3645971 3645017 2026-08-23T19:47:38Z Kasymov 10777 /* Сыртқы сілтемелер */ 3645971 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат |аты = Иономицин |сол_суреті = Ionomycin (free acid).svg |сол_сурет_ені = 250px |оң_суреті = Ionomycin.svg |оң_сурет_ені = 250px |IUPAC_атауы = (4R,6S,8S,10Z,12R,14R,16E,18R,19R,20S,21S)-11,19,21-тригидрокси-22-[(2S,5S)-5-[(2R,5S)-5-[(1R)-1-гидроксиэтил]-5-метилоксолан-2-ил]-5-метилоксолан-2-ил]-4,6,8,12,14,18,20-гептаметил-9-оксодокоза-10,16-диен қышқылы |басқа_атаулары = Ionomycin; SQ-23377; SQ23377 |химиялық_формуласы = C₄₁H₇₂O₉ |мольдік_массасы = 709,0 |CAS = 56092-81-0 |PubChem = 6912226 |SMILES = C[C@H](CCC%28=O%29O)C[C@H](C)C[C@H](C)C(=O)/C=C(/[C@H](C)C[C@H](C)C/C=C/[C@@H](C)[C@H]([C@@H]%28C%29[C@H]%28C[C@@H]1CC[C@@]%28O1%29%28C%29[C@H]2CC[C@@]%28O2%29%28C%29[C@@H]%28C%29O%29O)O)\O |InChI = InChI=1S/C41H72O9/c1-25(21-29(5)34(43)24-35(44)30(6)22-27(3)20-26(2)14-15-38(46)47)12-11-13-28(4)39(48)31(7)36(45)23-33-16-18-41(10,49-33)37-17-19-40(9,50-37)32(8)42/h11,13,24-33,36-37,39,42-43,45,48H,12,14-23H2,1-10H3,(H,46,47)/b13-11+,34-24-/t25-,26-,27+,28-,29-,30+,31+,32-,33+,36+,37-,39-,40+,41+/m1/s1 |RTECS = NO0600000 |ChEBI = 63954 |ортаққор = Ionomycin }} '''Иономицин''' ({{lang-en|ionomycin}}) — ''Streptomyces conglobatus'' бактериясы түзетін табиғи ионофор, поликетидтік табиғаты бар карбоксилді полиэфир қосылыс және тар спектрлі антибиотик. Оның молекулалық формуласы — C₄₁H₇₂O₉, молярлық массасы — 709,0 г/моль. Иономицин биологиялық мембраналар арқылы екі және кейбір үш валентті катиондардың тасымалдануына ықпал етеді; эксперименттік биологияда ол ең алдымен жасуша ішіндегі бос Ca²⁺ концентрациясын жоғарылататын «кальций ионофоры» ретінде белгілі.<ref name="PubChem">National Center for Biotechnology Information. «Ionomycin». ''PubChem Compound Summary'', CID 6912226. Қаралған күні: 21 тамыз 2026.</ref> Иономицин жасушалық кальций сигнализациясын, иондық тасымалды, секрецияны, ферменттердің белсендірілуін, иммундық жасушалардың сигналдық жолдарын, апоптозды және ұрықтану кезіндегі кальцийге тәуелді процестерді зерттеуде кеңінен қолданылады.<ref name="LiuHermann1978">Liu C.-M., Hermann T. E. Characterization of ionomycin as a calcium ionophore. ''Journal of Biological Chemistry''. 1978. 253(17): 5892–5894. doi:10.1016/S0021-9258(17)34550-7. PMID 28319.</ref> Алайда оның Ca²⁺-ге селективтілігі абсолютті емес: тәжірибе жағдайына қарай иономицин басқа поливалентті металл катиондарын да тасымалдай алады.<ref name="Erdahl1996">Erdahl W. L., Chapman C. J., Wang E., Taylor R. W., Pfeiffer D. R. Ionophore 4-BrA23187 transports Zn2+ and Mn2+ with high selectivity over Ca2+. ''Biochemistry''. 1996. 35(43): 13817–13825. doi:10.1021/bi961391q. PMID 8901524.</ref><ref name="Erdahl2000">Erdahl W. L., Chapman C. J., Taylor R. W., Pfeiffer D. R. Ionomycin, a carboxylic acid ionophore, transports Pb2+ with high selectivity. ''Journal of Biological Chemistry''. 2000. 275(10): 7071–7079. doi:10.1074/jbc.275.10.7071. PMID 10702273.</ref> == Ашылуы және зерттелу тарихы == Иономицин алғаш рет 1970-жылдары Squibb Institute for Medical Research зертханаларында зерттелген. 1978 жылы У.-К. Лю (W. C. Liu), Д. С. Слусарчик, Г. Астл, У. Х. Трехо, У. Э. Браун және Э. Мейерс жаңа полиэфирлі антибиотиктің ''Streptomyces conglobatus'' sp. nov. Trejo ферментациялық сұйықтығынан бөлініп алынғанын хабарлады.<ref name="Liu1978">Liu W. C., Slusarchyk D. S., Astle G., Trejo W. H., Brown W. E., Meyers E. Ionomycin, a new polyether antibiotic. ''The Journal of Antibiotics''. 1978. 31(9): 815–819. doi:10.7164/antibiotics.31.815. PMID 711623.</ref> Өнім түзетін микроорганизм штамы ''Streptomyces conglobatus'' ретінде сипатталып, ATCC 31005 нөмірімен коллекцияға енгізілді. Алғашқы жұмыстарда иономицин ферментациялық сұйықтықтан органикалық еріткіштермен экстракциялау арқылы бөлінген. 250 литрлік ферментациядан қайта кристалдандырудан кейін шамамен 10 г кристалды кальций тұзы алынған.<ref name="Liu1978" /> Алғашқы жарияланымда қосылыстың кальций иондарына жоғары аффиндігі және грамоң бактерияларға қарсы тар спектрлі антибиотиктік белсенділігі көрсетілді. «Иономицин» атауы оның иондарды байланыстыру және тасымалдау қасиетіне байланысты берілген.<ref name="Liu1978" /> 1978 жылы Чао-Мин Лю мен Терон Германн иономициннің Ca²⁺-ті органикалық фазаға экстракциялай алатынын және гидрофобты тосқауыл арқылы қозғалмалы тасымалдаушы ретінде өткізетінін көрсетті.<ref name="LiuHermann1978" /> 1979 жылы Барбара Теплиц және әріптестері рентгенқұрылымдық және спектроскопиялық әдістер арқылы иономициннің толық құрылысы мен абсолюттік конфигурациясын анықтады.<ref name="Toeplitz1979">Toeplitz B. K., Cohen A. I., Funke P. T., Parker W. L., Gougoutas J. Z. Structure of ionomycin — a novel diacidic polyether antibiotic having high affinity for calcium ions. ''Journal of the American Chemical Society''. 1979. 101(12): 3344–3353. doi:10.1021/ja00506a035.</ref> == Химиялық құрылысы == Иономицин — молекула құрамында ұзын көміртекті тізбек, бірнеше метил және гидроксил топтары, карбоксил тобы, β-дикетондық фрагмент және екі тетрагидрофуран сақинасы бар күрделі табиғи өнім. Молекулада көптеген стереогендік орталықтардың болуы оның кеңістіктік құрылымын және металл иондарымен әрекеттесу ерекшеліктерін анықтайды.<ref name="Toeplitz1979" /> Иономициннің бос қышқылының молекулалық формуласы '''C₄₁H₇₂O₉''', ал кальциймен кешен түзгенде екі қышқылдық протонның жоғалуына байланысты кальций тұзының құрамы '''C₄₁H₇₀CaO₉''' түрінде болады. Кальций тұзының молярлық массасы шамамен 747,1 г/моль, CAS нөмірі — 56092-82-1.<ref name="PubChemCa">National Center for Biotechnology Information. «Ionomycin calcium salt». ''PubChem Compound Summary'', CID 6446270. Қаралған күні: 21 тамыз 2026.</ref> Иономициннің ерекшеліктерінің бірі — оның екі қышқылдық орталығының болуы. Металл катионымен кешен түзілген кезде карбоксилат тобы және енолданған β-дикетон фрагменті, сондай-ақ молекуладағы басқа оттек атомдары металл ионын қоршайды. Кальций немесе кадмиймен түзілген кристалды кешендерде орталық екі валентті катион алты оттек атомымен шамамен октаэдрлік координация түзеді.<ref name="Toeplitz1979" /> Кристалда металл-иономицин кешендері сутектік байланыстар арқылы жұптасып, сыртқы беті негізінен липофильді глобулалық құрылымдар түзе алады. Бұл қасиет ионмен байланысқан кешеннің гидрофобты ортада, соның ішінде липидтік мембрана ішінде орналасуына қолайлы жағдай жасайды.<ref name="Toeplitz1979" /> == Физикалық және спектрлік қасиеттері == Иономицин алғаш бөлініп алынған кезде оның бос қышқылы түссіз май тәрізді зат ретінде сипатталған, ал кальций тұзы түссіз кристалдар түрінде алынған. Қазіргі коммерциялық препараттардың физикалық түрі тазарту, кристалдану және тұз формасына байланысты өзгеруі мүмкін.<ref name="Liu1978" /> 1978 жылғы бастапқы сипаттамада иономициннің кальций тұзы: * 205–206 °C шамасында балқыған; * гексан, бензол, хлороформ және ацетонда еріген; * метанол мен этанолда нашарлау еріген; * суда және сұйылтылған қышқылдар мен сілтілерде іс жүзінде ерімеген. Кальций тұзы үшін ультракүлгін жұтылу максимумы шамамен 300 нм, ал бос қышқыл үшін шамамен 280 нм болған. Бұл спектрлік ерекшелік иономицинді сол кезде белгілі көптеген басқа полиэфирлі антибиотиктерден ажыратқан.<ref name="Liu1978" /> == Ионофорлық әсер ету механизмі == === Катионмен кешен түзуі === Иономицин липофильді қозғалмалы ион тасымалдаушысына жатады. Ол су фазасындағы металл катионымен байланысып, салыстырмалы түрде гидрофобты кешен түзеді. Бұл кешен липидтік мембрана арқылы диффузиялана алады, содан кейін мембрананың екінші жағында катионды босатады.<ref name="LiuHermann1978" /> Ca²⁺ үшін иономицин мен металл ионы арасындағы негізгі стехиометрия 1:1 болып табылады: бір иономицин молекуласы бір кальций ионымен кешен түзеді.<ref name="LiuHermann1978" /> Бұл қасиеті оны бірқатар басқа карбоксилді ионофорлардан, соның ішінде кей жағдайларда металл ионымен 2:1 кешен түзетін [[кальцимицин]]нен (A23187) ажыратады. Көптеген модельдік мембраналық жүйелерде иономицин арқылы Ca²⁺ тасымалы электрбейтарап механизммен байланыстырылады: екі оң зарядты Ca²⁺ мембранадан өткен кезде оған қарама-қарсы бағыттағы протондардың тасымалдануы заряд теңгерімін қамтамасыз ете алады. Сондықтан тасымал жылдамдығы мен бағыты ортаның pH-на, металл иондарының концентрациясына, мембраналық потенциалға және ионофор мөлшеріне тәуелді. === Кальцийге селективтілігі === Иономицинді «кальций ионофоры» деп атағанымен, оның селективтілігін абсолютті деп қарастыруға болмайды. 1978 жылғы сұйық-сұйық экстракция және бәсекелес байланыстыру тәжірибелерінде екі валентті сілтілік-жер металл иондарына қатысты мына қатар алынған: :'''Ca²⁺ > Mg²⁺ > Sr²⁺ ≈ Ba²⁺''' Sr²⁺ және Ba²⁺-мен байланысу әлсіз болған, ал бір валентті сілтілік металл иондарымен кешен түзу мардымсыз болған. La³⁺ ионымен белгілі бір дәрежеде байланысу байқалған.<ref name="LiuHermann1978" /> Алайда кейінгі зерттеулер «байланысу селективтілігі», «экстракция селективтілігі» және нақты мембрана арқылы «тасымал селективтілігі» бір ұғым емес екенін көрсетті. Фосфолипидтік везикулалармен жасалған тәжірибелерде иономицин Zn²⁺ және Mn²⁺ иондарын да тиімді тасымалдаған.<ref name="Erdahl1996" /> 2000 жылғы зерттеуде бірдей модельдік жағдайларда тасымал жылдамдығының мынадай қатары анықталған: :'''Pb²⁺ > Cd²⁺ > Zn²⁺ > Mn²⁺ > Ca²⁺ > Cu²⁺ > Co²⁺ > Ni²⁺ > Sr²⁺'''.<ref name="Erdahl2000" /> Сол жүйеде Pb²⁺-тың Ca²⁺-ге қатысты салыстырмалы тасымал селективтілігі жекелеген жағдайларда шамамен 450 есе, ал екі катион бір мезгілде болған тәжірибелерде одан да жоғары болған.<ref name="Erdahl2000" /> Сондықтан иономицинді жасушалық тәжірибелерде қолданғанда оның басқа екі немесе үш валентті катиондардың таралуын да өзгерту мүмкіндігін ескеру қажет. == Жасушалардағы кальций сигнализациясына әсері == Жасушаларға иономицин қосылғаннан кейін цитозольдегі бос Ca²⁺ мөлшері бірнеше жолмен жоғарылауы мүмкін. Қарапайым түсіндірмеде иономицин жасушадан тыс кальцийді плазмалық мембрана арқылы цитозольге тікелей тасымалдайды. Алайда тірі жасушадағы процесс бұдан күрделірек. Иономицин эндоплазмалық тор және басқа жасушаішілік Ca²⁺ қорларынан кальцийдің босап шығуын туғызуы мүмкін. Қорлардың сарқылуы өз кезегінде плазмалық мембранадағы қорға тәуелді кальций арналарының белсендірілуіне және сыртқы ортадан қосымша Ca²⁺ енуіне әкеледі. Бұл құбылыс '''қор арқылы реттелетін кальций енуі''' ({{lang-en|store-operated calcium entry}}, SOCE) деп аталады. Сондықтан төмен концентрациядағы иономицин әсерінен туатын ұзақ кальций сигналының едәуір бөлігі кейбір жасушаларда ионофордың Ca²⁺-ті мембрана арқылы тікелей тасымалдауынан емес, жасушаның өзінің кальций арналарының белсендірілуінен пайда болуы мүмкін.<ref name="Morgan1994">Morgan A. J., Jacob R. Ionomycin enhances Ca2+ influx by stimulating store-regulated cation entry and not by a direct action at the plasma membrane. ''Biochemical Journal''. 1994. 300: 665–672. PMID 8010948.</ref> Осыған байланысты иономициннің әсері: * жасуша түріне; * сыртқы Ca²⁺ концентрациясына; * жасушаішілік кальций қорларының күйіне; * иономицин концентрациясына; * экспозиция ұзақтығына; * мембраналық потенциал мен pH-қа тәуелді болады. == Биологиялық белсенділігі == === Антибактериялық әсері === Иономицин алғашында антибиотик ретінде ашылған. Бастапқы зерттеулерде ол негізінен [[грамоң бактериялар]]ға қарсы белсенділік көрсетіп, грамтеріс бактериялар мен ''Candida albicans'' ашытқысына қатысты әлсіз немесе іс жүзінде белсенді емес болған.<ref name="Liu1978" /> 1978 жылғы жұмыста анықталған ең төмен тежегіш концентрациялар (ЕТК, MIC) төмендегідей болған: {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ Микроорганизмдердің антибиотикке сезімталдығы (ЕТК, мкг/мл) |- ! Микроорганизм ! ЕТК, мкг/мл |- | style="text-align: left;" | ''Staphylococcus aureus'' FDA 209P | 1,6 |- | style="text-align: left;" | ''Streptococcus pyogenes'' C203 | 0,8 |- | style="text-align: left;" | ''Bacillus subtilis'' ATCC 6633 | 2,8 |- | style="text-align: left;" | ''Micrococcus luteus'' ATCC 9341 | 0,6 |- | style="text-align: left;" | ''Diplococcus pneumoniae'' ATCC 6303 | 6,3 |- | style="text-align: left;" | ''Corynebacterium diphtheriae'' ATCC 19401 | 18,7 |- | style="text-align: left;" | ''Clostridium tetanomorphum'' SC3103 | 0,6 |- style="background: #f9f9f9;" | style="text-align: left;" | ''Escherichia coli'' ATCC 10536 | >100 |- style="background: #f9f9f9;" | style="text-align: left;" | ''Klebsiella pneumoniae'' SC8411 | >100 |- style="background: #f9f9f9;" | style="text-align: left;" | ''Pseudomonas aeruginosa'' SC8329 | >100 |- style="background: #f9f9f9;" | style="text-align: left;" | ''Salmonella schottmuelleri'' SC3850 | >100 |- style="background: #f9f9f9;" | style="text-align: left;" | ''Candida albicans'' SC5314 | >100 |} Бұл мәліметтер тарихи ''in vitro'' тәжірибелерге жатады және иономициннің қазіргі қолданылуын антибиотик ретінде сипаттамайды. Қосылыстың негізгі маңызы кейіннен оның ионофорлық және кальций сигналын басқару қасиеттеріне ауысты.<ref name="Liu1978" /> === Жасушалық жауаптар === Ca²⁺ жасушада әмбебап екінші реттік хабаршы болғандықтан, иономицин көптеген кальцийге тәуелді үдерістерге жанама түрде әсер етеді. Оларға ақуыз киназалары мен фосфатазалардың белсенділігі, ген экспрессиясы, секреция, жасуша қозғалысы, метаболизм, жасушалық цикл және бағдарламаланған жасуша өлімі жатады. Иономициннің жоғары дозалары немесе ұзақ әсері тұрақты Ca²⁺ артық жүктелуіне әкеліп, белгілі бір жасушаларда митохондриялық функцияның бұзылуына, эндонуклеазалардың белсендірілуіне және [[апоптоз]]ға себеп болуы мүмкін. Мұндай әсерлер жасуша типіне және эксперимент жағдайына тәуелді. Мысалы, В-лимфоциттердің кейбір жетілмеген модельдерінде иономицин туғызған кальций сигналы Ca²⁺/Mg²⁺-тәуелді эндонуклеазалар мен апоптозбен байланыстырылған, ал жетілген жасушаларда жауап өзгеше болуы мүмкін.<ref>Aagaard-Tillery K. M., Jelinek D. F. Inhibition of human B lymphocyte cell cycle progression and differentiation by an ionophore-induced increase in intracellular calcium. ''Journal of Immunology''. 1995. 155(7): 3297–3307. PMID 7561022.</ref> == Зертханалық қолданылуы == === Кальций сигнализациясын зерттеу === Иономициннің ең кең таралған қолданылуы — жасушаішілік Ca²⁺ концентрациясын тәжірибелік түрде жоғарылату. Ол: * кальцийге тәуелді сигналдық каскадтарды; * иондық арналар мен тасымалдаушыларды; * эндоплазмалық тордағы кальций қорларын; * митохондрия мен цитозоль арасындағы Ca²⁺ алмасуын; * секреция мен экзоцитозды; * кальцийге тәуелді транскрипциялық факторларды зерттеуде қолданылады.<ref name="PubChem" /> Иономицинді пайдалану жасушаның қалыпты рецепторлық сигналын айналып өтіп, Ca²⁺ деңгейінің жоғарылауын дербес эксперименттік айнымалы ретінде зерттеуге мүмкіндік береді. === Флуоресценттік Ca²⁺ индикаторларын калибрлеу === Иономицин Fura-2, Indo-1 және басқа флуоресценттік кальций индикаторларымен жүргізілетін тәжірибелерде де қолданылады. Жоғары иономицин концентрациясы жасуша мембраналары арқылы Ca²⁺ алмасуын күшейтіп, индикатордың максималды немесе минималды жауабын бағалауға көмектеседі.<ref>Williams D. A., Fay F. S. Intracellular calibration of the fluorescent calcium indicator Fura-2. ''Cell Calcium''. 1990. 11. doi:10.1016/0143-4160(90)90061-X. PMID 2354505.</ref> Дегенмен иономицин барлық жасушалық жүйелерде ішкі және сыртқы Ca²⁺ концентрацияларын лезде және толық теңестіреді деп есептеуге болмайды. Нәтиже мембрананың қасиетіне, жасушаішілік буферлерге, органеллаларға және кальций сорғыларының белсенділігіне тәуелді. === Иммунологиядағы қолданылуы === Иммунологиялық зерттеулерде иономицин көбіне форбол-12-миристат-13-ацетатпен (PMA) бірге қолданылады. PMA негізінен протеинкиназа C жолын белсендірсе, иономицин цитозольдегі Ca²⁺ деңгейін жоғарылатады. Екі сигналдың қосылуы Т-лимфоциттердің рецепторлық белсендірілуінің маңызды құрамдастарын жасанды түрде имитациялайды. PMA мен иономицин комбинациясы: * Т-лимфоциттерді күшті поликлондық белсендіру; * цитокиндердің түзілуін зерттеу; * жасушаішілік цитокиндерді ағындық цитометрия арқылы анықтау; * IL-2 және басқа иммундық медиаторлардың экспрессиясын зерттеу; * NFAT және басқа кальцийге тәуелді транскрипциялық жүйелерді белсендіру үшін кеңінен пайдаланылады. 1989 жылғы зерттеуде иономициннің Т-жасушаларда IL-2 рецепторының экспрессиясын және IL-2 түзілуін индукциялай алатыны, ал форбол эфирлерімен бірге әсер еткенде жауаптың күшейетіні көрсетілген.<ref>Chatila T., Silverman L., Miller R., Geha R. Mechanisms of T cell activation by the calcium ionophore ionomycin. ''Journal of Immunology''. 1989. 143(4): 1283–1289. doi:10.4049/jimmunol.143.4.1283. PMID 2545785.</ref> Бұл әдіс антиген-рецепторлық спецификалық стимуляцияны қайталамайды; ол сигналдық жүйені рецептор деңгейінен төменірек нүктелерде тікелей қоздыратын эксперименттік тәсіл болып табылады. === Репродуктивтік биологиядағы қолданылуы === Ca²⁺ сигналы сүтқоректілердегі ұрықтанудың негізгі реттеушілерінің бірі. Сперматозоид ооцитпен қосылғаннан кейін ооцит цитоплазмасында Ca²⁺ концентрациясының қайталанатын тербелістері пайда болып, мейоздың аяқталуына және эмбриондық дамудың басталуына жағдай жасайды. Иономицин сперматозоидтардың кальцийге тәуелді реакцияларын, соның ішінде [[акросомалық реакция]]ны зерттеу үшін қолданылған. Сонымен қатар кейбір көмекші репродуктивтік технологияларда, әсіресе сперматозоидты ооцит цитоплазмасына интрацитоплазмалық енгізуден (ICSI) кейін ооцит белсенбеген жағдайларда, иономицин '''ооцитті жасанды белсендіру''' ({{lang-en|artificial oocyte activation}}, AOA) агенттерінің бірі ретінде зерттеледі.<ref name="AOAreview">Anifandis G. et al. Artificial oocyte activation: physiological, pathophysiological and ethical aspects. ''Systems Biology in Reproductive Medicine''. 2019. 65(1): 3–11. doi:10.1080/19396368.2018.1516000. PMID 30207496.</ref> Ооциттің белсенбеуі кей жағдайларда сперматозоидтан бөлінетін фосфолипаза Cζ мөлшерінің немесе белсенділігінің жеткіліксіздігімен байланысты болуы мүмкін. Табиғи жағдайда PLCζ ооцитте қайталама Ca²⁺ тербелістерін бастайды. Иономицин цитозольдегі кальцийді жасанды түрде көбейтіп, осы белсендіру кезеңін ішінара имитациялайды.<ref name="AOAreview" /> 2023 жылы жарияланған бір орталықты ретроспективтік зерттеуде бұрын толық немесе төмен ұрықтану байқалған және басқа да жоғары қауіп факторлары болған 157 жұптың 171 ICSI–AOA циклі талданды. 10 мкмоль/л иономицин қолданылған топта зерттелген бірнеше кіші топ бойынша ұрықтану көрсеткіші A23187 қолданылған топқа қарағанда жоғары болған, алайда клиникалық жүктілік және тірі туу көрсеткіштерінде статистикалық маңызды айырмашылық анықталмаған. Зерттеу барысында 64 босанудан 72 дені сау нәресте туған.<ref name="Jia2023">Jia L. et al. Artificial oocyte activation with ionomycin compared with A23187 among patients at risk of failed or impaired fertilization. ''Reproductive BioMedicine Online''. 2023. 46(1): 35–45. doi:10.1016/j.rbmo.2022.08.105. PMID 36379856.</ref> Бұл нәтижелер иономициннің AOA үшін ықтимал тиімділігін көрсеткенімен, әдістің ұзақ мерзімді қауіпсіздігі, эпигенетикалық әсерлері және қолдану көрсетілімдері әлі де ғылыми зерттеу тақырыбы болып табылады. Сондықтан оны көмекші репродуктивтік технологияларда қолдану зертханалық хаттама мен клиникалық жағдайға тәуелді арнайы тәсіл ретінде қарастырылады.<ref name="AOAreview" /> == Иономицин және A23187 == Иономицин мен кальцимицин (A23187) — жасушаішілік Ca²⁺ деңгейін басқару үшін кең қолданылатын карбоксилді ионофорлар. Дегенмен олардың химиялық құрылысы, металл иондарымен кешендерінің стехиометриясы, тасымал жылдамдығы және катиондық селективтілігі бірдей емес. Иономициннің Ca²⁺ кешені негізінен 1:1 стехиометриялы, ал A23187 Ca²⁺-пен белгілі жағдайларда 2:1 ионофор:катион кешенін түзе алады.<ref name="LiuHermann1978" /><ref name="Erdahl1996" /> Митохондриялық және модельдік мембраналық зерттеулерде иономициннің Ca²⁺ тасымалдау жылдамдығы кейбір жағдайларда A23187-ден жоғары болған. Сонымен қатар екі қосылыс та Ca²⁺-пен ғана шектелмейді. Сондықтан эксперимент нәтижесін түсіндірген кезде қолданылған ионофордың концентрациясы, ортадағы басқа металдар, pH және мембрананың құрамы ескерілуі қажет. == Химиялық синтезі == Иономициннің күрделі стереохимиялық құрылысы оны табиғи өнімдердің толық синтезі саласындағы маңызды нысандардың біріне айналдырды. Қосылыстың көптеген хиральді орталықтары, ұзын полипропионаттық тізбегі және екі тетрагидрофуран сақинасы стереоселективті синтездің күрделі міндеттерін туғызады. 1990 жылы бір-бірінен тәуелсіз екі толық синтез жарияланды. Стивен Ханессиан бастаған топ (+)-иономициннің толық синтезін сипаттады.<ref name="Hanessian1990">Hanessian S., Cooke N. G., DeHoff B., Sakito Y. The total synthesis of (+)-ionomycin. ''Journal of the American Chemical Society''. 1990. 112(13): 5276–5290. doi:10.1021/ja00169a041.</ref> Сол журнал санында Дэвид Эванс және әріптестері иономициннің тағы бір толық синтетикалық жолын жариялады.<ref name="Evans1990">Evans D. A., Dow R. L., Shih T. L., Takacs J. M., Zahler R. Total synthesis of the polyether antibiotic ionomycin. ''Journal of the American Chemical Society''. 1990. 112(13): 5290–5313. doi:10.1021/ja00169a042.</ref> Кейінгі синтетикалық жұмыстарда жаңа асимметриялық реакциялар, сақина түзу стратегиялары және фрагменттерді біріктіру әдістері қолданылып, иономицин мен оның кальций кешенін алудың балама жолдары әзірленді. Мұндай зерттеулер иономициннің өзін өндіруден бөлек, күрделі поликетидтер синтезінің жаңа әдістемелерін сынау үшін де маңызды болды. == Токсикологиясы және қауіпсіздігі == Иономицин физиологиялық Ca²⁺ гомеостазын айтарлықтай бұза алатын биологиялық белсенді зат болғандықтан, зертханада онымен жұмыс істегенде сақтық қажет. PubChem деректерінде иономицин үшін ауыз арқылы түскен кездегі жедел уыттылыққа қатысты GHS H302 — «жұтқан жағдайда зиянды» жіктемесі көрсетілген.<ref name="PubChem" /> 1978 жылғы алғашқы жануарлық тәжірибелерде иономициннің тышқандарға тері астына енгізілгендегі LD₅₀ шамасы 28 мг/кг деп хабарланған.<ref name="Liu1978" /> Бұл көрсеткіш тарихи эксперименттік дерек болып табылады және адам үшін қауіпсіз доза ретінде түсіндірілмеуі тиіс. Жасуша культураларында да иономицин концентрациясын мұқият таңдау қажет. Ca²⁺-тің шамадан тыс және ұзақ жоғарылауы: * кальций гомеостазының бұзылуына; * митохондриялық зақымдануға; * реактивті оттек түрлерінің артуына; * мембраналық функцияның өзгеруіне; * протеазалар мен эндонуклеазалардың белсендірілуіне; * апоптозға немесе басқа жасушалық өлім жолдарына әкелуі мүмкін. Иономициннің әсері концентрацияға және уақытқа қатты тәуелді болғандықтан, тәжірибелер арасында қолданылатын дозаларды тікелей салыстыру әрдайым дұрыс бола бермейді. == Ғылыми маңызы == Иономициннің маңызы оның бастапқы антибиотиктік белсенділігінен гөрі жасушалық кальций сигнализациясын эксперименттік басқару мүмкіндігіне байланысты. Ca²⁺ барлық дерлік эукариот жасушаларында әмбебап екінші реттік хабаршы болғандықтан, иономицин: * жасушаішілік сигнал беруді; * иммундық жауапты; * нейрондық және бұлшықеттік функцияларды; * гормондар мен медиаторлардың секрециясын; * ген экспрессиясын; * жасушалық циклді; * апоптозды; * сперматозоид пен ооцит физиологиясын зерттеуге арналған маңызды құралдардың біріне айналды. Сонымен бірге кейінгі зерттеулер иономицинді қарапайым «Ca²⁺-ке ғана селективті тасымалдаушы» ретінде қарастырудың жеткіліксіз екенін көрсетті. Оның катиондық селективтілігі тәжірибелік жүйеге тәуелді және кейбір ауыр металл иондарына, әсіресе Pb²⁺-ке өте жоғары болуы мүмкін.<ref name="Erdahl2000" /> Бұл ерекшелік бір жағынан иономициннің зерттеу мүмкіндіктерін кеңейтсе, екінші жағынан кальцийге бағытталған тәжірибелердің нәтижесін интерпретациялау кезінде қосымша сақтықты талап етеді. == Қараңыз == * [[Ионофор]] * [[Кальцимицин]] * [[Кальций]] * [[Екінші реттік хабаршы]] * [[Эндоплазмалық тор]] * [[Апоптоз]] * [[Ағындық цитометрия]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Ionomycin}} [[Санат:Ионофорлар]] [[Санат:Антибиотиктер]] [[Санат:Полиэфирлер]] [[Санат:Карбон қышқылдары]] [[Санат:Кальций]] br61yyx5gpze5q3vfxpeiwyi603fgl1 0 785498 3645972 3645149 2026-08-23T19:48:59Z Kasymov 10777 «[[Санат:Исландия|Исландия]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Исландия экономикасы|Исландия экономикасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645972 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Исланд кронасы |Шынайы атауы = íslensk króna |Тіл коды = is |Сурет = Iceland 500 Kronur banknote of 1928.jpg |Сурет атауы = 1928 жылғы 500 крона банкноты |ISO = ISK |ISO сандық = 352 |Ел = [[Исландия]] |Белгісі = kr |Бөлшек бірлігі = эйрир (тарихи) |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 1, 5, 10, 50 және 100 крона |Банкноталар = 500, 1000, 2000, 5000 және 10 000 крона |Енгізілген = 1918 |Орталық банк = [[Исландия Орталық банкі|Seðlabanki Íslands]] }} '''Исланд кронасы''' ({{lang-is|íslensk króna}}; жекеше түрі — ''króna'', көпше түрі — ''krónur''; [[ISO 4217]] коды — '''ISK''', сандық коды — '''352'''; белгісі — '''kr''') — [[Исландия]]ның ұлттық ақша бірлігі. Тарихи түрде бір крона 100 '''эйрирге''' ({{lang-is|eyrir}}, көпше түрі — ''aurar'') бөлінді, алайда эйрирмен белгіленген соңғы монеталар 2003 жылғы 1 қазанда айналымнан шығарылды.<ref name="aurarwithdrawal">[https://cb.is/news-and-publications/article/2003-08-15-Withdrawal-of-coin-denominated-in-aurar Central Bank of Iceland. ''Withdrawal of coin denominated in aurar'', 15.08.2003.]</ref> Қазіргі исланд кронасы тарихи жағынан [[Дат кронасы|дат кронасынан]] тарайды. Исландия 1918 жылға дейін Данияның ақша аймағына кірді. 1918 жылғы Дания—Исландия одағы туралы акті қабылданғаннан кейін Исландия өз валюта саясатын жүргізу құқығын алып, '''исланд кронасы дат кронасына 1:1 қатынасында жеке валюта ретінде енгізілді'''.<ref name="denmarkhistory">[https://www.nationalbanken.dk/media/14xdu45n/nationalbanken-1818-2018-webappendix-en.pdf Danmarks Nationalbank. ''Nationalbanken 1818–2018. Web appendix''.]</ref> 1922 жылы исланд кронасының дат кронасымен паритеті тоқтап, оның бағамы дербес қалыптаса бастады. Исландия Орталық банкі бұл кезеңді кронаның іс жүзінде дербес валюта ретінде өмір сүре бастаған уақыты деп сипаттайды.<ref name="monetaryhistory">[https://cb.is/uploads/files/MB043.pdf Central Bank of Iceland. ''Monetary Bulletin 2004/3''. Исландияның валюта бағамы тарихына арналған бөлім.]</ref> 1981 жылдың басында жоғары инфляция жағдайында ақша реформасы жүргізіліп '''1 жаңа крона = 100 ескі крона''' қатынасы бойынша деноминация жасалды.<ref name="redenomination">[https://cb.is/news-and-publications/article/2006-05-31-Withdrawal-of-banknotes-from-circulation- Central Bank of Iceland. ''Withdrawal of banknotes from circulation'', 31.05.2006.]</ref> 2001 жылғы 28 наурыздан бастап Исландия өзгермелі валюта бағамы мен инфляциялық таргеттеу режимін қолданады. Орталық банктің инфляциялық нысанасы тұтыну бағалары индексі бойынша жылына '''2,5%'''.<ref name="inflationtarget">[https://cb.is/monetary-policy/inflation-target/ Central Bank of Iceland. ''Inflation target''.]</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша Исландияда '''500, 1000, 2000, 5000 және 10 000 крондық банкноттар''' мен '''1, 5, 10, 50 және 100 крондық монеталар''' заңды төлем құралы болып табылады.<ref name="banknotescoins">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/ Central Bank of Iceland. ''Banknotes and coin''.]</ref> == Атауы және белгіленуі == Исланд тіліндегі ''króna'' сөзі «тәж» деген мағынаны білдіреді және даттың ''krone'', норвегтің ''krone'', шведтің ''krona'' атауларымен төркіндес. Көпше түрде валюта атауы '''krónur''' болып өзгереді. Мысалы: * ''ein króna'' — бір крона; * ''fimm krónur'' — бес крона; * ''hundrað krónur'' — жүз крона. Халықаралық валюта коды — '''ISK''', сандық коды — '''352'''. {| class="wikitable" |+ Исланд кронасының халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Исланд тіліндегі атауы | ''íslensk króna'' |- | Қазақша атауы | '''Исланд кронасы''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''ISK''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''352''' |- | Белгісі | '''kr''' |- | Тарихи бөлшек бірлігі | '''эйрир (eyrir), 1/100 крона''' |} Қазақстан Республикасының кедендік мақсаттағы валюталар сыныптағышында '''352 — ISK — Исланд кронасы — Исландия''' түрінде көрсетілген.<ref name="kzclassifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V980000510_ «Кеден мақсатында пайдаланылатын сыныптағыштар туралы» // Қазақстан Республикасының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі.]</ref> == Тарихы == === Дат ақша жүйесінің кезеңі === Исландия бірнеше ғасыр бойы Дания мемлекетімен саяси және экономикалық байланыста болғандықтан, аралда дат ақша жүйесі қолданылды. 1873 жылы Дания мен Швеция Скандинавия валюта одағын құрғаннан кейін Данияда ригсдалердің орнына крона енгізілді. 1874 жылдан бастап бұл жүйе Исландияға да тарады. Осы кезеңде Исландия формалды түрде дербес валюта аймағы болған жоқ. Данияның ақшасы негізгі төлем құралы болып қала берді, алайда аралға арналған ерекше банкноттар да шығарылды.<ref name="denmarkhistory" /> === Исландияның алғашқы банкноттары === XIX ғасырдың соңында Исландияда жергілікті қаржы институттары қалыптаса бастады. 1886 жылы құрылған '''Landsbanki Íslands''' банкноттар шығару құқығына ие болды. Кейін 1904 жылы құрылған ''Íslandsbanki'' де банкнот эмиссиясына қатысты. 1927 жылы Landsbanki Íslands қайта ұйымдастырылып, Исландияда банкнот шығарудың айрықша құқығына ие болды. Осы кезеңнен бастап ол орталық банктің бірқатар қызметтерін атқарды.<ref name="centralbankhistory">[https://cb.is/knowledge-bank/history-premises-and-collections/ Central Bank of Iceland. ''History, premises and collections''.]</ref> [[File:5 krónur banknote (obverse side) from 1928.png|thumb|300px|1928 жылғы 5 крона банкнотының аверсі]] [[File:5 krónur banknote (reverse side) from 1928.png|thumb|300px|1928 жылғы 5 крона банкнотының реверсі]] 1928 жылғы банкнот сериясы Исландияның ақша тарихындағы белгілі тарихи сериялардың бірі болды. Оның ақша белгілерінде Исландия тарихы, табиғаты және ұлттық қозғалыс қайраткерлері бейнеленді. [[File:Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|thumb|300px|1928 жылғы 10 крона банкноты]] === 1918 жылы дербес валютаның қалыптасуы === 1918 жылғы '''Дания—Исландия одағы туралы акт''' бойынша Исландия егемен мемлекет мәртебесіне ие болып, Даниямен жеке монарх арқылы байланысқан корольдікке айналды. Сол жылы '''исланд кронасы жеке валюта ретінде''' құрылып: '''1 ISK = 1 DKK''' паритеті белгіленді.<ref name="denmarkhistory" /> Алғашқы жылдары жаңа ақша бірлігі дат кронасымен бірдей құнды сақтады. Алайда 1922 жылдың көктемінде бұл паритет бұзылып, исланд кронасы дат кронасына қатысты шамамен төрттен бір бөлікке арзандады. Осы кезден бастап Исландия дербес валюта бағамы саясатын жүргізе бастады.<ref name="denmarkhistory" /><ref name="monetaryhistory" /> === Фунт стерлингке байланыстырылуы === 1922–1925 жылдары крона өзгермелі бағамда болды. 1925 жылы Исландия кронасын [[Фунт стерлинг|британ фунтына]] байланыстырып: '''1 GBP = 22,15 ISK''' бағамын белгіледі.<ref name="denmarkhistory" /> Бұл режим 1939 жылдың көктеміне дейін сақталды. 1939 жылы крона шамамен 18–20%-ға девальвацияланды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін валюта АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="monetaryhistory" /> === Республика жарияланғаннан кейін === 1944 жылғы 17 маусымда Исландия республика болып жарияланып, Даниямен монархиялық байланыс толық үзілді. Соғыстан кейінгі кезеңде крона бағамы бірнеше рет өзгертілді. Экономикада балық экспортының аса үлкен рөлі, сыртқы саудадағы ауытқулар және инфляция валюта саясатына тұрақты әсер етті. Крона ұзақ уақыт бойы тіркелген немесе басқарылатын валюта бағамы жүйелерінің әртүрлі түрлерінде болды.<ref name="monetaryhistory" /> == Исландия Орталық банкінің құрылуы == '''[[Исландия Орталық банкі|Seðlabanki Íslands]]''' 1961 жылы арнайы заңмен құрылды.<ref name="centralbankhistory" /> Оған банкноттарды шығарудың айрықша құқығы берілді. 1967 жылы монета шығару құқығы да мемлекеттік қазынадан Орталық банкке берілді.<ref name="banknotescoins" /> Осылайша, 1967 жылдан бері Исландияның банкноттары мен монеталарын шығаруға жауапты бірыңғай эмиссиялық орган — Seðlabanki Íslands. == 1970–1980-жылдардағы инфляция == 1970-жылдары Исландия өте жоғары инфляция кезеңіне кірді. Орталық банктің тарихи талдауы бойынша, 1974–1983 жылдары крона ресми түрде басқарылатын режимде болғанымен, инфляцияның жоғары болуына байланысты іс жүзінде еркін өзгермелі валютаға ұқсас қозғалды.<ref name="monetaryhistory" /> Валюта бірнеше рет девальвацияланып, номиналдық ақша сомалары тез өсті. Осы жағдай ақша бірлігін деноминациялауды қажет етті. == 1981 жылғы ақша реформасы == 1981 жылдың басында Исландия ақша реформасын жүргізді. Айырбастау қатынасы: :'''1 жаңа крона = 100 ескі крона''' болды.<ref name="redenomination" /> Ескі ақшаның барлық номиналдары жаңа құнының жүзден бірі бойынша айырбасталды. Реформа барысында жаңа банкноттар мен монеталар айналымға шығарылды. Бастапқы жаңа банкноттар қатарында: * 10 крона; * 50 крона; * 100 крона; * 500 крона болды. Кейін инфляция мен сатып алу қабілетінің өзгеруіне байланысты 10, 50 және 100 крондық банкноттардың орнына монеталар енгізілді.<ref name="redenomination" /> 10 крондық банкноттарды жаңа айналымға шығару 1984 жылы, 50 крондықтарды 1987 жылы, ал 100 крондықтарды 1995 жылы тоқтатылды. Олар 2007 жылғы 1 маусымнан кейін сауда операцияларында жарамсыз болды.<ref name="withdrawnnotes">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/withdrawal-of-banknotes/ Central Bank of Iceland. ''Withdrawal of banknotes''.]</ref> == Валюта бағамының саясаты == Исландия ХХ ғасыр бойы валюта бағамының көптеген режимдерін қолданды. {| class="wikitable" |+ Исланд кронасының негізгі валюта режимдері ! Кезең ! Негізгі режим |- | 1918–1922 | Дат кронасымен 1:1 паритет |- | 1922–1925 | Өзгермелі бағам |- | 1925–1939 | Фунт стерлингке байланыстырылған бағам |- | 1939–1973 | Негізінен АҚШ долларына негізделген тіркелген бағам |- | 1974–1983 | Жоғары инфляция жағдайындағы іс жүзіндегі өте икемді бағам |- | 1980-жылдардың соңы – 2001 | Валюта бағамын тұрақтандыруға бағытталған басқарылатын режим |- | 2001 жылдан | '''Өзгермелі бағам және инфляциялық таргеттеу''' |} <ref name="monetaryhistory" /> 1989 жылғы желтоқсанда крона салыстырмалы түрде шынайы деңгейде бекітіліп, инфляцияны төмендетуде валюта бағамының тұрақтылығы маңызды құралға айналды. 1990-жылдардың ортасында капитал қозғалысы еркіндеген сайын тіркелген бағам саясатын жүргізу қиындай түсті. 1990-жылдардың соңында бағам дәлізі біртіндеп кеңейтіліп, 2001 жылғы наурызда бұл режим тоқтатылды.<ref name="monetaryhistory" /> == Инфляциялық таргеттеу == 2001 жылғы '''27 наурызда''' Исландия Үкіметі мен Орталық банк ақша-несие саясатының жаңа жүйесін жариялады. Ол 28 наурыздан бастап күшіне енді.<ref name="inflationtarget" /> Бұрынғы валюта бағамының ауытқу дәлізі жойылып, крона өзгермелі бағамға жіберілді. Негізгі инфляциялық нысана: :'''жылдық ТБИ инфляциясы — 2,5%''' болып белгіленді. Егер инфляция нысанадан '''1,5 пайыздық тармақтан''' артық ауытқыса, Орталық банк Үкіметке: * ауытқудың себептерін; * қолданылатын шараларды; * инфляцияны нысанаға қайтарудың болжамды мерзімін түсіндіретін ашық есеп ұсынуға міндетті.<ref name="inflationtarget" /> 2026 жылғы жағдай бойынша 2,5%-дық инфляциялық нысана өзгермеген. == Қазіргі валюта бағамы == Исланд кронасы еркін өзгермелі валюта болып табылады. Оның нарықтық бағамы Исландияның ішкі банкаралық валюта нарығындағы сұраныс пен ұсыныс негізінде қалыптасады.<ref name="officialrate">[https://cb.is/statistics/official-exchange-rate/ Central Bank of Iceland. ''Official exchange rate''.]</ref> Seðlabanki Íslands әр жұмыс күні негізгі шетел валюталарына қатысты ресми анықтамалық бағам жариялайды. Бұл бағам тікелей сауда бағамы емес; ол заңнамада көзделген анықтамалық мақсаттар үшін пайдаланылады.<ref name="officialrate" /> Крона бағамына: * Исландия мен шетелдегі пайыздық мөлшерлемелер; * инфляция; * туризмнен түсетін валюталық кіріс; * балық және теңіз өнімдерінің экспорты; * алюминий өнеркәсібі; * халықаралық капитал қозғалысы; * инвесторлардың тәуекелге көзқарасы; * сыртқы сауда мен ағымдағы шот балансы әсер етеді. == 2008 жылғы қаржы және валюта дағдарысы == Исланд кронасы тарихындағы ең ауыр кезеңдердің бірі — '''2008 жылғы Исландия қаржы дағдарысы'''. 2000-жылдары Исландияның коммерциялық банктері халықаралық қаржы нарықтарынан ірі көлемде қарыз алып, олардың активтері ел экономикасының көлемімен салыстырғанда өте үлкен деңгейге жетті. 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысы кезінде сыртқы қаржыландыру тоқтап, Исландияның үш ірі коммерциялық банкі құлады. Орталық банктің бағалауынша, 2008 жылдың басынан қазан айының соңына дейін крона бағамы '''50%-дан астам төмендеді'''.<ref name="crisis">[https://cb.is/uploads/files/mb102_1.pdf Central Bank of Iceland. ''Capital controls and their role in the economic recovery''.]</ref> Кронаның құлдырауы: * шетел валютасымен берілген қарыздардың ауыртпалығын арттырды; * импортты қымбаттатты; * инфляцияны күрт көтерді; * үй шаруашылықтары мен кәсіпорындардың балансына соққы берді. 2008 жылдың соңында инфляция 20%-ға жуықтады.<ref name="crisis" /> Үш негізгі банктің үлесіне Исландияның банк жүйесінің шамамен '''85%-ы''' келген.<ref name="crisisbanks">[https://cb.is/media/frettir/frett_11_12_2008.pdf Central Bank of Iceland. ''The financial crisis in Iceland'', 11.12.2008.]</ref> == Капитал қозғалысына шектеулер == Кронаның одан әрі құлдырауын және капиталдың жаппай сыртқа шығуын болдырмау мақсатында 2008 жылғы қарашада капитал қозғалысына уақытша шектеулер енгізілді. Шектеулердің мақсаты: * валюта нарығын тұрақтандыру; * шетелге күрт капитал ағымын тоқтату; * қаржы жүйесін қайта құруға уақыт беру; * үй шаруашылықтары мен компанияларға борыштарын қайта құрылымдауға мүмкіндік жасау болды.<ref name="crisis" /> Экономика тұрақтанғаннан кейін шектеулер кезең-кезеңімен жеңілдетілді. 2017 жылғы '''14 наурызда''' үй шаруашылықтары мен кәсіпорындарға қатысты қалған шектеулердің басым бөлігі алынып тасталды.<ref name="controlsremoved">[https://cb.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=9afff970-9aed-11e8-9100-005056bc3d8f Central Bank of Iceland. ''Government of Iceland — Annual credit analysis'', капитал шектеулерінің алынуы туралы бөлім.]</ref> Осылайша 2008 жылғы дағдарыстан кейінгі төтенше валюталық режим біртіндеп аяқталды. == Қазіргі банкноттар == 2026 жылғы жағдай бойынша бес номинал заңды төлем құралы болып табылады: :'''500, 1000, 2000, 5000 және 10 000 крона''.<ref name="validnotes">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/ Central Bank of Iceland. ''Valid banknotes in circulation''.]</ref> Қазіргі серияның көркемдік дизайнын негізінен '''Кристин Төркельсдоуттир''' (Kristín Þorkelsdóttir) мен '''Стивен А. Фэрбэрн''' (Stephen A. Fairbairn) әзірледі.<ref name="banknotescoins" /> {| class="wikitable sortable" |+ 2026 жылы жарамды Исландия банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі негізгі тұлға ! Негізгі түсі ! Өлшемі ! Алғаш айналымға енгізілген |- | '''500 крона''' | Йоун Сигурдссон (Jón Sigurðsson) | қызыл | 145 × 70 мм | 1981 |- | '''1000 крона''' | Бриньоульвюр Свейнссон (Brynjólfur Sveinsson) | күлгін | 150 × 70 мм | 1984 |- | '''2000 крона''' | Йоуханнес С. Кьярваль (Jóhannes S. Kjarval) | қоңыр-сары / көк-күлгін | 150 × 70 мм | 1995 |- | '''5000 крона''' | Рагнхейдюр Йоунсдоуттир (Ragnheiður Jónsdóttir) | көк | 155 × 70 мм | 1986 |- | '''10 000 крона''' | Йоунас Хадльгримссон (Jónas Hallgrímsson) | көк | 162 × 70 мм | 2013 |} <ref name="note500">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/five-hundred-kr-banknote/ Central Bank of Iceland. ''Five hundred kr. banknote''.]</ref> <ref name="note1000">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/one-thousand-kr-banknote/ Central Bank of Iceland. ''One thousand kr. banknote''.]</ref> <ref name="note2000">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/two-thousand-kr-banknote/ Central Bank of Iceland. ''Two thousand kr. banknote''.]</ref> <ref name="note5000">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/five-thousand-kr-banknote/ Central Bank of Iceland. ''Five thousand kr. banknote''.]</ref> <ref name="note10000">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/ten-thousand-kr-banknote/ Central Bank of Iceland. ''Ten thousand kr. banknote''.]</ref> === 500 крона === 500 крондық банкнота 1981 жылы айналымға енгізілді. Қорғанышы жетілдірілген нұсқасы 2005 жылғы қазанда шығарылды.<ref name="note500" /> Аверсінде Исландияның тәуелсіздік қозғалысының жетекшісі '''Йоун Сигурдссон''' (Jón Sigurðsson, 1811–1879) бейнеленген. Реверсінде Йоун Сигурдссон жазу үстелінде жұмыс істеп отырған күйінде көрсетілген. Композицияда оның жеке заттары мен Исландия парламенті оның дәуірінде жиналған Рейкьявик гимназиясының ғимараты да бейнеленген.<ref name="note500" /> Көру қабілеті нашар адамдарға арналған белгі — аверсіндегі бір бедерлі тік сызық. === 1000 крона === 1000 крондық банкнота 1984 жылы шығарылды, ал қорғанышы жаңартылған нұсқасы 2004 жылғы қарашада айналымға енгізілді.<ref name="note1000" /> Аверсінде XVII ғасырдағы Скаульхольт епископы '''Бриньоульвюр Свейнссон''' (Brynjólfur Sveinsson, 1605–1675) бейнеленген. Реверсінде 1650–1802 жылдары тұрған Бриньоульвюр шіркеуі және оның сәулеттік қимасы көрсетілген. Көру қабілеті төмен адамдар үшін екі бедерлі тік сызық қолданылған.<ref name="note1000" /> === 2000 крона === 2000 крондық банкнота 1995 жылы айналымға енгізілді.<ref name="note2000" /> Аверсінде белгілі исланд суретшісі '''Йоуханнес С. Кьярваль''' (Jóhannes S. Kjarval, 1885–1972) бейнеленген. Фонда оның ''Outside and Inside'' туындысының стилизацияланған бөлігі пайдаланылған. Реверсінде Кьярвальдың ''Yearning for Flight'' картинасы мен ''Woman and Flowers'' суреті орналастырылған.<ref name="note2000" /> Көзі нашар көретін адамдарға арналған белгі ретінде бедерлі ашық үшбұрыш қолданылады. === 2000 крон банкнотының ерекше мәртебесі === 2000 крондық банкнота '''2026 жылы толық заңды төлем құралы болып қала береді'''. Алайда Seðlabanki Íslands оны жаңа айналымға шығаруды әлдеқашан тоқтатқан.<ref name="twothousandphaseout">[https://cb.is/knowledge-bank/educational-material/article/is-it-possible-to-buy-foreign-currency-at-the-central-bank-what-about-old-foreign-banknotes Central Bank of Iceland. ''The two thousand krona note is still valid but is being phased out''.]</ref> Сондықтан бұл номинал: * жарамды; * саудада қолданылуы мүмкін; * бірақ Орталық банк оны айналымға қайта шығармайды; * қалған банкноттардың саны біртіндеп азайып келеді. 2026 жылғы шілденің соңында 2000 крондық банкноттардың үлесі барлық банкноттардың құнының небәрі '''0,32%-ын''' құрады.<ref name="cashcirculation">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/notes-and-coin-in-circulation/ Central Bank of Iceland. ''Notes and coin in circulation'', July 2026.]</ref> === 5000 крона === 5000 крондық банкнота 1986 жылы шығарылды. Қорғанышы жаңартылған нұсқасы 2003 жылғы қарашада айналымға енгізілді.<ref name="note5000" /> Аверсінде XVII ғасырдағы кесте өнерінің шебері '''Рагнхейдюр Йоунсдоуттир''' (Ragnheiður Jónsdóttir, 1646–1715), оның жұбайы — Хоулар епископы Гисли Торлакссон және епископтың бұрынғы екі әйелі бейнеленген. Реверсінде Рагнхейдюрдің екі қызға кесте тігуді үйретіп отырған көрінісі берілген. Ою-өрнектер Исландия Ұлттық музейінде сақталған Laufáskirkja шіркеуінің алтарь матасынан алынған.<ref name="note5000" /> === 10 000 крона === 10 000 крона — қазіргі Исландиядағы ең жоғары банкнот номиналы. Ол 2013 жылы айналымға енгізілді.<ref name="note10000" /> Аверсінде ақын, ғалым, эссеист және табиғат зерттеушісі '''Йоунас Хадльгримссон''' (Jónas Hallgrímsson) бейнеленген. Фонда Хауафьядль және Хрёйндранги таулары көрінеді. Реверсте Йоунас Хадльгримссонның Скидльбрейдюр тауына салған қарындаш суреті пайдаланылған.<ref name="note10000" /> 10 000 крон банкнотында кең, терезелі '''Optiks''' қорғаныш жібі қолданылады. Онда гүл бейнесі мен ''10000 KRÓNUR'' жазуы көрінеді. == Банкноттардың қорғаныш жүйесі == Қазіргі банкноттардың барлығында Исландия тәуелсіздігі қозғалысының жетекшісі '''Йоун Сигурдссонның''' портреті түріндегі сутаңба бар.<ref name="banknotescoins" /> Банкноттардың қорғаныш элементтеріне: * мақта талшығынан жасалған арнайы қағаз; * сутаңба; * металдандырылған қорғаныш жіптері; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін жарықта көрінетін элементтер; * арнайы фольга; * сериялық нөмірлер; * көзі нашар көретін адамдарға арналған бедерлі таңбалар жатады. 10 000 крон банкнотында бұларға қоса кең оптикалық терезелі қорғаныш жібі қолданылады.<ref name="note10000" /> == Монеталар == 2026 жылғы жағдай бойынша Исландияда: :'''1, 5, 10, 50 және 100 крона''' монеталары заңды төлем құралы.<ref name="validcoins">[https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-coins-in-circulation/ Central Bank of Iceland. ''Valid coins in circulation''.]</ref> Қазіргі монеталардың дизайнын '''Трёстюр Магнуссон''' (Þröstur Magnússon) әзірлеген.<ref name="banknotescoins" /> Монеталардың ортақ көркемдік ерекшелігі — Исландия табиғатының екі негізгі символдық тобы: * Исландияның мифологиялық '''төрт қорғаушы рухы''' (''landvættir''); * ел экономикасы мен табиғатында маңызды орын алатын '''теңіз жануарлары'''. {| class="wikitable sortable" |+ Қазіргі Исландия монеталары ! Номиналы ! Диаметрі ! Қазіргі салмағы ! Қазіргі материалы ! Реверсіндегі бейне ! Алғаш енгізілген |- | '''1 крона''' | 21,5 мм | 4,0 г | никельмен қапталған болат | нәлім | 1981 |- | '''5 крона''' | 24,5 мм | 5,6 г | никельмен қапталған болат | екі дельфин | 1981 |- | '''10 крона''' | 27,5 мм | 6,9 г | никельмен қапталған болат | төрт мойва | 1984 |- | '''50 крона''' | 23,0 мм | 8,25 г | никельді жез | жағалау шаяны | 1987 |- | '''100 крона''' | 25,5 мм | 8,5 г | никельді жез | пинагор балығы | 1995 |} <ref name="validcoins" /> === 1 крона === 1 крона монетасы 1981 жылы шығарылды. Аверсінде Исландияның төрт мифологиялық қорғаушы рухының бірі — '''алып''' бейнеленген. Реверсінде '''нәлім''' (''Gadus morhua'') бейнесі бар.<ref name="validcoins" /> Алғашқы монеталар мыс-никель қорытпасынан жасалды және салмағы 4,5 г болды. 1989 жылдан бастап никельмен қапталған болат қолданылып, салмағы 4,0 грамға дейін азайтылды. === 5 крона === 5 крона 1981 жылы айналымға шықты. Аверсінде Исландияның төрт қорғаушы рухы, ал реверсінде екі '''кәдімгі дельфин''' (''Delphinus delphis'') бейнеленген.<ref name="validcoins" /> Алғашқы мыс-никель нұсқасының салмағы 6,5 г болды. 1996 жылдан бері никельмен қапталған болаттан жасалған 5,6 грамдық нұсқа шығарылады. === 10 крона === 10 крона монетасы 1984 жылы енгізілді. Аверсінде төрт қорғаушы рухтың стилизацияланған композициясы, ал реверсте төрт '''мойва''' (''Mallotus villosus'') бейнеленген.<ref name="validcoins" /> 1996 жылдан бастап монета мыс-никельдің орнына никельмен қапталған болаттан соғылады. === 50 крона === 50 крона монетасы 1987 жылы айналымға енгізілді. Ол никельді жезден жасалған. Реверсінде '''жағалау шаяны''' (''Carcinus maenas'') бейнеленген.<ref name="validcoins" /> === 100 крона === 100 крона монетасы 1995 жылы шығарылды. Аверсінде Исландияның төрт қорғаушы рухы көрсетілген. Реверсіндегі бейне — '''пинагор''' (''Cyclopterus lumpus'').<ref name="validcoins" /> 100 крон қазіргі айналымдағы ең жоғары монета номиналы болып табылады. == Төрт қорғаушы рух == Қазіргі монеталардағы көркемдік жүйенің негізгі элементтерінің бірі — Исландияның төрт мифологиялық қорғаушы рухы. Олар Исландияның мемлекеттік елтаңбасында да бейнеленген және ортағасырлық ''[[Жер шеңбері]]'' (''Heimskringla'') шығармасындағы аңызбен байланысты. Төрт рух: * айдаһар; * жыртқыш құс; * бұқа; * алып түрінде сипатталады. 1 кронада олардың ішінен алып жеке бейнеленсе, 5, 10, 50 және 100 кронада төрт қорғаушының стилизацияланған композициясы қолданылады.<ref name="validcoins" /> == Эйрирдің айналымнан алынуы == Тарихи түрде: :'''1 крона = 100 эйрир'''. Эйрирдің көпше түрі — '''аурар''' (''aurar''). 1981 жылғы реформа кезінде 5, 10 және 50 аурар монеталары шығарылған. Алайда олардың сатып алу қабілетінің төмендеуіне байланысты барлық аурар монеталарын айналымнан алу туралы шешім қабылданды. 2003 жылғы '''1 қазаннан''' бастап: * 5 аурар; * 10 аурар; * 50 аурар монеталары заңды төлем құралы болудан қалды.<ref name="aurarwithdrawal" /> Осы күннен кейін Исландиядағы қолма-қол төлемдердің қорытынды сомасы бүтін кронаға дөңгелектелетін болды. 50 аурардан аз қалдық төмен қарай, 50 аурар және одан көп қалдық жоғары қарай дөңгелектелді. Эйрир тарихи және есептік ұғым ретінде кездескенімен, физикалық ақша бірлігі ретінде қазіргі айналымда қолданылмайды. == 2026 жылғы қолма-қол ақша айналымы == Исландия Орталық банкінің деректері бойынша, 2026 жылғы шілденің соңында айналымдағы банкноттар мен монеталардың жалпы номиналдық құны: :'''69 168 334 000 крона''' болған.<ref name="cashcirculation" /> === Банкноттар === {| class="wikitable sortable" |+ 2026 жылғы шілденің соңындағы банкноттар айналымы ! Номиналы ! Айналымдағы жалпы құны ! Барлық банкноттар құнындағы үлесі |- | '''10 000 крона''' | 39 775 020 000 ISK | '''61,80%''' |- | '''5000 крона''' | 14 783 860 000 ISK | '''23,17%''' |- | '''2000 крона''' | 205 605 000 ISK | '''0,32%''' |- | '''1000 крона''' | 7 537 191 500 ISK | '''11,66%''' |- | '''500 крона''' | 1 976 501 500 ISK | '''3,05%''' |- | '''Барлығы''' | '''64 278 178 000 ISK''' | '''100%''' |} <ref name="cashcirculation" /> Айналымдағы банкноттар құнының шамамен '''85%-ы''' 5000 және 10 000 крон номиналдарына тиесілі. 10 000 крон банкноты жалғыз өзі банкноттардың жалпы құнының 61,8%-ын құрады. === Монеталар === {| class="wikitable sortable" |+ 2026 жылғы шілденің соңындағы монеталар айналымы ! Номиналы ! Айналымдағы жалпы құны ! Барлық монеталар құнындағы үлесі |- | '''100 крона''' | 3 185 000 000 ISK | '''65,13%''' |- | '''50 крона''' | 809 640 000 ISK | 16,56% |- | '''10 крона''' | 638 480 000 ISK | 13,06% |- | '''5 крона''' | 134 619 000 ISK | 2,76% |- | '''1 крона''' | 122 417 000 ISK | 2,50% |- | '''Барлығы''' | '''4 890 156 000 ISK''' | '''100%''' |} <ref name="cashcirculation" /> == Қолма-қол және электрондық төлемдер == Исландияда карталар мен басқа электрондық төлемдер өте кең таралған. Исландия Орталық банкі қолма-қол ақшаның күнделікті саудадағы үлесі тарихи кезеңдермен және көптеген басқа елдермен салыстырғанда төмен екенін атап өтеді.<ref name="cashfuture">[https://cb.is/knowledge-bank/educational-material/article/the-present-and-the-future-are-banknotes-phasing-out Central Bank of Iceland. ''The present and the future: Are banknotes phasing out?''.]</ref> Көптеген тұрғындар: * дебеттік және кредиттік карталарды; * смартфондағы төлем қосымшаларын; * смарт-сағат арқылы төлемді; * онлайн-банкингті пайдаланады. Соған қарамастан, Орталық банк қолма-қол ақшаны толық артық деп есептемейді. Электр қуаты немесе электрондық төлем жүйелері істен шыққан жағдайда азық-түлік пен дәрі-дәрмек сияқты аса қажетті тауарларды сатып алу үшін қолма-қол ақша резервтік құрал ретінде маңызды болуы мүмкін.<ref name="cashfuture" /> == Орталық банктің цифрлық валютасы == Seðlabanki Íslands басқа орталық банктер сияқты '''орталық банктің цифрлық валютасы''' (CBDC) тұжырымдамасын зерттеп келеді. Мұндай ақша шығарылған жағдайда ол: * орталық банк міндеттемесі; * қолма-қол ақшаның электрондық баламасы; * жеке криптовалютадан ерекшеленетін мемлекеттік ақша болар еді. 2026 жылғы жағдай бойынша Исландия Орталық банкі '''цифрлық кронаны енгізу туралы шешім қабылдаған жоқ'''.<ref name="cashfuture" /> Банк шетелдегі жобаларды қадағалап, болашақта CBDC енгізудің ықтимал артықшылықтары мен кемшіліктерін бағалауды жалғастыруда. == TIPS жүйесіне қосылу == 2026 жылғы '''24 маусымда''' Исландия Орталық банкі Еуропалық орталық банкпен Исландияның [[TARGET Instant Payment Settlement|TIPS]] жедел төлемдер жүйесіне қосылуы туралы келісімге қол қойды.<ref name="tips">[https://cb.is/news-and-publications/article/?documentId=f3383eab-8411-4ded-936e-7bdad1b8c843 Central Bank of Iceland. ''Iceland joins Eurosystem’s TIPS for instant payments'', 24.06.2026.]</ref> Жоспар бойынша '''2028 жылдан''' бастап исланд кронасындағы банкаралық төлемдер TIPS инфрақұрылымы арқылы орталық банк ақшасымен бірден есеп айырыса алады. Исланд кронасы TIPS жүйесіндегі бесінші валюта болады. Жүйеде: * еуро; * швед кронасы; * дат кронасы; * 2028 жылдан норвег кронасы; * 2028 жылдан исланд кронасы қолданылады.<ref name="tips" /> TIPS тәулік бойы және жыл бойы жедел төлемдерді өңдеуге мүмкіндік береді. Орталық банк бұл қадам Исландия төлем жүйесінің: * қауіпсіздігін; * сенімділігін; * операциялық тұрақтылығын; * халықаралық стандарттармен үйлесімділігін арттырады деп күтеді.<ref name="tips" /> == Қазақстан дереккөздерінде == Қазақстанның ресми құжаттары мен қазақ тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдарында валюта атауы '''«исланд кронасы»''' түрінде қолданылады. === Ресми сыныптағыш === Қазақстан Республикасының валюталар сыныптағышында: {| class="wikitable" |+ Қазақстанның ресми сыныптағышындағы исланд кронасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Сандық код | '''352''' |- | Әріптік код | '''ISK''' |- | Қазақша атауы | '''Исланд кронасы''' |- | Мемлекет | '''Исландия''' |} деп көрсетілген.<ref name="kzclassifier" /> Осылайша Қазақша Википедиядағы мақала атауы үшін '''«Исланд кронасы»''' нұсқасының ресми қазақстандық терминологиялық негізі бар. === Kazinform материалдарында === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің Исландияға арналған қазақ тіліндегі анықтамалық материалында: :'''«Ұлттық ақша бірлігі — исланд кронасы»''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform">[https://kaz.inform.kz/news/17-mausym-kazakparat-kuntizbesi-atauly-kunder-okigalar-esimder_a2472753/ ҚазАқпарат. «17 маусым. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ: АТАУЛЫ КҮНДЕР, ОҚИҒАЛАР, ЕСІМДЕР», 17.06.2012.]</ref> Агенттік бұл атауды кейінгі анықтамалық материалдарында да қолданған.<ref name="kazinformlater">[https://kaz.inform.kz/news/17-mausym-kazakparat-kuntizbesi-atauly-kunder-okigalar-esimder_a2669326/ ҚазАқпарат. «17 маусым. ҚАЗАҚПАРАТ КҮНТІЗБЕСІ», 17.06.2014.]</ref> === Tengri Travel материалдарында === Қазақстандық '''Tengri Travel''' порталының Исландия туралы қазақ тіліндегі ел анықтамасында: :'''«Валютасы: исланд кронасы»''' деп көрсетілген.<ref name="tengritravel">[https://kaz.tengrinews.kz/country/%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D1%8F/ Tengri Travel. «Исландия» ел анықтамалығы.]</ref> Бұл да атаудың қазіргі қазақ тіліндегі қолданысын растайды. === Қазақстандық қаржы баспасөзінде === Қазақстандық '''Курсив''' іскерлік басылымының валюталар мен әлемдік активтердің динамикасына арналған нарықтық кестелерінде исланд кронасы халықаралық валюталардың бірі ретінде көрсетілген. Мысалы, 2020 жылғы қаңтардағы нарық шолуында орыс тіліндегі '''«Исландская крона»''' атауы басқа әлемдік валюталармен қатар берілген.<ref name="kursiv">[https://kz.kursiv.media/wp-content/uploads/old_images/pdf/2020-01/Kursiv_1_825_2020.pdf «Курсив», №1 (825), 16.01.2020.]</ref> Осылайша исланд кронасы Қазақстандағы: * ресми валюталық сыныптағыштарда; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінде; * туристік анықтамалықтарда; * қаржы нарығына арналған іскерлік баспасөзде кездеседі. == Тарихи банкноттар == Исландиядағы банкнот эмиссиясының тарихы қазіргі Орталық банк құрылғанға дейін басталған. XIX ғасырдың соңынан бастап жергілікті қазынашылық пен банктер Исландияға арналған банкноттар шығарды. 1927 жылдан Landsbanki Íslands банкнот шығарудың айрықша құқығына ие болды.<ref name="centralbankhistory" /> 1928 жылғы серияның кейбір банкноттары қазіргі уақытта Wikimedia Commons-та еркін лицензиялық мәртебемен қолжетімді. [[File:Iceland 500 Kronur banknote of 1928.jpg|thumb|350px|1928 жылғы 500 крона банкноты]] 1928 жылғы 500 крона банкнотының аверсінде Исландия тәуелсіздігі қозғалысының жетекшісі Йоун Сигурдссонның портреті қолданылған. Бұл тарихи банкноттың дизайны 1956 жылға дейін жасалғандықтан, Wikimedia Commons оны Исландиядағы авторлық құқық мерзімі аяқталған валюта бейнесі ретінде қоғамдық игілікке жатқызады.<ref name="commons500">[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Iceland_500_Kronur_banknote_of_1928.jpg Wikimedia Commons. ''Iceland 500 Kronur banknote of 1928''.]</ref> == Қазіргі ақша дизайнының авторлық құқығы == Исландияның қазіргі банкноттары мен монеталарының суреттерін Wikimedia Commons-та пайдалану басқа көптеген валюталарға қарағанда шектеулі. Commons ережесіне сәйкес, Исландияда 1955 жылдан кейін жасалған валюталық дизайндардың авторлық құқықтары сақталады. Сондықтан мұндай банкноттар мен монеталардың фотосуреттері еркін файл ретінде Commons-қа автоматты түрде жүктеле алмайды.<ref name="commonscopyright">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Iceland Wikimedia Commons. ''Category: Banknotes of Iceland''.]</ref> Осы себепті энциклопедиялық мақалада еркін лицензиясы нақты расталған тарихи ақша белгілерін пайдалану қауіпсізірек. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="180"> 5 krónur banknote (obverse side) from 1928.png|1928 жылғы 5 крона банкнотының аверсі 5 krónur banknote (reverse side) from 1928.png|1928 жылғы 5 крона банкнотының реверсі Iceland 10 Kronur 1928 Banknote, Obverse only.jpg|1928 жылғы 10 крона банкнотының аверсі Iceland 500 Kronur banknote of 1928.jpg|1928 жылғы 500 крона банкноты </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Исланд кронасы тарихының негізгі кезеңдері ! Жыл немесе күн ! Оқиға |- | '''1874''' | Данияның кронаға негізделген ақша жүйесі Исландияда қолданыла бастады |- | '''1886''' | Исландияда жергілікті банкнот эмиссиясы қалыптаса бастады |- | '''1918''' | Исланд кронасы дат кронасынан жеке валюта ретінде 1:1 қатынасында енгізілді |- | '''1922''' | Дат кронасымен паритет тоқтап, исланд кронасының дербес валюта бағамы қалыптаса бастады |- | '''1925''' | Крона фунт стерлингке байланыстырылды |- | '''1939''' | Крона девальвацияланып, кейін АҚШ долларына байланыстырылды |- | '''17 маусым 1944''' | Исландия республика болып жарияланды |- | '''1961''' | Исландия Орталық банкі құрылып, банкнот шығарудың айрықша құқығын алды |- | '''1967''' | Монета шығару құқығы Орталық банкке берілді |- | '''1981''' | '''1 жаңа крона = 100 ескі крона''' қатынасымен деноминация жүргізілді |- | '''1984''' | 1000 крона банкноты және 10 крона монетасы айналымға енгізілді |- | '''1986''' | 5000 крона банкноты айналымға енгізілді |- | '''1987''' | 50 крона монетасы айналымға енгізілді |- | '''1995''' | 2000 крона банкноты және 100 крона монетасы айналымға енгізілді |- | '''28 наурыз 2001''' | Өзгермелі бағам және 2,5% инфляциялық таргеттеу режимі енгізілді |- | '''1 қазан 2003''' | Барлық аурар монеталары заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''1 маусым 2007''' | 10, 50 және 100 крондық банкноттарды саудада пайдалану тоқтатылды |- | '''қазан 2008''' | Үш ірі банк құлап, крона ауыр валюта дағдарысына ұшырады |- | '''қараша 2008''' | Капитал қозғалысына шектеулер енгізілді |- | '''2013''' | 10 000 крона банкноты айналымға шығарылды |- | '''14 наурыз 2017''' | Капитал қозғалысына қойылған шектеулердің басым бөлігі алынды |- | '''24 маусым 2026''' | Исландияның TIPS жедел төлем жүйесіне қосылуы туралы келісім жасалды |- | '''2028''' | Исланд кронасындағы банкаралық төлемдерді TIPS жүйесінде іске қосу жоспарланған |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Дат кронасы]] * [[Норвег кронасы]] * [[Швед кронасы]] * [[Алтын стандарты]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/ Central Bank of Iceland — банкноттар мен монеталар] * [https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-banknotes-in-circulation/ Central Bank of Iceland — жарамды банкноттар] * [https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/valid-coins-in-circulation/ Central Bank of Iceland — жарамды монеталар] * [https://cb.is/payments/banknotes-and-coin/notes-and-coin-in-circulation/ Central Bank of Iceland — қолма-қол ақша айналымының статистикасы] * [https://cb.is/monetary-policy/inflation-target/ Central Bank of Iceland — инфляциялық нысана] * [https://cb.is/statistics/official-exchange-rate/ Central Bank of Iceland — ресми анықтамалық валюта бағамдары] * [https://cb.is/knowledge-bank/history-premises-and-collections/ Central Bank of Iceland — орталық банк тарихы] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Iceland Wikimedia Commons — Исландияның тарихи банкноттары] [[Санат:Исландия экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Крона]] ogjhs80ktbbaj58bru4355wejp6jtw7 0 785500 3645973 3645170 2026-08-23T19:49:13Z Kasymov 10777 «[[Санат:Норвегия|Норвегия]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Норвегия экономикасы|Норвегия экономикасы]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645973 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Норвег кронасы |Шынайы атауы = norsk krone |Тіл коды = no |Сурет = Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote old design Norsk pengeseddel 5 kroner guld 1942 Norges Bank Wilhelm Frimann Koren Christie - Local World War II Museum Norway IMG 5579.jpg |Сурет атауы = 1942 жылғы 5 крона банкноты |Сурет2 = 20-kroner-1874-Norge.jpg |Сурет атауы2 = 1874 жылғы 20 крона алтын монетасы |ISO = NOK |ISO сандық = 578 |Ел = [[Норвегия]] |Белгісі = kr |Бөлшек бірлігі = өре |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 1, 5, 10 және 20 крон |Банкноталар = 50, 100, 200, 500 және 1000 крон |Енгізілген = 1875 |Орталық банк = [[Норвегия банкі|Norges Bank]] }} '''Норвег кронасы''' ({{lang-no|norsk krone}}; жекеше түрі — ''krone'', көпше түрі — ''kroner''; [[ISO 4217]] коды — '''NOK''', сандық коды — '''578'''; белгісі — '''kr''') — [[Норвегия]]ның ұлттық ақша бірлігі. Бір крона есептік тұрғыдан 100 '''өреге''' ({{lang-no|øre}}) бөлінеді. Қазіргі кезде өре номиналындағы монеталар айналымда жоқ; ең төменгі қолма-қол ақша номиналы — 1 крона.<ref name="orewithdrawal">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/Press-releases/2012/Press-release-12-April-2012/ Norges Bank. ''The 50-øre coin will cease to be legal tender'', 12.04.2012.]</ref> Крона 1873–1875 жылдардағы ақша реформасының нәтижесінде қалыптасты. 1873 жылғы заңмен Норвегия күміс стандартынан алтын стандартына көшіп, 1874 жылғы 1 қаңтардан бастап '''1 спесидалер = 4 крона''' қатынасы енгізілді. 1875 жылғы 17 сәуірдегі жаңа ақша заңы кронаны мемлекеттің негізгі ақша бірлігі ретінде бекітіп, сол жылғы 16 қазанда Норвегия Скандинавия валюта одағына қосылды.<ref name="kroneintro">[https://www.norges-bank.no/tema/Om-Norges-Bank/historie/norges-banks-historie/e3-artikkel2/1873-/ Norges Bank. ''1873–1875''.]</ref><ref name="currencyunion">[https://www.norges-bank.no/tema/Om-Norges-Bank/historie/norges-banks-historie/e3-artikkel2/1873-/1875-utdyping-om-smu/ Norges Bank. ''1875 — Norge tiltrådte den skandinaviske myntunion''.]</ref> 2025 жылы норвег кронасының енгізілуіне '''150 жыл''' толды.<ref name="kroneanniversary">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/Speeches/2025/2025-01-30-bech-moen/ Norges Bank. Ole Christian Bech-Moen. ''The krone exchange rate and altered expectations'', 30.01.2025.]</ref> 1992 жылғы желтоқсаннан бері кронаның валюта бағамы өзгермелі режимде қалыптасады. 2001 жылдан бастап Норвегия инфляциялық таргеттеуді ақша-несие саясатының негізгі режимі ретінде қолданады. 2018 жылдан бері инфляцияның операциялық нысанасы жылына '''2%''' деңгейінде белгіленген.<ref name="inflationtarget">[https://www.norges-bank.no/en/topics/monetary-policy/inflation/ Norges Bank. ''Inflation''.]</ref> 2026 жылғы жағдай бойынша заңды төлем құралы болып табылатын банкноттар — '''50, 100, 200, 500 және 1000 крон''', ал монеталар — '''1, 5, 10 және 20 крон'''.<ref name="legalmoney">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/ Norges Bank. ''Legal tender notes and coins''.]</ref> == Атауы және белгіленуі == Норвег тіліндегі ''krone'' сөзі «тәж» деген мағынаны білдіреді. Оның көпше түрі — ''kroner''. Ұсақ ақша бірлігі ''øre'' деп аталады. Ақша бірлігінің халықаралық коды: {| class="wikitable" |+ Норвег кронасының халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Норвег тіліндегі атауы | ''norsk krone'' |- | Қазақша атауы | '''Норвег кронасы''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''NOK''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''578''' |- | Белгісі | '''kr''' |- | Бөлшек бірлігі | 100 өре |} Қазақстанның бұрыннан қолданылып келген кедендік валюталар сыныптағышында '''578 — NOK — Норвег кронасы''' деп көрсетілген. Бұл жазба Норвегиямен бірге Буве аралы, Свальбард (Шпицберген) және Ян-Майен аумақтарына да қатысты.<ref name="kzclassifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V980000510_ «Кеден мақсатында пайдаланылатын сыныптағыштар туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> Сонымен бірге Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2026 жылғы 22 маусымдағы №65 қаулысымен бекітілген жаңа тізбеде валюта '''«Норвегия кронасы (NOK)»''' деп аталған.<ref name="kzrules">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V2600039035 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2026 жылғы 22 маусымдағы №65 қаулысы // «Әділет» АҚЖ.]</ref> Қазақстандық қаржы статистикасында және қазақ тіліндегі бұқаралық ақпарат құралдарында дәстүрлі '''«Норвег кронасы»''' нұсқасы да кең қолданылып келеді.<ref name="kazinformrate">[https://kaz.inform.kz/news/ulttyk-banktin-25-26-27-zheltoksanga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2334822/ ҚазАқпарат. ''Ұлттық банктің 25, 26, 27 желтоқсанға белгілеген валюталардың ресми бағамы'', 2010.]</ref> == Тарихы == === Норвегияның алғашқы ақша жүйелері === Норвегия аумағында белгілі ең көне ұлттық монета шамамен 1000 жылы король [[Олаф Трюггвасон]] тұсында соғылған пенни болып саналады. Орта ғасырларда монета соғу корольдік монополия болды, бірақ кейбір кезеңдерде Норвегияда монета мүлде шығарылмай, шетелдік ақша пайдаланылды.<ref name="nbhistory">[https://www.norges-bank.no/en/topics/about/history/history-of-norges-bank/ Norges Bank. ''History of Norges Bank''.]</ref> 1628 жылы Кристианияда, қазіргі [[Осло]]да, Конгсберг кеніштерінен алынатын күмісті пайдаланған ақша сарайы ашылды. 1686 жылы монета өндірісі [[Конгсберг]]ке көшірілді.<ref name="nbhistory" /> 1695 жылы Норвегия аумағындағы алғашқы қағаз ақша белгілері пайда болды. Берген көпесі Йорген Тор Мёленге уақытша банкноттар шығару құқығы берілді. Алайда бұл тәжірибе сәтсіз аяқталып, эмитент банкротқа ұшырады.<ref name="nbhistory" /> XVIII ғасырда Норвегия Даниямен ортақ ақша жүйесінде болды. Негізгі ақша бірліктерінің бірі '''ригсдалер''' еді. === Norges Bank-тің құрылуы === 1814 жылы Даниямен мемлекеттік одақ тоқтағаннан кейін Норвегия дербес ақша жүйесін қалыптастыруға кірісті. 1816 жылғы '''14 маусымда''' Стортинг арнайы заңмен [[Норвегия банкі|Norges Bank]] орталық банкін құрды.<ref name="nbhistory" /> Жаңа ақша бірлігі '''1 спесидалер = 120 скиллинг''' болды. Сонымен бірге '''1 спесидалер = 5 орт = 120 скиллинг''' қатынасы қолданылды. Norges Bank 1817 жылғы қаңтарда Тронхеймде жұмысын бастады. Алғашқы банкноттар Кристианияда басылып, Тронхеймге нөмірлеу және қол қою үшін жеткізілді.<ref name="nbhistory" /> Бастапқыда спесидалер күміске айырбасталуға тиіс еді, алайда ақша құнының әлсіреуіне байланысты бұл құқық бірнеше рет шектелді. Толық күміс паритеті тек 1842 жылғы сәуірде қалпына келтірілді.<ref name="nbhistory" /> == Кронаның енгізілуі == === 1873 жылғы ақша реформасы === XIX ғасырдың екінші жартысында көптеген мемлекеттер күмістен алтын стандартына көшті. 1873 жылғы '''4 маусымда''' Стортинг ақша жүйесі туралы заңды өзгертіп, Норвегияның алтын стандартына көшуін бекітті.<ref name="kroneintro" /> 1874 жылғы 1 қаңтардан бастап '''1 спесидалер = 4 крона''' қатынасы қолданылды. Бұрын 1 спесидалер 120 скиллингке бөлінсе, жаңа жүйеде '''1 крона = 100 өре''' болды.<ref name="kroneintro" /> [[File:20-kroner-1874-Norge.jpg|thumb|300px|1874 жылғы 20 крона/5 спесидалер алтын монетасы]] 1874 жылғы кейбір алғашқы алтын монеталарда ескі және жаңа екі номинал қатар көрсетілді. Мысалы, 5 спесидалерлік монета бір мезгілде '''20 крона''' деп белгіленді. === 1875 жылғы түпкілікті реформа === 1875 жылғы '''17 сәуірдегі''' жаңа ақша туралы заң ''далер'' және ''скиллинг'' атауларын жойып '''«Мемлекеттің ақша бірлігі — 100 өреге бөлінетін крона»''' деген қағиданы бекітті.<ref name="currencyunion" /> Бір кронаның құрамындағы таза алтын мөлшері шамамен '''0,403 грамм''' болды.<ref name="currencyunion" /> 1875 жылғы '''16 қазанда''' Норвегия Скандинавия валюта одағына қосылды. == Скандинавия валюта одағы == Скандинавия валюта одағы 1873 жылы Дания мен Швеция арасында құрылды. Норвегия оған 1875 жылы қосылды. Үш елдің валюталары бірдей алтындық паритетке негізделді '''1 норвег кронасы = 1 швед кронасы = 1 дат кронасы'''. Данияда, Норвегияда және Швецияда шығарылған монеталарды үш мемлекеттің аумағында да бірдей номиналмен пайдалануға болатын еді.<ref name="currencyunion" /> Алғашында бұл ереже тек монеталарға қатысты болды. 1894 жылдан бастап Норвегия мен Швеция орталық банктері бір-бірінің банкноттарын қабылдай бастады, ал 1901 жылы Данияның орталық банкі де осы келісімге қосылды. Осылайша валюта одағы іс жүзінде банкноттар одағына да айналды.<ref name="currencyunion" /> 1914 жылы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін алтын стандарты тоқтатылып, валюталардың нарықтық бағамдары алшақтай бастады. Одақ практикалық маңызын жоғалтқанымен, формалды түрде тек '''1972 жылы''' тоқтатылды.<ref name="nbhistory" /> == Алтын стандартының тоқтатылуы == 1914 жылғы '''5 тамызда''' Norges Bank банкноттарды алтынға міндетті айырбастауды тоқтатты және крона өзгермелі бағамға өтті.<ref name="nbhistory" /> Соғыс кезінде айналымдағы банкноттар көлемі төрт есеге жуық өсті. Соған қарамастан, норвег сауда флотының жоғары кірістері кронаның бір кезеңде нығаюына ықпал етті. 1916 жылы алтынға айырбастау қайта енгізілгенімен, ақша нарығындағы ерекше жағдайға байланысты режим қалыпты жұмыс істеген жоқ. 1920 жылғы '''19 наурызда''' алтынға айырбастау тағы тоқтатылды. Инфляция мен импорттың өсуі кронаның күрт әлсіреуіне әкелді.<ref name="nbhistory" /> 1920-жылдардағы «паритет саясаты» кронаның соғысқа дейінгі құнын қалпына келтіруге бағытталды. 1926 жылға қарай оның фунт стерлингке қатысты бұрынғы паритеті қалпына келді. 1928 жылғы '''1 мамырда''' крона қайтадан алтынға бекітіліп, банкноттарды алтынға айырбастау қалпына келтірілді. Алайда Ұлы депрессия кезінде бұл жүйе ұзаққа созылмады. 1931 жылғы '''27 қыркүйекте''' Ұлыбритания алтын стандартынан бас тартқаннан кейін Норвегия да алтын стандартын жойды.<ref name="nbhistory" /> === Фунт пен долларға байланыстырылуы === 1933 жылы '''1 GBP = 19,90 NOK''' бағамы белгіленді. 1939 жылы крона АҚШ долларына '''1 USD = 4,40 NOK''' бағамымен байланыстырылды.<ref name="nbhistory" /> == Екінші дүниежүзілік соғыс == 1940 жылы Германия Норвегияны басып алғаннан кейін елдің заңды үкіметі мен Norges Bank басқармасының бір бөлігі Лондонға көшті. Норвегияның алтын қоры оккупация басталған кезде елден эвакуацияланып, алдымен Ұлыбританияға, кейін АҚШ пен Канадаға жеткізілді.<ref name="nbhistory" /> Лондондағы норвег кронасының ресми бағамы '''1 GBP = 17,70 NOK''' болды. Норвегияның өзінде Norges Bank оккупациялық биліктің бақылауында жұмысын жалғастырды. [[File:Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote old design Norsk pengeseddel 5 kroner guld 1942 Norges Bank Wilhelm Frimann Koren Christie - Local World War II Museum Norway IMG 5579.jpg|thumb|300px|1942 жылғы 5 крона банкноты]] 1945 жылғы '''8–22 қыркүйекте''' ірі ақша реформасы жүргізіліп, соғыс жылдарында шамадан тыс көбейген қолма-қол ақша айналымы қысқартылды.<ref name="nbhistory" /> == Бреттон-Вудс кезеңі == Норвегия 1946 жылғы '''15 қыркүйекте''' Бреттон-Вудс жүйесіне қосылды. Бастапқы паритеттер '''1 GBP = 20,00 NOK''' және '''1 USD = 4,96 NOK''' болды. Бағамның рұқсат етілген ауытқуы ±1% шегінде белгіленді.<ref name="nbhistory" /> 1949 жылы фунт стерлингтің девальвациясынан кейін Норвегия да валютасының бағамын төмендетіп '''1 USD = 7,14 NOK''' жаңа орталық бағамын белгіледі. 1971 жылы Бреттон-Вудс жүйесі ыдырағаннан кейін крона қайтадан халықаралық валюта режимдерін бірнеше рет өзгертті. == 1970–1990-жылдардағы валюта саясаты == 1972 жылғы 23 мамырда Норвегия Батыс Еуропаның '''«валюталық жылан»''' жүйесіне қосылды.<ref name="nbhistory" /> 1970-жылдары Норвегия мен басқа қатысушы елдердегі инфляция мен шығындардың әртүрлі өсуіне байланысты крона бірнеше рет девальвацияланды. 1976 жылғы 10 қазанда — 1%; 1977 жылғы 4 сәуірде — 5%; 1977 жылғы 29 тамызда — 8% көлемінде девальвациялар жүргізілді.<ref name="nbhistory" /> 1978 жылғы '''12 желтоқсанда''' Норвегия «валюталық жыланнан» шығып, кронаны елдің негізгі сауда серіктестерінің валюталарынан тұратын себетке байланыстырды. 1982 және 1986 жылдары крона тағы девальвацияланды. 1986 жылғы мамырдағы девальвация шамамен '''9,2%''' болды.<ref name="nbhistory" /> === ЭКЮ-ге байланыстырылуы === 1990 жылы крона ЭКЮге (ECU) — кейінгі еуроның алдындағы Еуропалық валюта бірлігіне байланыстырылды.<ref name="nbhistory" /> Бұл саясат Норвегиядағы пайыздық мөлшерлемелер мен инфляциялық күтулерді Еуропаның негізгі валюталарымен байланыстыруға бағытталды. == 1992 жылғы валюта дағдарысы == 1992 жылдың күзінде Еуропаның валюта нарықтарында қатты тұрақсыздық пайда болды. 19 қарашада Швеция кронасын еркін айналымға жібергеннен кейін норвег кронасына да күшті қысым түсті. Norges Bank сол күні бірнеше сағат ішінде шамамен '''50 млрд норвег кронасына''' тең шетел валютасын сатып-сауда операцияларына жұмсады.<ref name="crisisfloat">[https://www.norges-bank.no/tema/Om-Norges-Bank/historie/norges-banks-historie/e6-artikkel2/1992-/ Norges Bank. ''1992 — Fastkurspolitikken oppgis''.]</ref> 1992 жылғы 23–27 қарашада орталық банктің қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемесі '''25%-ға''' дейін көтерілді.<ref name="crisisfloat" /> Алайда тұрақты бағамды қорғау мүмкін болмады. 1992 жылғы '''10 желтоқсанда''' Норвегия тұрақты валюта бағамынан бас тартып, кронаны өзгермелі режимге жіберді.<ref name="crisisfloat" /> 1994 жылы жаңа ереже бойынша ақша-несие саясаты кронаның еуропалық валюталарға қатысты тұрақтылығын көздегенімен, нақты бекітілген орталық паритет немесе міндетті ауытқу дәлізі қолданылған жоқ. == Инфляциялық таргеттеу == 2001 жылғы '''29 наурызда''' Норвегия Үкіметі ақша-несие саясатының жаңа ережесін қабылдады. Norges Bank-ке төмен әрі тұрақты инфляцияны қамтамасыз ету міндеті қойылып, бастапқы инфляциялық мақсат '''жылына 2,5%''' болып белгіленді.<ref name="inflationstart">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/Press-releases/2001/2001-03-29T09-30-02fgenhtml/ Norges Bank. ''The implications of the new mandate for monetary policy'', 29.03.2001.]</ref> 2018 жылғы '''2 наурызда''' Үкімет инфляциялық мақсатты '''2%''' деңгейіне түсірді.<ref name="inflationchange">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/Press-releases/2018/2018-03-15-press-release-rate/ Norges Bank. ''New Regulation on Monetary Policy'', 2018.]</ref> Қазіргі режим '''икемді инфляциялық таргеттеу''' қағидасына негізделеді. Norges Bank баға тұрақтылығымен қатар өндіріс пен жұмыспен қамтудың жоғары әрі тұрақты деңгейіне және қаржы жүйесіндегі теңгерімсіздіктерді шектеуге назар аударады.<ref name="inflationtarget" /> == Қазіргі валюта бағамы == Норвег кронасының арнайы ресми нысаналы айырбас бағамы жоқ. Norges Bank түсіндіруіне сәйкес, өзгермелі валюта бағамы режимінде кронаның халықаралық құны шетел валютасына деген сұраныс пен ұсыныс арқылы қалыптасады.<ref name="floatingrate">[https://www.norges-bank.no/en/topics/statistics/exchange_rates/valutakursar-faq/ Norges Bank. ''Frequently asked questions about exchange rates''.]</ref> Орталық банк жариялайтын күнделікті валюта бағамдары банкаралық нарықтағы сатып алу және сату бағамдарының орташа мәнін көрсететін анықтамалық бағамдар болып табылады.<ref name="floatingrate" /> Крона бағамына: * Норвегия мен басқа мемлекеттердегі пайыздық мөлшерлемелердің айырмасы; * инфляциялық күтулер; * халықаралық инвесторлардың тәуекелге көзқарасы; * мұнай мен газ бағалары; * Норвегия экономикасының өсу перспективалары; * жаһандық АҚШ долларының динамикасы; * халықаралық қаржы нарығындағы капитал ағындары әсер етуі мүмкін. Norges Bank мәліметі бойынша, крона 2000-жылдары бірқатар негізгі валюталарға қатысты нығайған, ал 2012–2013 жылдардан кейін, әсіресе АҚШ долларына қатысты, кең ауқымды әлсіреу кезеңі басталған.<ref name="kroneanniversary" /> == Крона және мұнай бағасы == Норвегия мұнай мен газдың ірі экспорттаушысы болғандықтан, мұнай нарығындағы өзгерістер кронаға әсер ететін факторлардың бірі саналады. Дегенмен крона бағамы мұнай бағасына механикалық түрде байланыстырылмаған. Бір кезеңде мұнай мен крона бір бағытта қозғалса, басқа кезеңдерде пайыздық мөлшерлемелер, жаһандық доллардың күшеюі немесе инвесторлардың тәуекелден қашуы басым фактор болуы мүмкін. Бұл құбылысты Қазақстан Ұлттық Банкі де шикізат экспорттаушы мемлекеттер валюталарын талдау кезінде атап өткен. 2021 жылғы қыркүйекте мұнай бағасы едәуір өскеніне қарамастан, норвег кронасы бір айда шамамен '''0,6%-ға әлсіреген'''; Ұлттық Банк мұны АҚШ мемлекеттік облигациялары кірістілігінің өсуі мен доллардың жаһандық нығаюы жағдайында қарастырған.<ref name="nbkoil">[https://nationalbank.kz/file/download/70529 Қазақстан Ұлттық Банкі. ''В сентябре большинство рынков продемонстрировало падение'', 2021.]</ref> Осылайша, норвег кронасын «мұнай валютасы» деп сипаттау белгілі бір дәрежеде орынды болғанымен, оның бағамы мұнай бағасынан басқа да көптеген макроэкономикалық және қаржылық факторларға тәуелді. == Норвегия және еуро == Норвегия Еуропа Одақтың мүшесі емес. Ел ЕО-ның ішкі нарығына Еуропалық экономикалық аймақ туралы келісім арқылы қатысады. Сондықтан Норвегияның ЕО-ға мүше мемлекеттер секілді еуроны енгізуге шарттық міндеттемесі жоқ және крона ұлттық валютасы ретінде сақталған. Норвег кронасы ERM II жүйесіне қатыспайды және еуроға тіркелмеген. == Қазіргі банкноттар == 2026 жылғы жағдай бойынша Норвегияда VIII серияның бес номиналы заңды төлем құралы '''50, 100, 200, 500 және 1000 крон'''.<ref name="legalmoney" /> VIII серия 2017–2019 жылдары айналымға енгізілді. Оның ортақ тақырыбы — '''«Теңіз»''' ({{lang-no|Havet}}).<ref name="notedesign">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/On-the-choice-of-theme-and-motifs/ Norges Bank. ''On the choice of theme and motifs''.]</ref> Алдыңғы норвег банкноттарынан маңызды айырмашылығы — жаңа серияда тарихи тұлғалардың портреттері жоқ. Оның орнына Норвегияның теңізбен тарихи, экономикалық және мәдени байланысын көрсететін нысандар қолданылған. {| class="wikitable sortable" |+ Норвегияның қазіргі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі негізгі бейне ! Реверсінің негізгі тақырыбы ! Өлшемі ! Айналымға енгізілген күні |- | '''50 крон''' | Утвер шамшырағы | Шамшырақ сигналы, теңіз жолы | 126 × 70 мм | 18 қазан 2018<ref name="note50">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/50-krone-note/ Norges Bank. ''50-krone note''.]</ref> |- | '''100 крон''' | Гокстад кемесі | Жүк кемесі, әлеммен теңіз байланысы | 133 × 70 мм | 30 мамыр 2017<ref name="note100">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/100-krone-note/ Norges Bank. ''100-krone note''.]</ref> |- | '''200 крон''' | Нәлім | Балық аулау кемесі мен тор | 140 × 70 мм | 30 мамыр 2017<ref name="note200">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/200-krone-note/ Norges Bank. ''200-krone note''.]</ref> |- | '''500 крон''' | RS 14 «Stavanger» құтқару кемесі | Мұнай платформасы және газ құбырлары | 147 × 70 мм | 18 қазан 2018<ref name="note500">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/500-krone-note/ Norges Bank. ''500-krone note''.]</ref> |- | '''1000 крон''' | Ашық теңіздегі толқын | Дауылды теңіз және су молекулалары | 154 × 70 мм | 14 қараша 2019<ref name="note1000">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/1000-krone-note/ Norges Bank. ''1000-krone note''.]</ref> |} === 50 крон === 50 крон банкнотының негізгі тақырыбы — '''«Бізді біріктіретін теңіз»'''. Аверсінде Солунд муниципалитетіндегі '''Утвер шамшырағы''' бейнеленген. Ол 1900 жылы салынған және Норвегияның ең батыс шеткі шамшырақтарының бірі саналады.<ref name="note50" /> Реверсінде шамшырақтың жарық сигналы, жеңіл желді көрсететін қысқа тікбұрыштар, [[Үлкен аю шоқжұлдызы]] және теңіз картасындағы шамшырақ секторының белгісі қолданылған.<ref name="note50" /> === 100 крон === 100 крон банкнотының тақырыбы — '''«Бізді әлемге алып шығатын теңіз»'''. Аверсінде шамамен 900 жылы жасалған '''Гокстад кемесі''' — Норвегияда сақталған ең ірі викинг кемелерінің бірі бейнеленген. Кеме 1880 жылы жерлеу қорғанынан табылған.<ref name="note100" /> Фонда қазіргі норвег кеме жасау өнеркәсібінің X-BOW үлгісінің сұлбасы байқалады. Реверсінде көкжиектегі жүк кемесі, Жер шары мен [[Орион (шоқжұлдыз)|Орион шоқжұлдызы]]ның бөліктері бейнеленген. === 200 крон === 200 крон банкнотының ортақ тақырыбы — '''«Бізді асырайтын теңіз»'''. Аверсінде '''нәлім''' бейнеленген, фонда майшабақтар мен балық аулау торының элементтері көрінеді.<ref name="note200" /> Бұл композиция Норвегия жағалауында балық аулаудың мыңдаған жылдар бойы халықтың күнкөрісі мен сыртқы саудасының маңызды негізі болғанын білдіреді. Реверсінде балық аулау кемесі, балық аулау торы мен теңіз навигациясының белгісі бейнеленген. === 500 крон === 500 крон банкнотының тақырыбы — '''«Бізге әл-ауқат әкелетін теңіз»'''. Аверсіндегі басты нысан — атақты норвег кеме жасаушысы [[Колин Арчер]] жобалаған '''RS 14 «Stavanger»''' құтқару кемесі. Кеме 1901 жылы суға түсіріліп, теңіздегі құтқару қызметінде 37 жыл пайдаланылған.<ref name="note500" /> Реверсінде мұнай платформасы, Солтүстік теңіздегі газ құбырлары жүйесінің сұлбасы және қазба қалдығы бейнеленген.<ref name="note500" /> Бұл композиция XX ғасырдың екінші жартысынан бастап Норвегияның мұнай-газ өнеркәсібі экономикалық әл-ауқаттың маңызды көздерінің біріне айналғанын көрсетеді. === 1000 крон === 1000 крон банкнотының негізгі тақырыбы — '''«Бізді алға жетелейтін теңіз»'''. Аверсінде ашық теңіздегі үлкен толқын бейнеленген.<ref name="note1000" /> Реверсте дауылды ашық теңіз және судың сұйық әрі қатты күйін білдіретін молекулалық модельдер орналасқан. Бұл банкнота теңізді Норвегияның өткендегі ғана емес, болашақтағы ғылым, технология, энергия және табиғи ресурстар саласындағы дамуының нышаны ретінде көрсетеді. == 1000 крон банкнотының 2026 жылғы мәртебесі == 2026 жылы Норвегиядағы ең жоғары банкнот номиналы — '''1000 крон''' — арнайы қайта бағалаудың нысаны болды. 2026 жылғы '''29 сәуірде''' Norges Bank 1000 крондық банкнотты заңды төлем құралы ретінде сақтауға шешім қабылдады.<ref name="thousandstatus">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/Press-releases/2026/2026-04-29-bank-notes/ Norges Bank. ''Norges Bank to retain 1000-krone banknote'', 29.04.2026.]</ref> Сонымен бірге коммерциялық банктерге Norges Bank-тен жаңа 1000 крон банкноттарын тапсырыс беруге мүмкіндік тоқтатылды. Осының нәтижесінде: * қолданыстағы 1000 крон банкноттары толық жарамды болып қалады; * оларды дүкендерде және басқа төлемдерде пайдалануға болады; * халық банкноттарды міндетті түрде айырбастауға тиіс емес; * айналымдағы 1000 крон банкноттарының саны тозу және банк жүйесіне қайтарылу нәтижесінде біртіндеп азаяды; * төтенше жағдайда Norges Bank банкноттарды қайтадан банк жүйесіне жеткізе алады.<ref name="thousandstatus" /> Norges Bank бұл шешімді қолма-қол ақшаның төтенше жағдайлардағы төлем қабілеті мен цифрлық төлемдерді пайдалана алмайтын азаматтар үшін маңызымен түсіндірді.<ref name="thousandstatus" /> == Банкноттардың дизайны == VIII серияның жалпы көркемдік тұжырымдамасын қалыптастыру кезінде бірнеше дизайнерлік ұсыныс пайдаланылды. Банкноттардың аверсіндегі композицияның негізіне ''Metric Design'' және Терье Тённессеннің ұсынысы, ал реверстегі абстрактылы пиксельдік композицияларға ''Snøhetta Design'' жобасы алынды.<ref name="notedesign" /> Norges Bank дизайнерлері Арильд Иттри мен Мортен Йохансен жобаларды банкнот өндірісінің техникалық және қорғаныш талаптарына бейімдеді. 100, 200 және 500 крондағы негізгі гравюралық мотивтерді норвег суретшісі және гравері '''Сверре Моркен''' әзірледі.<ref name="notedesign" /> Реверстегі тікбұрыштардың ұзындығы әр номиналда желдің күшіне сәйкес өзгереді. Бұл жүйе Бофорт шкаласына көркемдік ишара болып табылады. == Банкноттардың қорғаныш белгілері == Қазіргі норвег банкноттары мақта талшықтарынан жасалған арнайы қағазға басылады және ластануға төзімді қабатпен өңделген.<ref name="notesecurity">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/Enhanced-security/ Norges Bank. ''Enhanced security''.]</ref> Негізгі қорғаныш элементтері: * сутаңба; * қағаз ішіндегі қорғаныш жібі; * бедерлі терең баспа; * түсін және орналасуын өзгертетін «қалқымалы сақина»; * арнайы оптикалық элементтер; * көзі нашар көретін адамдарға арналған бедерлі сызықтар. Барлық номиналдардың сутаңбасында '''атлантикалық тупиктің''' басы және банкноттың номиналы бейнеленген.<ref name="notesecurity" /> 100, 200, 500 және 1000 крон банкноттарының оң жағында қағазға кіріктірілген '''зәкір шынжыры''' орналасқан. Банкнотты еңкейткен кезде шынжыр қозғалғандай әсер береді. 50 кронда бұл элемент қолданылмайды.<ref name="notesecurity" /> Көру қабілеті нашар адамдар үшін банкноттың қысқа жақтарында бедерлі сызықтар бар; номинал өскен сайын олардың саны артады. == Қазіргі монеталар == 2026 жылғы жағдай бойынша Норвегияда төрт негізгі монета заңды төлем құралы болып табылады '''1, 5, 10 және 20 крон'''.<ref name="legalmoney" /> Қазіргі монета қатары 1994–1998 жылдары кезең-кезеңімен енгізілді. {| class="wikitable sortable" |+ Қазіргі норвег монеталары ! Номиналы ! Диаметрі ! Салмағы ! Құрамы ! Ерекшелігі ! Айналымға енгізілген |- | '''1 крона''' | 21,0 мм | 4,35 г | 75% мыс, 25% никель | ортасында 3,2 мм тесік | 15 қыркүйек 1997<ref name="coinone">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/1-krone-coin/1-design/ Norges Bank. ''1-krone coin — Design and technical specifications''.]</ref> |- | '''5 крон''' | 26,0 мм | 7,85 г | 75% мыс, 25% никель | ортасында 4,4 мм тесік | 15 қыркүйек 1998<ref name="coinfive">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/5-krone-coin/ Norges Bank. ''5-krone coin''.]</ref> |- | '''10 крон''' | 24,0 мм | 6,8 г | 81% мыс, 10% мырыш, 9% никель | үзік бедерлі қыр | 15 қыркүйек 1995<ref name="cointen">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/10-krone-coin/ Norges Bank. ''10-krone coin''.]</ref> |- | '''20 крон''' | 27,5 мм | 9,9 г | 81% мыс, 10% мырыш, 9% никель | тегіс қыр | 1 қараша 1994<ref name="cointwenty">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/20-krone-coin/ Norges Bank. ''20-krone coin''.]</ref> |} === 1 крона === 1 крона монетасын '''Ингрид Аустлид Рисе''' жасаған. Аверсінде король [[V Харальд]]тың тәжді монограммасы үш рет қайталанып, крест тәрізді композиция жасайды. Төменгі жағында ''NORGE'' жазуы орналасқан.<ref name="coinone" /> Реверсте Сетесдалдағы Хюлестад ағаш шіркеуінің порталындағы көне оюдан алынған бұтақта отырған құс бейнеленген. Монетаның ортасында дөңгелек тесік бар. === 5 крон === 5 крон монетасының дизайнері де '''Ингрид Аустлид Рисе'''. Аверсінде Әулие Олаф орденінің Үлкен крест алқасы және ''KONGERIKET NOREG'' («Норвегия Корольдігі») жазуы орналасқан. Реверстегі өсімдік өрнегі норвег ағаш оюшысының дәстүрлі акант өрнектерінен шабыттанған. Монетаның ортасында дөңгелек тесік бар. === 10 крон === 10 крон монетасының дизайнері — норвег мүсіншісі '''Нильс Ос'''. Аверсінде король V Харальдтың профильдік портреті, ''HARALD V'' және ''ALT FOR NORGE'' («Барлығы Норвегия үшін») корольдік ұраны орналасқан. Реверсте норвег ағаш шіркеуі шатырының стилизацияланған бөлігі және '''10 KR''' номиналы бейнеленген. === 20 крон === 20 крон монетасының авторы — '''Нильс Ос'''. Аверсінде V Харальдтың портреті мен ''ALT FOR NORGE'' ұраны бар. Реверсте викинг кемесінің тұмсығы және '''20 KR''' номиналы бейнеленген. == Өре == Крона ресми есептік жүйеде '''1 крона = 100 өре''' болып бөлінеді. Алайда инфляция және ұсақ монеталардың сатып алу қабілетінің төмендеуі нәтижесінде өре монеталары кезең-кезеңімен айналымнан шығарылды. Соңғы өре монетасы — '''50 өре''' — 2012 жылғы '''1 мамырда''' заңды төлем құралы болудан қалды.<ref name="orewithdrawal" /> Осыдан кейін қолма-қол есеп айырысуда жалпы сома ең жақын бүтін кронаға дейін дөңгелектеледі. 50 өре монетасын Norges Bank арқылы номиналдық құнымен айырбастау міндеттемесі 2022 жылғы 1 мамырда аяқталды. Өре физикалық монета ретінде қолданылмаса да, банктік шоттарда, бухгалтерлік есепте және электрондық төлемдерде кронаның жүзден бір бөлігі ретінде сақталған. == Мерейтойлық монеталар == Norges Bank ұзақ уақыт бойы маңызды мемлекеттік, мәдени және тарихи оқиғаларға арналған мерейтойлық монеталар шығарды. Олар екі негізгі түрде болды: * қымбат металдардан жасалған коллекциялық мерейтойлық монеталар; * кәдімгі айналым монетасының номиналы мен техникалық параметрлерін сақтайтын арнайы дизайндағы айналым монеталары. Арнайы айналым монеталары арқылы, мысалы: * Анне-Кат. Вестлидің 100 жылдығы; * Ханс Нильсен Хаугенің 250 жылдығы; * Норвегия картография қызметінің 250 жылдығы; * Магнус VI Лагабётенің заңдар жинағының 750 жылдығы аталып өтті.<ref name="commemorativepolicy">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/Commemorative-coins/special-edition-circulation-coins/ Norges Bank. ''Special-edition circulation coins''.]</ref> === 2026 жылғы саясат өзгерісі === 2026 жылғы '''5 наурызда''' Norges Bank атқарушы кеңесі арнайы дизайндағы кәдімгі айналым мерейтойлық монеталарын шығаруды тоқтату туралы шешім қабылдады.<ref name="commemorativeprinciples">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/Commemorative-coins/principles-for-the-issue-of-commemorative-coins/ Norges Bank. ''Principles for the issue of commemorative coins'', 05.03.2026.]</ref> Бұл өзгеріске қолма-қол ақша мен монеталарға сұраныстың төмендеуі және арнайы айналым монеталарына қызығушылықтың азаюы себеп болды. Сондықтан 2026–2029 жылдарға бұрын жоспарланған бірқатар арнайы айналым монеталары шығарылмайды.<ref name="commemorativepolicy" /> Дегенмен Норвегия корольдік әулетіне немесе Конституцияға байланысты аса маңызды ұлттық мерейтойларға арналған алтын және күміс коллекциялық монеталар сирек жағдайларда әрі қарай да шығарылуы мүмкін.<ref name="commemorativeprinciples" /> == Қолма-қол ақшаның қолданылуы == Норвегия — қолма-қол ақшаны пайдалану деңгейі әлемдегі ең төмен мемлекеттердің бірі. Norges Bank жүргізетін сауалнамалар бойынша қолма-қол ақшаның төлемдердегі үлесі соңғы жылдары айтарлықтай төмендеген. {| class="wikitable" |+ Норвегиядағы қолма-қол төлемдердің үлесі ! Кезең ! Соңғы төлемдер ішіндегі қолма-қол ақшаның үлесі |- | 2019 | шамамен 8–9% |- | 2024–2025 | шамамен 2–3% |- | көктем 2026 | '''3%''' |} <ref name="cashusage">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/publications/retail-payment-services/retail-payment-services-2025/ Norges Bank. ''Retail Payment Services 2025'', 2026.]</ref> 2026 жылғы көктемгі сауалнамада: * барлық зерттелген төлемдердің 3%-ы; * сауда орындарындағы төлемдердің 3%-ы; * жеке тұлғалар арасындағы төлемдердің 2%-ы қолма-қол ақшамен жасалған.<ref name="cashusage" /> Соған қарамастан Norges Bank қолма-қол ақшаны толық жоюды мақсат етпейді. Орталық банк оны: * электрондық төлем жүйелері істен шыққан жағдайда; * электр энергиясы немесе байланыс үзілгенде; * кибершабуыл кезінде; * төтенше және дағдарыстық жағдайларда; * цифрлық қызметтерді пайдалана алмайтын азаматтар үшін маңызды резервтік төлем құралы ретінде қарастырады.<ref name="thousandstatus" /> Осы фактор 2026 жылы 1000 крон банкнотын заңды төлем құралы ретінде сақтау туралы шешімге де әсер етті. == Цифрлық крона == Norges Bank бірнеше жылдан бері орталық банктің цифрлық валютасын — '''CBDC''' немесе ықтимал «цифрлық кронаны» зерттеп келеді. Зерттеулер екі негізгі нұсқаны қамтиды: * халық пен кәсіпорындарға арналған бөлшек CBDC; * банктер мен қаржы ұйымдарының есеп айырысуларына арналған көтерме CBDC. 2025 жылғы '''10 желтоқсанда''' Norges Bank қазіргі жағдайда орталық банктің цифрлық валютасын енгізуге жеткілікті қажеттілік жоқ деген қорытынды жариялады.<ref name="cbdcstatus">[https://www.norges-bank.no/en/news-events/news/News-items/2025/25-12-10-cbdc/ Norges Bank. ''Norges Bank does not currently recommend the introduction of a central bank digital currency'', 10.12.2025.]</ref> 2026 жылы бұл ұстаным сақталды: '''цифрлық норвег кронасы айналымға енгізілген жоқ және оны шығару туралы шешім қабылданбаған'''.<ref name="cbdcassessment">[https://www.norges-bank.no/en/topics/payment-system/central-bank-digital-currency/assessment-of-cbdc/ Norges Bank. ''Assessment of CBDC'', 2026.]</ref> Сонымен бірге Norges Bank токенизация, блокчейн технологиялары және басқа орталық банктердің цифрлық валюталарының дамуын әрі қарай зерттейді. Қажеттілік туындаған жағдайда банк CBDC енгізуге техникалық және құқықтық тұрғыдан дайын болуды көздейді.<ref name="cbdcassessment" /> == Қазақстан дереккөздерінде == Норвег кронасы Қазақстанның ресми валюталық статистикасында бұрыннан қолданылатын шетел валюталарының бірі. Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында: {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми құжаттардағы NOK ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Сандық код | '''578''' |- | Әріптік код | '''NOK''' |- | Дәстүрлі қазақша атауы | '''Норвег кронасы''' |- | 2026 жылғы жаңа нормативтік тізімдегі атауы | '''Норвегия кронасы''' |} <ref name="kzclassifier" /><ref name="kzrules" /> Қазақстан Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетеньдерінде де '''NOK — Норвег кронасы''' атауы пайдаланылған.<ref name="kzbulletin">[https://nationalbank.kz/file/download/109652 Қазақстан Ұлттық Банкі. ''Статистикалық бюллетень''.]</ref> 2026 жылғы жаңа нормативтік тізім бойынша NOK Қазақстан Ұлттық Банкі теңгенің ресми бағамын белгілейтін шетел валюталарының қатарына кіреді.<ref name="kzrules" /> Валюта бағамы өзгермелі болғандықтан, белгілі бір күндегі NOK/KZT көрсеткішін энциклопедиялық мақалада тұрақты мән ретінде беру дұрыс емес. == Қазақстандық БАҚ-та == Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі валюта бағамдары материалдарында норвег валютасы тұрақты түрде '''1 НОРВЕГ КРОНАСЫ — NOK/KZT''' түрінде көрсетілген.<ref name="kazinformrate" /> Мысалы, Қазақстан Ұлттық Банкінің 2010 жылғы 25–27 желтоқсанға белгілеген бағамы туралы ҚазАқпарат хабарламасында '''1 NOK = 24,72 теңге''' болған.<ref name="kazinformrate" /> Бұл тек тарихи көрсеткіш болып табылады және қазіргі бағамды сипаттамайды. === Kazinform материалдарындағы мұнай және крона === 2015 жылғы 4 қарашада Kazinform Норвегия экономикасына мұнай бағасының төмендеуінің ықпалы туралы көлемді материал жариялаған.<ref name="kazinformoil">[https://www.inform.kz/ru/neftyanoy-kapkan-kak-norvegiya-postradala-ot-syr-evoy-zavisimosti_a2835701 Kazinform. «Нефтяной капкан: как Норвегия пострадала от сырьевой зависимости», 04.11.2015.]</ref> Материалда 2014 жылғы қыркүйектен 2015 жылғы қыркүйекке дейін норвег кронасының АҚШ долларына қатысты шамамен '''32%-ға әлсірегені''' және әлсіз крона мұнай бағасының төмендеуінің Норвегияның мұнай-газ секторына әсерін ішінара жұмсартқаны жазылған.<ref name="kazinformoil" /> Сонымен бірге мұнай бағасының құлдырауы валюта әлсіреуінен де күшті болғандықтан, мұнай-газ кірістері төмендеген. Бұл материал Қазақстан үшін де өзекті экономикалық салыстырулардың бірін көрсетті: Норвегия мен Қазақстан екеуі де мұнай экспорттаушы мемлекет болғанымен, ұлттық валюталардың шикізат бағасының өзгерісіне реакциясы ішкі ақша-несие саясатына, бюджет жүйесіне және қаржы нарығының құрылымына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. === Қазақстан Ұлттық Банкінің салыстырмалы талдауы === Қазақстан Ұлттық Банкі де теңгенің қозғалысын бағалаған кезде норвег кронасын басқа шикізаттық экономикалардың валюталарымен салыстыру үшін пайдаланады. 2021 жылғы материалда мұнай бағасының айтарлықтай өсуіне қарамастан, норвег кронасының бір айда 0,6%-ға әлсірегені көрсетілген. Ұлттық Банк мұны жаһандық доллардың нығаюы мен халықаралық қаржы нарығындағы тәуекелдердің өсуімен байланыстырған.<ref name="nbkoil" /> Бұл NOK/KZT және NOK/USD динамикасын тек мұнай бағасына сүйеніп түсіндірудің жеткіліксіз екенін көрсетеді. == Тарихи банкноттар == Норвегиядағы крона банкноттарының тарихы XIX ғасырдың соңынан басталады. === I серия, 1877–1901 === Кронаға көшкеннен кейін алғашқы толық банкнот сериясы 1877 жылы шығарыла бастады. Бұл норвег банкноттарының ішінде монархтың портреті бейнеленген жалғыз негізгі серия болды: банкноттарда король '''II Оскар'''дың бейнесі қолданылды.<ref name="seriesone">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/withdrawn-notes-coins/Banknote-series-I/ Norges Bank. ''Banknote series I''.]</ref> Серияның көркемдік жобасын сәулетші '''Эйлерт Кристи''' жасаған. === II серия, 1901–1945 === 1901 жылдан бастап жаңа серия шығарылды. Оның көркемдік жобасын норвег суретшісі '''Олуф Волд-Торне''' әзірледі. Алғашқы банкноттар Ұлыбританиядағы ''Bradbury, Wilkinson & Co.'' кәсіпорнында гравюраланды, 1907 жылдан бастап өндіріс Норвегияда жүргізілді.<ref name="seriestwo">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/withdrawn-notes-coins/Banknote-series-II/ Norges Bank. ''Banknote series II''.]</ref> 5 крон банкнотының аверсінде Норвегия Конституциясын жасауға қатысқан саясаткер '''Вильгельм Фриманн Корен Кристи''' бейнеленді. [[File:Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote old design Norsk pengeseddel 5 kroner guld 1942 Norges Bank Wilhelm Frimann Koren Christie - Local World War II Museum Norway IMG 5579.jpg|thumb|300px|II сериядағы 1942 жылғы 5 крон]] Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде монета металының тапшылығына байланысты шағын номиналды қағаз ақша да шығарылды: 1917–1925 жылдары 1 крона және 1918–1925 жылдары 2 крона банкноттары қолданылды.<ref name="smallnotes">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/withdrawn-notes-coins/Small-denomination-notes/ Norges Bank. ''Small-denomination notes''.]</ref> === V серия === 1960–1980-жылдардағы V серия норвег мәдениеті, әдебиеті мен ғылымының белгілі қайраткерлеріне арналды. Негізгі портреттер қатарында: * 50 кронда — [[Бьёрнстьерне Бьёрнсон]]; * 100 кронда — [[Хенрик Вергеланн]]; * 500 кронда — математик [[Нильс Хенрик Абель]]; * 1000 кронда — драматург [[Генрик Ибсен]] болды.<ref name="seriesfive">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/withdrawn-notes-coins/banknote-series-V/ Norges Bank. ''Banknote series V''.]</ref> === VII серия, 1994–2020 === VIII серияға дейін қолданылған VII серия 1994–2001 жылдары кезең-кезеңімен шығарылды. {| class="wikitable" |+ VII серия банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Айналымға енгізілген ! Заңды төлем құралы болған соңғы күн |- | '''50 крон''' | Петер Кристен Асбьёрнсен | 20 қаңтар 1997 | 18 қазан 2019 |- | '''100 крон''' | Кирстен Флагстад | 15 қыркүйек 1997 | 30 мамыр 2018 |- | '''200 крон''' | Кристиан Биркеланд | 1 қараша 1994 | 30 мамыр 2018 |- | '''500 крон''' | [[Сигрид Унсет]] | 7 маусым 1999 | 18 қазан 2019 |- | '''1000 крон''' | [[Эдвард Мунк]] | 19 маусым 2001 | 14 қараша 2020 |} <ref name="seriesseven">[https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/withdrawn-notes-coins/banknote-series-VII/ Norges Bank. ''Banknote series VII''.]</ref> VII серия кезінде Норвегия тарихында алғаш рет '''200 крон банкноты''' енгізілді. Аверс дизайнын Сверре Моркен, реверсін Арильд Иттри әзірледі.<ref name="seriesseven" /> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="170"> 20-kroner-1874-Norge.jpg|1874 жылғы 20 крона/5 спесидалер алтын монетасы Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote old design Norsk pengeseddel 5 kroner guld 1942 Norges Bank Wilhelm Frimann Koren Christie - Local World War II Museum Norway IMG 5579.jpg|1942 жылғы 5 крон банкноты Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote old design Norsk pengeseddel 10 kroner 1945 Norges Bank - Local World War II Museum Norway IMG 5577.jpg|1940-жылдардағы 10 крон банкноты Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknote 1940s old design Norsk pengeseddel 50 kr Femti kroner Norges Bank reverse Eidsvoldsbygningen - Local World War II Museum Norway IMG 5581.jpg|Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі 50 крон банкноты Hjemmefrontmuseet Rakkestad - Norwegian banknotes 1940s old design Norske pengesedler Norges Bank 1 10 50 100 500 1000 kroner Specimen W. F. Koren Christie P. W. Tordenskjold Forsider baksider - WWII museum Norway IMG 5561.jpg|1940-жылдардағы норвег банкноттарының үлгілері </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Норвег кронасы тарихының негізгі кезеңдері ! Жыл немесе күн ! Оқиға |- | шамамен '''1000''' | Олаф Трюггвасонға тиесілі Норвегияның ең көне белгілі ұлттық монеталарының бірі соғылды |- | '''1695''' | Норвегия аумағындағы алғашқы банкноттар шығарылды |- | '''14 маусым 1816''' | Norges Bank құрылды |- | '''қаңтар 1817''' | Norges Bank жұмысын бастады |- | '''сәуір 1842''' | Спесидалердің күміске толық паритеті қалпына келтірілді |- | '''4 маусым 1873''' | Алтын стандартына көшу және крона атауын енгізу туралы заң қабылданды |- | '''1 қаңтар 1874''' | 1 спесидалер = 4 крона жүйесі қолданыла бастады |- | '''17 сәуір 1875''' | Крона Норвегияның негізгі ақша бірлігі болып түпкілікті бекітілді |- | '''16 қазан 1875''' | Норвегия Скандинавия валюта одағына қосылды |- | '''1894''' | Норвегия мен Швеция орталық банктері бір-бірінің банкноттарын қабылдай бастады |- | '''1901''' | Дания банкноттар жөніндегі келісімге қосылды |- | '''5 тамыз 1914''' | Алтынға айырбастау тоқтатылып, крона өзгермелі бағамға өтті |- | '''1 мамыр 1928''' | Алтын стандарты толық қалпына келтірілді |- | '''27 қыркүйек 1931''' | Норвегия алтын стандартынан түпкілікті бас тартты |- | '''1933''' | 1 GBP = 19,90 NOK бағамы белгіленді |- | '''1939''' | 1 USD = 4,40 NOK бағамы белгіленді |- | '''8–22 қыркүйек 1945''' | Соғыстан кейінгі ақша реформасы жүргізілді |- | '''15 қыркүйек 1946''' | Норвегия Бреттон-Вудс жүйесіне қосылды |- | '''1972''' | Норвегия «еуропалық валюталық жыланға» кірді |- | '''12 желтоқсан 1978''' | Крона валюталар себетіне байланыстырылды |- | '''1990''' | Крона ЭКЮ-ге байланыстырылды |- | '''10 желтоқсан 1992''' | Тұрақты бағам режимінен бас тартылып, крона өзгермелі бағамға өтті |- | '''29 наурыз 2001''' | 2,5% инфляциялық таргет енгізілді |- | '''1 мамыр 2012''' | 50 өре айналымнан алынды |- | '''2 наурыз 2018''' | Инфляциялық мақсат 2%-ға төмендетілді |- | '''2017–2019''' | VIII «Теңіз» банкнот сериясы айналымға енгізілді |- | '''2025''' | Норвег кронасының 150 жылдығы атап өтілді |- | '''10 желтоқсан 2025''' | Norges Bank қазіргі жағдайда CBDC енгізуді ұсынбайтынын мәлімдеді |- | '''5 наурыз 2026''' | Арнайы дизайндағы айналым мерейтойлық монеталарын шығаруды тоқтату туралы шешім қабылданды |- | '''29 сәуір 2026''' | 1000 крон банкнотын заңды төлем құралы ретінде сақтау, бірақ банктерге жаңа купюралар жеткізуді тоқтату шешілді |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Норвегия]] * [[Швед кронасы]] * [[Дат кронасы]] * [[Исланд кронасы]] * [[Еуро]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/ Norges Bank — банкноттар мен монеталар] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/legal-tender-notes-coins/ Norges Bank — қазіргі заңды төлем құралдары] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/about/history/history-of-norges-bank/ Norges Bank — орталық банк және ақша тарихы] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/monetary-policy/ Norges Bank — ақша-несие саясаты] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/statistics/exchange_rates/ Norges Bank — валюта бағамдары] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/notes-and-coins/Commemorative-coins/ Norges Bank — мерейтойлық монеталар] * [https://www.norges-bank.no/en/topics/payment-system/central-bank-digital-currency/ Norges Bank — орталық банктің цифрлық валютасын зерттеу] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Norway Wikimedia Commons — Норвегия банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Norway Wikimedia Commons — Норвегия монеталары] [[Санат:Айналымдағы ақшалар]] [[Санат:Норвегия экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Крона]] foxn9qa1kjmk5g97o1zqhhmm1jpzpxs 0 785518 3645974 3645377 2026-08-23T19:51:15Z Kasymov 10777 3645974 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} = MP18 = '''MP18''' (нем. ''Maschinenpistole 18'') — Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңінде Германияда жасалып, 1918 жылы пайдалануға енгізілген пистолет-пулемет. Ол жақын қашықтықтағы ұрысқа, әсіресе окоптық соғыс жағдайына арналған. MP18 тарихта жаппай өндірілген алғашқы пистолет-пулеметтердің бірі, әрі осы қару түрінің кейінгі дамуына елеулі ықпал еткен үлгі ретінде белгілі. == Тарихы == MP18-ді конструктор '''Хуго Шмайссер''' жасап, оның жобасын Германиядағы ''Theodor Bergmann Waffenbau'' кәсіпорны өндірістік үлгіге айналдырды. Қару 1918 жылы Германия армиясының, негізінен штурмдық бөлімдерінің қару-жарағына түсті. Алғашқы үлгілері соғыстың соңғы айларында Батыс майданында қолданылды. MP18 окоптық соғыс жағдайында пайда болды. Кәдімгі жаяу әскер мылтығының ату жылдамдығы жақын қашықтықтағы шабуыл кезінде жеткіліксіз болуы мүмкін еді, ал пулеметтердің салмағы мен көлемі оларды әрбір шабуылдаушы сарбазға беруге мүмкіндік бермеді. MP18 осы аралықтағы қажеттілікті толық автоматты, салыстырмалы түрде ықшам қару ретінде шешуге бағытталды. == Құрылысы == MP18 '''9×19 мм Parabellum''' тапанша патронын пайдаланды. Оның автоматикасы еркін бекітпеге негізделген. Қару тек автоматты режимде ататын және ағаш дүмімен жабдықталған. Алғашқы нұсқаларында 32 патрондық ''Trommelmagazin 08'' барабанды оқжатар қолданылды. Бұл оқжатардың құрылысы күрделі болғандықтан, оның қолданылуы MP18-нің негізгі кемшіліктерінің бірі саналды. MP18-нің салмағы бос оқжатарсыз шамамен '''4,2 кг''', ұзындығы шамамен '''815 мм''', ал атыс қарқыны минутына '''400–450 оқ''' болды.<ref>https://www.armeemuseum.de/de/762-objekt-mpi-18.html?utm_source=chatgpt.com</ref> == Маңызы == MP18 Бірінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесіне айтарлықтай әсер ете алатындай көлемде және уақытта қолданылмады. Алайда оның тарихи маңызы жоғары болды. Ол тапанша патронын пайдаланатын автоматты жеке қарудың тиімділігін көрсетті және кейінгі пистолет-пулеметтердің дамуына ықпал етті. Соғыстан кейін MP18 негізінде жаңа үлгілер жасалып, олардың қатарында '''MP28''' де болды. MP18-нің бір бөлігі соғыстан кейін Германия полициясының қару-жарағында пайдаланылды. Оның конструкциялық шешімдері ХХ ғасырдың алғашқы жартысындағы пистолет-пулеметтердің дамуына әсер еткен маңызды кезеңдердің бірі болды. 8588eqmm9n5gyl9umhl9w1lmqipf2f8 0 785538 3645975 3645489 2026-08-23T19:51:56Z Kasymov 10777 3645975 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Адольф Отто Рейнхольд Уиндаус |Шынайы есімі = нем. Adolf Otto Reinhold Windaus |Суреті = Windaus.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 25.12.1876 |Туған жері = {{Туғанжері|Берлин|Берлинде}}, [[Германия империясы]] |Қайтыс болған күні = 9.6.1959 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Гёттинген|Гёттингенде}}, [[Төменгі Саксония]], [[Германия Федеративтік Республикасы (1949–1990)|ГФР]] |Азаматтығы = {{байрақ|Нацистік Германия}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[университет оқытушысы]], [[биохимия]], [[органикалық химия]] |Жұмыс орны = [[Фрайбург университеті]]<br>[[Леопольд-Франц Инсбрук университеті]]<br>[[Геттинген университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Гумбольдт Берлин университеті]]<br>[[Фрайбург университеті]] |Ғылыми дәрежесі = |Ғылыми жетекшісі = [[Генрих Килиани]] |Атақты шәкірттері = [[Адольф Бутенандт]] |Несімен белгілі = [[D витамині]]нің қасиеттері мен құрылымын зерттеуімен танымал |Марапаттары = [[Германия Федеративтік Республикасының Құрмет орденінің командорлық кресті]]<br> [[Өнер және ғылым саласындағы Pour le Mérite ордені]]<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1927 жыл ғылымда|1927]])<br> [[Адольф фон Байер медалі]] (1927)<br> [[Өнер және ғылым саласындағы Гете медалі]]<br> [[Физикалық қоғамның құрметті мүшесі]] (1928) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Адольф Отто Рейнхольд Уиндаус''' ({{Lang-de|Adolf Otto Reinhold Windaus}}; [[25 желтоқсан]] [[1876 жыл|1876]], [[Берлин]] — [[9 маусым]] [[1959 жыл|1959]], [[Гёттинген]]) — неміс биохимик және химик-органик. 1928 жылғы [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]]. == Өмірбаян == Берлин және Фрайбург университеттерінде медицина және химия мамандықтары бойынша білім алған. * 1895 жылы Уиндаус Берлин университетінде медицинаны оқи бастады. * 1897 жылы медицина мамандығы бойынша түсу емтиханын тапсырғаннан кейін, Уиндаус Фрайбург университетінде оқуын жалғастырды. * 1899 жылы оған [[Оймақгүл|Дигиталис]] жүрек улары туралы диссертация жазғаны үшін химия ғылымдарының докторы атағы берілді. * 1901 жылы Берлинде бір жыл әскери қызметте болып, Фрайбургке оралды. Жоғары оқу орындарында жұмыс істеді: * 1903—1913 Фрайбург университеті, оқытушы, кейінірек доцент. * 1913—1915 Инсбрук Леопольд және Франц университеті, профессор, * 1915—1944 Геттинген университетінің профессоры және директоры. Геттинген қалалық зиратында жерленген. == Негізгі жұмыстар == 1901 жылдан бастап Уиндаус [[Стериндер|стеролдарды]] зерттеп келеді. Ол олардың құрылымын және [[Ультракүлгін сәулелену|ультракүлгін]] сәулеленудің әсерінен [[Эргостерин|эргостериннен]] D витаминінің түзілуін ашты. Уиндаус [[Гистамин|гистаминді]] синтездеді, [[Тиамин|В1 витаминіндегі]] [[Күкірт|күкіртті]] ашты, рахитке қарсы агенттерді және колхициннің, [[Жүрек гликозидтері|жүрек гликозидтерінің]], имидазолдың және басқа да табиғи биологиялық белсенді заттардың химиялық құрылымын зерттеді. == Марапаттар == * 1927 — Адольф фон Байердің естелік медалі * 1928 — D витаминінің қасиеттері мен құрылымын зерттегені үшін [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Химия саласындағы Нобель сыйлығы 1926—1950}} [[Санат:Геттинген университеті оқытушылары]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Берлин университеті оқытушылары]] [[Санат:Германия биохимиктері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] tkhe8i3jxzul4pckwp75ehj4in7j6rh 0 785542 3645976 3645700 2026-08-23T19:52:37Z Kasymov 10777 3645976 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ханс фон Эйлер-Хельпин |Шынайы есімі = швед. Hans von Euler-Chelpin |Суреті = Euler-chelpin.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 15.2.1873 |Туған жері = {{Туғанжері|Аугсбург|Аугсбургта}}, [[Германия империясы]] |Қайтыс болған күні = 6.11.1964 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Стокгольм|Стокгольмде}}, [[Швеция]] |Азаматтығы = {{байрақ|Швеция}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимик]], [[химик]], [[университет профессоры]], [[әскери қызметші]] |Жұмыс орны = [[Стокгольм университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Берлин университеті]]<br>[[JMU]] |Ғылыми дәрежесі = [[Философия докторы]] |Ғылыми жетекшісі = [[Герман Эмиль Фишер]] |Атақты шәкірттері = [[Арне Тиселиус]] |Несімен белгілі = [[өт қышқылдары]]н зерттеуімен танымал |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1929 жыл ғылымда|1929]])<br> {{ГФР Құрмет орденінің Ұлы офицерлік крестінің иегері}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Ханс Карл Август Симон фон Эйлер-Хельпин''' ({{Lang-sv|Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin}}; [[15 ақпан]] [[1873 жыл|1873]], [[Аугсбург]], [[Герман империясы|Германия империясы]] — [[6 қараша]] [[1964 жыл|1964]], [[Стокгольм]], [[Швеция]]) — швед биохимигі. Академик [[Леонард Эйлер|Леонард Эйлердің]] шөбере ағасының ұрпағы, [[Ульф фон Эйлер|Ульф Эйлердің]] әкесі. [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1929). == Өмірбаян == 1893 жылы Мюнхен өнер академиясын бітірді, содан кейін [[Берлин]], [[Страсбург]] және [[Гёттинген|Геттинген]] университеттерінде химия және медицина мамандықтары бойынша оқыды. Швед химиялық қоғамының ұйымдастырушысы және төрағасы (1908—1963). Стокгольм университетінің профессоры (1906—1929), Органикалық химия институтының және витаминдер институтының директоры (1929 жылдан бастап). == Негізгі жұмыстар == [[Сурет:Bad_Schachen_Porträt;_Hans_v._Euler-Chelpin_-_W134Nr.020183a_-_Willy_Pragher.jpg|нобай|солға|Эйлер-Хельпин 1951 жылы]] Негізгі еңбектер әртүрлі биохимиялық процестердің механизмін зерттеуге арналған. Кинетикасын зерттеп, [[Көмірсулар|қанттың]] ашыту механизмін ашты. [[Ферменттер|Ферменттердің]] әсерінен тірі организмдердегі химиялық реакциялар жылдамдығының артуын атап өтті және бұл құбылысты биокатализ деп атауды ұсынды. А дәруменінің құрылымы мен әсер ету механизмін зерттеді (П. Каррермен бірге) және [[Каротин|β-каротиннің]] А провитамині екенін және көз пигментінде болатынын дәлелдеді. [[Ісік]] биохимиясын зерттеуге айтарлықтай үлес қосты. == Марапаттар мен атақтары == * [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығы]] (1929, [[Артур Гарден|А.&nbsp;Гарденмен]] бірге) химия саласындағы «қантты ашыту және ашыту ферменттері бойынша зерттеулері үшін» * [[Швед корольдық ғылым академиясы|Швеция Корольдік Ғылым Академиясының]] мүшесі * 1927 жылдан бастап — КСРО Ғылым академиясының шетелдік корреспондент мүшесі<ref>[http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru Профиль] {{Wayback|url=http://www.ras.ru/win/db/show_per.asp?P=.id-52886.ln-ru|date=20151031003405}} на сайте РАН</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1929/ Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * Эйлер-Хельпин Ханс Карл Август Симон фон // Ұлы Кеңес Энциклопедиясы : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров . — 3-ші басылым. - М. : Кеңес энциклопедиясы, 1969-1978. [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Швеция биохимиктері]] [[Санат:Берлин университеті оқытушылары]] pp2kwz8njtbksr7rh2eb9vau9k18m8u 0 785574 3645978 3645803 2026-08-23T19:56:42Z Kasymov 10777 −[[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]]; +[[Санат:Биохимиктер]]; +[[Санат:Германия биохимиктері]] ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645978 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ханс Фишер |Шынайы есімі = нем. Hans Fischer |Суреті = Hans_Fischer_(Nobel).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 27.7.1881 |Туған жері = {{Туғанжері|Хёхст|Майндағы Франкфуртте}}, [[Германия империясы]] |Қайтыс болған күні = 31.3.1945 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Мюнхен|Мюнхенде}}, [[ГФР]] |Азаматтығы = {{байрақ|Герман империясы}}→<br> {{байрақ|Веймар республикасы}}→<br> {{байрақ|Нацистік Германия}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[химик]], [[биохимик]], [[терапевт]], [[университет оқытушысы]], [[дәрігер]] |Жұмыс орны = [[Вена университеті]]<br> [[Мюнхен техникалық университеті]]<br> [[Инсбрук университеті]] |Ғылыми атағы = |Альма-матер = [[Лозанна университеті]]<br>[[Марбург университеті]]<br> [[Мюнхен университеті]]<br>[[Мюнхен техникалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = [[медицина докторы]] |Ғылыми жетекшісі = [[Эмиль Фишер]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1930 жыл ғылымда|1930]])<br> {{Либих медалі}} (1929)<br>{{Дэви медалі}} (1937) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Ханс Фишер''' ({{Lang-de|Hans Fischer}}; [[27 шілде]] [[1881 жыл|1881]], [[Майндағы Франкфурт|Хёхст]] — [[31 наурыз]] [[1945 жыл|1945]], [[Мюнхен]]) — неміс химик-органик және биохимик, медицина ғылымдарының докторы (1908). [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты]] (1930). == Өмірбаян == Майндағы Хёхст қаласында Анна Фишердің (қыз кезіндегі аты Гердеген) және мамандығы бойынша химик, Калледегі бояғыштар өндірісі фабрикасы мен компаниясының директоры Эйген Фишердің отбасында дүниеге келген. Штутгартта бастауыш мектепті бітіргеннен кейін, орта білімін Висбаденде алып, оны 1899 жылы аяқтады. Лозанна университетінде химия және медицина мамандықтары бойынша білім алып, оқуын Марбург университетінде жалғастырды, онда 1904 жылы химия мамандығы бойынша, ал төрт жылдан кейін медицина мамандығы бойынша диплом алды. Мюнхендегі 2-ші медициналық клиникада медициналық тәжірибесін аяқтағаннан кейін, Ханс Фишер 1909 жыл бойы 1-ші Берлин химиялық институтында өзімен фамилиялас Эмиль Фишердің басшылығымен химиялық тәжірибелер жүргізумен айналысты. Мұнда ол қанттар мен пептидтердің күрделі құрылымдарын (тірі организмдердің негізгі қосылыстары болып табылатын аминқышқылдарынан ішінара тұратын кешендер) зерттеді. 1910 жылы Мюнхенге оралған Фишер өтте кездесетін және химиялық тұрғыдан қан пигменті геминге ұқсас қызыл-сары пигмент билирубиннің құрылымын зерттей бастады. Көптеген химиктер осы екі қосылыстың құрылымын анықтауға және осылайша олардың өзара байланысының сипатын анықтауға тырысқанымен, мәселе тым қиын болып шықты. == Негізгі жұмыстар == Негізгі еңбектері пиррол және оның туындыларының химиясы бойынша. 1927 жылы Фишер порфиринді синтездеді, содан кейін [[Қан|қанның]] бояғыш заттарын — [[Гемопротеидтер|геминді]] (1929) және [[өт]] — билирубинді (1931) синтездеді. Ол қан [[Гемоглобин|гемоглобинінің]] глобин [[Ақуыз|ақуызынан]] және [[Гемопротеидтер|гемин]] [[темір]] байланысқан [[Кешенді қосылыстар|кешенінен]] тұратынын көрсетті. 1940 жылы Фишер ''a'' және ''b'' [[Хлорофилл|хлорофиллдерінің]] құрылымын анықтады. == Тәжірибелердің барысы == Алдымен, геминдегі порфиринге құрылымы жағынан ұқсас белгілі бір порфирин туындылары болып табылатын төрт мүмкін этиопорфириннің синтезі жүргізілді. Осылардың ішінен, Кюстер формуласына сүйене отырып, ол құрылымы геминнің құрылымына одан да жақын және порфирин сақинасындағы орынбасарлардың орналасуы бойынша ерекшеленетін 15 мүмкін мезопорфириннің 12-сін синтездеді. Бұл 12 изомерлі мезопорфириннің бірі табиғи геминнен соңғысын бөлу арқылы алынған мезопорфиринмен бірдей екені белгілі болды. Содан кейін Фишер мезопорфириннен геминді бірнеше сатыда алды. == Нобель сыйлығы == 1930 жылы ол [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы|химия бойынша Нобель сыйлығын]] ''«гемин мен хлорофиллдің құрылысын, әсіресе геминнің (қан пигменті) синтезін зерттегені үшін» алды.'' Нобель сыйлығынан басқа, Фишер Неміс химия қоғамының Либих медалімен (1929), Лондон Корольдік қоғамының Дэви медалімен (1937) және басқа да марапаттармен марапатталған. Гарвард университетінің құрметті докторы атағының иегері болды. == Есте сақтау == * 1976 жылы [[Халықаралық астрономиялық одақ]] Айдың арғы жағындағы кратерге Фишердің есімін берді ([[Герман Эмиль Фишер|Герман Эмиль Фишермен]] бірлесіп). [[Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері]] [[Санат:Леополдина мүшелері]] [[Санат:Химиядан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Медицина ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Вена университеті оқытушылары]] [[Санат:Биохимиктер]] [[Санат:Германия биохимиктері]] r4xoi2zjkvg1dh9qjc2e9mdcpq7qwc5 0 785582 3646014 3645911 2026-08-24T05:28:28Z 1nter pares 146705 3646014 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6qg6t06wzxat98na33b3c0cej4pqqnb 3646015 3646014 2026-08-24T05:30:00Z 1nter pares 146705 3646015 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7v97kjpwyihuq0dsrzs5zc3bpt4ftrp 3646016 3646015 2026-08-24T05:30:42Z 1nter pares 146705 3646016 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} onnn15xydl077mtw0y0v39sfcg86j5s 3646017 3646016 2026-08-24T05:31:29Z 1nter pares 146705 3646017 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fpvsqqno4v1i805gbftc59dbtnxgkhg 3646018 3646017 2026-08-24T05:32:24Z 1nter pares 146705 /* 1996–2005 */ 3646018 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l3p44qobshz02rlgznzfp3wvr42768x 3646019 3646018 2026-08-24T05:33:18Z 1nter pares 146705 /* 1996–2005 */ 3646019 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bb7p6qjloaqgtkkwt8deijsm7p9n0kp 3646020 3646019 2026-08-24T05:35:44Z 1nter pares 146705 /* 1996–2005 */ 3646020 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3ohs7qpgjgqzkji1nmcn1spx59v8g74 3646022 3646020 2026-08-24T05:36:57Z 1nter pares 146705 3646022 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lgufkdbgfd4n938do9f5q0d2u69jw84 3646024 3646022 2026-08-24T05:37:29Z 1nter pares 146705 3646024 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hi03nz0fbbk9633k79r1lmoltzgjdas 3646026 3646024 2026-08-24T05:39:49Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646026 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lzj6ic9gm88cl925mmvu2l6iqr4o5dn 3646027 3646026 2026-08-24T05:41:42Z 1nter pares 146705 3646027 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 11yzpc877jozffi8rhjfe6co5zwayea 3646029 3646027 2026-08-24T05:42:47Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646029 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sb1iiaktnidlesgbkkk9jfluvmmbqe7 3646031 3646029 2026-08-24T05:43:58Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646031 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қазынашылық департаменті]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One [[АҚШ Қазынашылық департаменті]]не шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 267inghxhzo3mvqx3lp7o0wcf26u2ro 3646032 3646031 2026-08-24T05:44:52Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646032 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ogwojr3oibk6jazo11yyin9tubyiw02 3646033 3646032 2026-08-24T05:47:03Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646033 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i042qj78ksw7wg88bziqh5u5cdsxtzp 3646034 3646033 2026-08-24T05:48:53Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646034 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bwh7ek1fog9e0nqrfye2jh9uemfkp66 3646037 3646034 2026-08-24T05:51:53Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646037 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ifyerz16orxh6pfznbs1qbbb02qdp0m 3646040 3646037 2026-08-24T05:53:45Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646040 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ry8cko82s665wr4ofs2uwxk4k881zj7 3646043 3646040 2026-08-24T06:04:23Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646043 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nqi0mgm7tdyvn0pwc58jask5jeuzk2k 3646044 3646043 2026-08-24T06:05:05Z 1nter pares 146705 3646044 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1f1y0ih61c6vu3onsoe8xrbsffdumjx 3646047 3646044 2026-08-24T06:07:34Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646047 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7tpd0kdocaw97sh17wybzxebq9wn1md 3646050 3646047 2026-08-24T06:10:24Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646050 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} j4loj70carbcmkw0nnyo6tinm6s94c2 3646053 3646050 2026-08-24T06:11:47Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646053 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} fv6kse6hnd1r6yd8m78p9ohh6o585o3 3646056 3646053 2026-08-24T06:15:56Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646056 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 66f9wj3acmylkbfh903vkrjfjqugkb2 3646060 3646056 2026-08-24T06:17:29Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646060 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 84c7zxihudx6d8ze6rwl5efzydaflvf 3646062 3646060 2026-08-24T06:18:49Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646062 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ha2cxga1509ykpqdlyzmbosl88qgznm 3646065 3646062 2026-08-24T06:19:59Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646065 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s3dn0gipza1ensnba6ugn8bkidrhw1t 3646066 3646065 2026-08-24T06:21:35Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646066 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} rbodbz1cypaby46h08n47xszdfk8hma 3646067 3646066 2026-08-24T06:22:43Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646067 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> 2025 жылғы қарашада Capital One Capital One Travel платформасының жұмысын қамтамасыз еткен Hopper Travel Software компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://skift.com/2025/11/24/capital-one-set-to-acquire-hopper-travel-software-and-hire-key-hotel-and-engineering-staff-scoop/ | title=Capital One Set to Acquire Hopper Travel Software and Hire Key Hotel and Engineering Staff: Scoop | first=Dennis | last=Schaal | work=[[Skift]] | date=November 24, 2025}}</ref> 2026 жылғы наурызда Capital One бұрынғы Discover штаб-пәтерінен 1 100-ден астам қызметкерді жұмыстан босататынын жариялады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Capital One laying off more than 1,100 workers at former Discover headquarters in Illinois |work= CBS News|url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/capital-one-layoffs-riverwoods-illinois-discover-headquarters/ |access-date=2026-06-26 |author-first1=Todd|author-last1=Feurer|author-first2=John|author-last2=Odenthal|language=en-US}}</ref> 2026 жылғы сәуірде компания [[Brex]] компаниясын 5,15 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/legal/transactional/capital-one-buy-fintech-firm-brex-515-billion-deal-2026-01-22/ | title=Capital One strikes $5.15 billion Brex deal, quarterly profit rises on interest income boost | first=Pritam | last=Biswas | editor-first=Shreya | editor-last=Biswas | work=[[Reuters]] | date=January 22, 2026}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/jeffkauflin/2026/01/23/why-capital-ones-5-billion-acquisition-of-fintech-brex-could-be-another-masterstroke-for-billionaire-richard-fairbank/ | title=Why Capital One’s $5 Billion Acquisition Of Fintech Brex Could Be Another Masterstroke For Billionaire Richard Fairbank | first=Jeff | last=Kauflin | work=[[Forbes]] | date=January 23, 2026}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20260122016437/en/Capital-One-to-Acquire-Brex | title=Capital One to Acquire Brex | publisher=[[Business Wire]] | date=January 22, 2026}}</ref> Brex компаниясында шамамен 1 100 қызметкер болды.<ref>{{Cite web |date=2026-01-22|author-first1=Jeremy C. |author-last1=Owens|title=Capital One to buy S.F. fintech Brex for $5.15 billion |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2026/01/22/brex-capital-one-acquisition.html |access-date=2026-06-26 |website=San Francisco Business Times |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7l9d0dz2o5hdrx0km5q4a1dblslvejv 3646070 3646067 2026-08-24T06:23:53Z 1nter pares 146705 /* 2005 – қазірге дейін */ 3646070 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> 2025 жылғы қарашада Capital One Capital One Travel платформасының жұмысын қамтамасыз еткен Hopper Travel Software компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://skift.com/2025/11/24/capital-one-set-to-acquire-hopper-travel-software-and-hire-key-hotel-and-engineering-staff-scoop/ | title=Capital One Set to Acquire Hopper Travel Software and Hire Key Hotel and Engineering Staff: Scoop | first=Dennis | last=Schaal | work=[[Skift]] | date=November 24, 2025}}</ref> 2026 жылғы наурызда Capital One бұрынғы Discover штаб-пәтерінен 1 100-ден астам қызметкерді жұмыстан босататынын жариялады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Capital One laying off more than 1,100 workers at former Discover headquarters in Illinois |work= CBS News|url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/capital-one-layoffs-riverwoods-illinois-discover-headquarters/ |access-date=2026-06-26 |author-first1=Todd|author-last1=Feurer|author-first2=John|author-last2=Odenthal|language=en-US}}</ref> 2026 жылғы сәуірде компания [[Brex]] компаниясын 5,15 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/legal/transactional/capital-one-buy-fintech-firm-brex-515-billion-deal-2026-01-22/ | title=Capital One strikes $5.15 billion Brex deal, quarterly profit rises on interest income boost | first=Pritam | last=Biswas | editor-first=Shreya | editor-last=Biswas | work=[[Reuters]] | date=January 22, 2026}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/jeffkauflin/2026/01/23/why-capital-ones-5-billion-acquisition-of-fintech-brex-could-be-another-masterstroke-for-billionaire-richard-fairbank/ | title=Why Capital One’s $5 Billion Acquisition Of Fintech Brex Could Be Another Masterstroke For Billionaire Richard Fairbank | first=Jeff | last=Kauflin | work=[[Forbes]] | date=January 23, 2026}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20260122016437/en/Capital-One-to-Acquire-Brex | title=Capital One to Acquire Brex | publisher=[[Business Wire]] | date=January 22, 2026}}</ref> Brex компаниясында шамамен 1 100 қызметкер болды.<ref>{{Cite web |date=2026-01-22|author-first1=Jeremy C. |author-last1=Owens|title=Capital One to buy S.F. fintech Brex for $5.15 billion |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2026/01/22/brex-capital-one-acquisition.html |access-date=2026-06-26 |website=San Francisco Business Times |language=en-US}}</ref> == Телевизиялық жарнамалар == 2010 және 2013 жылдар аралығында Алек Болдуин Capital One-ның телевизиялық жарнама науқандарының өкілі болды.<ref>{{cite news |url=https://www.huffpost.com/entry/alec-baldwin-donates-new-york-philharmonic-capital-one-million-roundabout-theater_n_1644243 |title=Alec Baldwin Donates $1 Million To New York Philharmonic With Profit From Capital One Commercials | work=[[HuffPost]] |date=July 2, 2012}}</ref> 2013 жылы [[TMZ]] хабарлаған бейнетүсірілімшімен болған жанжалдан кейін оның келісімшарты ұзартылмады,<ref name="Vulture">{{cite news | last=Baldwin | first=Alec | url=https://www.vulture.com/2014/02/alec-baldwin-good-bye-public-life.html | title=Alec Baldwin: Good-bye, Public Life | work=[[Vulture (website)|Vulture]] | date=February 23, 2014}}</ref> ал жарнамалық науқанда оның орнын Дженнифер Гарнер басты.<ref>{{Cite news | url=https://adage.com/article/media/jennifer-garner-capital/294808/ | title=Jennifer Garner Gets Serious for Capital One (Watch the Newest Ads on TV) | work=[[Advertising Age]] | date=September 3, 2014}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6eiz3ie3xz2ah61eh2gkfzmtdaco3p0 3646072 3646070 2026-08-24T06:24:48Z 1nter pares 146705 /* Телевизиялық жарнамалар */ 3646072 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K/> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> 2025 жылғы қарашада Capital One Capital One Travel платформасының жұмысын қамтамасыз еткен Hopper Travel Software компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://skift.com/2025/11/24/capital-one-set-to-acquire-hopper-travel-software-and-hire-key-hotel-and-engineering-staff-scoop/ | title=Capital One Set to Acquire Hopper Travel Software and Hire Key Hotel and Engineering Staff: Scoop | first=Dennis | last=Schaal | work=[[Skift]] | date=November 24, 2025}}</ref> 2026 жылғы наурызда Capital One бұрынғы Discover штаб-пәтерінен 1 100-ден астам қызметкерді жұмыстан босататынын жариялады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Capital One laying off more than 1,100 workers at former Discover headquarters in Illinois |work= CBS News|url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/capital-one-layoffs-riverwoods-illinois-discover-headquarters/ |access-date=2026-06-26 |author-first1=Todd|author-last1=Feurer|author-first2=John|author-last2=Odenthal|language=en-US}}</ref> 2026 жылғы сәуірде компания [[Brex]] компаниясын 5,15 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/legal/transactional/capital-one-buy-fintech-firm-brex-515-billion-deal-2026-01-22/ | title=Capital One strikes $5.15 billion Brex deal, quarterly profit rises on interest income boost | first=Pritam | last=Biswas | editor-first=Shreya | editor-last=Biswas | work=[[Reuters]] | date=January 22, 2026}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/jeffkauflin/2026/01/23/why-capital-ones-5-billion-acquisition-of-fintech-brex-could-be-another-masterstroke-for-billionaire-richard-fairbank/ | title=Why Capital One’s $5 Billion Acquisition Of Fintech Brex Could Be Another Masterstroke For Billionaire Richard Fairbank | first=Jeff | last=Kauflin | work=[[Forbes]] | date=January 23, 2026}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20260122016437/en/Capital-One-to-Acquire-Brex | title=Capital One to Acquire Brex | publisher=[[Business Wire]] | date=January 22, 2026}}</ref> Brex компаниясында шамамен 1 100 қызметкер болды.<ref>{{Cite web |date=2026-01-22|author-first1=Jeremy C. |author-last1=Owens|title=Capital One to buy S.F. fintech Brex for $5.15 billion |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2026/01/22/brex-capital-one-acquisition.html |access-date=2026-06-26 |website=San Francisco Business Times |language=en-US}}</ref> == Телевизиялық жарнамалар == 2010 және 2013 жылдар аралығында Алек Болдуин Capital One-ның телевизиялық жарнама науқандарының өкілі болды.<ref>{{cite news |url=https://www.huffpost.com/entry/alec-baldwin-donates-new-york-philharmonic-capital-one-million-roundabout-theater_n_1644243 |title=Alec Baldwin Donates $1 Million To New York Philharmonic With Profit From Capital One Commercials | work=[[HuffPost]] |date=July 2, 2012}}</ref> 2013 жылы [[TMZ]] хабарлаған бейнетүсірілімшімен болған жанжалдан кейін оның келісімшарты ұзартылмады,<ref name="Vulture">{{cite news | last=Baldwin | first=Alec | url=https://www.vulture.com/2014/02/alec-baldwin-good-bye-public-life.html | title=Alec Baldwin: Good-bye, Public Life | work=[[Vulture (website)|Vulture]] | date=February 23, 2014}}</ref> ал жарнамалық науқанда оның орнын Дженнифер Гарнер басты.<ref>{{Cite news | url=https://adage.com/article/media/jennifer-garner-capital/294808/ | title=Jennifer Garner Gets Serious for Capital One (Watch the Newest Ads on TV) | work=[[Advertising Age]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2012 жылы Capital One британдық [[пауэр-метал]] тобы [[DragonForce]] қатысқан жарнаманы шығарды. Жарнамада Херман Ли мен Сэм Тотман астероидта гитара ойнап отырып, Capital One-ның мобильді қосымшасын пайдаланады.<ref>{{Cite news |url=https://www.noise11.com/news/dragonforce-star-in-an-add-for-a-bank-20130116 |last=Cashmere |first=Paul | authorlink=Paul Cashmere |title=Dragonforce Star In A Bank Commerical {{sic|hide=y}} |work=[[Noise11]] |date=January 16, 2013}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://metalinsider.net/video/dragonforce-appear-in-capital-one-commercial |last=Shaw |first=Zach |title=Dragonforce Appear In Capital One Commercial | work=[[Metal Insider]] | date=December 31, 2012}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://blabbermouth.net/news/dragonforce-featured-in-capital-one-commercial |title=DRAGONFORCE Featured In CAPITAL ONE Commercial | work=[[Blabbermouth.net]] |date=December 29, 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} t3pohttxyhy3b5d69vtuy76i9ac1dy3 3646076 3646072 2026-08-24T06:26:28Z 1nter pares 146705 3646076 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K>{{cite web | url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000927628/000092762826000024/cof-20251231.htm | title=Capital One Financial Corporation 2025 Form 10-K Annual Report | publisher=[[United States Securities and Exchange Commission]] | date=February 19, 2026}}</ref> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> 2025 жылғы қарашада Capital One Capital One Travel платформасының жұмысын қамтамасыз еткен Hopper Travel Software компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://skift.com/2025/11/24/capital-one-set-to-acquire-hopper-travel-software-and-hire-key-hotel-and-engineering-staff-scoop/ | title=Capital One Set to Acquire Hopper Travel Software and Hire Key Hotel and Engineering Staff: Scoop | first=Dennis | last=Schaal | work=[[Skift]] | date=November 24, 2025}}</ref> 2026 жылғы наурызда Capital One бұрынғы Discover штаб-пәтерінен 1 100-ден астам қызметкерді жұмыстан босататынын жариялады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Capital One laying off more than 1,100 workers at former Discover headquarters in Illinois |work= CBS News|url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/capital-one-layoffs-riverwoods-illinois-discover-headquarters/ |access-date=2026-06-26 |author-first1=Todd|author-last1=Feurer|author-first2=John|author-last2=Odenthal|language=en-US}}</ref> 2026 жылғы сәуірде компания [[Brex]] компаниясын 5,15 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/legal/transactional/capital-one-buy-fintech-firm-brex-515-billion-deal-2026-01-22/ | title=Capital One strikes $5.15 billion Brex deal, quarterly profit rises on interest income boost | first=Pritam | last=Biswas | editor-first=Shreya | editor-last=Biswas | work=[[Reuters]] | date=January 22, 2026}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/jeffkauflin/2026/01/23/why-capital-ones-5-billion-acquisition-of-fintech-brex-could-be-another-masterstroke-for-billionaire-richard-fairbank/ | title=Why Capital One’s $5 Billion Acquisition Of Fintech Brex Could Be Another Masterstroke For Billionaire Richard Fairbank | first=Jeff | last=Kauflin | work=[[Forbes]] | date=January 23, 2026}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20260122016437/en/Capital-One-to-Acquire-Brex | title=Capital One to Acquire Brex | publisher=[[Business Wire]] | date=January 22, 2026}}</ref> Brex компаниясында шамамен 1 100 қызметкер болды.<ref>{{Cite web |date=2026-01-22|author-first1=Jeremy C. |author-last1=Owens|title=Capital One to buy S.F. fintech Brex for $5.15 billion |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2026/01/22/brex-capital-one-acquisition.html |access-date=2026-06-26 |website=San Francisco Business Times |language=en-US}}</ref> == Телевизиялық жарнамалар == 2010 және 2013 жылдар аралығында Алек Болдуин Capital One-ның телевизиялық жарнама науқандарының өкілі болды.<ref>{{cite news |url=https://www.huffpost.com/entry/alec-baldwin-donates-new-york-philharmonic-capital-one-million-roundabout-theater_n_1644243 |title=Alec Baldwin Donates $1 Million To New York Philharmonic With Profit From Capital One Commercials | work=[[HuffPost]] |date=July 2, 2012}}</ref> 2013 жылы [[TMZ]] хабарлаған бейнетүсірілімшімен болған жанжалдан кейін оның келісімшарты ұзартылмады,<ref name="Vulture">{{cite news | last=Baldwin | first=Alec | url=https://www.vulture.com/2014/02/alec-baldwin-good-bye-public-life.html | title=Alec Baldwin: Good-bye, Public Life | work=[[Vulture (website)|Vulture]] | date=February 23, 2014}}</ref> ал жарнамалық науқанда оның орнын Дженнифер Гарнер басты.<ref>{{Cite news | url=https://adage.com/article/media/jennifer-garner-capital/294808/ | title=Jennifer Garner Gets Serious for Capital One (Watch the Newest Ads on TV) | work=[[Advertising Age]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2012 жылы Capital One британдық [[пауэр-метал]] тобы [[DragonForce]] қатысқан жарнаманы шығарды. Жарнамада Херман Ли мен Сэм Тотман астероидта гитара ойнап отырып, Capital One-ның мобильді қосымшасын пайдаланады.<ref>{{Cite news |url=https://www.noise11.com/news/dragonforce-star-in-an-add-for-a-bank-20130116 |last=Cashmere |first=Paul | authorlink=Paul Cashmere |title=Dragonforce Star In A Bank Commerical {{sic|hide=y}} |work=[[Noise11]] |date=January 16, 2013}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://metalinsider.net/video/dragonforce-appear-in-capital-one-commercial |last=Shaw |first=Zach |title=Dragonforce Appear In Capital One Commercial | work=[[Metal Insider]] | date=December 31, 2012}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://blabbermouth.net/news/dragonforce-featured-in-capital-one-commercial |title=DRAGONFORCE Featured In CAPITAL ONE Commercial | work=[[Blabbermouth.net]] |date=December 29, 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l2ieknvwlg51cdjxiunhwjhqrm8r4qv 3646077 3646076 2026-08-24T06:27:20Z 1nter pares 146705 3646077 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = Capital One Financial Corporation |логотипі = Capital One logo.svg |суреті = CapitalOneHQ body.jpg |сурет атауы = Capital One Tower — компанияның Виргиния штатындағы Тайсонс қаласында орналасқан штаб-пәтері |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{Unbulleted list|{{New York Stock Exchange|COF}}|S&P 100 құрамдас бөлігі|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = [[Қаржылық қызметтер]] |құрылды = [[21 шілде]] [[1994 жыл|1994]], [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмонд]], [[Виргиния]], АҚШ |құрушы = Ричард Фэрбэнк<br>Найджел Моррис |орналасуы = [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс]], [[Виргиния]], АҚШ |басты адамдары = Ричард Фэрбэнк (директорлар кеңесінің төрағасы, президент және бас атқарушы директор)<br>Эндрю Янг (қаржы директоры) |саласы = [[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = |меншікті капиталы = {{өсім}} 94,552 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |айналым = {{өсім}} 53,4 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |операциялық кіріс = {{өсім}} 5,91 млрд [[АҚШ доллары]] (2024) |таза табысы = {{өсім}} 4,747 млрд [[АҚШ доллары]] (салық салынғанға дейінгі табыс, 2024) |активтер = {{өсім}} 669,009 млрд [[АҚШ доллары]] (2025) |капитализация = |қызметкерлер саны = 76 300 (2025) |басшы компания = |бағынышты компания = |ұраны = |бұрынғы атауы = |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = |статус = |тілдер = |қарызы = |жарнама = Capital One<br>CreditWise<br>Discover<br>Diners Club<br>Pulse |аудитор = |сайты = {{URL|https://capitalone.com}} |Ортаққор = }} '''Capital One Financial Corporation''' — штаб-пәтері [[Тайсонс (Виргиния)|Тайсонс, Виргиния]] қаласында орналасқан, АҚШ, Канада және Ұлыбританияда қызмет жүргізетін америкалық [[банк холдингі]].<ref name=10K/> Ол [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі, АҚШ-тағы ең ірі [[автонесиелеу]] компанияларының бірі және АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитенті болып табылады. Компания [[Discover Card]], [[Diners Club]] және [[Pulse]] төлем желілеріне иелік етеді.<ref name=10K>{{cite web | url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/0000927628/000092762826000024/cof-20251231.htm | title=Capital One Financial Corporation 2025 Form 10-K Annual Report | publisher=[[United States Securities and Exchange Commission]] | date=February 19, 2026}}</ref> Компанияның үш бизнес сегменті кредиттік карталар, тұтынушылық банк ісі және коммерциялық банк ісі болып табылады.<ref name=10K/> Оның шамамен 750 банк бөлімшесі, соның ішінде 60-тан астам кафе үлгісіндегі бөлімшесі,<ref>{{Cite web | url=https://www.capitalone.com/local/#locations | title=Locations|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://finance.yahoo.com/news/deal-capital-one-caf-202748289.html | title=What’s the deal with Capital One Cafés? | first=Russell | last=Falcon | work=[[Nexstar Media Group|Nexstar Media Group]] | via=[[Yahoo Finance|Yahoo Finance]] | date=March 15, 2025}}</ref> және АҚШ-та 7 000 [[банкомат]]ы бар. Компанияның корпоративтік штаб-пәтері [[Capital One Tower (Виргиния)|Capital One Tower]] ғимаратында, ал Еуропадағы штаб-пәтері [[Trent House, Ноттингем|Trent House, Ноттингем]] ғимаратында орналасқан. Компания [[Fortune 500|''Fortune'' 500]] тізімінде 82-орында тұр.<ref>{{cite web | url=https://fortune.com/company/capital-one-financial/ | title=Fortune: Capital One Financial | publisher=[[Fortune (magazine)|Fortune]] | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 1990 жылдары кредиттік карталарды жаппай маркетингтеудің алғашқыларының бірі болды.<ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/thequad.blogs.nytimes.com/2010/01/01/capital-one-bowl-no-13-penn-state-10-2-vs-no-12-lsu-9-3/ | title=Capital One Bowl: No. 13 Penn State (10-2) vs. No. 12 L.S.U. (9-3) | first=PAUL | last=MYERBERG | work=[[The New York Times]] | date=January 1, 2010|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG182320 | title=Capital One | work=[[British Museum]]|access-date=2026-06-02}}</ref> == Тарихы == === 1994–2004 === [[Сурет:Capital One footprint 2010-01.png|thumb|Capital One-ның 2010 жылғы жағдай бойынша бөлшек сауда желісінің таралуы]] [[Ричард Фэрбанк]] пен [[Найджел Моррис]] 1987 жылы клиенттердің әртүрлі сегменттері үшін жеке бейімделген кредиттік карта ұсыныстарын жасау мақсатында ақпараттық технологиялар мен статистикалық талдауды пайдалану идеясын әзірледі. Ол кезде кредиттік карталардың көпшілігі әрбір клиенттің қаржылық тәуекеліне қарамастан, барлығына дерлік бірдей шарттарды — пайыздық мөлшерлеме мен жылдық төлемді — ұсынатын.<ref name="secret">{{Cite web |url=https://www.bankdirector.com/article/capital-ones-secret-to-success/ |title=Capital One's Secret to Success | first=Naomi | last=Snyder |work=Bank Director | date=August 15, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда Фэрбанк пен Морристің идеясы төлемді алып тастап, әртүрлі кредиттік карта шарттарын нақты клиенттерге бағыттау болды. Олар сол клиенттердің нарық сегменттерін сұрыптап, анықтауға көмектесетін демографиялық және басқа да статистикалық деректерді қалай жинақтау керектігі жөнінде [[Oracle|Oracle]] компаниясымен кеңесті.<ref>{{Cite news | url=https://www.managementtoday.co.uk/know-customer-relationship-management-capital-one/article/547907 | title=In the Know - Customer Relationship Management at Capital One | first1=Werner | last1=Reinartz | first2=Ulrike | last2=Wieh | work=Management Today | date=July 23, 2013|access-date=2026-06-02}}</ref> Содан кейін олар өздерінің тәсілдерін қолдану мәселесі бойынша банктерге жүгініп, тіркейді деп күткен клиенттер санының көп болуына байланысты үлкен пайда табуды болжап отырғандарын көрсетті.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/economics/news-wires-white-papers-and-books/fairbank-richard-d-ca-1950 | title=Fairbank, Richard D. ca. 1950– | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref name="sharp">{{Cite news | url=https://www.institutionalinvestor.com/article/2btghbolxjdxnr1f63xts/home/richard-fairbank-of-capital-one-financial-corp-card-sharp | title=Richard Fairbank of Capital One Financial Corp.: Card sharp |work=[[Institutional Investor (журнал)|Institutional Investor]] | date=January 14, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> Олар штаб-пәтері [[Ричмонд (Виргиния)|Ричмондта, Виргиния]] орналасқан [[Signet Banking Corporation|Signet Bank]] банкін 1988 жылы өздерінің тәсілін қолданатын Signet Financial атты кредиттік карталар бөлімшесін ашуға көндірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде олар Signet қызметкерлеріне айналды.<ref name=secret/> 1991 жылы Фэрбанк пен Моррис Signet-те төменірек пайыздық мөлшерлеме алу мүмкіндігі үшін басқа банктердің кредиттік карталарындағы қолданыстағы берешекті аударуды ұсынған жаппай пошта жіберілімінде табысқа жетті.<ref name=sharp/> 1994 жылғы шілдеде Signet Financial [[корпоративтік бөліну]] арқылы Capital One компаниясын бөлек шығаруды жариялады; бастапқыда ол Фэрбанк бас атқарушы директор, ал Моррис бас операциялық директор болған OakStone Financial деп аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1994/07/28/business/company-news-signet-banking-to-spin-off-credit-card-business.html | title=COMPANY NEWS; SIGNET BANKING TO SPIN OFF CREDIT CARD BUSINESS | work=[[Нью-Йорк Таймс|The New York Times]] | date=July 28, 1994|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/1994/07/28/signet-plans-credit-card-unit-spinoff/3527c117-fca8-4f32-8e41-53d0b0799256/ | title=SIGNET PLANS CREDIT CARD UNIT SPINOFF |newspaper=[[Вашингтон Пост|The Washington Post]] |date=March 4, 2024 |issn=0190-8286|access-date=2026-06-02}}</ref> 1994 жылғы қазандағы [[IPO|алғашқы жария орналастырудан]] кейін жаңа компания Capital One деп қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.baltimoresun.com/1994/10/12/signet-renames-credit-card-subsidiary-capital-one/ | title=Signet renames credit card subsidiary Capital One | first=David | last=Conn | work=[[Балтимор Сан|The Baltimore Sun]] | date=October 12, 1994 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bankdirector.com/magazine/archives/2nd-quarter-2006/capital-one-charts-a-new-course/ | title=Capital One Charts a New Course | first=Jack | last=Milligan | work=Bank Director | date=June 3, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Бөлу үдерісі 1995 жылғы ақпанда аяқталды. Ол кезде Capital One монолайн банк болды, яғни оның барлық кірісі бір ғана өнімнен — бұл жағдайда, кредиттік карталардан — түсетін.<ref name="realist">{{cite web | url=https://articles.marketrealist.com/2015/03/capital-ones-history-credit-cards-diversified-bank/ | title=Capital One's history: From credit cards to a diversified bank | first=Saul | last=Perez | publisher=Market Realist | date=March 5, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> Мұндай стратегия тәуекелді, өйткені қиын кезеңдерде шығынға әкелуі мүмкін.<ref name=realist/> Capital One өзінің монолайн банк ретіндегі салыстырмалы табысын деректер жинауды [[демографиялық бейін]]дер құру үшін пайдаланумен байланыстырды, бұл оған тұтынушыларға жеке кредиттік ұсыныстарды тікелей бағыттауға мүмкіндік берді.<ref>{{cite news | url=https://www.cio.com/article/2441173/capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | first=Malcolm | last=Wheatley | work=[[CIO (журнал)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> === 1996–2005 === 1996 жылы Capital One жаңа клиенттер тарту үшін төмен бастапқы мөлшерлемелерге сүйенуден өз бизнес үлгісіне көбірек клиент тартатын неғұрлым инновациялық тәсілдерді қолдануға көшті. Ол кезде компания несие қалдықтарының жоғарырақ шектерін және жылдық төлемсіз шоттарды ұсынатын бәсекелестеріне клиенттерін жоғалтып жатты. Компания ортақ брендті, қамтамасыз етілген және бірлескен шоттарға арналған кредиттік карталарды шығарды. 1996 жылдың ортасында Capital One федералдық үкіметтен Capital One FSB құруға рұқсат алды. Бұл компанияның енді қамтамасыз етілген карталар бойынша салымдарды қабылдап, оларды несиеге бере алатынын, сондай-ақ автомобиль сатып алуға арналған бөліп төлеу несиелерін бере алатынын білдірді.<ref name="directory">{{cite book |title=International Directory of Company Histories, ''Vol. 52'' |date=2003 |publisher=[[St. James Press]] |chapter=Capital One Financial Corporation}}</ref> 1996 жылы Capital One Ұлыбритания мен Канадаға кеңейді.<ref>{{Cite web | url=https://www.encyclopedia.com/books/politics-and-business-magazines/capital-one-financial-corporation | title=Capital One Financial Corporation | work=[[Encyclopedia.com]]|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.cio.com/article/266326/business-alignment-capital-one-builds-entire-business-on-savvy-use-of-it.html | title=Capital One Builds Entire Business on Savvy Use of IT | work=[[CIO (magazine)|CIO]] | date=November 1, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> 1998 жылғы шілдеде Capital One автонесиелеу компаниясы Summit Acceptance Corporation-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.nytimes.com/1998/07/17/business/company-news-capital-one-plans-purchase-of-auto-financing-company.html | title=CAPITAL ONE PLANS PURCHASE OF AUTO FINANCING COMPANY | work=The New York Times | agency=[[Bloomberg L.P.]] | date=July 17, 1998 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 1999 жылы бас атқарушы директор Ричард Фэрбанк Capital One-ның тұтынушылар деректерін жинаудағы тәжірибесін несиелерді, сақтандыруды және телефон қызметін ұсыну үшін пайдалану жоспарларын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/1999-11-21/capital-one-isnt-there-more-to-life-than-plastic |title=Capital One: Isn't There More To Life Than Plastic? | first=Mike | last=Mcnamee | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 21, 1999|access-date=2026-06-02}}</ref> 2001 жылғы қазанда PeopleFirst Finance компаниясын Capital One сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000092838501501815/dex991.txt | title=Capital One Financial Agrees to Acquire PeopleFirst Inc.; Expands Auto Financing Business | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=September 21, 2001|access-date=2026-06-02}}</ref> Компаниялар біріктіріліп, 2003 жылы Capital One Auto Finance Corporation болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.fi-magazine.com/news/peoplefirst-changes-brand-to-capital-one-auto-finance | title=PeopleFirst Changes Brand to Capital One Auto Finance | work=FI Magazine | date=June 27, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2002 жылдың соңында Capital One мен [[АҚШ пошта қызметі]] пошталық қызметтерге жаппай жеңілдіктер жасау туралы келіссөздер арқылы жасалатын қызметтер жөніндегі келісімді (NSA) ұсынды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs02/1d5.htm | title=CAPITAL ONE NEGOTIATED SERVICE AGREEMENT: DOCKET NO. MC2002-2 | work=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Нәтижесінде жасалған үш жылдық келісім<ref>{{cite web | url=https://www.prc.gov/Docs/38/38142/MC2002-2.pdf | title=Experimental Rate and Service Changes to Implement Negotiated Service Agreement with Capital One: OPINION AND RECOMMENDED DECISION | date=May 15, 2003|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы ұзартылды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs06/chp1-015.html | title=Chapter 1 Compliance with Statutory Policies | publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2008 жылғы маусымда Capital One келесі келісімнің шарттарына қатысты USPS-ке шағым түсіріп,<ref>{{Cite web | url=https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2008-08-08/pdf/E8-18292.pdf | title=Federal Register Vol. 73, No. 154 | publisher=[[Federal Register]] | via=[[GovInfo]] | date=August 8, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One бәсекелесі [[Bank of America]]-ның NSA шарттарына сілтеме жасады. Кейіннен Capital One USPS-пен жасалған келісімнен кейін [[Пошталық реттеу комиссиясы]]на берген шағымын қайтарып алды.<ref>{{cite web | url=https://about.usps.com/strategic-planning/cs09/CSPO_09_008.htm |title=Postal Regulatory Commission Proceedings| publisher=[[United States Postal Service]]|access-date=2026-06-02}}</ref> 2005 жылғы қаңтарда Capital One автомобиль несиелерін қаржыландыратын Onyx Acceptance Corporation компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/01/10/daily17.html | title=Capital One completes Onyx acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=January 12, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref> === 2005 – қазірге дейін === 2005 жылы Capital One [[Жаңа Орлеан]]да, [[Луизиана штаты]]нда орналасқан [[Hibernia National Bank]]-ті 4,9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алып, банк сатып алған алғашқы ''монолайн'' кредиттік карта эмитенті болды.<ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/payments/news/cap-one-enters-retail-banking |title=Cap One Enters Retail Banking |work=[[American Banker]] |date=April 1, 2005|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000090342305000927/capone_ex991-1116.htm | title=Capital One Completes Acquisition of Hibernia Corporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=November 16, 2005}}</ref> Бұл оның кредиттік карталар бизнесіне тәуелділігін азайтты.<ref>{{cite news | url=https://www.forbes.com/2006/03/13/credit-cards-banks-cx_lm_0314northfork.html | title=A Hot Time In Banking | first=Liz | last=Moyer | work=[[Forbes]] | date=March 4, 2006|access-date=2026-06-02}}</ref> 2006 жылы Capital One [[Нью-Йорк штаты]]ның [[Мелвилл]] қаласында орналасқан North Fork Bank-ті және оның еншілес кәсіпорны GreenPoint Mortgage-ті 13,2 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite press release | url=https://www.sec.gov/Archives/edgar/data/927628/000119312506245235/dex991.htm | title=Capital One Completes Acquisition of North Fork Bancorporation | publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] | date=December 1, 2006}}</ref> 2007 жылғы тамызда, [[сапасы төмен ипотекалық несиелер дағдарысы]] кезінде, Capital One ішінара инвесторлардың қысымына байланысты GreenPoint Mortgage-ті жауып, 1 900 жұмыс орнын қысқартты және 860 миллион АҚШ доллары көлеміндегі шығындарға әкелді.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-financial-mortgages/luminent-thornburg-take-liquidity-steps-idUSN2027429520070820/ | title=Capital One slashes jobs, mortgage industry swoons | first=Dan | last=Wilchins | work=[[Reuters]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] |publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB118764159728403271 | title=Capital One to Close Its GreenPoint Unit | first=Valerie | last=Bauerlein | work=[[The Wall Street Journal]] | date=August 21, 2007 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2007/08/20/capital-one-financial-closes-wholesale-mortgage-unit.html | title=Capital One Financial Closes Wholesale Mortgage Unit | agency=[[Associated Press]] | publisher=[[CNBC]] | date=August 20, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2007 жылғы тамызда Capital One NetSpend компаниясын 700 миллион АҚШ долларына сатып алуға келісті. Алайда 2007 жылғы қарашада мәміле өзгертіліп, Capital One оның орнына NetSpend компаниясының тек азшылық үлесін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/markets/capital-one-netspend-terminate-acquisition-plan-idUSN19224135/ | title=Capital One, NetSpend terminate acquisition plan | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Sharangdhar | last2=Limaye | editor-first=Phil | editor-last=Berlowitz | work=[[Reuters]] | date=November 19, 2007|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One [[Проблемалы активтерді құтқару бағдарламасы]]ның нәтижесінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]нен 3,56 миллиард АҚШ доллары көлемінде инвестиция алды.<ref>{{cite web | url=http://pdf.secdatabase.com/432/0001193125-08-237987.pdf | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Nov 18, 2008 | publisher=secdatabase.com | date=November 18, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.treasury.gov/initiatives/financial-stability/briefing-room/reports/tarp-transactions/DocumentsTARPTransactions/TransactionReport-11172008.pdf | title=CAPITAL PURCHASE PROGRAM Transaction Report | publisher=United States Treasury | work=Tarp Transactions | date=November 17, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы маусымда Capital One АҚШ Қаржы министрлігі шығарған акцияларын 3,67 миллиард АҚШ долларына қайта сатып алып, АҚШ Қазынашылық департаментіне 100 миллион АҚШ долларынан астам пайда әкелді.<ref>{{cite web | url=http://edgar.secdatabase.com/1088/119312509132345/filing-main.htm | title=Capital One, Form 8-K, Current Report, Filing Date Jun 17, 2009 | publisher=secdatabase.com | date=June 17, 2009|access-date=2026-06-02}}</ref> 2008 жылы Capital One көк және қызыл түсті «swoosh» логотипін таныстырды және 13 миллиард АҚШ долларлық маркетингтік науқанды бастады. 2006 жылы ұқсас логотипті қабылдаған [[Credit One Bank]] логотипімен ұқсастығы тұтынушылар арасында шатасушылық туғызды, олардың көпшілігі бұл екі бөлек компания екенін түсінбеді.<ref>{{cite web | last1=Surane | first1=Jennifer | title=The Strange Case of the Look-Alike Credit Cards | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-12-05/the-strange-case-of-the-look-alike-credit-cards | work=[[Bloomberg News]] | date=December 5, 2017 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2009 жылғы ақпанда Capital One [[Chevy Chase Bank]]-ті 520 миллион АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/baltimore/stories/2009/02/23/daily56.html | title=Capital One completes Chevy Chase acquisition | first=Jeff | last=Clabaugh | work=[[American City Business Journals]] | date=February 27, 2009 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://archive.nytimes.com/dealbook.nytimes.com/2008/12/04/capital-one-may-acquire-a-rival-bank/ | title=Capital One to Buy Chevy Chase Bank | work=[[The New York Times]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.wsj.com/articles/SB122834863033277609 | title=Capital One to Acquire Chevy Chase Bank | first=Dan | last=Fitzpatrick | work=[[The Wall Street Journal]] | date=December 4, 2008 |url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/12/04/AR2008120401068.html | title=Capital One Awoke To Its Dream Deal | last1=Goldfarb | first1=Zachary A. | last2=Appelbaum | first2=Binyamin | newspaper=[[The Washington Post]] | date=December 4, 2008|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда Capital One [[Канада]]да орналасқан [[Hudson's Bay Company]] компаниясының жеке кредиттік карталар портфелін GE Financial компаниясынан сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.rttnews.com/1524613/capital-one-closes-hudson-s-bay-co-credit-card-portfolio-buyout-quick-facts.aspx | title=Capital One Closes Hudson's Bay Co. Credit Card Portfolio Buyout - Quick Facts | work=RTT News | date=January 11, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы сәуірде Capital One [[Kohl's]] компаниясымен бұрын [[Chase Bank]] қызмет көрсеткен Kohl's компаниясының жеке брендті кредиттік карталар бағдарламасын белгісіз сомаға жеті жыл бойы жүргізу туралы келісімге қол қойды.<ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/capitalbusiness/capital-one-wins-deal-to-back-kohls-credit-cards/2011/04/07/AFdmSlFD_story.html | title=Capital One wins deal to back Kohl's credit cards |first=Danielle | last=Douglas | newspaper=[[The Washington Post]] | date=April 10, 2011 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> Келісімшарт бірнеше рет ұзартылды.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/kohls-and-capital-one-announce-multi-year-extension-of-credit-card-partnership-301505508.html | title=Kohl's and Capital One Announce Multi-Year Extension of Credit Card Partnership | publisher=[[PR Newswire]] | date=March 18, 2022|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы маусымда [[ING Group]] ING Direct бөлімшесін Capital One-ға 9 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға және акцияларға сату туралы жариялады.<ref>{{cite press release | url=https://ing.com/news/2018/09/ing-to-sell-ing-direct-usa-to-capital-one.html | title=ING To Sell ING Direct USA to Capital One | publisher=[[ING Group]] | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-bank-to-acquire-ing-direct-usa/2011/06/16/AG4fVzXH_story.html | title=Capital One Bank to acquire ING Direct USA | first=Renae | last=Merle | newspaper=The Washington Post | date=June 16, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Банк «[[Too big to fail|Құлау үшін тым үлкен]]<nowiki/>» бола ма деген негізде мәмілені [[Барни Франк]], [[Томас М. Хёниг]] және басқалар мұқият тексерді, алайда соған қарамастан сатып алу реттеуші органдардың мақұлдауын алып, 2012 жылғы ақпанда аяқталды.<ref>{{cite press release | url=https://www.federalreserve.gov/newsevents/pressreleases/orders20110826a.htm | publisher=[[Federal Reserve System]] | title=Federal Reserve Board announces public meetings on the notice by Capital One Financial Corporation to acquire ING Bank | date=August 26, 2011}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-usa-fed-hoening-idUSTRE77O5P420110825 | title=Fed's Hoenig Says Doesn't See Recession Looming | first=Mark | last=Felsenthal | work=[[Reuters]] | date=August 25, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/steven-pearlstein-time-to-say-no-to-bank-consolidation/2011/08/20/gIQA8Q5LjJ_story.html | title=Steven Pearlstein: Time to say no to bank consolidation | last=Pearlstein | first=Steven | newspaper=The Washington Post | date=August 28, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite press release | url=http://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ing-direct-139515678.html | title=Capital One Completes Acquisition of ING Direct | publisher=[[PR Newswire]] | date=February 17, 2012}}</ref> ING Direct 2012 жылғы қарашада Capital One 360 болып қайта аталды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/blog/2012/11/ing-direct-rebranded-as-capital-one-360.html | title=ING Direct rebranded as Capital One 360 | work=[[American City Business Journals]] | first=Bryant | last=Ruiz Switzky | date=November 8, 2012 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2011 жылғы тамызда Capital One [[HSBC]]-тің АҚШ-тағы кредиттік карталар операцияларын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-hsbc-capitalone/capital-one-bulks-up-u-s-cards-with-hsbc-deal-idUSTRE7790W620110810 | title=Capital One bulks up U.S. cards with HSBC deal | work=Reuters | first1=Dan | last1=Wilchins | first2=Denny | last2=Thomas | date=August 10, 2011|access-date=2026-06-02}}</ref> Capital One 28,2 миллиард АҚШ долларын құрайтын несиелер мен 600 миллион АҚШ долларын құрайтын басқа активтер үшін 31,3 миллиард АҚШ долларын төледі. Сатып алу 2012 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{cite news |url=https://wallethub.com/edu/hsbc-credit-cards-become-capital-one-credit-cards/25661/ | title=Most HSBC Credit Cards Become Capital One Credit Cards | first=John S. | last=Kiernan | work=[[WalletHub]] | date=May 3, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Сатып алу сондай-ақ бұрын HSBC қызмет көрсеткен [[Saks Fifth Avenue]], [[Neiman Marcus]] және [[Lord & Taylor]] сияқты компаниялардың жеке шығарылған кредиттік карталарын қамтыды.<ref name="wp-2011aug10">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/capital-one-snags-hsbc-credit-card-business/2011/08/10/gIQArj136I_story.html |title=Capital One snags HSBC credit card business |newspaper=The Washington Post |date=August 10, 2011 |first=Danielle |last=Douglas|access-date=2026-06-02}}</ref> 2012 жылғы ақпанда Capital One бірнеше басқа банктермен бірге [[Isis Mobile Wallet]] төлем жүйесін қолдайтынын жариялады.<ref>{{cite news | url=https://www.paymentsdive.com/ex/mpt/news/isis-adds-card-issuers-chase-cap-one-and-barclaycard-as-partners/ | title=Isis adds card issuers Chase, Cap One and BarclayCard as partners | work=[[Industry Dive]] | date=February 27, 2012|access-date=2026-06-02}}</ref> Алайда 2013 жылғы қыркүйекте Capital One бұл жобаны қолдаудан бас тартты.<ref>{{cite news | url=https://www.pcmag.com/article2/0,2817,2424630,00.asp|title=Capital One Drops Support for Isis Mobile Wallet | work=[[PC Magazine]] | first=Stephanie | last=Mlot | date=September 20, 2013}}</ref> 2012 жылы Capital One 41 бөлімшесін жапты.<ref>{{cite news | url=https://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20130128035844/http://money.cnn.com/2013/01/25/pf/banks-online-mobile-banking | url-status=dead | archive-date=January 28, 2013 | title=Say goodbye to more bank branches | first=Blake | last=Ellis | work=[[CNN]] | date=January 25, 2013}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One пайдалану шарттарына «сізбен өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен» байланысуға, соның ішінде «сіздің үйіңізге және жұмыс орныңызға жеке баруға» мүмкіндік беретін өзгерістер енгізді. Сонымен қатар компания «қоңырау шалушының идентификаторын және ұқсас қызметтерді өз қалауымыз бойынша өзгертуге немесе бұғаттауға және осы қызметтерде өзімізді өзіміз таңдаған кез келген тәсілмен таныстыруға» құқылы екенін мәлімдеді.<ref name=latimes>{{cite news | author-link=David Lazarus | first=David | last=Lazarus | url=https://www.latimes.com/business/la-fi-lazarus-20140218-column.html | title=Capital One says it can show up at cardholders' homes, workplaces | work=[[Los Angeles Times]] | date=February 17, 2014}}</ref> Компания клиенттерге жеке бармайтынын, тек «соңғы шара ретінде, . . . [спорттық] көлік құралын қайтарып алу қажет болған жағдайда» ғана баратынын айтты.<ref name=latimes/> Capital One сондай-ақ «нөмірді жасыруға» құқығын кейде «кейбір жергілікті телефон станциялары» нөмірді «басқаша көрсететініне» және бұл «біздің бақылауымыздан тыс» екеніне байланысты қажет деп түсіндірді.<ref>{{cite news | first=Amanda | last=Alix | url=https://www.fool.com/investing/general/2014/02/19/capital-one-to-customers-you-cant-hide-from-us.aspx | title=Capital One to Customers: You Can't Hide From Us | work=[[The Motley Fool]] | date=February 19, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2014 жылғы ақпанда Capital One жеке тұлғалар арасындағы транзакциялар арқылы ақша аудару қызметі [[ClearXchange]]-тің 25%-ын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/inno/stories/news/2014/03/10/capital-one-joins-p2p-online-banking-platform.html | title=Capital One Joins P2P Online Banking Platform | first=Eric Hal | last=Schwartz | work=[[American City Business Journals]] | date=March 10, 2014 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> ClearXchange 2016 жылы Early Warning компаниясына сатылды.<ref>{{cite press release | url=https://www.earlywarning.com/press-release/early-warning-completes-acquisition-clearxchange | title=Early Warning Completes Acquisition of clearXchange | publisher=Early Warning | date=January 12, 2016}}</ref> 2014 жылғы қазанда Capital One Сан-Францискода орналасқан пайдаланушы тәжірибесі мен цифрлық дизайн жөніндегі Adaptive Path консалтингтік компаниясын сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2014/10/02/adaptive-path-acquired-by-capital-one/ | title=Design Firm Adaptive Path Acquired By Capital One | first=Anthony | last=Ha | work=[[TechCrunch]] | date=October 2, 2014|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы қаңтарда Capital One тұтынушыларға арналған бюджетті жоспарлау қосымшасы Level Money-ді сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2015/01/12/capital-one-acquires-budgeting-app-level-money/ | title=Capital One Acquires Budgeting App Level Money | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=January 12, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылғы шілдеде компания дизайн студиясы, әзірлеу компаниясы, маркетингтік агенттік және стратегиялық консалтингтік компания Monsoon-ды сатып алды.<ref>{{cite news | last=Perez | first=Sarah | title=Capital One Acquires Oakland-Based Design And Development Firm Monsoon | url=https://techcrunch.com/2015/07/08/capital-one-acquires-oakland-based-design-and-development-firm-monsoon | work=[[TechCrunch]] | date=July 8, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2015 жылы Capital One [[General Electric]] компаниясының Healthcare Financial Services бөлімшесін 9 миллиард АҚШ долларына сатып алды; бұл бөлімше денсаулық сақтау саласындағы кәсіпорындарға берілген 8,5 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі несиелерді қамтыды.<ref>{{cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/capital-one-completes-acquisition-of-ge-capitals-healthcare-financial-services-lending-business-300186295.html | title=Capital One Completes Acquisition of GE Capital's Healthcare Financial Services Lending Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=December 1, 2015|access-date=2026-06-02}}</ref> 2016 жылғы қазанда Capital One белгісіз сомаға бағаларды бақылау қызметі [[Paribus]]-ты сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2016/10/06/capital-one-acquires-online-price-tracker-paribus/ | title=Capital One acquires online price tracker Paribus | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=October 6, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-adds-to-its-growing-list-of-fintech-deals | title=Capital One Adds to Its Growing List of Fintech Deals | first=Bryan | last=Yurcan | work=[[American Banker]] | date=October 12, 2016|access-date=2026-06-02}}</ref> Компания 2017 жылғы қарашада бәсекелестікке байланысты ипотекалық несие беру бизнесінен шығып, 1 100 қызметкерін жұмыстан босатты.<ref>{{cite web | url=https://www.housingwire.com/articles/41759-capital-one-suddenly-exits-mortgage-and-home-equity-business | title=Capital One suddenly exits mortgage and home equity business | first=Kelsey | last=Ramirez | work=HousingWire.com | date=November 16, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-11-07/capital-one-exits-mortgage-origination-business-cuts-1-100-jobs | title=Capital One Exits Mortgage Origination Business, Cuts 1,100 Jobs | first=Jennifer | last=Surane | work=[[Bloomberg L.P.]] | date=November 7, 2017|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы қаңтарда Capital One бір миллионнан астам брокерлік шоты бар онлайн-брокерлік бизнесін [[E-Trade]] компаниясына 170 миллион АҚШ долларына сатты.<ref>{{Cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-25/capital-one-jettisons-online-brokerage-accounts-in-e-trade-deal | title=Capital One Jettisons Online Brokerage Accounts in E*Trade Deal| first=Jenny | last=Surane | work=[[Bloomberg News]] | date=January 25, 2018 | url-access=subscription|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы мамырда компания цифрлық сәйкестендіру және алаяқтық туралы ескерту қызметі Confyrm-ды сатып алды.<ref>{{cite news | url=https://techcrunch.com/2018/05/11/capital-one-acquires-digital-identity-and-fraud-alert-startup-confyrm/ | title=Capital One acquires digital identity and fraud alert startup Confyrm | first=Sarah | last=Perez | work=[[TechCrunch]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite news | url=https://medium.com/capitalonetech/confyrm-joins-capital-one-to-fuel-consumer-identity-services-at-scale-29307910cc2b | title=Confyrm Joins Capital One to Fuel Consumer Identity Services at Scale | first=Andrew | last=Nash | work=[[Medium (website)|Medium]] | date=May 11, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news |last=May |first=Natasha |date=2026-06-02 |title=Sun win |url=https://horitzo.tv/ |access-date=2026-06-02 |language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-boosts-its-digital-identity-platform-with-fintech-purchase | title=How Capital One sees digital identity as a business opportunity | first=Nathan | last=DiCamillo | work=[[American Banker]] | date=May 30, 2018|access-date=2026-06-02}}</ref> 2018 жылғы шілдеде Capital One толық қызмет көрсететін инвестициялық кеңес беру және брокерлік бөлімшесін Woodbury Financial компаниясына сатты.<ref>{{Cite press release | url=https://www.prnewswire.com/news-releases/woodbury-closes-acquisition-of-capital-ones-full-service-financial-advisor-business-300681993.html | title=Woodbury Closes Acquisition of Capital One's Full-Service Financial Advisor Business | publisher=[[PR Newswire]] | date=July 17, 2018}}</ref> 2018 жылғы қарашада Capital One Техас штатының Остин қаласындағы стартап-компаниядан сатып алуларды салыстыруға арналған Wikibuy қосымшасы мен браузерлік кеңейтімін сатып алып, оның атауын [[Capital One Shopping]] деп өзгертті.<ref>{{cite news | url=https://www.cnbc.com/2018/11/20/capital-one-buys-startup-used-to-price-check-while-shopping-on-amazon.html | title=Capital One buys tech start-up used by millions to price-check while shopping on Amazon |last=Son | first=Hugh | work=[[CNBC]] |date=November 20, 2018}}</ref> 2019 жылғы маусымда Capital One кәсіпорындар арасындағы кредиттік қызметтерді жеткізуші BlueTarp Financial компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.pressherald.com/2019/06/21/capital-one-to-acquire-portland-credit-services-provider-bluetarp-financial/ | title=Capital One to acquire Portland credit services provider BlueTarp Financial | first=J. Craig | last=Anderson | work=[[Portland Press Herald]] | date=June 21, 2019}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.bangordailynews.com/2019/06/21/news/capital-one-buys-maine-credit-management-company/ | title=Capital One buys Maine credit management company | first=Lori | last=Valigra | work=[[Bangor Daily News]] | date=June 21, 2019}}</ref> 2019 жылғы шілдеде Capital One бұрын [[Synchrony Financial]] қызмет көрсеткен [[Walmart]]-тың жеке брендті және ортақ брендті кредиттік карталар бағдарламаларын жүргізу туралы Walmart-пен келісімге қол қойды.<ref>{{cite press release | url=https://corporate.walmart.com/newsroom/2018/07/26/walmart-and-capital-one-sign-credit-card-program-agreement | title=Walmart and Capital One Sign Credit Card Program Agreement |date=July 26, 2018 |work=[[Walmart]]}}</ref> Walmart Capital One-ның клиенттерге қызмет көрсетуіндегі кемшіліктерден кейін 2024 жылғы сәуірде келісімді бұзды.<ref>{{Cite web | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/walmart-ends-credit-card-partnership-with-capital-one/ | last=Hunter |first=Meghan |title=Walmart Ends Credit Card Partnership With Capital One—What It Means For Cardholders |work=[[Forbes]] |date=May 30, 2024}}</ref> 2019 жылғы тамызда Capital One мемлекеттік мердігерлерге маманданған инвестициялық банк KippsDeSanto-ны сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2019/08/19/capital-one-to-buy-kippsdesanto-co.html | title=Capital One to buy KippsDeSanto & Co. | first=Carten | last=Cordell | work=[[American City Business Journals]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-tech-focused-investment-bank | title=Capital One to buy tech-focused investment bank | first=Andy | last=Peters | work=[[American Banker]] | date=August 19, 2019 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қазанда Capital One TripleTree Holdings компаниясының денсаулық сақтау саласына арналған инвестициялық банкін сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.bizjournals.com/washington/news/2021/10/14/capital-one-to-acquire-tripletree-edina-bank.html | title=Capital One to acquire health care investment bank | first=Carter | last=Jones | work=[[American City Business Journals]] | date=October 14, 2021 | url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.americanbanker.com/news/capital-one-to-buy-health-care-investment-bank-tripletree | title=Capital One to buy health care investment bank TripleTree | first=Polo | last=Rocha | work=[[American Banker]] | date=October 15, 2021 | url-access=subscription}}</ref> 2021 жылғы қарашада компания жылдық төлемі 395 АҚШ долларын құрайтын Venture X ынталандыру бағдарламасының кредиттік картасын ұсынды.<ref>{{cite news| title=Capital One Venture X Card 2021 Review | url=https://www.forbes.com/advisor/credit-cards/reviews/venture-x-card/ | first=Dia | last=Adams | work=[[Forbes]] | date=November 10, 2021 | url-access=limited}}</ref> 2022 жылғы наурызда Capital One карта иелеріне арналған сыйақы бағдарламасы Capital One Entertainment-ті іске қосу үшін [[Vivid Seats]] компаниясымен серіктестік туралы жариялады.<ref>{{cite news |url=https://www.pymnts.com/partnerships/2022/vivid-seats-capital-one-partner-on-ticket-portal/ |title=Vivid Seats, Capital One Partner on Ticket Portal | work=PYMNTS.com |date=March 30, 2022}}</ref> 2024 жылғы ақпанда Capital One [[Discover Financial]] компаниясын 35,3 миллиард АҚШ долларына акцияларға айырбастау арқылы сатып алуға келісті, бұл оны АҚШ-тағы ең ірі кредиттік карталар эмитентіне айналдырды.<ref>{{Cite news |url=https://www.cnbc.com/2024/02/19/capital-one-acquiring-discover-financial-services-report-says.html |title=Capital One to acquire Discover Financial Services in $35.3 billion all-stock deal | work=[[CNBC]] |last1=Kim |first1=Hakyung |last2=Wang |first2=Christine |date=February 19, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2024/02/20/business/capital-one-discover-what-to-know.html |last1=Nerkar |first1=Santul |last2=Flitter |first2=Emily |date=February 20, 2024 |title=What to Know About Capital One's Proposed Acquisition of Discover |work=The New York Times | url-access=limited |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news | last=Son |first=Hugh |title=Jamie Dimon on Capital One's $35.3 billion Discover acquisition: 'Let them compete' | url=https://www.cnbc.com/2024/02/26/jamie-dimon-on-capital-one-discover-deal-let-them-compete.html | work=[[CNBC]] |date=February 26, 2024}}</ref> Мәміле 2025 жылғы сәуірде [[Нью-Йорк штатының бас прокуроры]] жүргізген тергеуден және клиенттердің [[монополияға қарсы заң|монополияға қарсы]] мәселелерге байланысты ұсынған тұтынушылық [[топтық талап-арыз]]ынан кейін АҚШ-тың банк реттеушілері тарапынан мақұлданды.<ref name=Scarcella/> Сатып алу 2025 жылғы мамырда аяқталды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Stempel | first=Jonathan | editor-first1=Richard | editor-last1=Chang | editor-first2=Mark | editor-last2=Porter | title=New York probing legality of Capital One-Discover merger | work=[[Reuters]] | date=October 28, 2024}}</ref><ref name="Scarcella">{{Cite news | url=https://www.reuters.com/markets/deals/new-york-probing-whether-capital-one-discover-merger-violates-antitrust-law-2024-10-23/ | last=Scarcella | first=Mike | title=Capital One customers sue to block $35 billion Discover merger | work=[[Reuters]] | date=July 23, 2024|access-date=2026-06-02}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/business/finance/us-banking-regulators-ok-capital-one-discover-deal-2025-04-18/ | title=Capital One, Discover deal approved by US bank regulators | first1=Chris | last1=Prentice | first2=Saeed | last2=Azhar | editor-first1=Lananh | editor-last1=Nguyen | editor-first2=Franklin | editor-last2=Paul | editor-first3=Matthew | editor-last3=Lewis | work=[[Reuters]] | date=April 18, 2025}}</ref><ref>{{Cite press release |title=Capital One Completes Acquisition of Discover | url=https://www.businesswire.com/news/home/20250517147002/en/Capital-One-Completes-Acquisition-of-Discover | publisher=[[Business Wire]] | date=May 18, 2025}}</ref> 2025 жылғы қарашада Capital One Capital One Travel платформасының жұмысын қамтамасыз еткен Hopper Travel Software компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://skift.com/2025/11/24/capital-one-set-to-acquire-hopper-travel-software-and-hire-key-hotel-and-engineering-staff-scoop/ | title=Capital One Set to Acquire Hopper Travel Software and Hire Key Hotel and Engineering Staff: Scoop | first=Dennis | last=Schaal | work=[[Skift]] | date=November 24, 2025}}</ref> 2026 жылғы наурызда Capital One бұрынғы Discover штаб-пәтерінен 1 100-ден астам қызметкерді жұмыстан босататынын жариялады.<ref>{{Cite web |date=2026-03-05 |title=Capital One laying off more than 1,100 workers at former Discover headquarters in Illinois |work= CBS News|url=https://www.cbsnews.com/chicago/news/capital-one-layoffs-riverwoods-illinois-discover-headquarters/ |access-date=2026-06-26 |author-first1=Todd|author-last1=Feurer|author-first2=John|author-last2=Odenthal|language=en-US}}</ref> 2026 жылғы сәуірде компания [[Brex]] компаниясын 5,15 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/legal/transactional/capital-one-buy-fintech-firm-brex-515-billion-deal-2026-01-22/ | title=Capital One strikes $5.15 billion Brex deal, quarterly profit rises on interest income boost | first=Pritam | last=Biswas | editor-first=Shreya | editor-last=Biswas | work=[[Reuters]] | date=January 22, 2026}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://www.forbes.com/sites/jeffkauflin/2026/01/23/why-capital-ones-5-billion-acquisition-of-fintech-brex-could-be-another-masterstroke-for-billionaire-richard-fairbank/ | title=Why Capital One’s $5 Billion Acquisition Of Fintech Brex Could Be Another Masterstroke For Billionaire Richard Fairbank | first=Jeff | last=Kauflin | work=[[Forbes]] | date=January 23, 2026}}</ref><ref>{{Cite press release | url=https://www.businesswire.com/news/home/20260122016437/en/Capital-One-to-Acquire-Brex | title=Capital One to Acquire Brex | publisher=[[Business Wire]] | date=January 22, 2026}}</ref> Brex компаниясында шамамен 1 100 қызметкер болды.<ref>{{Cite web |date=2026-01-22|author-first1=Jeremy C. |author-last1=Owens|title=Capital One to buy S.F. fintech Brex for $5.15 billion |url=https://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2026/01/22/brex-capital-one-acquisition.html |access-date=2026-06-26 |website=San Francisco Business Times |language=en-US}}</ref> == Телевизиялық жарнамалар == 2010 және 2013 жылдар аралығында Алек Болдуин Capital One-ның телевизиялық жарнама науқандарының өкілі болды.<ref>{{cite news |url=https://www.huffpost.com/entry/alec-baldwin-donates-new-york-philharmonic-capital-one-million-roundabout-theater_n_1644243 |title=Alec Baldwin Donates $1 Million To New York Philharmonic With Profit From Capital One Commercials | work=[[HuffPost]] |date=July 2, 2012}}</ref> 2013 жылы [[TMZ]] хабарлаған бейнетүсірілімшімен болған жанжалдан кейін оның келісімшарты ұзартылмады,<ref name="Vulture">{{cite news | last=Baldwin | first=Alec | url=https://www.vulture.com/2014/02/alec-baldwin-good-bye-public-life.html | title=Alec Baldwin: Good-bye, Public Life | work=[[Vulture (website)|Vulture]] | date=February 23, 2014}}</ref> ал жарнамалық науқанда оның орнын Дженнифер Гарнер басты.<ref>{{Cite news | url=https://adage.com/article/media/jennifer-garner-capital/294808/ | title=Jennifer Garner Gets Serious for Capital One (Watch the Newest Ads on TV) | work=[[Advertising Age]] | date=September 3, 2014}}</ref> 2012 жылы Capital One британдық [[пауэр-метал]] тобы [[DragonForce]] қатысқан жарнаманы шығарды. Жарнамада Херман Ли мен Сэм Тотман астероидта гитара ойнап отырып, Capital One-ның мобильді қосымшасын пайдаланады.<ref>{{Cite news |url=https://www.noise11.com/news/dragonforce-star-in-an-add-for-a-bank-20130116 |last=Cashmere |first=Paul | authorlink=Paul Cashmere |title=Dragonforce Star In A Bank Commerical {{sic|hide=y}} |work=[[Noise11]] |date=January 16, 2013}}</ref><ref>{{Cite news | url=https://metalinsider.net/video/dragonforce-appear-in-capital-one-commercial |last=Shaw |first=Zach |title=Dragonforce Appear In Capital One Commercial | work=[[Metal Insider]] | date=December 31, 2012}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://blabbermouth.net/news/dragonforce-featured-in-capital-one-commercial |title=DRAGONFORCE Featured In CAPITAL ONE Commercial | work=[[Blabbermouth.net]] |date=December 29, 2012}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Capital One]] [[Санат:Виргинияда 1994 жылы құрылғандар]] [[Санат:1994 жылғы алғашқы жария ұсыныстар]] [[Санат:1994 жылы құрылған америкалық компаниялар]] [[Санат:Виргиниядағы банктер]] [[Санат:1994 жылы құрылған банктер]] [[Санат:Маклинде (Виргиния) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Ричмондта (Виргиния) орналасқан компаниялар]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:Корпоративтік бөліну нәтижесінде құрылған компаниялар]] ky5y9vhwyrh3rol6fsva6me3eymrlua 0 785585 3645934 2026-08-23T15:26:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1537) Трансильвания | symbol = | image = [[Сурет:001537-asteroid shape model (1537) Transylvania.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Штроммер | discovered = 27.08.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 QA, 1940 QN,<br>A903 VB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[http... 3645934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1537) Трансильвания | symbol = | image = [[Сурет:001537-asteroid shape model (1537) Transylvania.png|170px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Штроммер | discovered = 27.08.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 QA, 1940 QN,<br>A903 VB | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1537 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,9677 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,1361 а. б. | semimajor = 3,0519 а. б. | eccentricity = 0,3001 | period = 5,33 жыл | avg_speed = 16,65 ш/с | inclination = 3,8591° | asc_node = 230,07° | mean_anomaly = 143,95° | arg_perihelion = 148,20° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 20 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,067±0,010 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = C | abs_magnitude = 12,4}} '''(1537) Трансильвания''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 27 тамызында [[Дьюла Штроммер]] [[Будапешт]]тегі [[Конкой обсерваториясы]]нда ашты. Өз туған жері [[Трансильвания]] атты тарихи аймақтың атымен атады. Бұл Штроммердің жалғыз ашқан астероиды болды. Ол ұзақ уақыт бойы жоғалған астероид ретінде қала берді, тек 1981 жылы оны Л. Кристенсен [[Паломар обсерваториясы]]нан қайта бақылай алды және оның орбитасын дұрыс көрсете білді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] jhjgykrx0njp4hfahzwqbgcyijqn9xb 0 785586 3645935 2026-08-23T15:29:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1438) Детре | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Кулин | discovered = 8.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RF, 1980 SK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1438 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,87890 Ас... 3645935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1438) Детре | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Д. Кулин | discovered = 8.09.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 RF, 1980 SK | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1438 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 21.11.2025 | aphelion = 2,87890 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,84418 а. б. | semimajor = 2,36154 а. б. | eccentricity = 0,219076 | period = 3,63 жыл | avg_speed = 19,38 ш/с | inclination = 9,4456° | asc_node = 343,1137° | mean_anomaly = 159,951° | arg_perihelion = 13,8011° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 6 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,064 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 14,3}} '''(1438) Детре''' — [[Негізгі белдеу]]де айналып жатқан кішігірім [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 8 қыркүйегінде [[Дьёрдь Кулин]] [[Будапешт]]тегі [[Конкой обсерваториясы]]нда ашты. Осы обсерваторияны 1943–1974 жылдары аралығында басқарған профессор [[Ласло Детре]]нің құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] aibnrr4t32njkpsxypw3ekw4jtf978i 0 785587 3645938 2026-08-23T15:33:15Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1539) Боррелли | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Андре Патри | discovered = 29.10.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 UB, 1929 VL,<br>1934 RA, A923 RJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1539 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.08... 3645938 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1539) Боррелли | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Андре Патри | discovered = 29.10.1940 | mp_name = | alt_names = 1940 UB, 1929 VL,<br>1934 RA, A923 RJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1539 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.08.2011 | aphelion = 3,73113 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,56655 а. б. | semimajor = 3,14884 а. б. | eccentricity = 0,184922 | period = 5,59 жыл | avg_speed = 16,64 ш/с | inclination = 1,72601° | asc_node = 142,9843° | mean_anomaly = 275,2599° | arg_perihelion = 250,7716° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 20–45 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,142±0,033 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = B | abs_magnitude = 10,6}} '''(1539) Боррелли''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1940 жылдың 29 қазанында [[Андре Патри]] [[Ницца обсерваториясы]]нда ашты. [[Марсель обсерваториясы]]нда жұмыс істеген және өзі көптеген астероид пен кометаны ашқан [[Альфонс Боррелли]]дің (1842–1926) құрметіне орай аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1539.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] dcgm5bf229hyicv9qhgtv5bc120esym 0 785588 3645939 2026-08-23T15:38:19Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1540) Кевола | symbol = | image = [[Сурет:001540-asteroid shape model (1540) Kevola.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 16.11.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 WK, 1926 GT,<br>1933 UM, 1933 WR,<br>1936 KL, 1937 QG,<br>1940 EJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_... 3645939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1540) Кевола | symbol = | image = [[Сурет:001540-asteroid shape model (1540) Kevola.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Л. Отерма | discovered = 16.11.1938 | mp_name = | alt_names = 1938 WK, 1926 GT,<br>1933 UM, 1933 WR,<br>1936 KL, 1937 QG,<br>1940 EJ | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1540 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 27.08.2011 | aphelion = 3,08627 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,61055 а. б. | semimajor = 2,84841 а. б. | eccentricity = 0,083507 | period = 4,81 жыл | avg_speed = 17,617 ш/с | inclination = 11,9678° | asc_node = 52,5088° | mean_anomaly = 347,5803° | arg_perihelion = 113,4689° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 44 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,043 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 10,8}} '''(1540) Кевола''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1938 жылдың 16 қарашасында [[Лийси Отерма]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Финляндиянің [[Кевола]] қаласы мен ондағы обсерваторияның құрметіне орай аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1540.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] [[Сурет:Орбита астероида 1540 (наклон).png|thumb|400px|center|Эклиптикадан ауытқуы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] qfxlp7xt9xe1fd68yot34ylq7sixzhl 0 785589 3645940 2026-08-23T15:41:32Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1541) Эстония | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 12.02.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 CK, 1930 FE,<br>1930 FV, 1950 RG₁,<br>1950 SR, 1959 RF₁,<br>A916 GE, A923 VE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html... 3645940 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1541) Эстония | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 12.02.1939 | mp_name = | alt_names = 1939 CK, 1930 FE,<br>1930 FV, 1950 RG₁,<br>1950 SR, 1959 RF₁,<br>A916 GE, A923 VE | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1541 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 2,9610 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,5761 а. б. | semimajor = 2,7685 а. б. | eccentricity = 0,0695 | period = 4,61 жыл | avg_speed = 17,88 ш/с | inclination = 4,875° | asc_node = 1,455° | mean_anomaly = 346,22° | arg_perihelion = 192,84° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 22 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,13 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = X | abs_magnitude = 11,30}} '''(1541) Эстония''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1939 жылдың 12 ақпанында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. [[Фин шығанағы]]на шығатын [[Эстония]] елінің атымен аталды. [[Сурет:Орбита астероида 1541.png|thumb|400px|center|Күн жүйесіндегі орны]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] iavqa18jy8x5i8sevc46wanpo5t9dpb 0 785590 3645941 2026-08-23T15:44:15Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1542) Шален | symbol = | image = [[Сурет:001542-asteroid shape model (1542) Schalén.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 26.08.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 QE, 1927 BH,<br>1936 UL, 1940 LP,<br>1976 CA, A898 VD,<br>A924 NA | mp_category = Негізгі белдеу | orbi... 3645941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1542) Шален | symbol = | image = [[Сурет:001542-asteroid shape model (1542) Schalén.png|180px|]] | caption = Шамалық пішіні | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = И. Вяйсяля | discovered = 26.08.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 QE, 1927 BH,<br>1936 UL, 1940 LP,<br>1976 CA, A898 VD,<br>A924 NA | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1542 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 16.02.2017 | aphelion = 3,4510 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 2,7343 а. б. | semimajor = 3,0926 а. б. | eccentricity = 0,1159 | period = 5,44 жыл | avg_speed = | inclination = 2,766° | asc_node = 211,66° | mean_anomaly = 284,94° | arg_perihelion = | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 45 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,068 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = D | abs_magnitude = 10,6}} '''(1542) Шален''' — [[Негізгі белдеу]]дің арғы шетінде айналып жатқан [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 26 тамызында [[Ирьё Вяйсяля]] [[Турку обсерваториясы]]нда ашты. Швециядағы [[Лунд обсерваториясы]]ның директоры болған Карл Адам Вильхельм Шаленнің (1902–1993) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] [[Санат:Астероидтар]] s1st8xnz09bb0x7a7todwd3ib3v272h 0 785591 3645942 2026-08-23T15:48:11Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1543) Буржуа | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 21.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SJ, A911 MF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1543 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,48... 3645942 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planet | minorplanet = yes | width = 25em | bgcolour = #D6D6D6 | name = (1543) Буржуа | symbol = | image = | caption = | discovery = yes | discovery_ref = | discoverer = Э. Ж. Дельпорт | discovered = 21.09.1941 | mp_name = | alt_names = 1941 SJ, A911 MF | mp_category = Негізгі белдеу | orbit_ref = <ref>[https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=1543 JPL Small-Body Database]</ref> | epoch = 4.09.2017 | aphelion = 3,4854 [[Астрономиялық бірлік|а. б.]] | perihelion = 1,7812 а. б. | semimajor = 2,6333 а. б. | eccentricity = 0,3236 | period = 4,27 жыл | avg_speed = | inclination = 11,021° | asc_node = 287,95° | mean_anomaly = 307,06° | arg_perihelion = 25,799° | satellites = | physical_characteristics = yes | dimensions = 12 шақырым | mass = | density = | surface_grav = | escape_velocity = | sidereal_day = | axial_tilt = | pole_ecliptic_lat = | pole_ecliptic_lon = | albedo = 0,214 | temperatures= | temp_name1 = | mean_temp_1 = | max_temp_1 = | temp_name2 = | max_temp_2 = | spectral_type = | abs_magnitude = 12,0}} '''(1543) Буржуа''' — [[Негізгі белдеу]]ге жатқызылатын [[астероид]]. Оны 1941 жылдың 21 қыркүйегінде [[Эжен Жозеф Дельпорт]] Бельгиянің патшалық обсерваториясында ашты. Осы обсерваторияның директоры болған профессор [[Поль Буржуа]]ның (1898–1974) құрметіне орай аталды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Астероидтар тізімі (1501—1600)]] * [[(1547) Неле]] [[Санат:Астероидтар]] 3zdd6vuawmljcwvms5d9dw311yxizyz 0 785592 3645943 2026-08-23T16:23:48Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал д... 3645943 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал диаспорасы орналасқан басқа елдер |аймақтар = [[Латгалия]], ішінара [[Видземе]], [[Селония]], [[Рига]] |ресми тіл = жеке мемлекеттік немесе ресми тіл мәртебесі жоқ; Латвияда латыш тілінің тарихи түрі ретінде заңмен қорғалады |реттейтін мекеме = [[Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы]] жанындағы Латгал жазба тілі жөніндегі кіші комиссия |сөйлеушілер саны = 164 500 күнделікті қолданушы (2011 жылғы санақ) |күйі = қолданыс аясы шектеулі аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] :[[Балтық-славян тілдері]] ::[[Балтық тілдері]] :::[[Шығыс балтық тілдері]] |жазу = [[Латын әліпбиі]] |ISO1 = — |ISO2 = — |ISO3 = ltg }} '''Латгал тілі''' (латг. ''latgalīšu volūda''; ресми-құқықтық атауда ''latgalīšu rakstu volūda'' — «Латгал жазба тілі») — негізінен [[Латвия]]ның шығысындағы тарихи-мәдени [[Латгалия]] өңірінде қолданылатын шығыс балтық тілдік жүйесі. Оның мәртебесі екі түрлі сипатталады: халықаралық жіктеуіштерде оған жеке ISO 639-3 коды (''ltg'') берілген және көптеген зерттеушілер оны дербес тіл деп қарайды; ал Латвияның «Мемлекеттік тіл туралы» заңы Латгал жазба тілін «латыш тілінің тарихи нұсқасы» деп белгілейді және мемлекетке оны сақтау, қорғау мен дамыту міндетін жүктейді.<ref name="law">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/14740-valsts-valodas-likums |title=Valsts valodas likums |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латгал тілі жергілікті ауызекі сөйленістермен ғана шектелмейді: оның XVIII ғасырдан жалғасқан жазба дәстүрі, кодификацияланған емлесі, әдебиеті, баспасөзі, радиохабарлары және цифрлық ресурстары бар. Қазіргі әдеби норма орталық Латгалия сөйленістеріне сүйенеді. Латыш тілімен туыстығы өте жақын болғанымен, дыбыстық жүйесі, сөздік қоры және бірқатар грамматикалық тұлғалары жағынан елеулі айырмашылық көрсетеді. == Атауы және мәртебесі == Қазақ тіліндегі әдебиетте ''Латгал тілі'' атауы, орыс тілінде ''Латгалский язык'', ағылшын тілінде ''Latgalian'' қолданылады. Латгал тіліндегі өзіндік атауы — ''latgalīšu volūda''. Заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларда көбіне ''latgalīšu rakstu valoda'' («Латгал жазба тілі») термині кездеседі. «Тіл ме, әлде диалект пе?» деген мәселе тек құрылымдық лингвистикаға емес, тарихқа, сәйкестікке және тіл саясатына да байланысты. Латвиядағы дәстүрлі диалектологиялық жіктеу Латгал сөйленістерін латыш тілінің жоғарғы латыш диалектісіне жатқызады. Басқа зерттеушілер көпғасырлық бөлек жазба дәстүрін, кодификациясын және қоғамдық қызметін негізге алып, Латгал тілін үшінші тірі балтық тілі ретінде қарастырады. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада құқықтық мәртебе мен ғылыми жіктеуді араластырмай көрсету маңызды. == Таралуы және сөйлеушілер саны == Негізгі аумағы — Латвияның шығысындағы Латгалия. Латгалша сөйлейтіндер Ригада, Латвияның басқа аймақтарында және тарихи көші-қон нәтижесінде Ресейдің кейбір өңірлерінде де кездеседі. Латвияның Орталық статистика басқармасы жариялаған 2022 жылғы 18–69 жастағы тұрғындар сауалнамасында Латгалия тұрғындарының 37,1%-ы, яғни 61,3 мың адам Латгал тілін үйде немесе күнделікті өмірде қолданатынын айтқан. Бүкіл Латвия бойынша бұл көрсеткіш 98,7 мың адамға немесе тиісті жастағы халықтың 8%-ына тең болды. Респонденттердің 1,3%-ы Латгал тілін ана тілі деп атаған; Латгалияның өзінде бұл үлес 8,4% болған. Үйде негізгі тіл ретінде оны Латвия тұрғындарының 1,2%-ы және Латгалия тұрғындарының 8,8%-ы көрсеткен.<ref name="stat2022">{{Cite web |url=https://stat.gov.lv/lv/statistikas-temas/izglitiba-kultura-zinatne/izglitibas-limenis/preses-relizes/21078-latgaliesu |title=37 % Latgales iedzīvotāju mājās un ikdienā lieto latgaliešu valodu |date=2023-10-25 |publisher=Latvijas Oficiālās statistikas portāls |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Бұл деректер 2011 жылғы халық санағындағы 164,5 мың күнделікті қолданушы санымен тікелей теңестірілмеуге тиіс, өйткені сұрақтардың қойылуы, жас шегі және зерттеу әдістемесі әртүрлі. == Жіктелуі == Латгал тілі мына генеалогиялық тармаққа жатады: * үнді-еуропа тілдері; * балтық-славян тармағы; * балтық тілдері; * шығыс балтық тілдері; * латыш тілдік континуумының жоғарғы латыш негізіндегі шығыс бөлігі. Оның ең жақын туысы — әдеби латыш тілі; бұдан кейін литва тілі тұрады. Латгал мен әдеби латыш тілдерінің жазба мәтіндерінде ұқсастық көп болғанымен, дайындықсыз сөйлеушілер үшін ауызша өзара түсіністік толық бола бермейді. Латгал тілінің қалыптасуына оның Латвияның басқа бөліктерінен бірнеше ғасыр бойы әкімшілік және конфессиялық тұрғыдан бөлек дамуы, католиктік жазба дәстүрі, сондай-ақ поляк, орыс және беларусь тілдерімен байланысы әсер еткен. == Тарихы == === Жазба дәстүрдің қалыптасуы === Латгалия XVI–XVII ғасырлардағы саяси өзгерістерден кейін поляк-литва мәдени кеңістігімен тығыз байланыста болды, ал Латвияның батысы мен орталығында неміс және лютерандық ықпал басым еді. Осы айырмашылықтар шығыс латыш сөйленістерінің бөлек жазба дәстүрге айналуына жағдай жасады. Латгал тілінде сақталған ең көне баспа кітап — 1753 жылы жарық көрген ''Evangelia toto anno'' («Бүкіл жылға арналған Інжіл»). Алғашқы мәтіндердің емлесі поляк орфографиясына сүйеніп, латын қарпін қолданды. Басылымдардың едәуір бөлігі діни әдебиет, дұға кітаптары, күнтізбелер мен рухани өлеңдер болды. === Баспаға тыйым және жаңғыру === 1863 жылғы Қаңтар көтерілісінен кейін Ресей империясының солтүстік-батыс губернияларында латын қарпімен кітап басуға шектеу қойылып, ол Латгалияда 1865–1904 жылдары қолданылды. Осы кезеңде қолжазба кітаптар мен жасырын әкелінген діни мәтіндер жазба дәстүрдің сақталуына көмектесті. 1904 жылы тыйым алынғаннан кейін Латгал тілінде газеттер, оқулықтар, грамматикалар мен көркем шығармалар шыға бастады. 1917 жылғы Резекне конгресі Латгалияның Латвияның басқа өлкелерімен бірігуін қолдап, сонымен бірге өңірдің тілдік-мәдени ерекшеліктерін сақтау талабын көтерді. 1920–1934 жылдары Латгал тілі аймақтық басқару, мектеп және баспасөзде біршама кең қолданылды. 1934 жылғы Карлис Улманис төңкерісінен кейін біріздендіру саясаты күшейіп, Латгал тілінің білім беру мен әкімшілік салалардағы орны күрт тарылды. Кеңес кезеңінде де оның баспа қызметі шектеулі болды; 1959 жылдан 1989 жылға дейін Латвияның өзінде Латгалша басылымдар іс жүзінде тоқтады, ал эмиграцияда кітаптар мен зерттеулер жариялана берді. === Қазіргі жаңғыру === 1990-жылдардан бастап кітап шығару, музыка, радио, театр және интернеттегі қолданыс жанданды. 2007 жылы Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы қазіргі Латгал жазуының ресми ережелерін бекітті.<ref name="orth2007">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem |title=Par Latgaliešu rakstības noteikumiem |date=2007-09-28 |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2021–2027 жылдарға арналған Латвияның мемлекеттік тіл саясаты Латгал жазба тілін Латгал сәйкестігінің маңызды бөлігі әрі ел мәдениетінің ажырамас құндылығы деп атайды; оқу материалдарын, мұғалім даярлауды және тілдің цифрлық ресурстарын дамыту қарастырылған.<ref name="policy">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/325679-par-valsts-valodas-politikas-pamatnostadnem-2021-2027-gadam |title=Par Valsts valodas politikas pamatnostādnēm 2021.–2027. gadam |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латыш тілі агенттігінің 2026 жылғы жұмыс жоспарында Латгал тілін жалпы және бейресми білімде оқытуды қолдау, 30 мұғалімнің кәсіби біліктілігін арттыру көзделген.<ref name="lva2026">{{Cite web |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2026/02/LVA-darba-plans-2026.-gadam-1.pdf |title=Latviešu valodas aģentūras darba plāns 2026. gadam |publisher=Latviešu valodas aģentūra |year=2026 |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2026 жылғы 21 шілдедегі өзгерістен кейін Латгалияның тарихи қоныстану аумақтарындағы жер-су атауларын Латгал жазба тілінің нормаларына сәйкес қатар қалыптастыруға құқықтық негіз енгізілді.<ref name="toponyms2026">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/243610-vietvardu-informacijas-noteikumi |title=Vietvārdu informācijas noteikumi |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> == Диалектілері және әдеби нормасы == Әдетте солтүстік, орталық және оңтүстік сөйленістер тобы ажыратылады. Олардың арасында дауыстылар, дифтонгтер және кейбір жалғаулар бойынша айырмашылық бар, бірақ өзара түсінісуге кедергі келтірмейді. Қазіргі әдеби норманың фонетикалық негізін орталық Латгалияның Айзкалне (Ясмуйжа), Варкава, Галени, Виляни, Сакстагалс, Озолайне, Макашани, Дрицани, Гайгалава, Берзи, Тилжа және Наутрени маңындағы сөйленістер құрайды. XVIII ғасыр әдебиетінде оңтүстік сөйленістерінің ықпалы күштірек болған. == Жазуы == Латгал тілі диакритикалары бар латын әліпбиін қолданады. 2007 жылғы нормадағы 35 әріп: :'''A Ā B C Č D E Ē F G Ģ H I Y Ī J K Ķ L Ļ M N Ņ O Ō P R S Š T U Ū V Z Ž'''. Әдеби латыш әліпбиімен салыстырғанда ''Y y'' және ''Ō ō'' әріптері ерекшеленеді. Ұзын дауыстылар макронмен (''ā, ē, ī, ō, ū''), ызың және жұмсақ дауыссыздар гачек не седиль тәрізді белгілермен (''č, š, ž, ģ, ķ, ļ, ņ'') таңбаланады. Қазіргі жазу 1920-жылдардағы емле реформаларының жалғасы ретінде 2007 жылы қайта кодификацияланды; IETF тізілімінде 1929 және 2007 емлелерін айыратын ''ltg-ltg1929'' және ''ltg-ltg2007'' тілдік белгілері бар. == Фонетикасы == Латгал тілінде қысқа және созылыңқы дауыстылар қарама-қарсы қойылады, дифтонгтер жиі кездеседі. Әдеби латыш тілімен салыстырғанда дауысты сәйкестіктер мен буындық әуез өзгеше болуы мүмкін. ''y'' әрпі көбіне жоғары орталықтанған дауыстыны, ал ''ō'' тарихи ұзын дауыстыны таңбалайды. Дауыссыздар жүйесінде қатты және жұмсарған қатарлар маңызды; ''ģ, ķ, ļ, ņ'' әріптері палаталданған дауыссыздарды береді. Аймақтық сөйленістерде дыбыстардың нақты айтылуы мен кейбір фонемалардың бірігуі әркелкі. == Грамматикасы == Латгал тілі — флективті тіл. Зат есімдерде екі грамматикалық тек (ер және әйел), жекеше-көпше сан және септік категориялары бар. Universal Dependencies сипаттамасында атау, ілік, барыс, табыс, жатыс және қаратпа септіктері ажыратылады. Сын есімдер, анықтауыштар мен көптеген сан есімдер зат есіммен тек, сан және септік жағынан қиысады. Етістіктер жақ пен санға жіктеледі; ашық райда осы, өткен және келер шақ, сондай-ақ бұйрық, шартты, жеткізілмелі және қажеттілік райлары сипатталады.<ref name="ud">{{Cite web |url=https://universaldependencies.org/ltg/index.html |title=Latgalian UD |publisher=Universal Dependencies |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Есімдіктер === Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі негізгі түрлері:<ref name="pronouns">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/vietniekvards/ |title=Vietniekvārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref> {| class="wikitable" ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''es'' — мен || ''mes'' — біз |- | 2-жақ || ''tu'' — сен || ''jius'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''jis'' — ол (ер тек), ''jei'' — ол (әйел тек) || ''jī'' — олар (ер не аралас топ), ''juos'' — олар (әйел тобы) |} Үшінші жақ есімдіктері адамдарға ғана емес, жансыз заттарға да қолданылады. Жіктеу есімдіктерінің септелуі түбір алмасуларымен жүреді: {| class="wikitable" ! Септік !! Мен !! Сен !! Ол (ер) !! Ол (әйел) !! Біз !! Сіздер !! Олар (ер/аралас) !! Олар (әйел) |- | Атау || ''es'' || ''tu'' || ''jis'' || ''jei'' || ''mes'' || ''jius'' || ''jī'' || ''juos'' |- | Ілік || ''mane'' || ''teve'' || ''juo'' || ''juos'' || ''myusu'' || ''jiusu'' || ''jūs'' || ''jūs'' |- | Барыс || ''maņ'' || ''tev'' || ''jam'' || ''jai'' || ''mums'' || ''jums'' || ''jim'' || ''jom'' |- | Табыс || ''mani'' || ''tevi'' || ''jū'' || ''jū'' || ''myus'' || ''jius'' || ''jūs'' || ''juos'' |- | Жатыс || ''manī'' || ''tevī'' || ''jimā'' || ''jamā'' || ''myusūs'' || ''jiusūs'' || ''jimūs'' || ''jamuos'' |} Өздік есімдік — ''seve'' немесе ''sevi''; оның атау септік тұлғасы болмайды: ілік ''seve'', барыс ''sev'', табыс ''sevi'', жатыс ''sevī''. Негізгі тәуелдік есімдіктер: ''muns — muna'' («менің»), ''tovs — tova'' («сенің»), ''sovs — sova'' («өзінің»), сондай-ақ ''myusu'' («біздің») және ''jiusu'' («сіздердің»). Сілтеу есімдіктеріне жақындағы нысанды білдіретін ''itys — itei'', ''šys — šei'' және алыстағы нысанды білдіретін ''tys — tei'' жатады. Сұрау-қатыстық есімдіктердің негізгі түрлері — ''kas'' («кім? не?»), ''kurs — kura'' («қайсы?»); белгісіздік есімдіктері ''cyts — cyta'', ''kaids — kaida'', ал болымсыздық есімдіктері ''nikas'', ''nikaids — nikaida'', ''nivīns — nivīna'' тәрізді тұлғалармен беріледі.<ref name="orth2007" /> === Сан есімдер === Латгал тілінде сан есімдер есептік (''pamata skaitļa vuordi'') және реттік (''kuortys skaitļa vuordi'') болып бөлінеді. 1–9 аралығындағы бірқатар есептік сан есімнің ер және әйел текке арналған тұлғалары бар. ''-padsmit'' және ''-desmit'' элементтерімен аяқталатын есептік сандар, әдетте, септелмейді; қалған есептік сандар мен барлық реттік сандар септеле алады. ''symts'' («жүз») — ер текті, ''tyukstūša'' («мың») — әйел текті, ''miļjons'' пен ''miļjards'' — ер текті сөздер. ==== Есептік сан есімдер ==== {| class="wikitable" ! Сан !! Латгалша !! Ескерту |- | 0 || ''nulle'' || нөл |- | 1 || ''vīns'' (ер), ''vīna'' (әйел) || текке қарай қиысады |- | 2 || ''div'', ''divi''; көптік тұлғалары ''diveji — divejis'' || ер және әйел тұлғалары ажырайды |- | 3 || ''treis''; ''treji — trejis'' || |- | 4 || ''četri — četrys'' || ер — әйел |- | 5 || ''pīci — pīcys'' || ер — әйел |- | 6 || ''seši — sešys'' || ер — әйел |- | 7 || ''septeni — septenis'' || ер — әйел |- | 8 || ''ostoni — ostonis'' || ер — әйел |- | 9 || ''deveni — devenis'' || ер — әйел |- | 10 || ''desmit'' || |- | 11 || ''vīnpadsmit'' || |- | 12 || ''divpadsmit'' || |- | 13 || ''treispadsmit'' || |- | 14 || ''četrpadsmit'', сондай-ақ ''četrupadsmit'' || екі нұсқа да кездеседі |- | 15 || ''pīcpadsmit'' || |- | 16 || ''sešpadsmit'' || |- | 17 || ''septeņpadsmit'' || |- | 18 || ''ostoņpadsmit'' || |- | 19 || ''deveņpadsmit'' || |- | 20 || ''divdesmit'' || |- | 30 || ''treisdesmit'' || |- | 40 || ''četrdesmit'', сондай-ақ ''četrudesmit'' || |- | 50 || ''pīcdesmit'' || |- | 60 || ''sešdesmit'' || |- | 70 || ''septeņdesmit'' || |- | 80 || ''ostoņdesmit'' || |- | 90 || ''deveņdesmit'' || |- | 100 || ''symts'' || жүз |- | 1000 || ''tyukstūša'' || мың |- | 1 000 000 || ''miļjons'', ''milijons'' || миллион |- | 1 000 000 000 || ''miļjards'', ''milijards'' || миллиард |} Күрделі сандар үлкен разрядтан кішіге қарай тіркеседі: 21 — ''divdesmit vīns'' (ер) немесе ''divdesmit vīna'' (әйел), 44 — ''četrudesmit četri/četrys''. Цифрмен берілген есептік саннан кейін нүкте қойылмайды. ==== Реттік сан есімдер ==== Реттік сан есімдердің толық, белгілі жалғаулы тұлғалары ер текте ''-ais'', әйел текте көбіне ''-uo'' арқылы жасалады. 2–10 сандарының және ''-padsmyts'', ''-dasmyts'' негізді реттік сандардың қысқа, белгісіз жалғаулы нұсқалары да бар: мысалы, ''ūtrys — ūtra'', ''trešs — treša'', ''dasmyts — dasmyta''. ''Pyrmais — pyrmuo'' («бірінші») сөзінің қысқа тұлғасы жоқ. {| class="wikitable" ! Сан !! Ер тек !! Әйел тек !! Қазақша |- | 1. || ''pyrmais'' || ''pyrmuo'' || бірінші |- | 2. || ''ūtrais'' || ''ūtruo'' (сондай-ақ ''ūtrei'') || екінші |- | 3. || ''trešais'' || ''trešuo'' || үшінші |- | 4. || ''catūrtais'' || ''catūrtuo'' || төртінші |- | 5. || ''pīktais'' || ''pīktuo'' || бесінші |- | 6. || ''sastais'' || ''sastuo'' || алтыншы |- | 7. || ''septeitais'' || ''septeituo'' || жетінші |- | 8. || ''ostoitais'' || ''ostoituo'' || сегізінші |- | 9. || ''deveitais'' || ''deveituo'' || тоғызыншы |- | 10. || ''dasmytais'' || ''dasmytuo'' || оныншы |- | 11. || ''vīnpadsmytais'' || ''vīnpadsmytuo'' || он бірінші |- | 12. || ''divpadsmytais'' || ''divpadsmytuo'' || он екінші |- | 20. || ''divdasmytais'' || ''divdasmytuo'' || жиырмасыншы |- | 21. || ''divdesmit pyrmais'' || ''divdesmit pyrmuo'' || жиырма бірінші |- | 100. || ''symtais'' || ''symtuo'' || жүзінші |- | 1000. || ''tyukstūšais'' || ''tyukstūšuo'' || мыңыншы |} Қазіргі цифрлық мәтіндер мен Universal Dependencies корпусында реттік сан цифрдан кейін нүктемен жазылады (''1.'', ''12.''). Дәстүрлі Латгал басылымдарында нүктесіз жазу да болған; сондықтан тарихи мәтіндерде екі үлгі ұшырасады.<ref name="numerals">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/skaitla-vards/ |title=Skaitļa vārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://journals.rta.lv/index.php/LATG/article/view/1693 |title=Numerals’ Usage Problems in Latgalian Language |author=Aņss Ataols Bierzeņš |journal=Via Latgalica |doi=10.17770/latg2012.4.1693 |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Апта күндері === Апта күндерінің атаулары сөйлем ортасында кіші әріппен жазылатын жалпы есімдер:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | дүйсенбі || ''pyrmūdīne'' |- | сейсенбі || ''ūtardīne'' |- | сәрсенбі || ''trešdīne'' |- | бейсенбі || ''catūrtdīne'' |- | жұма || ''pīktdīne'' |- | сенбі || ''sastdīne'' |- | жексенбі || ''svātdīne'' |} Уақыт үстеулері ретінде қысқарған тұлғалар да жұмсалады: ''pyrmūdiņ'' («дүйсенбіде»), ''ūtardiņ'', ''trešdiņ'', ''catūrtdiņ'', ''pīktdiņ'', ''sastdiņ'', ''svātdiņ''. === Ай атаулары === Ай атаулары да сөйлем ортасында кіші әріппен жазылады:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | қаңтар || ''janvars'' |- | ақпан || ''februars'' |- | наурыз || ''marts'' |- | сәуір || ''apreļs'' |- | мамыр || ''majs'' |- | маусым || ''juņs'' |- | шілде || ''juļs'' |- | тамыз || ''augusts'' |- | қыркүйек || ''septembris'' |- | қазан || ''oktobris'' |- | қараша || ''novembris'' |- | желтоқсан || ''decembris'' |} ''Marts'' және ''Augusts'' кісі есімі ретінде қолданылса, жалқы есім болғандықтан бас әріппен жазылады. == Сөздік қоры == Негізгі сөздік қоры балтық тектес. Латыш және литва тілдерімен ортақ байырғы қабатпен қатар, тарихи жағдайға байланысты поляк, орыс, беларусь, неміс және латын тілдерінен енген сөздер бар. Католик дініне қатысты терминдерде поляк және латын ықпалы айқын. Қазіргі терминжасам әдеби латыш тілінің ресурстарымен де өзара әрекеттеседі. Латышша–Латгалша электрондық сөздік ''Mūsdienu latgaliešu tekstu korpuss'' материалдары негізінде дамытылып келеді; литва–латыш–Латгал онлайн сөздігі салыстырмалы лексикографияға қызмет етеді.<ref>{{Cite web |url=https://vuordineica.lv/ |title=Latviešu–latgaliešu vārdnīca |language=lv,ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hipilatlit.ru.lv/dictionary/ |title=Lithuanian–Latvian–Latgalian Dictionary |access-date=2026-08-22}}</ref> == Қоғамдық қолданысы == Латгалша көркем және діни әдебиет, мерзімді баспасөз, ән мәтіндері, сахналық шығармалар мен интернет материалдары жарияланады. Латвия қоғамдық радиосы мен өңірлік медиада Латгал тіліндегі хабарлар бар; ''Latgalīšu Kulturys Gazeta'' (''lakuga.lv'') секілді цифрлық басылымдар тілдің заманауи қолданысын кеңейтеді. Тіл кейбір оқу орындарында факультатив ретінде және жоғары мектепте зерттеу нысаны ретінде оқытылады, бірақ бүкіл Латвия бойынша міндетті әрі біркелкі пән емес. Латгал тіліндегі мәдениеттің танымал нышандарының бірі — Янис Стрейчстің ''Cylvāka bārns'' («Адам баласы», 1991) көркем фильмі. Қазіргі музыкалық орындаушылар мен жыл сайынғы ''Boņuks'' мәдени сыйлығы да тілдің беделін арттыруға ықпал етеді. Тілдің өміршеңдігіне отбасы ішіндегі берілістің әлсіреуі, жастардың көші-қоны, әдеби латыш және орыс тілдерінің басымдығы әсер етеді. Сонымен қатар кодификация, цифрлық сөздіктер мен корпустар, мектеп бағдарламалары, қоғамдық хабар тарату және қос тілді маңдайшалар оның қызмет аясын кеңейтіп отыр. == Қазақстан ақпарат кеңістігінде == Қазақстандық медиада Латгал тілі туралы материалдар сирек және көбіне Латвияның ішкі саясатына қатысты жаңалықтар аясында көрінеді. Мысалы, ''Zakon.kz'' 2014 жылы Сейм депутаты Юрис Вилюмстің депутаттық антты Латгал тілінде айтуына байланысты туған рәсімдік-құқықтық дауды хабарлаған; материалда Латвия заңы Латгал тілін латыш тілінің бір түрі деп танитыны түсіндірілген.<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4665398-latvijjskomu-deputatu-otkazali-v.html |title=Латвийскому депутату отказали в статусе из-за Латгалского языка |date=2014-11-05 |publisher=Zakon.kz |language=ru |access-date=2026-08-22}}</ref> Ашық қолжетімді қазақстандық ірі БАҚ пен салалық сайттарда Латгал тілінің грамматикасы, оқытылуы немесе қазіргі статистикасы туралы тұрақты арнайы жарияланымдар байқалмайды; сондықтан тілге қатысты деректерді Латвияның ресми статистикасы, заңнамасы және маманданған лингвистикалық еңбектермен тексеру қажет. == Қараңыз == * [[Латыш тілі]] * [[Литва тілі]] * [[Балтық тілдері]] * [[Латгалия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem Латгал жазуының ресми ережелері] * [https://vuordineica.lv/ Латышша–Латгалша онлайн сөздік] * [https://universaldependencies.org/ltg/ Universal Dependencies: Latgalian] * [https://lynuojs.wordpress.com/ Латгал тілін үйрететін «Daslēdzis» порталы] [[Санат:Балтық тілдері]] [[Санат:Латвия тілдері]] [[Санат:Латгалия]] fcdwwd4fkzxu184bok5gnpik0f8sd86 3645944 3645943 2026-08-23T16:32:57Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Атауы және мәртебесі */ 3645944 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал диаспорасы орналасқан басқа елдер |аймақтар = [[Латгалия]], ішінара [[Видземе]], [[Селония]], [[Рига]] |ресми тіл = жеке мемлекеттік немесе ресми тіл мәртебесі жоқ; Латвияда латыш тілінің тарихи түрі ретінде заңмен қорғалады |реттейтін мекеме = [[Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы]] жанындағы Латгал жазба тілі жөніндегі кіші комиссия |сөйлеушілер саны = 164 500 күнделікті қолданушы (2011 жылғы санақ) |күйі = қолданыс аясы шектеулі аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] :[[Балтық-славян тілдері]] ::[[Балтық тілдері]] :::[[Шығыс балтық тілдері]] |жазу = [[Латын әліпбиі]] |ISO1 = — |ISO2 = — |ISO3 = ltg }} '''Латгал тілі''' (латг. ''latgalīšu volūda''; ресми-құқықтық атауда ''latgalīšu rakstu volūda'' — «Латгал жазба тілі») — негізінен [[Латвия]]ның шығысындағы тарихи-мәдени [[Латгалия]] өңірінде қолданылатын шығыс балтық тілдік жүйесі. Оның мәртебесі екі түрлі сипатталады: халықаралық жіктеуіштерде оған жеке ISO 639-3 коды (''ltg'') берілген және көптеген зерттеушілер оны дербес тіл деп қарайды; ал Латвияның «Мемлекеттік тіл туралы» заңы Латгал жазба тілін «латыш тілінің тарихи нұсқасы» деп белгілейді және мемлекетке оны сақтау, қорғау мен дамыту міндетін жүктейді.<ref name="law">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/14740-valsts-valodas-likums |title=Valsts valodas likums |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латгал тілі жергілікті ауызекі сөйленістермен ғана шектелмейді: оның XVIII ғасырдан жалғасқан жазба дәстүрі, кодификацияланған емлесі, әдебиеті, баспасөзі, радиохабарлары және цифрлық ресурстары бар. Қазіргі әдеби норма орталық Латгалия сөйленістеріне сүйенеді. Латыш тілімен туыстығы өте жақын болғанымен, дыбыстық жүйесі, сөздік қоры және бірқатар грамматикалық тұлғалары жағынан елеулі айырмашылық көрсетеді. == Атауы және мәртебесі == Қазақ тіліндегі әдебиетте ''Латгал тілі'' атауы, орыс тілінде ''Латгальский язык'', ағылшын тілінде ''Latgalian'' қолданылады. Латгал тіліндегі өзіндік атауы — ''latgalīšu volūda''. Заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларда көбіне ''latgalīšu rakstu valoda'' («Латгал жазба тілі») термині кездеседі. «Тіл ме, әлде диалект пе?» деген мәселе тек құрылымдық лингвистикаға емес, тарихқа, сәйкестікке және тіл саясатына да байланысты. Латвиядағы дәстүрлі диалектологиялық жіктеу Латгал сөйленістерін латыш тілінің жоғарғы латыш диалектісіне жатқызады. Басқа зерттеушілер көпғасырлық бөлек жазба дәстүрін, кодификациясын және қоғамдық қызметін негізге алып, Латгал тілін үшінші тірі балтық тілі ретінде қарастырады. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада құқықтық мәртебе мен ғылыми жіктеуді араластырмай көрсету маңызды. == Таралуы және сөйлеушілер саны == Негізгі аумағы — Латвияның шығысындағы Латгалия. Латгалша сөйлейтіндер Ригада, Латвияның басқа аймақтарында және тарихи көші-қон нәтижесінде Ресейдің кейбір өңірлерінде де кездеседі. Латвияның Орталық статистика басқармасы жариялаған 2022 жылғы 18–69 жастағы тұрғындар сауалнамасында Латгалия тұрғындарының 37,1%-ы, яғни 61,3 мың адам Латгал тілін үйде немесе күнделікті өмірде қолданатынын айтқан. Бүкіл Латвия бойынша бұл көрсеткіш 98,7 мың адамға немесе тиісті жастағы халықтың 8%-ына тең болды. Респонденттердің 1,3%-ы Латгал тілін ана тілі деп атаған; Латгалияның өзінде бұл үлес 8,4% болған. Үйде негізгі тіл ретінде оны Латвия тұрғындарының 1,2%-ы және Латгалия тұрғындарының 8,8%-ы көрсеткен.<ref name="stat2022">{{Cite web |url=https://stat.gov.lv/lv/statistikas-temas/izglitiba-kultura-zinatne/izglitibas-limenis/preses-relizes/21078-latgaliesu |title=37 % Latgales iedzīvotāju mājās un ikdienā lieto latgaliešu valodu |date=2023-10-25 |publisher=Latvijas Oficiālās statistikas portāls |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Бұл деректер 2011 жылғы халық санағындағы 164,5 мың күнделікті қолданушы санымен тікелей теңестірілмеуге тиіс, өйткені сұрақтардың қойылуы, жас шегі және зерттеу әдістемесі әртүрлі. == Жіктелуі == Латгал тілі мына генеалогиялық тармаққа жатады: * үнді-еуропа тілдері; * балтық-славян тармағы; * балтық тілдері; * шығыс балтық тілдері; * латыш тілдік континуумының жоғарғы латыш негізіндегі шығыс бөлігі. Оның ең жақын туысы — әдеби латыш тілі; бұдан кейін литва тілі тұрады. Латгал мен әдеби латыш тілдерінің жазба мәтіндерінде ұқсастық көп болғанымен, дайындықсыз сөйлеушілер үшін ауызша өзара түсіністік толық бола бермейді. Латгал тілінің қалыптасуына оның Латвияның басқа бөліктерінен бірнеше ғасыр бойы әкімшілік және конфессиялық тұрғыдан бөлек дамуы, католиктік жазба дәстүрі, сондай-ақ поляк, орыс және беларусь тілдерімен байланысы әсер еткен. == Тарихы == === Жазба дәстүрдің қалыптасуы === Латгалия XVI–XVII ғасырлардағы саяси өзгерістерден кейін поляк-литва мәдени кеңістігімен тығыз байланыста болды, ал Латвияның батысы мен орталығында неміс және лютерандық ықпал басым еді. Осы айырмашылықтар шығыс латыш сөйленістерінің бөлек жазба дәстүрге айналуына жағдай жасады. Латгал тілінде сақталған ең көне баспа кітап — 1753 жылы жарық көрген ''Evangelia toto anno'' («Бүкіл жылға арналған Інжіл»). Алғашқы мәтіндердің емлесі поляк орфографиясына сүйеніп, латын қарпін қолданды. Басылымдардың едәуір бөлігі діни әдебиет, дұға кітаптары, күнтізбелер мен рухани өлеңдер болды. === Баспаға тыйым және жаңғыру === 1863 жылғы Қаңтар көтерілісінен кейін Ресей империясының солтүстік-батыс губернияларында латын қарпімен кітап басуға шектеу қойылып, ол Латгалияда 1865–1904 жылдары қолданылды. Осы кезеңде қолжазба кітаптар мен жасырын әкелінген діни мәтіндер жазба дәстүрдің сақталуына көмектесті. 1904 жылы тыйым алынғаннан кейін Латгал тілінде газеттер, оқулықтар, грамматикалар мен көркем шығармалар шыға бастады. 1917 жылғы Резекне конгресі Латгалияның Латвияның басқа өлкелерімен бірігуін қолдап, сонымен бірге өңірдің тілдік-мәдени ерекшеліктерін сақтау талабын көтерді. 1920–1934 жылдары Латгал тілі аймақтық басқару, мектеп және баспасөзде біршама кең қолданылды. 1934 жылғы Карлис Улманис төңкерісінен кейін біріздендіру саясаты күшейіп, Латгал тілінің білім беру мен әкімшілік салалардағы орны күрт тарылды. Кеңес кезеңінде де оның баспа қызметі шектеулі болды; 1959 жылдан 1989 жылға дейін Латвияның өзінде Латгалша басылымдар іс жүзінде тоқтады, ал эмиграцияда кітаптар мен зерттеулер жариялана берді. === Қазіргі жаңғыру === 1990-жылдардан бастап кітап шығару, музыка, радио, театр және интернеттегі қолданыс жанданды. 2007 жылы Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы қазіргі Латгал жазуының ресми ережелерін бекітті.<ref name="orth2007">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem |title=Par Latgaliešu rakstības noteikumiem |date=2007-09-28 |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2021–2027 жылдарға арналған Латвияның мемлекеттік тіл саясаты Латгал жазба тілін Латгал сәйкестігінің маңызды бөлігі әрі ел мәдениетінің ажырамас құндылығы деп атайды; оқу материалдарын, мұғалім даярлауды және тілдің цифрлық ресурстарын дамыту қарастырылған.<ref name="policy">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/325679-par-valsts-valodas-politikas-pamatnostadnem-2021-2027-gadam |title=Par Valsts valodas politikas pamatnostādnēm 2021.–2027. gadam |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латыш тілі агенттігінің 2026 жылғы жұмыс жоспарында Латгал тілін жалпы және бейресми білімде оқытуды қолдау, 30 мұғалімнің кәсіби біліктілігін арттыру көзделген.<ref name="lva2026">{{Cite web |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2026/02/LVA-darba-plans-2026.-gadam-1.pdf |title=Latviešu valodas aģentūras darba plāns 2026. gadam |publisher=Latviešu valodas aģentūra |year=2026 |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2026 жылғы 21 шілдедегі өзгерістен кейін Латгалияның тарихи қоныстану аумақтарындағы жер-су атауларын Латгал жазба тілінің нормаларына сәйкес қатар қалыптастыруға құқықтық негіз енгізілді.<ref name="toponyms2026">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/243610-vietvardu-informacijas-noteikumi |title=Vietvārdu informācijas noteikumi |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> == Диалектілері және әдеби нормасы == Әдетте солтүстік, орталық және оңтүстік сөйленістер тобы ажыратылады. Олардың арасында дауыстылар, дифтонгтер және кейбір жалғаулар бойынша айырмашылық бар, бірақ өзара түсінісуге кедергі келтірмейді. Қазіргі әдеби норманың фонетикалық негізін орталық Латгалияның Айзкалне (Ясмуйжа), Варкава, Галени, Виляни, Сакстагалс, Озолайне, Макашани, Дрицани, Гайгалава, Берзи, Тилжа және Наутрени маңындағы сөйленістер құрайды. XVIII ғасыр әдебиетінде оңтүстік сөйленістерінің ықпалы күштірек болған. == Жазуы == Латгал тілі диакритикалары бар латын әліпбиін қолданады. 2007 жылғы нормадағы 35 әріп: :'''A Ā B C Č D E Ē F G Ģ H I Y Ī J K Ķ L Ļ M N Ņ O Ō P R S Š T U Ū V Z Ž'''. Әдеби латыш әліпбиімен салыстырғанда ''Y y'' және ''Ō ō'' әріптері ерекшеленеді. Ұзын дауыстылар макронмен (''ā, ē, ī, ō, ū''), ызың және жұмсақ дауыссыздар гачек не седиль тәрізді белгілермен (''č, š, ž, ģ, ķ, ļ, ņ'') таңбаланады. Қазіргі жазу 1920-жылдардағы емле реформаларының жалғасы ретінде 2007 жылы қайта кодификацияланды; IETF тізілімінде 1929 және 2007 емлелерін айыратын ''ltg-ltg1929'' және ''ltg-ltg2007'' тілдік белгілері бар. == Фонетикасы == Латгал тілінде қысқа және созылыңқы дауыстылар қарама-қарсы қойылады, дифтонгтер жиі кездеседі. Әдеби латыш тілімен салыстырғанда дауысты сәйкестіктер мен буындық әуез өзгеше болуы мүмкін. ''y'' әрпі көбіне жоғары орталықтанған дауыстыны, ал ''ō'' тарихи ұзын дауыстыны таңбалайды. Дауыссыздар жүйесінде қатты және жұмсарған қатарлар маңызды; ''ģ, ķ, ļ, ņ'' әріптері палаталданған дауыссыздарды береді. Аймақтық сөйленістерде дыбыстардың нақты айтылуы мен кейбір фонемалардың бірігуі әркелкі. == Грамматикасы == Латгал тілі — флективті тіл. Зат есімдерде екі грамматикалық тек (ер және әйел), жекеше-көпше сан және септік категориялары бар. Universal Dependencies сипаттамасында атау, ілік, барыс, табыс, жатыс және қаратпа септіктері ажыратылады. Сын есімдер, анықтауыштар мен көптеген сан есімдер зат есіммен тек, сан және септік жағынан қиысады. Етістіктер жақ пен санға жіктеледі; ашық райда осы, өткен және келер шақ, сондай-ақ бұйрық, шартты, жеткізілмелі және қажеттілік райлары сипатталады.<ref name="ud">{{Cite web |url=https://universaldependencies.org/ltg/index.html |title=Latgalian UD |publisher=Universal Dependencies |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Есімдіктер === Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі негізгі түрлері:<ref name="pronouns">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/vietniekvards/ |title=Vietniekvārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref> {| class="wikitable" ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''es'' — мен || ''mes'' — біз |- | 2-жақ || ''tu'' — сен || ''jius'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''jis'' — ол (ер тек), ''jei'' — ол (әйел тек) || ''jī'' — олар (ер не аралас топ), ''juos'' — олар (әйел тобы) |} Үшінші жақ есімдіктері адамдарға ғана емес, жансыз заттарға да қолданылады. Жіктеу есімдіктерінің септелуі түбір алмасуларымен жүреді: {| class="wikitable" ! Септік !! Мен !! Сен !! Ол (ер) !! Ол (әйел) !! Біз !! Сіздер !! Олар (ер/аралас) !! Олар (әйел) |- | Атау || ''es'' || ''tu'' || ''jis'' || ''jei'' || ''mes'' || ''jius'' || ''jī'' || ''juos'' |- | Ілік || ''mane'' || ''teve'' || ''juo'' || ''juos'' || ''myusu'' || ''jiusu'' || ''jūs'' || ''jūs'' |- | Барыс || ''maņ'' || ''tev'' || ''jam'' || ''jai'' || ''mums'' || ''jums'' || ''jim'' || ''jom'' |- | Табыс || ''mani'' || ''tevi'' || ''jū'' || ''jū'' || ''myus'' || ''jius'' || ''jūs'' || ''juos'' |- | Жатыс || ''manī'' || ''tevī'' || ''jimā'' || ''jamā'' || ''myusūs'' || ''jiusūs'' || ''jimūs'' || ''jamuos'' |} Өздік есімдік — ''seve'' немесе ''sevi''; оның атау септік тұлғасы болмайды: ілік ''seve'', барыс ''sev'', табыс ''sevi'', жатыс ''sevī''. Негізгі тәуелдік есімдіктер: ''muns — muna'' («менің»), ''tovs — tova'' («сенің»), ''sovs — sova'' («өзінің»), сондай-ақ ''myusu'' («біздің») және ''jiusu'' («сіздердің»). Сілтеу есімдіктеріне жақындағы нысанды білдіретін ''itys — itei'', ''šys — šei'' және алыстағы нысанды білдіретін ''tys — tei'' жатады. Сұрау-қатыстық есімдіктердің негізгі түрлері — ''kas'' («кім? не?»), ''kurs — kura'' («қайсы?»); белгісіздік есімдіктері ''cyts — cyta'', ''kaids — kaida'', ал болымсыздық есімдіктері ''nikas'', ''nikaids — nikaida'', ''nivīns — nivīna'' тәрізді тұлғалармен беріледі.<ref name="orth2007" /> === Сан есімдер === Латгал тілінде сан есімдер есептік (''pamata skaitļa vuordi'') және реттік (''kuortys skaitļa vuordi'') болып бөлінеді. 1–9 аралығындағы бірқатар есептік сан есімнің ер және әйел текке арналған тұлғалары бар. ''-padsmit'' және ''-desmit'' элементтерімен аяқталатын есептік сандар, әдетте, септелмейді; қалған есептік сандар мен барлық реттік сандар септеле алады. ''symts'' («жүз») — ер текті, ''tyukstūša'' («мың») — әйел текті, ''miļjons'' пен ''miļjards'' — ер текті сөздер. ==== Есептік сан есімдер ==== {| class="wikitable" ! Сан !! Латгалша !! Ескерту |- | 0 || ''nulle'' || нөл |- | 1 || ''vīns'' (ер), ''vīna'' (әйел) || текке қарай қиысады |- | 2 || ''div'', ''divi''; көптік тұлғалары ''diveji — divejis'' || ер және әйел тұлғалары ажырайды |- | 3 || ''treis''; ''treji — trejis'' || |- | 4 || ''četri — četrys'' || ер — әйел |- | 5 || ''pīci — pīcys'' || ер — әйел |- | 6 || ''seši — sešys'' || ер — әйел |- | 7 || ''septeni — septenis'' || ер — әйел |- | 8 || ''ostoni — ostonis'' || ер — әйел |- | 9 || ''deveni — devenis'' || ер — әйел |- | 10 || ''desmit'' || |- | 11 || ''vīnpadsmit'' || |- | 12 || ''divpadsmit'' || |- | 13 || ''treispadsmit'' || |- | 14 || ''četrpadsmit'', сондай-ақ ''četrupadsmit'' || екі нұсқа да кездеседі |- | 15 || ''pīcpadsmit'' || |- | 16 || ''sešpadsmit'' || |- | 17 || ''septeņpadsmit'' || |- | 18 || ''ostoņpadsmit'' || |- | 19 || ''deveņpadsmit'' || |- | 20 || ''divdesmit'' || |- | 30 || ''treisdesmit'' || |- | 40 || ''četrdesmit'', сондай-ақ ''četrudesmit'' || |- | 50 || ''pīcdesmit'' || |- | 60 || ''sešdesmit'' || |- | 70 || ''septeņdesmit'' || |- | 80 || ''ostoņdesmit'' || |- | 90 || ''deveņdesmit'' || |- | 100 || ''symts'' || жүз |- | 1000 || ''tyukstūša'' || мың |- | 1 000 000 || ''miļjons'', ''milijons'' || миллион |- | 1 000 000 000 || ''miļjards'', ''milijards'' || миллиард |} Күрделі сандар үлкен разрядтан кішіге қарай тіркеседі: 21 — ''divdesmit vīns'' (ер) немесе ''divdesmit vīna'' (әйел), 44 — ''četrudesmit četri/četrys''. Цифрмен берілген есептік саннан кейін нүкте қойылмайды. ==== Реттік сан есімдер ==== Реттік сан есімдердің толық, белгілі жалғаулы тұлғалары ер текте ''-ais'', әйел текте көбіне ''-uo'' арқылы жасалады. 2–10 сандарының және ''-padsmyts'', ''-dasmyts'' негізді реттік сандардың қысқа, белгісіз жалғаулы нұсқалары да бар: мысалы, ''ūtrys — ūtra'', ''trešs — treša'', ''dasmyts — dasmyta''. ''Pyrmais — pyrmuo'' («бірінші») сөзінің қысқа тұлғасы жоқ. {| class="wikitable" ! Сан !! Ер тек !! Әйел тек !! Қазақша |- | 1. || ''pyrmais'' || ''pyrmuo'' || бірінші |- | 2. || ''ūtrais'' || ''ūtruo'' (сондай-ақ ''ūtrei'') || екінші |- | 3. || ''trešais'' || ''trešuo'' || үшінші |- | 4. || ''catūrtais'' || ''catūrtuo'' || төртінші |- | 5. || ''pīktais'' || ''pīktuo'' || бесінші |- | 6. || ''sastais'' || ''sastuo'' || алтыншы |- | 7. || ''septeitais'' || ''septeituo'' || жетінші |- | 8. || ''ostoitais'' || ''ostoituo'' || сегізінші |- | 9. || ''deveitais'' || ''deveituo'' || тоғызыншы |- | 10. || ''dasmytais'' || ''dasmytuo'' || оныншы |- | 11. || ''vīnpadsmytais'' || ''vīnpadsmytuo'' || он бірінші |- | 12. || ''divpadsmytais'' || ''divpadsmytuo'' || он екінші |- | 20. || ''divdasmytais'' || ''divdasmytuo'' || жиырмасыншы |- | 21. || ''divdesmit pyrmais'' || ''divdesmit pyrmuo'' || жиырма бірінші |- | 100. || ''symtais'' || ''symtuo'' || жүзінші |- | 1000. || ''tyukstūšais'' || ''tyukstūšuo'' || мыңыншы |} Қазіргі цифрлық мәтіндер мен Universal Dependencies корпусында реттік сан цифрдан кейін нүктемен жазылады (''1.'', ''12.''). Дәстүрлі Латгал басылымдарында нүктесіз жазу да болған; сондықтан тарихи мәтіндерде екі үлгі ұшырасады.<ref name="numerals">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/skaitla-vards/ |title=Skaitļa vārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://journals.rta.lv/index.php/LATG/article/view/1693 |title=Numerals’ Usage Problems in Latgalian Language |author=Aņss Ataols Bierzeņš |journal=Via Latgalica |doi=10.17770/latg2012.4.1693 |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Апта күндері === Апта күндерінің атаулары сөйлем ортасында кіші әріппен жазылатын жалпы есімдер:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | дүйсенбі || ''pyrmūdīne'' |- | сейсенбі || ''ūtardīne'' |- | сәрсенбі || ''trešdīne'' |- | бейсенбі || ''catūrtdīne'' |- | жұма || ''pīktdīne'' |- | сенбі || ''sastdīne'' |- | жексенбі || ''svātdīne'' |} Уақыт үстеулері ретінде қысқарған тұлғалар да жұмсалады: ''pyrmūdiņ'' («дүйсенбіде»), ''ūtardiņ'', ''trešdiņ'', ''catūrtdiņ'', ''pīktdiņ'', ''sastdiņ'', ''svātdiņ''. === Ай атаулары === Ай атаулары да сөйлем ортасында кіші әріппен жазылады:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | қаңтар || ''janvars'' |- | ақпан || ''februars'' |- | наурыз || ''marts'' |- | сәуір || ''apreļs'' |- | мамыр || ''majs'' |- | маусым || ''juņs'' |- | шілде || ''juļs'' |- | тамыз || ''augusts'' |- | қыркүйек || ''septembris'' |- | қазан || ''oktobris'' |- | қараша || ''novembris'' |- | желтоқсан || ''decembris'' |} ''Marts'' және ''Augusts'' кісі есімі ретінде қолданылса, жалқы есім болғандықтан бас әріппен жазылады. == Сөздік қоры == Негізгі сөздік қоры балтық тектес. Латыш және литва тілдерімен ортақ байырғы қабатпен қатар, тарихи жағдайға байланысты поляк, орыс, беларусь, неміс және латын тілдерінен енген сөздер бар. Католик дініне қатысты терминдерде поляк және латын ықпалы айқын. Қазіргі терминжасам әдеби латыш тілінің ресурстарымен де өзара әрекеттеседі. Латышша–Латгалша электрондық сөздік ''Mūsdienu latgaliešu tekstu korpuss'' материалдары негізінде дамытылып келеді; литва–латыш–Латгал онлайн сөздігі салыстырмалы лексикографияға қызмет етеді.<ref>{{Cite web |url=https://vuordineica.lv/ |title=Latviešu–latgaliešu vārdnīca |language=lv,ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hipilatlit.ru.lv/dictionary/ |title=Lithuanian–Latvian–Latgalian Dictionary |access-date=2026-08-22}}</ref> == Қоғамдық қолданысы == Латгалша көркем және діни әдебиет, мерзімді баспасөз, ән мәтіндері, сахналық шығармалар мен интернет материалдары жарияланады. Латвия қоғамдық радиосы мен өңірлік медиада Латгал тіліндегі хабарлар бар; ''Latgalīšu Kulturys Gazeta'' (''lakuga.lv'') секілді цифрлық басылымдар тілдің заманауи қолданысын кеңейтеді. Тіл кейбір оқу орындарында факультатив ретінде және жоғары мектепте зерттеу нысаны ретінде оқытылады, бірақ бүкіл Латвия бойынша міндетті әрі біркелкі пән емес. Латгал тіліндегі мәдениеттің танымал нышандарының бірі — Янис Стрейчстің ''Cylvāka bārns'' («Адам баласы», 1991) көркем фильмі. Қазіргі музыкалық орындаушылар мен жыл сайынғы ''Boņuks'' мәдени сыйлығы да тілдің беделін арттыруға ықпал етеді. Тілдің өміршеңдігіне отбасы ішіндегі берілістің әлсіреуі, жастардың көші-қоны, әдеби латыш және орыс тілдерінің басымдығы әсер етеді. Сонымен қатар кодификация, цифрлық сөздіктер мен корпустар, мектеп бағдарламалары, қоғамдық хабар тарату және қос тілді маңдайшалар оның қызмет аясын кеңейтіп отыр. == Қазақстан ақпарат кеңістігінде == Қазақстандық медиада Латгал тілі туралы материалдар сирек және көбіне Латвияның ішкі саясатына қатысты жаңалықтар аясында көрінеді. Мысалы, ''Zakon.kz'' 2014 жылы Сейм депутаты Юрис Вилюмстің депутаттық антты Латгал тілінде айтуына байланысты туған рәсімдік-құқықтық дауды хабарлаған; материалда Латвия заңы Латгал тілін латыш тілінің бір түрі деп танитыны түсіндірілген.<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4665398-latvijjskomu-deputatu-otkazali-v.html |title=Латвийскому депутату отказали в статусе из-за Латгалского языка |date=2014-11-05 |publisher=Zakon.kz |language=ru |access-date=2026-08-22}}</ref> Ашық қолжетімді қазақстандық ірі БАҚ пен салалық сайттарда Латгал тілінің грамматикасы, оқытылуы немесе қазіргі статистикасы туралы тұрақты арнайы жарияланымдар байқалмайды; сондықтан тілге қатысты деректерді Латвияның ресми статистикасы, заңнамасы және маманданған лингвистикалық еңбектермен тексеру қажет. == Қараңыз == * [[Латыш тілі]] * [[Литва тілі]] * [[Балтық тілдері]] * [[Латгалия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem Латгал жазуының ресми ережелері] * [https://vuordineica.lv/ Латышша–Латгалша онлайн сөздік] * [https://universaldependencies.org/ltg/ Universal Dependencies: Latgalian] * [https://lynuojs.wordpress.com/ Латгал тілін үйрететін «Daslēdzis» порталы] [[Санат:Балтық тілдері]] [[Санат:Латвия тілдері]] [[Санат:Латгалия]] a0r2sdtagy85iuhdzgmgrmj12wdarsf 3645954 3645944 2026-08-23T17:15:54Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3645954 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал диаспорасы орналасқан басқа елдер |аймақтар = [[Латгалия]], ішінара [[Видземе]], [[Селония]], [[Рига]] |ресми тіл = жеке мемлекеттік немесе ресми тіл мәртебесі жоқ; Латвияда латыш тілінің тарихи түрі ретінде заңмен қорғалады |реттейтін мекеме = [[Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы]] жанындағы Латгал жазба тілі жөніндегі кіші комиссия |сөйлеушілер саны = 164 500 күнделікті қолданушы (2011 жылғы санақ) |күйі = қолданыс аясы шектеулі аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] :[[Балтық-славян тілдері]] ::[[Балтық тілдері]] :::[[Шығыс балтық тілдері]] |жазу = [[Латын әліпбиі]] |ISO1 = — |ISO2 = — |ISO3 = ltg }} '''Латгал тілі''' (латг. ''latgalīšu volūda''; ресми-құқықтық атауда ''latgalīšu rakstu volūda'' — «Латгал жазба тілі») — негізінен [[Латвия]]ның шығысындағы тарихи-мәдени [[Латгалия]] өңірінде қолданылатын шығыс балтық тілдік жүйесі. Оның мәртебесі екі түрлі сипатталады: халықаралық жіктеуіштерде оған жеке ISO 639-3 коды (''ltg'') берілген және көптеген зерттеушілер оны дербес тіл деп қарайды; ал Латвияның «Мемлекеттік тіл туралы» заңы Латгал жазба тілін «латыш тілінің тарихи нұсқасы» деп белгілейді және мемлекетке оны сақтау, қорғау мен дамыту міндетін жүктейді.<ref name="law">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/14740-valsts-valodas-likums |title=Valsts valodas likums |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латгал тілі жергілікті ауызекі сөйленістермен ғана шектелмейді: оның XVIII ғасырдан жалғасқан жазба дәстүрі, кодификацияланған емлесі, әдебиеті, баспасөзі, радиохабарлары және цифрлық ресурстары бар. Қазіргі әдеби норма орталық Латгалия сөйленістеріне сүйенеді. Латыш тілімен туыстығы өте жақын болғанымен, дыбыстық жүйесі, сөздік қоры және бірқатар грамматикалық тұлғалары жағынан елеулі айырмашылық көрсетеді. == Атауы және мәртебесі == Қазақ тіліндегі әдебиетте ''Латгал тілі'' атауы, орыс тілінде ''Латгальский язык'', ағылшын тілінде ''Latgalian'' қолданылады. Латгал тіліндегі өзіндік атауы — ''latgalīšu volūda''. Заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларда көбіне ''latgalīšu rakstu valoda'' («Латгал жазба тілі») термині кездеседі. «Тіл ме, әлде диалект пе?» деген мәселе тек құрылымдық лингвистикаға емес, тарихқа, сәйкестікке және тіл саясатына да байланысты. Латвиядағы дәстүрлі диалектологиялық жіктеу Латгал сөйленістерін латыш тілінің жоғарғы латыш диалектісіне жатқызады. Басқа зерттеушілер көпғасырлық бөлек жазба дәстүрін, кодификациясын және қоғамдық қызметін негізге алып, Латгал тілін үшінші тірі балтық тілі ретінде қарастырады. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада құқықтық мәртебе мен ғылыми жіктеуді араластырмай көрсету маңызды. == Таралуы және сөйлеушілер саны == Негізгі аумағы — Латвияның шығысындағы Латгалия. Латгалша сөйлейтіндер Ригада, Латвияның басқа аймақтарында және тарихи көші-қон нәтижесінде Ресейдің кейбір өңірлерінде де кездеседі. Латвияның Орталық статистика басқармасы жариялаған 2022 жылғы 18–69 жастағы тұрғындар сауалнамасында Латгалия тұрғындарының 37,1%-ы, яғни 61,3 мың адам Латгал тілін үйде немесе күнделікті өмірде қолданатынын айтқан. Бүкіл Латвия бойынша бұл көрсеткіш 98,7 мың адамға немесе тиісті жастағы халықтың 8%-ына тең болды. Респонденттердің 1,3%-ы Латгал тілін ана тілі деп атаған; Латгалияның өзінде бұл үлес 8,4% болған. Үйде негізгі тіл ретінде оны Латвия тұрғындарының 1,2%-ы және Латгалия тұрғындарының 8,8%-ы көрсеткен.<ref name="stat2022">{{Cite web |url=https://stat.gov.lv/lv/statistikas-temas/izglitiba-kultura-zinatne/izglitibas-limenis/preses-relizes/21078-latgaliesu |title=37 % Latgales iedzīvotāju mājās un ikdienā lieto latgaliešu valodu |date=2023-10-25 |publisher=Latvijas Oficiālās statistikas portāls |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Бұл деректер 2011 жылғы халық санағындағы 164,5 мың күнделікті қолданушы санымен тікелей теңестірілмеуге тиіс, өйткені сұрақтардың қойылуы, жас шегі және зерттеу әдістемесі әртүрлі. == Жіктелуі == Латгал тілі мына генеалогиялық тармаққа жатады: * үнді-еуропа тілдері; * балтық-славян тармағы; * балтық тілдері; * шығыс балтық тілдері; * латыш тілдік континуумының жоғарғы латыш негізіндегі шығыс бөлігі. Оның ең жақын туысы — әдеби латыш тілі; бұдан кейін литва тілі тұрады. Латгал мен әдеби латыш тілдерінің жазба мәтіндерінде ұқсастық көп болғанымен, дайындықсыз сөйлеушілер үшін ауызша өзара түсіністік толық бола бермейді. Латгал тілінің қалыптасуына оның Латвияның басқа бөліктерінен бірнеше ғасыр бойы әкімшілік және конфессиялық тұрғыдан бөлек дамуы, католиктік жазба дәстүрі, сондай-ақ поляк, орыс және беларусь тілдерімен байланысы әсер еткен. == Тарихы == === Жазба дәстүрдің қалыптасуы === Латгалия XVI–XVII ғасырлардағы саяси өзгерістерден кейін поляк-литва мәдени кеңістігімен тығыз байланыста болды, ал Латвияның батысы мен орталығында неміс және лютерандық ықпал басым еді. Осы айырмашылықтар шығыс латыш сөйленістерінің бөлек жазба дәстүрге айналуына жағдай жасады. Латгал тілінде сақталған ең көне баспа кітап — 1753 жылы жарық көрген ''Evangelia toto anno'' («Бүкіл жылға арналған Інжіл»). Алғашқы мәтіндердің емлесі поляк орфографиясына сүйеніп, латын қарпін қолданды. Басылымдардың едәуір бөлігі діни әдебиет, дұға кітаптары, күнтізбелер мен рухани өлеңдер болды. === Баспаға тыйым және жаңғыру === 1863 жылғы Қаңтар көтерілісінен кейін Ресей империясының солтүстік-батыс губернияларында латын қарпімен кітап басуға шектеу қойылып, ол Латгалияда 1865–1904 жылдары қолданылды. Осы кезеңде қолжазба кітаптар мен жасырын әкелінген діни мәтіндер жазба дәстүрдің сақталуына көмектесті. 1904 жылы тыйым алынғаннан кейін Латгал тілінде газеттер, оқулықтар, грамматикалар мен көркем шығармалар шыға бастады. 1917 жылғы Резекне конгресі Латгалияның Латвияның басқа өлкелерімен бірігуін қолдап, сонымен бірге өңірдің тілдік-мәдени ерекшеліктерін сақтау талабын көтерді. 1920–1934 жылдары Латгал тілі аймақтық басқару, мектеп және баспасөзде біршама кең қолданылды. 1934 жылғы Карлис Улманис төңкерісінен кейін біріздендіру саясаты күшейіп, Латгал тілінің білім беру мен әкімшілік салалардағы орны күрт тарылды. Кеңес кезеңінде де оның баспа қызметі шектеулі болды; 1959 жылдан 1989 жылға дейін Латвияның өзінде Латгалша басылымдар іс жүзінде тоқтады, ал эмиграцияда кітаптар мен зерттеулер жариялана берді. === Қазіргі жаңғыру === 1990-жылдардан бастап кітап шығару, музыка, радио, театр және интернеттегі қолданыс жанданды. 2007 жылы Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы қазіргі Латгал жазуының ресми ережелерін бекітті.<ref name="orth2007">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem |title=Par Latgaliešu rakstības noteikumiem |date=2007-09-28 |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2021–2027 жылдарға арналған Латвияның мемлекеттік тіл саясаты Латгал жазба тілін Латгал сәйкестігінің маңызды бөлігі әрі ел мәдениетінің ажырамас құндылығы деп атайды; оқу материалдарын, мұғалім даярлауды және тілдің цифрлық ресурстарын дамыту қарастырылған.<ref name="policy">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/325679-par-valsts-valodas-politikas-pamatnostadnem-2021-2027-gadam |title=Par Valsts valodas politikas pamatnostādnēm 2021.–2027. gadam |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латыш тілі агенттігінің 2026 жылғы жұмыс жоспарында Латгал тілін жалпы және бейресми білімде оқытуды қолдау, 30 мұғалімнің кәсіби біліктілігін арттыру көзделген.<ref name="lva2026">{{Cite web |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2026/02/LVA-darba-plans-2026.-gadam-1.pdf |title=Latviešu valodas aģentūras darba plāns 2026. gadam |publisher=Latviešu valodas aģentūra |year=2026 |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2026 жылғы 21 шілдедегі өзгерістен кейін Латгалияның тарихи қоныстану аумақтарындағы жер-су атауларын Латгал жазба тілінің нормаларына сәйкес қатар қалыптастыруға құқықтық негіз енгізілді.<ref name="toponyms2026">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/243610-vietvardu-informacijas-noteikumi |title=Vietvārdu informācijas noteikumi |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> == Диалектілері және әдеби нормасы == Әдетте солтүстік, орталық және оңтүстік сөйленістер тобы ажыратылады. Олардың арасында дауыстылар, дифтонгтер және кейбір жалғаулар бойынша айырмашылық бар, бірақ өзара түсінісуге кедергі келтірмейді. Қазіргі әдеби норманың фонетикалық негізін орталық Латгалияның Айзкалне (Ясмуйжа), Варкава, Галени, Виляни, Сакстагалс, Озолайне, Макашани, Дрицани, Гайгалава, Берзи, Тилжа және Наутрени маңындағы сөйленістер құрайды. XVIII ғасыр әдебиетінде оңтүстік сөйленістерінің ықпалы күштірек болған. == Жазуы == Латгал тілі диакритикалары бар латын әліпбиін қолданады. 2007 жылғы нормадағы 35 әріп: :'''A Ā B C Č D E Ē F G Ģ H I Y Ī J K Ķ L Ļ M N Ņ O Ō P R S Š T U Ū V Z Ž'''. Әдеби латыш әліпбиімен салыстырғанда ''Y y'' және ''Ō ō'' әріптері ерекшеленеді. Ұзын дауыстылар макронмен (''ā, ē, ī, ō, ū''), ызың және жұмсақ дауыссыздар гачек не седиль тәрізді белгілермен (''č, š, ž, ģ, ķ, ļ, ņ'') таңбаланады. Қазіргі жазу 1920-жылдардағы емле реформаларының жалғасы ретінде 2007 жылы қайта кодификацияланды; IETF тізілімінде 1929 және 2007 емлелерін айыратын ''ltg-ltg1929'' және ''ltg-ltg2007'' тілдік белгілері бар. == Фонетикасы мен фонологиясы == Латгаль тілінің дыбыстық жүйесі шығыс балтық негізін сақтай отырып, әдеби латыш тілінен бірқатар белгілерімен ерекшеленеді:<ref name="nau2011">{{Cite book |last=Nau |first=Nicole |title=A Short Grammar of Latgalian |series=Languages of the World/Materials |volume=482 |location=München |publisher=LINCOM Europa |year=2011 |isbn=978-3-86288-055-3 |language=en}}</ref> * қысқа және созылыңқы дауыстылар мағына ажыратады; * ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері, сондай-ақ дауысты мен жарты дауыстыдан құралған өзге тіркестер жиі қолданылады; * сөз екпіні, әдетте, бірінші буынға түседі; * ұзын буындарда құлама және үзік буын әуездері қарама-қарсы қойылады; * дауыссыздардың жуан және палаталданған қатарлары бар; * сөз тұлғаларында алдыңғы қатар дауыстылары мен жұмсарған дауыссыздардың, сондай-ақ артқы қатар дауыстылары мен жуан дауыссыздардың өзара үйлесуі байқалады. === Дауыстылар === Дауыстылар тілдің көлденең және тік қалпына, еріннің қатысына және созылыңқылығына қарай ажыратылады. Негізгі қысқа дауыстыларға ''i, y, u, e, o, a'' әріптерімен берілетін дыбыстар жатады; ''e'' мен ''a'' дыбыстарының нақты ашықтығы фонетикалық орта мен сөйленіске қарай өзгеруі мүмкін. ''Y y'' көбіне езулік жоғары орталық дауыстыны [ɨ] таңбалайды. Ол ''i'' дыбысымен белгілі дәрежеде қосымша таралымда кездесетіндіктен, зерттеулерде ''i'' мен ''y'' кейде екі фонема, кейде бір фонеманың аллофондары ретінде талданады.<ref name="nau2011" /> Дауыстының созылыңқылығы фонологиялық мәнге ие және жазуда макронмен көрсетіледі: ''ā, ē, ī, ō, ū''. Қысқа дауысты мен оның созылыңқы сыңары тек ұзақтығымен ғана емес, артикуляциялық кернеуімен де ерекшеленуі мүмкін: созылыңқы дауыстылар, әдетте, кернеулірек айтылады. Орта көтерілімді тарихи ұзын дауыстылардың орнына көп жағдайда бір фонемалық ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері сәйкес келеді; ұзын ''ē'' мен ''ō''-ның таралуы шектеулі және сөздің шығу тегі мен сөйленіске тәуелді.<ref name="nau2011" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Негізгі дауысты фонемалардың ықшамдалған жүйесі ! Қатар !! Қысқа дауыстылар (IPA) !! Созылыңқы дауыстылар немесе негізгі ұзын сыңарлар (IPA) |- | Алдыңғы қатар || /i, ɛ, æ/ || /iː, æː/, /ie/ |- | Орталық қатар || /ɨ, a/ || /aː/ |- | Артқы қатар || /u, ɔ/ || /uː/, /uo/ |} Кесте фонетикалық жүйені жалпылап көрсетеді: орфографиялық әріп пен фонема арасында әрдайым бір-біріне дәл сәйкестік бола бермейді. Әсіресе ''e'', ''ē'', ''o'', ''ō'' және дифтонгтердің айтылуы диалектілерде әркелкі. ''Ai, au, ei, iu, ui'' тәрізді дауысты тіркестері де бар; олардың бір бөлігі нағыз дифтонг, бір бөлігі екі фонеманың тізбегі ретінде талданады. === Дауыссыздар === Дауыссыздар жүйесінде қатаң–ұяң және жуан–жіңішке қарама-қарсылықтары маңызды. Еріндік, тіс-альвеолалық және тіл арты дауыссыздарының көбінде палаталданған сыңар кездеседі. Жазуда ''ģ, ķ, ļ, ņ'' әріптері тиісінше жұмсарған дауыссыздарды көрсетеді; басқа дауыссыздардың жұмсаруы көршілес ''i, ī, e, ē'' дауыстыларымен немесе ''j'' дыбысымен байланысты берілуі мүмкін. Палаталдану сөз тұлғаларын ажыратуға және морфологиялық алмасуларға қатысады.<ref name="nau2011" /> ''C, č, dz, dž'' аффрикаттары мен ''s, š, z, ž'' ызың-ысқырық қатарлары ажыратылады. ''F'' және ''h'' дыбыстары негізінен кірме сөздерде кездеседі; дәстүрлі сөйленістерде олар ''p'' және ''k'' тәрізді төл дыбыстармен алмастырылуы мүмкін. Сөз соңында және қатаң дауыссыздың алдында ұяң шұғыл дауыссыздардың қатаңдануы байқалады. Дауыссыз тіркестерінде кейінгі дыбыстың ықпалымен ұяңдық-қатаңдық жағынан кейінді үндесу де болуы мүмкін. === Екпін және буын әуезі === Сөз екпіні көбіне бірінші буынға түседі. Кейбір кірме сөздерде, демеуліктермен немесе морфологиялық тұлғалармен келген құрылымдарда ауытқу болуы мүмкін, бірақ алғашқы буын екпіні негізгі үлгі саналады. Екпінді буынның созылыңқылығы дауыстының ұзындығымен ғана емес, дауыстыдан кейінгі үнді дауыссызбен де жасала алады. Ұзын буындарда екі фонологиялық әуез ажыратылады: '''құлама әуез''' және '''үзік әуез'''. Ұзын буынға созылыңқы дауысты, дифтонг немесе қысқа дауыстыдан кейін келген үнді дауыссыздан құралған буын жатады. Құлама әуезде дауыс биіктігі мен қарқын біртіндеп төмендейді; үзік әуезде бұл төмендеу күрт жүріп, көмейлік тарылу немесе қысқа үзіліс сезілуі мүмкін. Әуез айырмасы жазуда белгіленбейді және мағына ажырататын жұптар көп емес. Мысалы, бірдей ''reit'' жазылымы әуезге қарай «жұту» және «ертең» мағыналарын бере алады.<ref name="nau2011" /> Латгаль әдеби тілінің негізі болған терең селондық емес сөйленістерде құлама және үзік әуездер тән. Ал селондық сөйленістерде просодиялық жүйе өзгеше болып, құлама және көтеріңкі әуездер ажыратылуы мүмкін. Сондықтан «латгаль тілінің әуез жүйесі» деген сипаттама әдеби нормаға қатысты айтылғанда ғана бірізді болады. === Морфофонологиялық үдерістер === Латгаль тіліне алдыңғы және артқы қатарға негізделген морфофонологиялық үйлесім тән. Бір сөз тұлғасының құрамында алдыңғы қатар дауыстылары көбіне палаталданған дауыссыздармен, ал артқы қатар дауыстылары жуан дауыссыздармен ұштасуға ұмтылады. Жұрнақ немесе жалғау қосылғанда түбірдегі дауыстының, дауыссыздың не олардың жұмсақ-жуан сыңарының алмасуы мүмкін. Бұл құбылыс зат есімнің септелуінде, сын есім мен сан есімнің қиысуында және етістік тұлғаларында көрінеді.<ref name="nau2011" /> Диалектілік айырмашылықтар дауыстының сапасына, ''ie — ei'', ''uo — ō'' тәрізді сәйкестіктерге, дауыссыздың палаталдану дәрежесіне және буын әуезінің жүзеге асуына әсер етеді. Қазіргі әдеби айтылым орталық Латгалия сөйленістеріне негізделгенімен, күнделікті ауызекі тілде солтүстік және оңтүстік нұсқалардың фонетикалық белгілері сақталған. == Грамматикасы == Латгал тілі — флективті тіл. Зат есімдерде екі грамматикалық тек (ер және әйел), жекеше-көпше сан және септік категориялары бар. Universal Dependencies сипаттамасында атау, ілік, барыс, табыс, жатыс және қаратпа септіктері ажыратылады. Сын есімдер, анықтауыштар мен көптеген сан есімдер зат есіммен тек, сан және септік жағынан қиысады. Етістіктер жақ пен санға жіктеледі; ашық райда осы, өткен және келер шақ, сондай-ақ бұйрық, шартты, жеткізілмелі және қажеттілік райлары сипатталады.<ref name="ud">{{Cite web |url=https://universaldependencies.org/ltg/index.html |title=Latgalian UD |publisher=Universal Dependencies |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Есімдіктер === Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі негізгі түрлері:<ref name="pronouns">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/vietniekvards/ |title=Vietniekvārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref> {| class="wikitable" ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''es'' — мен || ''mes'' — біз |- | 2-жақ || ''tu'' — сен || ''jius'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''jis'' — ол (ер тек), ''jei'' — ол (әйел тек) || ''jī'' — олар (ер не аралас топ), ''juos'' — олар (әйел тобы) |} Үшінші жақ есімдіктері адамдарға ғана емес, жансыз заттарға да қолданылады. Жіктеу есімдіктерінің септелуі түбір алмасуларымен жүреді: {| class="wikitable" ! Септік !! Мен !! Сен !! Ол (ер) !! Ол (әйел) !! Біз !! Сіздер !! Олар (ер/аралас) !! Олар (әйел) |- | Атау || ''es'' || ''tu'' || ''jis'' || ''jei'' || ''mes'' || ''jius'' || ''jī'' || ''juos'' |- | Ілік || ''mane'' || ''teve'' || ''juo'' || ''juos'' || ''myusu'' || ''jiusu'' || ''jūs'' || ''jūs'' |- | Барыс || ''maņ'' || ''tev'' || ''jam'' || ''jai'' || ''mums'' || ''jums'' || ''jim'' || ''jom'' |- | Табыс || ''mani'' || ''tevi'' || ''jū'' || ''jū'' || ''myus'' || ''jius'' || ''jūs'' || ''juos'' |- | Жатыс || ''manī'' || ''tevī'' || ''jimā'' || ''jamā'' || ''myusūs'' || ''jiusūs'' || ''jimūs'' || ''jamuos'' |} Өздік есімдік — ''seve'' немесе ''sevi''; оның атау септік тұлғасы болмайды: ілік ''seve'', барыс ''sev'', табыс ''sevi'', жатыс ''sevī''. Негізгі тәуелдік есімдіктер: ''muns — muna'' («менің»), ''tovs — tova'' («сенің»), ''sovs — sova'' («өзінің»), сондай-ақ ''myusu'' («біздің») және ''jiusu'' («сіздердің»). Сілтеу есімдіктеріне жақындағы нысанды білдіретін ''itys — itei'', ''šys — šei'' және алыстағы нысанды білдіретін ''tys — tei'' жатады. Сұрау-қатыстық есімдіктердің негізгі түрлері — ''kas'' («кім? не?»), ''kurs — kura'' («қайсы?»); белгісіздік есімдіктері ''cyts — cyta'', ''kaids — kaida'', ал болымсыздық есімдіктері ''nikas'', ''nikaids — nikaida'', ''nivīns — nivīna'' тәрізді тұлғалармен беріледі.<ref name="orth2007" /> === Сан есімдер === Латгал тілінде сан есімдер есептік (''pamata skaitļa vuordi'') және реттік (''kuortys skaitļa vuordi'') болып бөлінеді. 1–9 аралығындағы бірқатар есептік сан есімнің ер және әйел текке арналған тұлғалары бар. ''-padsmit'' және ''-desmit'' элементтерімен аяқталатын есептік сандар, әдетте, септелмейді; қалған есептік сандар мен барлық реттік сандар септеле алады. ''symts'' («жүз») — ер текті, ''tyukstūša'' («мың») — әйел текті, ''miļjons'' пен ''miļjards'' — ер текті сөздер. ==== Есептік сан есімдер ==== {| class="wikitable" ! Сан !! Латгалша !! Ескерту |- | 0 || ''nulle'' || нөл |- | 1 || ''vīns'' (ер), ''vīna'' (әйел) || текке қарай қиысады |- | 2 || ''div'', ''divi''; көптік тұлғалары ''diveji — divejis'' || ер және әйел тұлғалары ажырайды |- | 3 || ''treis''; ''treji — trejis'' || |- | 4 || ''četri — četrys'' || ер — әйел |- | 5 || ''pīci — pīcys'' || ер — әйел |- | 6 || ''seši — sešys'' || ер — әйел |- | 7 || ''septeni — septenis'' || ер — әйел |- | 8 || ''ostoni — ostonis'' || ер — әйел |- | 9 || ''deveni — devenis'' || ер — әйел |- | 10 || ''desmit'' || |- | 11 || ''vīnpadsmit'' || |- | 12 || ''divpadsmit'' || |- | 13 || ''treispadsmit'' || |- | 14 || ''četrpadsmit'', сондай-ақ ''četrupadsmit'' || екі нұсқа да кездеседі |- | 15 || ''pīcpadsmit'' || |- | 16 || ''sešpadsmit'' || |- | 17 || ''septeņpadsmit'' || |- | 18 || ''ostoņpadsmit'' || |- | 19 || ''deveņpadsmit'' || |- | 20 || ''divdesmit'' || |- | 30 || ''treisdesmit'' || |- | 40 || ''četrdesmit'', сондай-ақ ''četrudesmit'' || |- | 50 || ''pīcdesmit'' || |- | 60 || ''sešdesmit'' || |- | 70 || ''septeņdesmit'' || |- | 80 || ''ostoņdesmit'' || |- | 90 || ''deveņdesmit'' || |- | 100 || ''symts'' || жүз |- | 1000 || ''tyukstūša'' || мың |- | 1 000 000 || ''miļjons'', ''milijons'' || миллион |- | 1 000 000 000 || ''miļjards'', ''milijards'' || миллиард |} Күрделі сандар үлкен разрядтан кішіге қарай тіркеседі: 21 — ''divdesmit vīns'' (ер) немесе ''divdesmit vīna'' (әйел), 44 — ''četrudesmit četri/četrys''. Цифрмен берілген есептік саннан кейін нүкте қойылмайды. ==== Реттік сан есімдер ==== Реттік сан есімдердің толық, белгілі жалғаулы тұлғалары ер текте ''-ais'', әйел текте көбіне ''-uo'' арқылы жасалады. 2–10 сандарының және ''-padsmyts'', ''-dasmyts'' негізді реттік сандардың қысқа, белгісіз жалғаулы нұсқалары да бар: мысалы, ''ūtrys — ūtra'', ''trešs — treša'', ''dasmyts — dasmyta''. ''Pyrmais — pyrmuo'' («бірінші») сөзінің қысқа тұлғасы жоқ. {| class="wikitable" ! Сан !! Ер тек !! Әйел тек !! Қазақша |- | 1. || ''pyrmais'' || ''pyrmuo'' || бірінші |- | 2. || ''ūtrais'' || ''ūtruo'' (сондай-ақ ''ūtrei'') || екінші |- | 3. || ''trešais'' || ''trešuo'' || үшінші |- | 4. || ''catūrtais'' || ''catūrtuo'' || төртінші |- | 5. || ''pīktais'' || ''pīktuo'' || бесінші |- | 6. || ''sastais'' || ''sastuo'' || алтыншы |- | 7. || ''septeitais'' || ''septeituo'' || жетінші |- | 8. || ''ostoitais'' || ''ostoituo'' || сегізінші |- | 9. || ''deveitais'' || ''deveituo'' || тоғызыншы |- | 10. || ''dasmytais'' || ''dasmytuo'' || оныншы |- | 11. || ''vīnpadsmytais'' || ''vīnpadsmytuo'' || он бірінші |- | 12. || ''divpadsmytais'' || ''divpadsmytuo'' || он екінші |- | 20. || ''divdasmytais'' || ''divdasmytuo'' || жиырмасыншы |- | 21. || ''divdesmit pyrmais'' || ''divdesmit pyrmuo'' || жиырма бірінші |- | 100. || ''symtais'' || ''symtuo'' || жүзінші |- | 1000. || ''tyukstūšais'' || ''tyukstūšuo'' || мыңыншы |} Қазіргі цифрлық мәтіндер мен Universal Dependencies корпусында реттік сан цифрдан кейін нүктемен жазылады (''1.'', ''12.''). Дәстүрлі Латгал басылымдарында нүктесіз жазу да болған; сондықтан тарихи мәтіндерде екі үлгі ұшырасады.<ref name="numerals">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/skaitla-vards/ |title=Skaitļa vārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://journals.rta.lv/index.php/LATG/article/view/1693 |title=Numerals’ Usage Problems in Latgalian Language |author=Aņss Ataols Bierzeņš |journal=Via Latgalica |doi=10.17770/latg2012.4.1693 |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Апта күндері === Апта күндерінің атаулары сөйлем ортасында кіші әріппен жазылатын жалпы есімдер:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | дүйсенбі || ''pyrmūdīne'' |- | сейсенбі || ''ūtardīne'' |- | сәрсенбі || ''trešdīne'' |- | бейсенбі || ''catūrtdīne'' |- | жұма || ''pīktdīne'' |- | сенбі || ''sastdīne'' |- | жексенбі || ''svātdīne'' |} Уақыт үстеулері ретінде қысқарған тұлғалар да жұмсалады: ''pyrmūdiņ'' («дүйсенбіде»), ''ūtardiņ'', ''trešdiņ'', ''catūrtdiņ'', ''pīktdiņ'', ''sastdiņ'', ''svātdiņ''. === Ай атаулары === Ай атаулары да сөйлем ортасында кіші әріппен жазылады:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | қаңтар || ''janvars'' |- | ақпан || ''februars'' |- | наурыз || ''marts'' |- | сәуір || ''apreļs'' |- | мамыр || ''majs'' |- | маусым || ''juņs'' |- | шілде || ''juļs'' |- | тамыз || ''augusts'' |- | қыркүйек || ''septembris'' |- | қазан || ''oktobris'' |- | қараша || ''novembris'' |- | желтоқсан || ''decembris'' |} ''Marts'' және ''Augusts'' кісі есімі ретінде қолданылса, жалқы есім болғандықтан бас әріппен жазылады. == Сөздік қоры == Негізгі сөздік қоры балтық тектес. Латыш және литва тілдерімен ортақ байырғы қабатпен қатар, тарихи жағдайға байланысты поляк, орыс, беларусь, неміс және латын тілдерінен енген сөздер бар. Католик дініне қатысты терминдерде поляк және латын ықпалы айқын. Қазіргі терминжасам әдеби латыш тілінің ресурстарымен де өзара әрекеттеседі. Латышша–Латгалша электрондық сөздік ''Mūsdienu latgaliešu tekstu korpuss'' материалдары негізінде дамытылып келеді; литва–латыш–Латгал онлайн сөздігі салыстырмалы лексикографияға қызмет етеді.<ref>{{Cite web |url=https://vuordineica.lv/ |title=Latviešu–latgaliešu vārdnīca |language=lv,ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hipilatlit.ru.lv/dictionary/ |title=Lithuanian–Latvian–Latgalian Dictionary |access-date=2026-08-22}}</ref> == Қоғамдық қолданысы == Латгалша көркем және діни әдебиет, мерзімді баспасөз, ән мәтіндері, сахналық шығармалар мен интернет материалдары жарияланады. Латвия қоғамдық радиосы мен өңірлік медиада Латгал тіліндегі хабарлар бар; ''Latgalīšu Kulturys Gazeta'' (''lakuga.lv'') секілді цифрлық басылымдар тілдің заманауи қолданысын кеңейтеді. Тіл кейбір оқу орындарында факультатив ретінде және жоғары мектепте зерттеу нысаны ретінде оқытылады, бірақ бүкіл Латвия бойынша міндетті әрі біркелкі пән емес. Латгал тіліндегі мәдениеттің танымал нышандарының бірі — Янис Стрейчстің ''Cylvāka bārns'' («Адам баласы», 1991) көркем фильмі. Қазіргі музыкалық орындаушылар мен жыл сайынғы ''Boņuks'' мәдени сыйлығы да тілдің беделін арттыруға ықпал етеді. Тілдің өміршеңдігіне отбасы ішіндегі берілістің әлсіреуі, жастардың көші-қоны, әдеби латыш және орыс тілдерінің басымдығы әсер етеді. Сонымен қатар кодификация, цифрлық сөздіктер мен корпустар, мектеп бағдарламалары, қоғамдық хабар тарату және қос тілді маңдайшалар оның қызмет аясын кеңейтіп отыр. == Қазақстан ақпарат кеңістігінде == Қазақстандық медиада Латгал тілі туралы материалдар сирек және көбіне Латвияның ішкі саясатына қатысты жаңалықтар аясында көрінеді. Мысалы, ''Zakon.kz'' 2014 жылы Сейм депутаты Юрис Вилюмстің депутаттық антты Латгал тілінде айтуына байланысты туған рәсімдік-құқықтық дауды хабарлаған; материалда Латвия заңы Латгал тілін латыш тілінің бір түрі деп танитыны түсіндірілген.<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4665398-latvijjskomu-deputatu-otkazali-v.html |title=Латвийскому депутату отказали в статусе из-за Латгалского языка |date=2014-11-05 |publisher=Zakon.kz |language=ru |access-date=2026-08-22}}</ref> Ашық қолжетімді қазақстандық ірі БАҚ пен салалық сайттарда Латгал тілінің грамматикасы, оқытылуы немесе қазіргі статистикасы туралы тұрақты арнайы жарияланымдар байқалмайды; сондықтан тілге қатысты деректерді Латвияның ресми статистикасы, заңнамасы және маманданған лингвистикалық еңбектермен тексеру қажет. == Қараңыз == * [[Латыш тілі]] * [[Литва тілі]] * [[Балтық тілдері]] * [[Латгалия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem Латгал жазуының ресми ережелері] * [https://vuordineica.lv/ Латышша–Латгалша онлайн сөздік] * [https://universaldependencies.org/ltg/ Universal Dependencies: Latgalian] * [https://lynuojs.wordpress.com/ Латгал тілін үйрететін «Daslēdzis» порталы] [[Санат:Балтық тілдері]] [[Санат:Латвия тілдері]] [[Санат:Латгалия]] q6deijep32kdavlm6id51cp568iy0tg 3645955 3645954 2026-08-23T17:17:46Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Фонетикасы мен фонологиясы */ 3645955 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал диаспорасы орналасқан басқа елдер |аймақтар = [[Латгалия]], ішінара [[Видземе]], [[Селония]], [[Рига]] |ресми тіл = жеке мемлекеттік немесе ресми тіл мәртебесі жоқ; Латвияда латыш тілінің тарихи түрі ретінде заңмен қорғалады |реттейтін мекеме = [[Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы]] жанындағы Латгал жазба тілі жөніндегі кіші комиссия |сөйлеушілер саны = 164 500 күнделікті қолданушы (2011 жылғы санақ) |күйі = қолданыс аясы шектеулі аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] :[[Балтық-славян тілдері]] ::[[Балтық тілдері]] :::[[Шығыс балтық тілдері]] |жазу = [[Латын әліпбиі]] |ISO1 = — |ISO2 = — |ISO3 = ltg }} '''Латгал тілі''' (латг. ''latgalīšu volūda''; ресми-құқықтық атауда ''latgalīšu rakstu volūda'' — «Латгал жазба тілі») — негізінен [[Латвия]]ның шығысындағы тарихи-мәдени [[Латгалия]] өңірінде қолданылатын шығыс балтық тілдік жүйесі. Оның мәртебесі екі түрлі сипатталады: халықаралық жіктеуіштерде оған жеке ISO 639-3 коды (''ltg'') берілген және көптеген зерттеушілер оны дербес тіл деп қарайды; ал Латвияның «Мемлекеттік тіл туралы» заңы Латгал жазба тілін «латыш тілінің тарихи нұсқасы» деп белгілейді және мемлекетке оны сақтау, қорғау мен дамыту міндетін жүктейді.<ref name="law">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/14740-valsts-valodas-likums |title=Valsts valodas likums |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латгал тілі жергілікті ауызекі сөйленістермен ғана шектелмейді: оның XVIII ғасырдан жалғасқан жазба дәстүрі, кодификацияланған емлесі, әдебиеті, баспасөзі, радиохабарлары және цифрлық ресурстары бар. Қазіргі әдеби норма орталық Латгалия сөйленістеріне сүйенеді. Латыш тілімен туыстығы өте жақын болғанымен, дыбыстық жүйесі, сөздік қоры және бірқатар грамматикалық тұлғалары жағынан елеулі айырмашылық көрсетеді. == Атауы және мәртебесі == Қазақ тіліндегі әдебиетте ''Латгал тілі'' атауы, орыс тілінде ''Латгальский язык'', ағылшын тілінде ''Latgalian'' қолданылады. Латгал тіліндегі өзіндік атауы — ''latgalīšu volūda''. Заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларда көбіне ''latgalīšu rakstu valoda'' («Латгал жазба тілі») термині кездеседі. «Тіл ме, әлде диалект пе?» деген мәселе тек құрылымдық лингвистикаға емес, тарихқа, сәйкестікке және тіл саясатына да байланысты. Латвиядағы дәстүрлі диалектологиялық жіктеу Латгал сөйленістерін латыш тілінің жоғарғы латыш диалектісіне жатқызады. Басқа зерттеушілер көпғасырлық бөлек жазба дәстүрін, кодификациясын және қоғамдық қызметін негізге алып, Латгал тілін үшінші тірі балтық тілі ретінде қарастырады. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада құқықтық мәртебе мен ғылыми жіктеуді араластырмай көрсету маңызды. == Таралуы және сөйлеушілер саны == Негізгі аумағы — Латвияның шығысындағы Латгалия. Латгалша сөйлейтіндер Ригада, Латвияның басқа аймақтарында және тарихи көші-қон нәтижесінде Ресейдің кейбір өңірлерінде де кездеседі. Латвияның Орталық статистика басқармасы жариялаған 2022 жылғы 18–69 жастағы тұрғындар сауалнамасында Латгалия тұрғындарының 37,1%-ы, яғни 61,3 мың адам Латгал тілін үйде немесе күнделікті өмірде қолданатынын айтқан. Бүкіл Латвия бойынша бұл көрсеткіш 98,7 мың адамға немесе тиісті жастағы халықтың 8%-ына тең болды. Респонденттердің 1,3%-ы Латгал тілін ана тілі деп атаған; Латгалияның өзінде бұл үлес 8,4% болған. Үйде негізгі тіл ретінде оны Латвия тұрғындарының 1,2%-ы және Латгалия тұрғындарының 8,8%-ы көрсеткен.<ref name="stat2022">{{Cite web |url=https://stat.gov.lv/lv/statistikas-temas/izglitiba-kultura-zinatne/izglitibas-limenis/preses-relizes/21078-latgaliesu |title=37 % Latgales iedzīvotāju mājās un ikdienā lieto latgaliešu valodu |date=2023-10-25 |publisher=Latvijas Oficiālās statistikas portāls |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Бұл деректер 2011 жылғы халық санағындағы 164,5 мың күнделікті қолданушы санымен тікелей теңестірілмеуге тиіс, өйткені сұрақтардың қойылуы, жас шегі және зерттеу әдістемесі әртүрлі. == Жіктелуі == Латгал тілі мына генеалогиялық тармаққа жатады: * үнді-еуропа тілдері; * балтық-славян тармағы; * балтық тілдері; * шығыс балтық тілдері; * латыш тілдік континуумының жоғарғы латыш негізіндегі шығыс бөлігі. Оның ең жақын туысы — әдеби латыш тілі; бұдан кейін литва тілі тұрады. Латгал мен әдеби латыш тілдерінің жазба мәтіндерінде ұқсастық көп болғанымен, дайындықсыз сөйлеушілер үшін ауызша өзара түсіністік толық бола бермейді. Латгал тілінің қалыптасуына оның Латвияның басқа бөліктерінен бірнеше ғасыр бойы әкімшілік және конфессиялық тұрғыдан бөлек дамуы, католиктік жазба дәстүрі, сондай-ақ поляк, орыс және беларусь тілдерімен байланысы әсер еткен. == Тарихы == === Жазба дәстүрдің қалыптасуы === Латгалия XVI–XVII ғасырлардағы саяси өзгерістерден кейін поляк-литва мәдени кеңістігімен тығыз байланыста болды, ал Латвияның батысы мен орталығында неміс және лютерандық ықпал басым еді. Осы айырмашылықтар шығыс латыш сөйленістерінің бөлек жазба дәстүрге айналуына жағдай жасады. Латгал тілінде сақталған ең көне баспа кітап — 1753 жылы жарық көрген ''Evangelia toto anno'' («Бүкіл жылға арналған Інжіл»). Алғашқы мәтіндердің емлесі поляк орфографиясына сүйеніп, латын қарпін қолданды. Басылымдардың едәуір бөлігі діни әдебиет, дұға кітаптары, күнтізбелер мен рухани өлеңдер болды. === Баспаға тыйым және жаңғыру === 1863 жылғы Қаңтар көтерілісінен кейін Ресей империясының солтүстік-батыс губернияларында латын қарпімен кітап басуға шектеу қойылып, ол Латгалияда 1865–1904 жылдары қолданылды. Осы кезеңде қолжазба кітаптар мен жасырын әкелінген діни мәтіндер жазба дәстүрдің сақталуына көмектесті. 1904 жылы тыйым алынғаннан кейін Латгал тілінде газеттер, оқулықтар, грамматикалар мен көркем шығармалар шыға бастады. 1917 жылғы Резекне конгресі Латгалияның Латвияның басқа өлкелерімен бірігуін қолдап, сонымен бірге өңірдің тілдік-мәдени ерекшеліктерін сақтау талабын көтерді. 1920–1934 жылдары Латгал тілі аймақтық басқару, мектеп және баспасөзде біршама кең қолданылды. 1934 жылғы Карлис Улманис төңкерісінен кейін біріздендіру саясаты күшейіп, Латгал тілінің білім беру мен әкімшілік салалардағы орны күрт тарылды. Кеңес кезеңінде де оның баспа қызметі шектеулі болды; 1959 жылдан 1989 жылға дейін Латвияның өзінде Латгалша басылымдар іс жүзінде тоқтады, ал эмиграцияда кітаптар мен зерттеулер жариялана берді. === Қазіргі жаңғыру === 1990-жылдардан бастап кітап шығару, музыка, радио, театр және интернеттегі қолданыс жанданды. 2007 жылы Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы қазіргі Латгал жазуының ресми ережелерін бекітті.<ref name="orth2007">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem |title=Par Latgaliešu rakstības noteikumiem |date=2007-09-28 |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2021–2027 жылдарға арналған Латвияның мемлекеттік тіл саясаты Латгал жазба тілін Латгал сәйкестігінің маңызды бөлігі әрі ел мәдениетінің ажырамас құндылығы деп атайды; оқу материалдарын, мұғалім даярлауды және тілдің цифрлық ресурстарын дамыту қарастырылған.<ref name="policy">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/325679-par-valsts-valodas-politikas-pamatnostadnem-2021-2027-gadam |title=Par Valsts valodas politikas pamatnostādnēm 2021.–2027. gadam |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латыш тілі агенттігінің 2026 жылғы жұмыс жоспарында Латгал тілін жалпы және бейресми білімде оқытуды қолдау, 30 мұғалімнің кәсіби біліктілігін арттыру көзделген.<ref name="lva2026">{{Cite web |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2026/02/LVA-darba-plans-2026.-gadam-1.pdf |title=Latviešu valodas aģentūras darba plāns 2026. gadam |publisher=Latviešu valodas aģentūra |year=2026 |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2026 жылғы 21 шілдедегі өзгерістен кейін Латгалияның тарихи қоныстану аумақтарындағы жер-су атауларын Латгал жазба тілінің нормаларына сәйкес қатар қалыптастыруға құқықтық негіз енгізілді.<ref name="toponyms2026">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/243610-vietvardu-informacijas-noteikumi |title=Vietvārdu informācijas noteikumi |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> == Диалектілері және әдеби нормасы == Әдетте солтүстік, орталық және оңтүстік сөйленістер тобы ажыратылады. Олардың арасында дауыстылар, дифтонгтер және кейбір жалғаулар бойынша айырмашылық бар, бірақ өзара түсінісуге кедергі келтірмейді. Қазіргі әдеби норманың фонетикалық негізін орталық Латгалияның Айзкалне (Ясмуйжа), Варкава, Галени, Виляни, Сакстагалс, Озолайне, Макашани, Дрицани, Гайгалава, Берзи, Тилжа және Наутрени маңындағы сөйленістер құрайды. XVIII ғасыр әдебиетінде оңтүстік сөйленістерінің ықпалы күштірек болған. == Жазуы == Латгал тілі диакритикалары бар латын әліпбиін қолданады. 2007 жылғы нормадағы 35 әріп: :'''A Ā B C Č D E Ē F G Ģ H I Y Ī J K Ķ L Ļ M N Ņ O Ō P R S Š T U Ū V Z Ž'''. Әдеби латыш әліпбиімен салыстырғанда ''Y y'' және ''Ō ō'' әріптері ерекшеленеді. Ұзын дауыстылар макронмен (''ā, ē, ī, ō, ū''), ызың және жұмсақ дауыссыздар гачек не седиль тәрізді белгілермен (''č, š, ž, ģ, ķ, ļ, ņ'') таңбаланады. Қазіргі жазу 1920-жылдардағы емле реформаларының жалғасы ретінде 2007 жылы қайта кодификацияланды; IETF тізілімінде 1929 және 2007 емлелерін айыратын ''ltg-ltg1929'' және ''ltg-ltg2007'' тілдік белгілері бар. == Фонетикасы мен фонологиясы == Латгал тілінің дыбыстық жүйесі шығыс балтық негізін сақтай отырып, әдеби латыш тілінен бірқатар белгілерімен ерекшеленеді:<ref name="nau2011">{{Cite book |last=Nau |first=Nicole |title=A Short Grammar of Latgalian |series=Languages of the World/Materials |volume=482 |location=München |publisher=LINCOM Europa |year=2011 |isbn=978-3-86288-055-3 |language=en}}</ref> * қысқа және созылыңқы дауыстылар мағына ажыратады; * ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері, сондай-ақ дауысты мен жарты дауыстыдан құралған өзге тіркестер жиі қолданылады; * сөз екпіні, әдетте, бірінші буынға түседі; * ұзын буындарда құлама және үзік буын әуездері қарама-қарсы қойылады; * дауыссыздардың жуан және палаталданған қатарлары бар; * сөз тұлғаларында алдыңғы қатар дауыстылары мен жұмсарған дауыссыздардың, сондай-ақ артқы қатар дауыстылары мен жуан дауыссыздардың өзара үйлесуі байқалады. === Дауыстылар === Дауыстылар тілдің көлденең және тік қалпына, еріннің қатысына және созылыңқылығына қарай ажыратылады. Негізгі қысқа дауыстыларға ''i, y, u, e, o, a'' әріптерімен берілетін дыбыстар жатады; ''e'' мен ''a'' дыбыстарының нақты ашықтығы фонетикалық орта мен сөйленіске қарай өзгеруі мүмкін. ''Y y'' көбіне езулік жоғары орталық дауыстыны [ɨ] таңбалайды. Ол ''i'' дыбысымен белгілі дәрежеде қосымша таралымда кездесетіндіктен, зерттеулерде ''i'' мен ''y'' кейде екі фонема, кейде бір фонеманың аллофондары ретінде талданады.<ref name="nau2011" /> Дауыстының созылыңқылығы фонологиялық мәнге ие және жазуда макронмен көрсетіледі: ''ā, ē, ī, ō, ū''. Қысқа дауысты мен оның созылыңқы сыңары тек ұзақтығымен ғана емес, артикуляциялық кернеуімен де ерекшеленуі мүмкін: созылыңқы дауыстылар, әдетте, кернеулірек айтылады. Орта көтерілімді тарихи ұзын дауыстылардың орнына көп жағдайда бір фонемалық ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері сәйкес келеді; ұзын ''ē'' мен ''ō''-ның таралуы шектеулі және сөздің шығу тегі мен сөйленіске тәуелді.<ref name="nau2011" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Негізгі дауысты фонемалардың ықшамдалған жүйесі ! Қатар !! Қысқа дауыстылар (IPA) !! Созылыңқы дауыстылар немесе негізгі ұзын сыңарлар (IPA) |- | Алдыңғы қатар || /i, ɛ, æ/ || /iː, æː/, /ie/ |- | Орталық қатар || /ɨ, a/ || /aː/ |- | Артқы қатар || /u, ɔ/ || /uː/, /uo/ |} Кесте фонетикалық жүйені жалпылап көрсетеді: орфографиялық әріп пен фонема арасында әрдайым бір-біріне дәл сәйкестік бола бермейді. Әсіресе ''e'', ''ē'', ''o'', ''ō'' және дифтонгтердің айтылуы диалектілерде әркелкі. ''Ai, au, ei, iu, ui'' тәрізді дауысты тіркестері де бар; олардың бір бөлігі нағыз дифтонг, бір бөлігі екі фонеманың тізбегі ретінде талданады. === Дауыссыздар === Дауыссыздар жүйесінде қатаң–ұяң және жуан–жіңішке қарама-қарсылықтары маңызды. Еріндік, тіс-альвеолалық және тіл арты дауыссыздарының көбінде палаталданған сыңар кездеседі. Жазуда ''ģ, ķ, ļ, ņ'' әріптері тиісінше жұмсарған дауыссыздарды көрсетеді; басқа дауыссыздардың жұмсаруы көршілес ''i, ī, e, ē'' дауыстыларымен немесе ''j'' дыбысымен байланысты берілуі мүмкін. Палаталдану сөз тұлғаларын ажыратуға және морфологиялық алмасуларға қатысады.<ref name="nau2011" /> ''C, č, dz, dž'' аффрикаттары мен ''s, š, z, ž'' ызың-ысқырық қатарлары ажыратылады. ''F'' және ''h'' дыбыстары негізінен кірме сөздерде кездеседі; дәстүрлі сөйленістерде олар ''p'' және ''k'' тәрізді төл дыбыстармен алмастырылуы мүмкін. Сөз соңында және қатаң дауыссыздың алдында ұяң шұғыл дауыссыздардың қатаңдануы байқалады. Дауыссыз тіркестерінде кейінгі дыбыстың ықпалымен ұяңдық-қатаңдық жағынан кейінді үндесу де болуы мүмкін. === Екпін және буын әуезі === Сөз екпіні көбіне бірінші буынға түседі. Кейбір кірме сөздерде, демеуліктермен немесе морфологиялық тұлғалармен келген құрылымдарда ауытқу болуы мүмкін, бірақ алғашқы буын екпіні негізгі үлгі саналады. Екпінді буынның созылыңқылығы дауыстының ұзындығымен ғана емес, дауыстыдан кейінгі үнді дауыссызбен де жасала алады. Ұзын буындарда екі фонологиялық әуез ажыратылады: '''құлама әуез''' және '''үзік әуез'''. Ұзын буынға созылыңқы дауысты, дифтонг немесе қысқа дауыстыдан кейін келген үнді дауыссыздан құралған буын жатады. Құлама әуезде дауыс биіктігі мен қарқын біртіндеп төмендейді; үзік әуезде бұл төмендеу күрт жүріп, көмейлік тарылу немесе қысқа үзіліс сезілуі мүмкін. Әуез айырмасы жазуда белгіленбейді және мағына ажырататын жұптар көп емес. Мысалы, бірдей ''reit'' жазылымы әуезге қарай «жұту» және «ертең» мағыналарын бере алады.<ref name="nau2011" /> Латгал әдеби тілінің негізі болған терең селондық емес сөйленістерде құлама және үзік әуездер тән. Ал селондық сөйленістерде просодиялық жүйе өзгеше болып, құлама және көтеріңкі әуездер ажыратылуы мүмкін. Сондықтан «латгал тілінің әуез жүйесі» деген сипаттама әдеби нормаға қатысты айтылғанда ғана бірізді болады. === Морфофонологиялық үдерістер === Латгал тіліне алдыңғы және артқы қатарға негізделген морфофонологиялық үйлесім тән. Бір сөз тұлғасының құрамында алдыңғы қатар дауыстылары көбіне палаталданған дауыссыздармен, ал артқы қатар дауыстылары жуан дауыссыздармен ұштасуға ұмтылады. Жұрнақ немесе жалғау қосылғанда түбірдегі дауыстының, дауыссыздың не олардың жұмсақ-жуан сыңарының алмасуы мүмкін. Бұл құбылыс зат есімнің септелуінде, сын есім мен сан есімнің қиысуында және етістік тұлғаларында көрінеді.<ref name="nau2011" /> Диалектілік айырмашылықтар дауыстының сапасына, ''ie — ei'', ''uo — ō'' тәрізді сәйкестіктерге, дауыссыздың палаталдану дәрежесіне және буын әуезінің жүзеге асуына әсер етеді. Қазіргі әдеби айтылым орталық Латгалия сөйленістеріне негізделгенімен, күнделікті ауызекі тілде солтүстік және оңтүстік нұсқалардың фонетикалық белгілері сақталған. == Грамматикасы == Латгал тілі — флективті тіл. Зат есімдерде екі грамматикалық тек (ер және әйел), жекеше-көпше сан және септік категориялары бар. Universal Dependencies сипаттамасында атау, ілік, барыс, табыс, жатыс және қаратпа септіктері ажыратылады. Сын есімдер, анықтауыштар мен көптеген сан есімдер зат есіммен тек, сан және септік жағынан қиысады. Етістіктер жақ пен санға жіктеледі; ашық райда осы, өткен және келер шақ, сондай-ақ бұйрық, шартты, жеткізілмелі және қажеттілік райлары сипатталады.<ref name="ud">{{Cite web |url=https://universaldependencies.org/ltg/index.html |title=Latgalian UD |publisher=Universal Dependencies |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Есімдіктер === Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі негізгі түрлері:<ref name="pronouns">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/vietniekvards/ |title=Vietniekvārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref> {| class="wikitable" ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''es'' — мен || ''mes'' — біз |- | 2-жақ || ''tu'' — сен || ''jius'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''jis'' — ол (ер тек), ''jei'' — ол (әйел тек) || ''jī'' — олар (ер не аралас топ), ''juos'' — олар (әйел тобы) |} Үшінші жақ есімдіктері адамдарға ғана емес, жансыз заттарға да қолданылады. Жіктеу есімдіктерінің септелуі түбір алмасуларымен жүреді: {| class="wikitable" ! Септік !! Мен !! Сен !! Ол (ер) !! Ол (әйел) !! Біз !! Сіздер !! Олар (ер/аралас) !! Олар (әйел) |- | Атау || ''es'' || ''tu'' || ''jis'' || ''jei'' || ''mes'' || ''jius'' || ''jī'' || ''juos'' |- | Ілік || ''mane'' || ''teve'' || ''juo'' || ''juos'' || ''myusu'' || ''jiusu'' || ''jūs'' || ''jūs'' |- | Барыс || ''maņ'' || ''tev'' || ''jam'' || ''jai'' || ''mums'' || ''jums'' || ''jim'' || ''jom'' |- | Табыс || ''mani'' || ''tevi'' || ''jū'' || ''jū'' || ''myus'' || ''jius'' || ''jūs'' || ''juos'' |- | Жатыс || ''manī'' || ''tevī'' || ''jimā'' || ''jamā'' || ''myusūs'' || ''jiusūs'' || ''jimūs'' || ''jamuos'' |} Өздік есімдік — ''seve'' немесе ''sevi''; оның атау септік тұлғасы болмайды: ілік ''seve'', барыс ''sev'', табыс ''sevi'', жатыс ''sevī''. Негізгі тәуелдік есімдіктер: ''muns — muna'' («менің»), ''tovs — tova'' («сенің»), ''sovs — sova'' («өзінің»), сондай-ақ ''myusu'' («біздің») және ''jiusu'' («сіздердің»). Сілтеу есімдіктеріне жақындағы нысанды білдіретін ''itys — itei'', ''šys — šei'' және алыстағы нысанды білдіретін ''tys — tei'' жатады. Сұрау-қатыстық есімдіктердің негізгі түрлері — ''kas'' («кім? не?»), ''kurs — kura'' («қайсы?»); белгісіздік есімдіктері ''cyts — cyta'', ''kaids — kaida'', ал болымсыздық есімдіктері ''nikas'', ''nikaids — nikaida'', ''nivīns — nivīna'' тәрізді тұлғалармен беріледі.<ref name="orth2007" /> === Сан есімдер === Латгал тілінде сан есімдер есептік (''pamata skaitļa vuordi'') және реттік (''kuortys skaitļa vuordi'') болып бөлінеді. 1–9 аралығындағы бірқатар есептік сан есімнің ер және әйел текке арналған тұлғалары бар. ''-padsmit'' және ''-desmit'' элементтерімен аяқталатын есептік сандар, әдетте, септелмейді; қалған есептік сандар мен барлық реттік сандар септеле алады. ''symts'' («жүз») — ер текті, ''tyukstūša'' («мың») — әйел текті, ''miļjons'' пен ''miļjards'' — ер текті сөздер. ==== Есептік сан есімдер ==== {| class="wikitable" ! Сан !! Латгалша !! Ескерту |- | 0 || ''nulle'' || нөл |- | 1 || ''vīns'' (ер), ''vīna'' (әйел) || текке қарай қиысады |- | 2 || ''div'', ''divi''; көптік тұлғалары ''diveji — divejis'' || ер және әйел тұлғалары ажырайды |- | 3 || ''treis''; ''treji — trejis'' || |- | 4 || ''četri — četrys'' || ер — әйел |- | 5 || ''pīci — pīcys'' || ер — әйел |- | 6 || ''seši — sešys'' || ер — әйел |- | 7 || ''septeni — septenis'' || ер — әйел |- | 8 || ''ostoni — ostonis'' || ер — әйел |- | 9 || ''deveni — devenis'' || ер — әйел |- | 10 || ''desmit'' || |- | 11 || ''vīnpadsmit'' || |- | 12 || ''divpadsmit'' || |- | 13 || ''treispadsmit'' || |- | 14 || ''četrpadsmit'', сондай-ақ ''četrupadsmit'' || екі нұсқа да кездеседі |- | 15 || ''pīcpadsmit'' || |- | 16 || ''sešpadsmit'' || |- | 17 || ''septeņpadsmit'' || |- | 18 || ''ostoņpadsmit'' || |- | 19 || ''deveņpadsmit'' || |- | 20 || ''divdesmit'' || |- | 30 || ''treisdesmit'' || |- | 40 || ''četrdesmit'', сондай-ақ ''četrudesmit'' || |- | 50 || ''pīcdesmit'' || |- | 60 || ''sešdesmit'' || |- | 70 || ''septeņdesmit'' || |- | 80 || ''ostoņdesmit'' || |- | 90 || ''deveņdesmit'' || |- | 100 || ''symts'' || жүз |- | 1000 || ''tyukstūša'' || мың |- | 1 000 000 || ''miļjons'', ''milijons'' || миллион |- | 1 000 000 000 || ''miļjards'', ''milijards'' || миллиард |} Күрделі сандар үлкен разрядтан кішіге қарай тіркеседі: 21 — ''divdesmit vīns'' (ер) немесе ''divdesmit vīna'' (әйел), 44 — ''četrudesmit četri/četrys''. Цифрмен берілген есептік саннан кейін нүкте қойылмайды. ==== Реттік сан есімдер ==== Реттік сан есімдердің толық, белгілі жалғаулы тұлғалары ер текте ''-ais'', әйел текте көбіне ''-uo'' арқылы жасалады. 2–10 сандарының және ''-padsmyts'', ''-dasmyts'' негізді реттік сандардың қысқа, белгісіз жалғаулы нұсқалары да бар: мысалы, ''ūtrys — ūtra'', ''trešs — treša'', ''dasmyts — dasmyta''. ''Pyrmais — pyrmuo'' («бірінші») сөзінің қысқа тұлғасы жоқ. {| class="wikitable" ! Сан !! Ер тек !! Әйел тек !! Қазақша |- | 1. || ''pyrmais'' || ''pyrmuo'' || бірінші |- | 2. || ''ūtrais'' || ''ūtruo'' (сондай-ақ ''ūtrei'') || екінші |- | 3. || ''trešais'' || ''trešuo'' || үшінші |- | 4. || ''catūrtais'' || ''catūrtuo'' || төртінші |- | 5. || ''pīktais'' || ''pīktuo'' || бесінші |- | 6. || ''sastais'' || ''sastuo'' || алтыншы |- | 7. || ''septeitais'' || ''septeituo'' || жетінші |- | 8. || ''ostoitais'' || ''ostoituo'' || сегізінші |- | 9. || ''deveitais'' || ''deveituo'' || тоғызыншы |- | 10. || ''dasmytais'' || ''dasmytuo'' || оныншы |- | 11. || ''vīnpadsmytais'' || ''vīnpadsmytuo'' || он бірінші |- | 12. || ''divpadsmytais'' || ''divpadsmytuo'' || он екінші |- | 20. || ''divdasmytais'' || ''divdasmytuo'' || жиырмасыншы |- | 21. || ''divdesmit pyrmais'' || ''divdesmit pyrmuo'' || жиырма бірінші |- | 100. || ''symtais'' || ''symtuo'' || жүзінші |- | 1000. || ''tyukstūšais'' || ''tyukstūšuo'' || мыңыншы |} Қазіргі цифрлық мәтіндер мен Universal Dependencies корпусында реттік сан цифрдан кейін нүктемен жазылады (''1.'', ''12.''). Дәстүрлі Латгал басылымдарында нүктесіз жазу да болған; сондықтан тарихи мәтіндерде екі үлгі ұшырасады.<ref name="numerals">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/skaitla-vards/ |title=Skaitļa vārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://journals.rta.lv/index.php/LATG/article/view/1693 |title=Numerals’ Usage Problems in Latgalian Language |author=Aņss Ataols Bierzeņš |journal=Via Latgalica |doi=10.17770/latg2012.4.1693 |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Апта күндері === Апта күндерінің атаулары сөйлем ортасында кіші әріппен жазылатын жалпы есімдер:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | дүйсенбі || ''pyrmūdīne'' |- | сейсенбі || ''ūtardīne'' |- | сәрсенбі || ''trešdīne'' |- | бейсенбі || ''catūrtdīne'' |- | жұма || ''pīktdīne'' |- | сенбі || ''sastdīne'' |- | жексенбі || ''svātdīne'' |} Уақыт үстеулері ретінде қысқарған тұлғалар да жұмсалады: ''pyrmūdiņ'' («дүйсенбіде»), ''ūtardiņ'', ''trešdiņ'', ''catūrtdiņ'', ''pīktdiņ'', ''sastdiņ'', ''svātdiņ''. === Ай атаулары === Ай атаулары да сөйлем ортасында кіші әріппен жазылады:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | қаңтар || ''janvars'' |- | ақпан || ''februars'' |- | наурыз || ''marts'' |- | сәуір || ''apreļs'' |- | мамыр || ''majs'' |- | маусым || ''juņs'' |- | шілде || ''juļs'' |- | тамыз || ''augusts'' |- | қыркүйек || ''septembris'' |- | қазан || ''oktobris'' |- | қараша || ''novembris'' |- | желтоқсан || ''decembris'' |} ''Marts'' және ''Augusts'' кісі есімі ретінде қолданылса, жалқы есім болғандықтан бас әріппен жазылады. == Сөздік қоры == Негізгі сөздік қоры балтық тектес. Латыш және литва тілдерімен ортақ байырғы қабатпен қатар, тарихи жағдайға байланысты поляк, орыс, беларусь, неміс және латын тілдерінен енген сөздер бар. Католик дініне қатысты терминдерде поляк және латын ықпалы айқын. Қазіргі терминжасам әдеби латыш тілінің ресурстарымен де өзара әрекеттеседі. Латышша–Латгалша электрондық сөздік ''Mūsdienu latgaliešu tekstu korpuss'' материалдары негізінде дамытылып келеді; литва–латыш–Латгал онлайн сөздігі салыстырмалы лексикографияға қызмет етеді.<ref>{{Cite web |url=https://vuordineica.lv/ |title=Latviešu–latgaliešu vārdnīca |language=lv,ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hipilatlit.ru.lv/dictionary/ |title=Lithuanian–Latvian–Latgalian Dictionary |access-date=2026-08-22}}</ref> == Қоғамдық қолданысы == Латгалша көркем және діни әдебиет, мерзімді баспасөз, ән мәтіндері, сахналық шығармалар мен интернет материалдары жарияланады. Латвия қоғамдық радиосы мен өңірлік медиада Латгал тіліндегі хабарлар бар; ''Latgalīšu Kulturys Gazeta'' (''lakuga.lv'') секілді цифрлық басылымдар тілдің заманауи қолданысын кеңейтеді. Тіл кейбір оқу орындарында факультатив ретінде және жоғары мектепте зерттеу нысаны ретінде оқытылады, бірақ бүкіл Латвия бойынша міндетті әрі біркелкі пән емес. Латгал тіліндегі мәдениеттің танымал нышандарының бірі — Янис Стрейчстің ''Cylvāka bārns'' («Адам баласы», 1991) көркем фильмі. Қазіргі музыкалық орындаушылар мен жыл сайынғы ''Boņuks'' мәдени сыйлығы да тілдің беделін арттыруға ықпал етеді. Тілдің өміршеңдігіне отбасы ішіндегі берілістің әлсіреуі, жастардың көші-қоны, әдеби латыш және орыс тілдерінің басымдығы әсер етеді. Сонымен қатар кодификация, цифрлық сөздіктер мен корпустар, мектеп бағдарламалары, қоғамдық хабар тарату және қос тілді маңдайшалар оның қызмет аясын кеңейтіп отыр. == Қазақстан ақпарат кеңістігінде == Қазақстандық медиада Латгал тілі туралы материалдар сирек және көбіне Латвияның ішкі саясатына қатысты жаңалықтар аясында көрінеді. Мысалы, ''Zakon.kz'' 2014 жылы Сейм депутаты Юрис Вилюмстің депутаттық антты Латгал тілінде айтуына байланысты туған рәсімдік-құқықтық дауды хабарлаған; материалда Латвия заңы Латгал тілін латыш тілінің бір түрі деп танитыны түсіндірілген.<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4665398-latvijjskomu-deputatu-otkazali-v.html |title=Латвийскому депутату отказали в статусе из-за Латгалского языка |date=2014-11-05 |publisher=Zakon.kz |language=ru |access-date=2026-08-22}}</ref> Ашық қолжетімді қазақстандық ірі БАҚ пен салалық сайттарда Латгал тілінің грамматикасы, оқытылуы немесе қазіргі статистикасы туралы тұрақты арнайы жарияланымдар байқалмайды; сондықтан тілге қатысты деректерді Латвияның ресми статистикасы, заңнамасы және маманданған лингвистикалық еңбектермен тексеру қажет. == Қараңыз == * [[Латыш тілі]] * [[Литва тілі]] * [[Балтық тілдері]] * [[Латгалия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem Латгал жазуының ресми ережелері] * [https://vuordineica.lv/ Латышша–Латгалша онлайн сөздік] * [https://universaldependencies.org/ltg/ Universal Dependencies: Latgalian] * [https://lynuojs.wordpress.com/ Латгал тілін үйрететін «Daslēdzis» порталы] [[Санат:Балтық тілдері]] [[Санат:Латвия тілдері]] [[Санат:Латгалия]] a1tm30syqubjgne95fo9sp7chgxchw3 0 785593 3645945 2026-08-23T16:39:29Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Кашуб тілі |өз атауы = ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', ''kaszëbizna'' |елдер = [[Польша]]; шағын диаспоралары [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Германия]]да |аймақтар = [[Кашубия]], негізінен [[Помор воеводалығы]] |ресми тіл = Польша... 3645945 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Кашуб тілі |өз атауы = ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', ''kaszëbizna'' |елдер = [[Польша]]; шағын диаспоралары [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Германия]]да |аймақтар = [[Кашубия]], негізінен [[Помор воеводалығы]] |ресми тіл = Польшада заңмен танылған аймақтық тіл; бес гминада көмекші әкімшілік тіл |реттейтін мекеме = [[Кашуб тілі кеңесі]] (''Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka'') |сөйлеушілер саны = үйде қолданатындар — 89 198 адам, соның ішінде тек кашуб тілін қолданатындар — 1 777 адам (Польша, 2021 жылғы санақ) |күйі = қолданысы шектеулі, поляк тілімен тұрақты қостілділік жағдайындағы аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] * [[Балтық-славян тілдері]] ** [[Славян тілдері]] *** [[Батыс славян тілдері]] **** [[Лехит тілдері]] ***** помор тармағы |жазу = [[Латын әліпбиі]] (кашуб әліпбиі) |ISO1 = — |ISO2 = csb |ISO3 = csb }} '''Кашуб тілі''' (кашубша ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', сондай-ақ ''kaszëbizna'') — үнді-еуропа тілдер семьясының [[славян тілдері|славян тобына]], оның батыс славян және лехит тармағына жататын тіл. Ол негізінен [[Польша]]ның солтүстігіндегі тарихи Кашубия өңірінде, қазіргі Помор воеводалығы аумағында таралған. Поляк тіліне жақын болғанымен, өзіндік фонетикасы, сөздік қоры, диалект жүйесі және жазба нормасы бар. Тарихи тіл білімінде кашуб тілі ортағасырлық Помераниядағы славян тілдік континуумының бүгінге жеткен негізгі мұрагері деп қарастырылады.<ref name="gov-overview">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Język kaszubski] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> 2005 жылғы 6 қаңтардағы «Ұлттық және этникалық азшылықтар және аймақтық тіл туралы» заң кашуб тіліне Польшадағы '''аймақтық тіл''' мәртебесін берді. Бұл мәртебе оны Польшаның мемлекеттік тілі етпейді: елдің мемлекеттік тілі — поляк тілі. Алайда заң кашуб тілін білім беруде, мәдениетте, бұқаралық ақпарат құралдарында, қосымша жер-су атауларында және талаптар орындалған кейбір муниципалдық әкімшіліктерде пайдалануға құқықтық негіз жасайды.<ref name="law">[https://eli.gov.pl/eli/DU/2005/141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym] // Польша заңнамасының ELI ресми порталы; 2026 жылғы жинақталған мәтін. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Польшаның 2021 жылғы халық санағының түпкілікті қорытындысы бойынша 89 198 адам кашуб тілін үйде қолданатынын мәлімдеген; олардың 1 777-сі үйде тек осы тілді қолданған. 2011 жылғы санақта үйде кашубша сөйлейтіндер 108,1 мың адам болған. Санақтағы «үйде қолданылатын тіл» көрсеткіші тілді әр дәрежеде білетіндердің жалпы санымен тең емес және этникалық өзіндік сәйкестік санынан бөлек есептеледі.<ref name="gus2021">[https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/en/defaultaktualnosci/3701/3/1/1/population._size_and_demographic-social_structure_in_the_light_of_the_2021_census_results.pdf Population. Size and demographic-social structure in the light of the 2021 Census results] // Statistics Poland. — Warsaw, 2024. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref><ref name="gus2011">[https://stat.gov.pl/download/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. NSP 2011] // Główny Urząd Statystyczny. — Warszawa, 2013. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Атауы == Тілдің кең тараған төл атаулары — ''kaszëbsczi jãzëk'' («кашуб тілі») және ''kaszëbskô mòwa'' («кашуб сөзі/сөйлеуі»). ''Kaszëbizna'' атауы тілдің өзін де, кашуб тілдік-мәдени кеңістігін де білдіре алады. Қазақ тілінде этнонимге негізделген '''кашуб тілі''' атауы қолданылады; «кашубша» сөзі тіл атауының үстеулік нұсқасы ретінде жұмсалады. == Жіктелуі және тіл мәртебесі туралы пікірталас == Кашуб тілі генетикалық жағынан былай жіктеледі: * үнді-еуропа тілдер семьясы; * балтық-славян тармағы; * славян тілдері; * батыс славян тілдері; * лехит тілдері. Лехит тармағына кашуб тілімен бірге поляк тілі және жойылып кеткен [[полаб тілі]] жатады. Кашуб тілі мен ХХ ғасырда жойылған словин тілдік түрі Померанияның көне славян сөйленістерінен өрбіген. Словин тілі бір еңбектерде кашубтың солтүстік шеткі диалектісі, енді бір зерттеулерде оған ең жақын дербес помор тілдік түрі ретінде сипатталады. Кашубтың «дербес тіл ме, әлде поляк тілінің диалектісі ме?» деген мәртебесі ХІХ–ХХ ғасырларда ұзақ талқыланды. Бұған екі фактор әсер етті: бір жағынан, кашуб пен поляк тілдерінің генетикалық жақындығы және ұзақ байланысы; екінші жағынан, диалект пен тілдің шекарасын белгілеудегі тарихи, саяси және мәдени өлшемдер. Қазіргі халықаралық кодтау жүйесінде кашуб тіліне жеке '''csb''' коды берілген (ISO 639-2 және ISO 639-3); Польша құқығы оны аймақтық тіл деп таниды. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада оның генетикалық жақындығы мен дербес кодификацияланған мәртебесін қатар көрсету қажет.<ref name="gov-overview" /> == Таралу аймағы және сөйлеушілер == Кашуб тілінің дәстүрлі аумағы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы [[Кашубия]] болып саналады. Қазіргі негізгі тілдік орта Помор воеводалығының Пуцк, Вейхерово, Картузи, Косцежина және Бытув төңірегіне шоғырланған. Қалалану, ішкі көші-қон және поляк тілінің қоғамдық үстемдігі салдарынан тілдік шекара этнографиялық шекарамен толық сәйкес келмейді. Кашубияның өзінде де тұрғындардың басым бөлігі күнделікті өмірде поляк тілін немесе полякша-кашубша қостілділікті қолданады. Кашуб эмиграциясының тарихи қауымдары Канадада, әсіресе Онтариода, сондай-ақ АҚШ пен Германияда бар. Бұл орталарда кашуб тілі көбіне мұралық тіл ретінде сақталған; оны белсенді қолданушылар саны Польшадағыдан әлдеқайда аз.<ref name="gov-overview" /> 2021 жылғы санақта 179 685 адам кашуб сәйкестігін бірінші немесе екінші ұлттық-этникалық сәйкестігі ретінде көрсеткен. Оның 15 177-сі кашуб сәйкестігін бірінші, 164 508-і екінші сәйкестік ретінде таңдаған; 11 961 адам оны жалғыз сәйкестігі ретінде көрсеткен, ал 166 839 жауапта кашуб және поляк сәйкестіктері қатар берілген. Бұл сан тіл қолданушыларының санынан жоғары, өйткені этникалық сәйкестік пен үйде сөйлейтін тіл — екі бөлек санақ көрсеткіші.<ref name="gus2021" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб тілі мен сәйкестігі жөніндегі негізгі санақ көрсеткіштері ! Көрсеткіш !! 2011 !! 2021 |- | Үйде кашуб тілін қолданатындар || 108,1 мың || 89 198 |- | Үйде тек кашуб тілін қолданатындар || шамамен 3,8 мың || 1 777 |- | Кашуб ұлттық-этникалық сәйкестігін көрсеткендер || 232 547 || 179 685 |} Кестедегі өзгерістер тілдің қоғамдық қолданысының тарылғанын көрсетеді, бірақ санақ әдістемесіндегі айырмашылықтарды ескермей, оларды тілді білу деңгейінің дәл өлшемі деп түсіндіруге болмайды. Кашуб тілін түсінетін немесе белгілі бір деңгейде сөйлейтін, бірақ оны үй тілі ретінде санаққа енгізбеген адамдар да бар. == Тарихы == === Қалыптасуы және алғашқы жазба мұралар === Кашуб тілі Балтық теңізінің оңтүстігін мекендеген помор славян тайпаларының сөйленістерінен дамыды. Орта ғасырларда Померанияның батысындағы славян тілдері герман тілдерінің қысымымен біртіндеп жойылып, шығыс помор аумағындағы кашуб сөйленістері поляк тілімен тығыз байланыста сақталды. Сондықтан оның сөздік қоры мен дыбыстық жүйесінде көне лехит белгілерімен қатар төменгі неміс, поляк, полаб және көне прус тілдерімен байланысты қабаттар байқалады.<ref name="gov-overview" /> Кашуб тілдік белгілері бар ең көне баспа мұралары XVI ғасырдың соңына жатады. Олардың ішінде Шимон Крофейдің 1586 жылғы діни әндер жинағы және Михал Мостник-Понтанустың 1643 жылғы шағын катехизисі аталады. Бұл мәтіндер қазіргі бірізді әдеби кашуб тілінде емес, кашуб/словин элементтері араласқан сол дәуірдің діни жазба тілінде жасалған. Соған қарамастан олар кашуб жазба дәстүрінің бастауын көрсетеді.<ref name="ug-literature">[https://fil.ug.edu.pl/sites/fil.ug.edu.pl/files/_nodes/strona/111152/files/345_syl_historia_literatury_kaszubskiej_2022-1653983753335.pdf Historia literatury kaszubskiej: пән бағдарламасы] // Гданьск университеті. — 2022. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === ХІХ ғасырдағы кодификация === Қазіргі жазба дәстүрдің негізін дәрігер, этнограф және жазушы [[Флориан Цейнова]] (1817–1881) қалады. Ол 1840-жылдардан бастап кашубша шығармалар жариялап, әліпби, емле және грамматикалық норма ұсынды. Оның 1879 жылы Познаньда шыққан ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé'' еңбегіндегі жазу жүйесі кейінгі әдеби норманың маңызды негізіне айналды. 1866–1868 жылдары Цейнова ''Skôrb Kaszébsko-Słovjnskjè Mòvé'' журналын шығарды.<ref name="gov-overview" /><ref name="museum">[https://muzeum.wejherowo.pl/dzialy/ Działy Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej] // Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> ХІХ ғасырдың екінші жартысында [[Иероним Дердовский]] әдеби тілді поэзияда дамытты. 1893 жылы Стефан Рамулттың ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' сөздігі жарық көріп, кашубты поляктан бөлек тіл ретінде сипаттауға ықпал етті. === ХХ–ХХІ ғасырлар === ХХ ғасыр басындағы «жас кашубтар» қозғалысы тіл мен аймақтық мәдениетті жаңғыртуға ұмтылды. Оның көрнекті өкілдері — [[Александр Майковский]], Ян Карновский және Леон Хейке. Майковскийдің ''Żëcé i przigòdë Remusa'' («Ремустың өмірі мен хикаялары») романы кашуб әдебиетінің классикалық туындысына айналды; қозғалыстың идеялары 1908 жылдан шыққан ''Gryf'' басылымы арқылы тарады.<ref name="culture">[https://culture.pl/en/article/kaszebsko-mowa-freeing-the-kashubian-language Kaszëbskô Mowa: Freeing the Kashubian Language] // Culture.pl. — 2019-04-15. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Екінші дүниежүзілік соғыс пен соғыстан кейінгі кезеңде тілдің қоғамдық аясы шектеліп, мектеп пен ресми қатынаста поляк тілі үстем болды. 1989 жылдан кейін кашуб ұйымдары, баспа ісі, жергілікті медиа және білім беру жанданды. 2003 жылы тілге ISO 639 жүйесінің ''csb'' коды берілді, 2005 жылы аймақтық тіл мәртебесі заңдастырылды. 2006 жылы Кашуб-помор бірлестігінің жанынан Кашуб тілі кеңесі құрылды; ол емле, пунктуация, терминология, оқыту және қоғамдық қолданыс мәселелері жөнінде ұсынымдар әзірлейді.<ref name="rjk">[https://rjk.org.pl/o-radzie/ O radzie] // Rada Języka Kaszubskiego. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Диалектілері және әдеби норма == Кашуб тілі шағын аумақта таралғанына қарамастан диалектілік жіктелуі айқын. Қалыптасқан жалпылама үлгі бойынша үш негізгі аймақ көрсетіледі: * '''солтүстік кашуб диалектілері''' — Балтық жағалауы мен Пуцк маңы; бірқатар көне фонетикалық және екпіндік белгілерді жақсы сақтаған; * '''орталық кашуб диалектілері''' — Картузи және Вейхеровоның ішкі аудандары; қазіргі әдеби қолданысқа едәуір ықпал еткен; * '''оңтүстік кашуб диалектілері''' — Косцежина, Хойнице және Бытув маңы; оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс топтарға да бөлінеді, поляк диалектілерімен байланысы күштірек. Диалектілердің нақты шекарасы мен топталуы зерттеуші қолданған фонетикалық, морфологиялық немесе географиялық өлшемге қарай өзгеруі мүмкін. 2023 жылы жарияланған салыстырмалы зерттеу бұрынғы бес жіктеу үлгісін талдап, кашуб диалектологиясында бір ғана өзгермейтін схема жоқ екенін көрсетеді.<ref name="dialects">[https://revistes.ub.edu/index.php/dialectologia/article/download/53020/45548 Makurat-Snuzik, Hanna. Kashubian dialect classifications] // ''Dialectologia''. — 2023. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Қазіргі жазба кашуб тілі — бір ауыл сөйленісінің дәл көшірмесі емес, әр диалектіден элементтер алған диалектіүстілік кодификацияланған норма. Ол әдебиетте, мектеп оқулықтарында, емтихандарда, ресми аудармаларда және медиада қолданылады. Ауызекі тілде жергілікті сөйленістер мен полякша-кашубша аралас қолданыс кең сақталған. Осы себепті «әдеби норма бар» және «барлық сөйлеуші бірдей сөйлейді» деген тұжырымдар бір мағына бермейді. == Жазуы және әліпбиі == Кашуб тілі латын графикасын пайдаланады. Қазіргі әліпбиде 34 әріп бар: :{| class="wikitable" style="text-align:center" |- | A a || Ą ą || Ã ã || B b || C c || D d || E e || É é || Ë ë |- | F f || G g || H h || I i || J j || K k || L l || Ł ł || M m |- | N n || Ń ń || O o || Ò ò || Ó ó || Ô ô || P p || R r || S s |- | T t || U u || Ù ù || W w || Y y || Z z || Ż ż |} ''Ch, cz, dz, dż, rz, sz'' диграфтары да қолданылады. ''Q, v, x'' әріптері негізінен шетелдік жалқы есімдер мен игерілмеген кірме сөздерде кездеседі. Поляк жазуымен ортақ белгілерге ''ą, ł, ń, ó, ż'' жатса, ''ã, é, ë, ò, ô, ù'' әріптері кашуб емлесінің ерекше дыбыстық айырмаларын көрсетуге қызмет етеді. ''Ë ë'' әрпі көбіне ортаңғы қатардағы бейтарап дауыстыны — шваға жуық дыбысты таңбалайды. Әріптердің нақты айтылуы диалектіге қарай өзгеруі мүмкін.<ref name="alphabet">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Alfabet kaszubski (ресми беттегі қосымша)] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Тілдік ерекшеліктері == === Фонетикасы мен фонологиясы === Кашуб дыбыс жүйесі поляк тіліне жақын, бірақ дауыстылар құрамы, дифтонгтануға бейімділігі, екпіні және тарихи жұмсақ дауыссыздардың өзгеруі жағынан ерекшеленеді. Маңызды белгілерінің бірі — '''кашубтану''' деп аталатын тарихи үдеріс: праславяндық жұмсақ дауыссыздардың бір бөлігі кашубта поляк тіліндегіден өзгеше дамыған. Мысалы, кашубша ''zëma'' сөзі полякша ''zima'' («қыс»), ''swiat'' — полякша ''świat'' («әлем») формасына сәйкес келеді. ''Ò, ô, ù'' әріптері сөз басындағы немесе тарихи дауыстылардың лабиалданған, кейде дифтонг тәрізді айтылымдарын белгілейді. ''É, ó'' тарихи «тарылған» дауыстылардың ізін көрсетеді. Кашуб диалектілерінде мұрын жолды дауыстылар да бар, бірақ олардың айтылымы біркелкі емес. Екпін жүйесі диалектілерді ажырататын маңызды белгі: солтүстік сөйленістерде екпін еркін және кейде сөз түрленгенде орын ауыстырады; оңтүстік-батыс сөйленістерінде бірінші буынға түсуге бейім; оңтүстік-шығыс бөлігінде поляк тіліндегі соңғыдан бір буынға түсетін үлгінің ықпалы күштірек. Қазіргі зерттеулер кашуб фонологиясын тарихи өзгерістер мен жаңа сөйлеушілер тіліндегі қайта құрылу тұрғысынан да қарастырады.<ref name="phonology">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-linguistics/article/phonologization-of-cumulative-phonetic-length-in-kashubian/0123FA3C383AEAECC471307830BE0A15 Czaplicki, Bartłomiej. Phonologization of cumulative phonetic length in Kashubian] // ''Journal of Linguistics''. — 2026. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === Морфологиясы мен синтаксисі === Кашуб тілі — флективті тіл. Зат есімдер үш текке бөлінеді және жеті септік бойынша түрленеді: атау, ілік, барыс, табыс, көмектес, жатыс және қаратпа септік. Көпше түрінде ер адамды білдіретін және білдірмейтін атаулардың грамматикалық айырмасы бар. Кейбір диалектілер мен тұрақты формаларда көне екілік санның қалдықтары сақталған. Етістік жүйесінде жақ, сан, шақ және рай категориялары бар. Өткен шақ формалары тек пен санға қиысады; келер шақ аналитикалық және синтетикалық тәсілдермен жасалады. Сөз тәртібі салыстырмалы еркін болғанымен, бейтарап хабарлы сөйлемде бастауыш–баяндауыш–толықтауыш реті жиі кездеседі. Синтаксиске поляк тілінің ұзақ мерзімді ықпалы күшті, ал жергілікті сөйлеуде диалектілік құрылымдар сақталады. === Сөздік қоры === Негізгі лексикасы — батыс славян және жалпы славян текті. Теңіз кәсіпшілігі, ауыл тіршілігі, туыстық, табиғат және дәстүрлі мәдениетке қатысты бай аймақтық сөздік қабаты бар. Ғасырлар бойғы тілдік байланыс нәтижесінде төменгі неміс тілінен көптеген сөз енген; поляк тілінің ықпалы әсіресе әкімшілік, білім, қала мәдениеті және қазіргі терминологияда байқалады. Көне прус және полаб тілдерімен байланыстырылатын жекелеген элементтердің шығу тегі жөнінде әртүрлі этимологиялық түсіндіру бар.<ref name="gov-overview" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб және поляк тілдеріндегі бірнеше сәйкестік ! Қазақша !! Кашубша !! Полякша |- | кашуб тілі || ''kaszëbsczi jãzëk'' || ''język kaszubski'' |- | қайырлы күн || ''dzéń dobri'' || ''dzień dobry'' |- | біз || ''më'' || ''my'' |- | болу || ''bëc'' || ''być'' |- | қыс || ''zëma'' || ''zima'' |} Бұл мысалдар жақын туыстықты көрсетеді, бірақ екі тілдің өзара толық түсінікті екенін білдірмейді: нақты түсіністік сөйлеушінің диалектісіне, поляк тілін білуіне және кашуб әдеби нормасымен таныстығына тәуелді. == Құқықтық жағдайы және әкімшілікте қолданылуы == 2005 жылғы заң аймақтық тілді Польша азаматтарының дәстүрлі түрде қолданатын, мемлекеттік тілден өзгеше, бірақ мемлекеттік тілдің диалектісі немесе мигранттар тілі болып саналмайтын тіл ретінде анықтайды. Кашуб тіліне берілген мәртебе: * тілді немесе тілде оқытуға; * мәдени және баспа жобаларын мемлекеттік қолдауға; * қоғамдық радио мен теледидарда бағдарламалар жасауға; * муниципалдық кеңес өтінішімен қосымша жер-су атауларын енгізуге; * заңдағы межеге сай және ресми тізілімге енген гминаларда билік органдарымен қатынаста көмекші тілді пайдалануға мүмкіндік береді.<ref name="law" /> Көмекші тіл енгізу үшін тиісті тілдік қауым муниципалитет халқының кемінде 20%-ын құрауы және гмина ресми тізілімге енуі керек. Кашуб тілі бес гминада көмекші тіл ретінде тіркелген: '''Пархово, Сераковице, Линя, Жуково және Лузино'''. Көмекші мәртебе поляк тілін алмастырмайды: ресми шешімдер поляк тілінде қабылданады, ал азамат кашуб тілін жергілікті органмен қатынаста қосымша пайдалана алады.<ref name="auxiliary">[https://www.gov.pl/web/ksng/nazwy-w-jezykach-mniejszosci-w-polsce Nazwy w językach mniejszości w Polsce] // Польша Географиялық атауларды стандарттау комиссиясы. — 2025-09-22. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Кашубияның бірқатар елді мекенінде ресми поляк атауынан кейін кашубша қосымша атау жазылады. Қосымша атау поляк атауын жеке-дара алмастырмайды және ресми тізілімге енгізу рәсімінен өтеді. Бұл тәжірибе жол белгілерінен, әкімшілік тақталарынан және көше атауларынан көрінеді. Қосымша атаулар қолданылатын гминалардың ресми тізілімі 2025 жылғы 14 қарашадағы жағдай бойынша жаңартылған.<ref name="placenames">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/rejestr-gmin-na-ktorych-obszarze-sa-uzywane-nazwy-w-jezyku-mniejszosci2 Rejestr gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości] // Польша Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — 2025-11-17. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> [[File:Kuźnica, Kashubian-language signpost.jpg|thumb|Поляк және кашуб тілдеріндегі қос тілді көше көрсеткіші, Кузьница, 2025 жыл]] Польшада [[Аймақтық немесе азшылық тілдер жөніндегі Еуропалық хартия]] 2009 жылдан күшіне енген. Хартия аясындағы мониторинг білім, сот, әкімшілік, медиа және мәдениет салаларында тілдерді нақты қолдану мүмкіндігін бағалайды. Польшаның 2026 жылы Еуропа Кеңесіне берген есебінде аймақтық және азшылық тілдерін оқыту мемлекеттік қаржыландырумен қамтамасыз етілетіні, ал Гданьск университетінде кашуб тілі мұғалімдерін даярлау жүргізілетіні көрсетілген.<ref name="coe2026">[https://rm.coe.int/polandiria4-en/48802bf03d Information Document on the implementation of the Recommendations for Immediate Action based on the 4th monitoring cycle: Poland] // Council of Europe. — Strasbourg, 2026-05-27. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Білім беру және зерттелуі == Кашуб тілі мектепке дейінгі ұйымдарда, бастауыш және орта мектептерде ата-ананың немесе кәмелетке толған оқушының өтініші бойынша оқытылады. Ол көбіне толық оқу тілі емес, жеке пән және кашуб тарихы мен мәдениетімен байланысты аймақтық білім беру курсы ретінде беріледі. 2020/2021 оқу жылында шамамен 20 мың оқушы кашуб тілін оқыған. 2005 жылдан бастап кашуб тілінен ''matura'' — орта мектепті аяқтау емтиханын тапсыруға болады.<ref name="gov-overview" /> Гданьск университетінде кашуб этнофилологиясы, тіл тарихы, грамматикасы, әдебиеті және мұғалім даярлау бағыттары оқытылады. Кашуб тіл білімінде Фридрих Лоренц, Стефан Рамулт, Здзислав Штибер, Ханна Поповска-Таборска, Ежи Тредер, Эдвард Бреза, Ханна Макурат және басқа зерттеушілердің еңбектері маңызды орын алады. Диалектологиялық атластар, сөздіктер, грамматикалар және мәтін корпустары тілдің дәстүрлі сөйленістері мен жаңа сөйлеушілер қолданысын зерттеуге мүмкіндік береді. Кашуб тілі кеңесі 2006 жылдан бері стандарттау және нормалау жұмысын үйлестіреді. Кеңес емле мен пунктуацияға, жаңа терминдерге, жер-су атауларына, мектеп бағдарламаларына және әкімшілік-мәдени қолданысқа қатысты қорытындылар береді; 2025–2028 жылдарға сайланған құрамда 29 мүше бар.<ref name="rjk" /> == Әдебиеті, діні және бұқаралық ақпарат құралдары == Кашуб тілінде поэзия, проза, драматургия, балалар әдебиеті, діни мәтіндер, сөздіктер мен оқу құралдары жарық көреді. Негізгі әдеби тұлғалар қатарына Флориан Цейнова, Иероним Дердовский, Александр Майковский, Леон Хейке, Ян Карновский, Ян Трепчик, Ян Ромпский, Алойзы Нагель және қазіргі авторлар жатады. Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі қолжазбаларды, алғашқы басылымдарды, мерзімді баспасөзді және дыбыс жазбаларын жинап, цифрландырады.<ref name="museum" /> ''Pomerania'' журналы полякша материалдармен бірге кашуб тіліндегі беттер мен қосымшалар жариялайды. ''Radio Kaszëbë'' аймақтық хабар таратады; қоғамдық телерадио арналарында кашуб қауымына арналған бағдарламалар мен полякша субтитрлі репортаждар беріледі. Тіл католик литургиясында да қолданылады, бірнеше приходта кашубша ғибадат пен діни басылым дәстүрі қалыптасқан.<ref name="gov-overview" /><ref name="coe2026" /> Цифрлық ортада кашубша жаңалық және мәдени порталдар, электрондық сөздіктер, оқу материалдары, әлеуметтік желі контенті және 2004 жылдан дамып келе жатқан кашуб тіліндегі Уикипедия бар. Цифрлық қолданыс жаңа аудитория қалыптастырғанымен, интернеттегі кашубша мазмұн көлемі поляк тіліндегі мазмұнмен салыстырғанда шағын. == Қазақстанның ақпараттық және ғылыми кеңістігінде == Қазақстандық интернет-ресурстарда кашуб тілі туралы дерек аз және көбіне жанама сипатта. Табылған жарияланымдарды үш топқа бөлуге болады: # '''Ғылыми-құқықтық талдау.''' Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының ''Жаршысы'' журналында 2023 жылы Рафал Чахордың «Польша Республикасындағы ұлттық азшылықтардың мәртебесін құқықтық реттеу» атты мақаласы орыс, ағылшын және қазақ аннотацияларымен жарияланды. Автор Польшаның 2005 жылғы заңын талдап, кашуб тілінің аймақтық тіл мәртебесін, оны әкімшілікте және білім беруде қолданудың құқықтық тетіктерін түсіндіреді. Бұл — қазақстандық ғылыми басылымда тақырыпты тікелей қарастырған мазмұнды дерек. Мақаладағы «Польшадағы жалғыз аймақтық тіл» деген тұжырым 2023 жылғы құқықтық жағдайды сипаттайды; қазіргі мәртебені бағалағанда кейінгі заңнамамен тексеру қажет.<ref name="kz-law">[https://vestnik.zqai.kz/index.php/vestnik/article/download/1023/1207/7584 Чахор Р. Р. Правовое регулирование статуса национальных меньшинств в Республике Польша] // ''Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының Жаршысы''. — 2023. — № 2 (73). — DOI: 10.52026/2788-5291-2023-73-2-176. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Бұқаралық ақпарат құралдары.''' Жамбыл облысының ZhambylNews.kz басылымы 2019 жылғы славян халықтары туралы материалында кашубтарды Польшадағы батыс славян, өз мемлекеті жоқ қауым ретінде қысқаша атаған. Бұл жарияланым тілдің құрылымы немесе қазіргі жағдайын талдамайды, бірақ кашубтарды қазақстандық ақпарат кеңістігінде батыс славян әлемінің бөлігі ретінде таныстырады.<ref name="zhambyl">[https://ru.zhambylnews.kz/?p=74124 В мире живёт около 350 миллионов славян] // ZhambylNews.kz. — 2019-06-25. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Оқу-әдістемелік ресурстар.''' Торайғыров университетінің «Славян филологиясына кіріспе» пәнінің жұмыс бағдарламасында кашубтар көне батыс славян тайпалары мен лехит тілдік кеңістігі тақырыптары аясында аталады. Бұл материал жеке кашуб тіліне арналған зерттеу емес, бірақ Қазақстандағы славистика оқу мазмұнында тақырыптың бар екенін көрсетеді.<ref name="tou">[https://tou.edu.kz/arm/upload/umk_pdf/89536.pdf Введение в славянскую филологию: рабочая учебная программа] // Торайғыров университеті. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Осы деректерге сүйенгенде, Қазақстан сайттарындағы қамту жүйелі тілтанымдық сипатқа әлі ие емес: ғылыми журналда құқықтық мәртебе қарастырылғанымен, медиадағы материалдар көбіне кашуб этносы мен славян халықтарының жіктелуін ғана сөз етеді. Сондықтан тілдің сөйлеушілер саны, диалектілері, фонологиясы және бүгінгі білім беру жағдайы жөніндегі негізгі дерек ретінде Польша статистикасы, заңнамасы, университеттік зерттеулер және Еуропа Кеңесінің құжаттары қолданылуы тиіс. == Қазіргі жағдайы және сақталу мәселелері == Кашуб тілі бір мезгілде екі қарама-қарсы үдерісті бастан кешіреді. Бір жағынан, оның заңдық мәртебесі, мектептегі оқытылуы, әдеби нормасы, жергілікті медиасы, баспа ісі, тіл кеңесі және цифрлық ресурстары бар. Екінші жағынан, күнделікті отбасылық қолданыс төмендеп, сөйлеушілердің басым бөлігі поляк тіліне еркін ауысады; жергілікті диалектілердің ұрпақаралық берілуі барлық жерде бірдей емес. 2011 және 2021 санақтары арасындағы үйде қолданушылар санының азаюы осы осалдықты көрсететін индикаторлардың бірі.<ref name="gus2021" /> Тілді сақтау саясатының негізгі бағыттары: * отбасындағы табиғи берілуін қолдау; * мектептегі оқытуды тілдің нақты коммуникативтік қолданысымен ұштастыру; * білікті мұғалімдер мен сапалы оқулықтар даярлау; * жергілікті диалектілерді құжаттау және әдеби нормамен теңгеру; * әкімшілік, медиа, мәдениет, ғылым және цифрлық технология салаларындағы қолданысты кеңейту; * жас сөйлеушілер мен тілді кейін үйренген «жаңа сөйлеушілерге» тұрақты тілдік орта қалыптастыру. Кашуб тілінің болашағы тек ресми мәртебеге емес, оны отбасында, жергілікті қоғамда және жаңа қоғамдық салаларда күнделікті қолдануға байланысты. == Қараңыз да == * [[Кашубтар]] * [[Кашубия]] * [[Поляк тілі]] * [[Лехит тілдері]] * [[Полаб тілі]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://rjk.org.pl/ Кашуб тілі кеңесінің ресми сайты] * [https://www.kaszubi.pl/ Кашуб-помор бірлестігі] * [https://csb.wikipedia.org/ Кашуб тіліндегі Уикипедия] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kashubian_language Wikimedia Commons-тағы кашуб тілі материалдары] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Батыс славян тілдері]] [[Санат:Лехит тілдері]] [[Санат:Польша тілдері]] [[Санат:Аймақтық тілдер]] [[Санат:Кашубия]] fiw2udfq23xm2lm3ax5sc3nyymaefhj 3645946 3645945 2026-08-23T16:41:21Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Құқықтық жағдайы және әкімшілікте қолданылуы */ 3645946 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Кашуб тілі |өз атауы = ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', ''kaszëbizna'' |елдер = [[Польша]]; шағын диаспоралары [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Германия]]да |аймақтар = [[Кашубия]], негізінен [[Помор воеводалығы]] |ресми тіл = Польшада заңмен танылған аймақтық тіл; бес гминада көмекші әкімшілік тіл |реттейтін мекеме = [[Кашуб тілі кеңесі]] (''Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka'') |сөйлеушілер саны = үйде қолданатындар — 89 198 адам, соның ішінде тек кашуб тілін қолданатындар — 1 777 адам (Польша, 2021 жылғы санақ) |күйі = қолданысы шектеулі, поляк тілімен тұрақты қостілділік жағдайындағы аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] * [[Балтық-славян тілдері]] ** [[Славян тілдері]] *** [[Батыс славян тілдері]] **** [[Лехит тілдері]] ***** помор тармағы |жазу = [[Латын әліпбиі]] (кашуб әліпбиі) |ISO1 = — |ISO2 = csb |ISO3 = csb }} '''Кашуб тілі''' (кашубша ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', сондай-ақ ''kaszëbizna'') — үнді-еуропа тілдер семьясының [[славян тілдері|славян тобына]], оның батыс славян және лехит тармағына жататын тіл. Ол негізінен [[Польша]]ның солтүстігіндегі тарихи Кашубия өңірінде, қазіргі Помор воеводалығы аумағында таралған. Поляк тіліне жақын болғанымен, өзіндік фонетикасы, сөздік қоры, диалект жүйесі және жазба нормасы бар. Тарихи тіл білімінде кашуб тілі ортағасырлық Помераниядағы славян тілдік континуумының бүгінге жеткен негізгі мұрагері деп қарастырылады.<ref name="gov-overview">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Język kaszubski] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> 2005 жылғы 6 қаңтардағы «Ұлттық және этникалық азшылықтар және аймақтық тіл туралы» заң кашуб тіліне Польшадағы '''аймақтық тіл''' мәртебесін берді. Бұл мәртебе оны Польшаның мемлекеттік тілі етпейді: елдің мемлекеттік тілі — поляк тілі. Алайда заң кашуб тілін білім беруде, мәдениетте, бұқаралық ақпарат құралдарында, қосымша жер-су атауларында және талаптар орындалған кейбір муниципалдық әкімшіліктерде пайдалануға құқықтық негіз жасайды.<ref name="law">[https://eli.gov.pl/eli/DU/2005/141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym] // Польша заңнамасының ELI ресми порталы; 2026 жылғы жинақталған мәтін. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Польшаның 2021 жылғы халық санағының түпкілікті қорытындысы бойынша 89 198 адам кашуб тілін үйде қолданатынын мәлімдеген; олардың 1 777-сі үйде тек осы тілді қолданған. 2011 жылғы санақта үйде кашубша сөйлейтіндер 108,1 мың адам болған. Санақтағы «үйде қолданылатын тіл» көрсеткіші тілді әр дәрежеде білетіндердің жалпы санымен тең емес және этникалық өзіндік сәйкестік санынан бөлек есептеледі.<ref name="gus2021">[https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/en/defaultaktualnosci/3701/3/1/1/population._size_and_demographic-social_structure_in_the_light_of_the_2021_census_results.pdf Population. Size and demographic-social structure in the light of the 2021 Census results] // Statistics Poland. — Warsaw, 2024. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref><ref name="gus2011">[https://stat.gov.pl/download/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. NSP 2011] // Główny Urząd Statystyczny. — Warszawa, 2013. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Атауы == Тілдің кең тараған төл атаулары — ''kaszëbsczi jãzëk'' («кашуб тілі») және ''kaszëbskô mòwa'' («кашуб сөзі/сөйлеуі»). ''Kaszëbizna'' атауы тілдің өзін де, кашуб тілдік-мәдени кеңістігін де білдіре алады. Қазақ тілінде этнонимге негізделген '''кашуб тілі''' атауы қолданылады; «кашубша» сөзі тіл атауының үстеулік нұсқасы ретінде жұмсалады. == Жіктелуі және тіл мәртебесі туралы пікірталас == Кашуб тілі генетикалық жағынан былай жіктеледі: * үнді-еуропа тілдер семьясы; * балтық-славян тармағы; * славян тілдері; * батыс славян тілдері; * лехит тілдері. Лехит тармағына кашуб тілімен бірге поляк тілі және жойылып кеткен [[полаб тілі]] жатады. Кашуб тілі мен ХХ ғасырда жойылған словин тілдік түрі Померанияның көне славян сөйленістерінен өрбіген. Словин тілі бір еңбектерде кашубтың солтүстік шеткі диалектісі, енді бір зерттеулерде оған ең жақын дербес помор тілдік түрі ретінде сипатталады. Кашубтың «дербес тіл ме, әлде поляк тілінің диалектісі ме?» деген мәртебесі ХІХ–ХХ ғасырларда ұзақ талқыланды. Бұған екі фактор әсер етті: бір жағынан, кашуб пен поляк тілдерінің генетикалық жақындығы және ұзақ байланысы; екінші жағынан, диалект пен тілдің шекарасын белгілеудегі тарихи, саяси және мәдени өлшемдер. Қазіргі халықаралық кодтау жүйесінде кашуб тіліне жеке '''csb''' коды берілген (ISO 639-2 және ISO 639-3); Польша құқығы оны аймақтық тіл деп таниды. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада оның генетикалық жақындығы мен дербес кодификацияланған мәртебесін қатар көрсету қажет.<ref name="gov-overview" /> == Таралу аймағы және сөйлеушілер == Кашуб тілінің дәстүрлі аумағы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы [[Кашубия]] болып саналады. Қазіргі негізгі тілдік орта Помор воеводалығының Пуцк, Вейхерово, Картузи, Косцежина және Бытув төңірегіне шоғырланған. Қалалану, ішкі көші-қон және поляк тілінің қоғамдық үстемдігі салдарынан тілдік шекара этнографиялық шекарамен толық сәйкес келмейді. Кашубияның өзінде де тұрғындардың басым бөлігі күнделікті өмірде поляк тілін немесе полякша-кашубша қостілділікті қолданады. Кашуб эмиграциясының тарихи қауымдары Канадада, әсіресе Онтариода, сондай-ақ АҚШ пен Германияда бар. Бұл орталарда кашуб тілі көбіне мұралық тіл ретінде сақталған; оны белсенді қолданушылар саны Польшадағыдан әлдеқайда аз.<ref name="gov-overview" /> 2021 жылғы санақта 179 685 адам кашуб сәйкестігін бірінші немесе екінші ұлттық-этникалық сәйкестігі ретінде көрсеткен. Оның 15 177-сі кашуб сәйкестігін бірінші, 164 508-і екінші сәйкестік ретінде таңдаған; 11 961 адам оны жалғыз сәйкестігі ретінде көрсеткен, ал 166 839 жауапта кашуб және поляк сәйкестіктері қатар берілген. Бұл сан тіл қолданушыларының санынан жоғары, өйткені этникалық сәйкестік пен үйде сөйлейтін тіл — екі бөлек санақ көрсеткіші.<ref name="gus2021" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб тілі мен сәйкестігі жөніндегі негізгі санақ көрсеткіштері ! Көрсеткіш !! 2011 !! 2021 |- | Үйде кашуб тілін қолданатындар || 108,1 мың || 89 198 |- | Үйде тек кашуб тілін қолданатындар || шамамен 3,8 мың || 1 777 |- | Кашуб ұлттық-этникалық сәйкестігін көрсеткендер || 232 547 || 179 685 |} Кестедегі өзгерістер тілдің қоғамдық қолданысының тарылғанын көрсетеді, бірақ санақ әдістемесіндегі айырмашылықтарды ескермей, оларды тілді білу деңгейінің дәл өлшемі деп түсіндіруге болмайды. Кашуб тілін түсінетін немесе белгілі бір деңгейде сөйлейтін, бірақ оны үй тілі ретінде санаққа енгізбеген адамдар да бар. == Тарихы == === Қалыптасуы және алғашқы жазба мұралар === Кашуб тілі Балтық теңізінің оңтүстігін мекендеген помор славян тайпаларының сөйленістерінен дамыды. Орта ғасырларда Померанияның батысындағы славян тілдері герман тілдерінің қысымымен біртіндеп жойылып, шығыс помор аумағындағы кашуб сөйленістері поляк тілімен тығыз байланыста сақталды. Сондықтан оның сөздік қоры мен дыбыстық жүйесінде көне лехит белгілерімен қатар төменгі неміс, поляк, полаб және көне прус тілдерімен байланысты қабаттар байқалады.<ref name="gov-overview" /> Кашуб тілдік белгілері бар ең көне баспа мұралары XVI ғасырдың соңына жатады. Олардың ішінде Шимон Крофейдің 1586 жылғы діни әндер жинағы және Михал Мостник-Понтанустың 1643 жылғы шағын катехизисі аталады. Бұл мәтіндер қазіргі бірізді әдеби кашуб тілінде емес, кашуб/словин элементтері араласқан сол дәуірдің діни жазба тілінде жасалған. Соған қарамастан олар кашуб жазба дәстүрінің бастауын көрсетеді.<ref name="ug-literature">[https://fil.ug.edu.pl/sites/fil.ug.edu.pl/files/_nodes/strona/111152/files/345_syl_historia_literatury_kaszubskiej_2022-1653983753335.pdf Historia literatury kaszubskiej: пән бағдарламасы] // Гданьск университеті. — 2022. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === ХІХ ғасырдағы кодификация === Қазіргі жазба дәстүрдің негізін дәрігер, этнограф және жазушы [[Флориан Цейнова]] (1817–1881) қалады. Ол 1840-жылдардан бастап кашубша шығармалар жариялап, әліпби, емле және грамматикалық норма ұсынды. Оның 1879 жылы Познаньда шыққан ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé'' еңбегіндегі жазу жүйесі кейінгі әдеби норманың маңызды негізіне айналды. 1866–1868 жылдары Цейнова ''Skôrb Kaszébsko-Słovjnskjè Mòvé'' журналын шығарды.<ref name="gov-overview" /><ref name="museum">[https://muzeum.wejherowo.pl/dzialy/ Działy Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej] // Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> ХІХ ғасырдың екінші жартысында [[Иероним Дердовский]] әдеби тілді поэзияда дамытты. 1893 жылы Стефан Рамулттың ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' сөздігі жарық көріп, кашубты поляктан бөлек тіл ретінде сипаттауға ықпал етті. === ХХ–ХХІ ғасырлар === ХХ ғасыр басындағы «жас кашубтар» қозғалысы тіл мен аймақтық мәдениетті жаңғыртуға ұмтылды. Оның көрнекті өкілдері — [[Александр Майковский]], Ян Карновский және Леон Хейке. Майковскийдің ''Żëcé i przigòdë Remusa'' («Ремустың өмірі мен хикаялары») романы кашуб әдебиетінің классикалық туындысына айналды; қозғалыстың идеялары 1908 жылдан шыққан ''Gryf'' басылымы арқылы тарады.<ref name="culture">[https://culture.pl/en/article/kaszebsko-mowa-freeing-the-kashubian-language Kaszëbskô Mowa: Freeing the Kashubian Language] // Culture.pl. — 2019-04-15. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Екінші дүниежүзілік соғыс пен соғыстан кейінгі кезеңде тілдің қоғамдық аясы шектеліп, мектеп пен ресми қатынаста поляк тілі үстем болды. 1989 жылдан кейін кашуб ұйымдары, баспа ісі, жергілікті медиа және білім беру жанданды. 2003 жылы тілге ISO 639 жүйесінің ''csb'' коды берілді, 2005 жылы аймақтық тіл мәртебесі заңдастырылды. 2006 жылы Кашуб-помор бірлестігінің жанынан Кашуб тілі кеңесі құрылды; ол емле, пунктуация, терминология, оқыту және қоғамдық қолданыс мәселелері жөнінде ұсынымдар әзірлейді.<ref name="rjk">[https://rjk.org.pl/o-radzie/ O radzie] // Rada Języka Kaszubskiego. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Диалектілері және әдеби норма == Кашуб тілі шағын аумақта таралғанына қарамастан диалектілік жіктелуі айқын. Қалыптасқан жалпылама үлгі бойынша үш негізгі аймақ көрсетіледі: * '''солтүстік кашуб диалектілері''' — Балтық жағалауы мен Пуцк маңы; бірқатар көне фонетикалық және екпіндік белгілерді жақсы сақтаған; * '''орталық кашуб диалектілері''' — Картузи және Вейхеровоның ішкі аудандары; қазіргі әдеби қолданысқа едәуір ықпал еткен; * '''оңтүстік кашуб диалектілері''' — Косцежина, Хойнице және Бытув маңы; оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс топтарға да бөлінеді, поляк диалектілерімен байланысы күштірек. Диалектілердің нақты шекарасы мен топталуы зерттеуші қолданған фонетикалық, морфологиялық немесе географиялық өлшемге қарай өзгеруі мүмкін. 2023 жылы жарияланған салыстырмалы зерттеу бұрынғы бес жіктеу үлгісін талдап, кашуб диалектологиясында бір ғана өзгермейтін схема жоқ екенін көрсетеді.<ref name="dialects">[https://revistes.ub.edu/index.php/dialectologia/article/download/53020/45548 Makurat-Snuzik, Hanna. Kashubian dialect classifications] // ''Dialectologia''. — 2023. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Қазіргі жазба кашуб тілі — бір ауыл сөйленісінің дәл көшірмесі емес, әр диалектіден элементтер алған диалектіүстілік кодификацияланған норма. Ол әдебиетте, мектеп оқулықтарында, емтихандарда, ресми аудармаларда және медиада қолданылады. Ауызекі тілде жергілікті сөйленістер мен полякша-кашубша аралас қолданыс кең сақталған. Осы себепті «әдеби норма бар» және «барлық сөйлеуші бірдей сөйлейді» деген тұжырымдар бір мағына бермейді. == Жазуы және әліпбиі == Кашуб тілі латын графикасын пайдаланады. Қазіргі әліпбиде 34 әріп бар: :{| class="wikitable" style="text-align:center" |- | A a || Ą ą || Ã ã || B b || C c || D d || E e || É é || Ë ë |- | F f || G g || H h || I i || J j || K k || L l || Ł ł || M m |- | N n || Ń ń || O o || Ò ò || Ó ó || Ô ô || P p || R r || S s |- | T t || U u || Ù ù || W w || Y y || Z z || Ż ż |} ''Ch, cz, dz, dż, rz, sz'' диграфтары да қолданылады. ''Q, v, x'' әріптері негізінен шетелдік жалқы есімдер мен игерілмеген кірме сөздерде кездеседі. Поляк жазуымен ортақ белгілерге ''ą, ł, ń, ó, ż'' жатса, ''ã, é, ë, ò, ô, ù'' әріптері кашуб емлесінің ерекше дыбыстық айырмаларын көрсетуге қызмет етеді. ''Ë ë'' әрпі көбіне ортаңғы қатардағы бейтарап дауыстыны — шваға жуық дыбысты таңбалайды. Әріптердің нақты айтылуы диалектіге қарай өзгеруі мүмкін.<ref name="alphabet">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Alfabet kaszubski (ресми беттегі қосымша)] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Тілдік ерекшеліктері == === Фонетикасы мен фонологиясы === Кашуб дыбыс жүйесі поляк тіліне жақын, бірақ дауыстылар құрамы, дифтонгтануға бейімділігі, екпіні және тарихи жұмсақ дауыссыздардың өзгеруі жағынан ерекшеленеді. Маңызды белгілерінің бірі — '''кашубтану''' деп аталатын тарихи үдеріс: праславяндық жұмсақ дауыссыздардың бір бөлігі кашубта поляк тіліндегіден өзгеше дамыған. Мысалы, кашубша ''zëma'' сөзі полякша ''zima'' («қыс»), ''swiat'' — полякша ''świat'' («әлем») формасына сәйкес келеді. ''Ò, ô, ù'' әріптері сөз басындағы немесе тарихи дауыстылардың лабиалданған, кейде дифтонг тәрізді айтылымдарын белгілейді. ''É, ó'' тарихи «тарылған» дауыстылардың ізін көрсетеді. Кашуб диалектілерінде мұрын жолды дауыстылар да бар, бірақ олардың айтылымы біркелкі емес. Екпін жүйесі диалектілерді ажырататын маңызды белгі: солтүстік сөйленістерде екпін еркін және кейде сөз түрленгенде орын ауыстырады; оңтүстік-батыс сөйленістерінде бірінші буынға түсуге бейім; оңтүстік-шығыс бөлігінде поляк тіліндегі соңғыдан бір буынға түсетін үлгінің ықпалы күштірек. Қазіргі зерттеулер кашуб фонологиясын тарихи өзгерістер мен жаңа сөйлеушілер тіліндегі қайта құрылу тұрғысынан да қарастырады.<ref name="phonology">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-linguistics/article/phonologization-of-cumulative-phonetic-length-in-kashubian/0123FA3C383AEAECC471307830BE0A15 Czaplicki, Bartłomiej. Phonologization of cumulative phonetic length in Kashubian] // ''Journal of Linguistics''. — 2026. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === Морфологиясы мен синтаксисі === Кашуб тілі — флективті тіл. Зат есімдер үш текке бөлінеді және жеті септік бойынша түрленеді: атау, ілік, барыс, табыс, көмектес, жатыс және қаратпа септік. Көпше түрінде ер адамды білдіретін және білдірмейтін атаулардың грамматикалық айырмасы бар. Кейбір диалектілер мен тұрақты формаларда көне екілік санның қалдықтары сақталған. Етістік жүйесінде жақ, сан, шақ және рай категориялары бар. Өткен шақ формалары тек пен санға қиысады; келер шақ аналитикалық және синтетикалық тәсілдермен жасалады. Сөз тәртібі салыстырмалы еркін болғанымен, бейтарап хабарлы сөйлемде бастауыш–баяндауыш–толықтауыш реті жиі кездеседі. Синтаксиске поляк тілінің ұзақ мерзімді ықпалы күшті, ал жергілікті сөйлеуде диалектілік құрылымдар сақталады. === Сөздік қоры === Негізгі лексикасы — батыс славян және жалпы славян текті. Теңіз кәсіпшілігі, ауыл тіршілігі, туыстық, табиғат және дәстүрлі мәдениетке қатысты бай аймақтық сөздік қабаты бар. Ғасырлар бойғы тілдік байланыс нәтижесінде төменгі неміс тілінен көптеген сөз енген; поляк тілінің ықпалы әсіресе әкімшілік, білім, қала мәдениеті және қазіргі терминологияда байқалады. Көне прус және полаб тілдерімен байланыстырылатын жекелеген элементтердің шығу тегі жөнінде әртүрлі этимологиялық түсіндіру бар.<ref name="gov-overview" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб және поляк тілдеріндегі бірнеше сәйкестік ! Қазақша !! Кашубша !! Полякша |- | кашуб тілі || ''kaszëbsczi jãzëk'' || ''język kaszubski'' |- | қайырлы күн || ''dzéń dobri'' || ''dzień dobry'' |- | біз || ''më'' || ''my'' |- | болу || ''bëc'' || ''być'' |- | қыс || ''zëma'' || ''zima'' |} Бұл мысалдар жақын туыстықты көрсетеді, бірақ екі тілдің өзара толық түсінікті екенін білдірмейді: нақты түсіністік сөйлеушінің диалектісіне, поляк тілін білуіне және кашуб әдеби нормасымен таныстығына тәуелді. == Құқықтық жағдайы және әкімшілікте қолданылуы == 2005 жылғы заң аймақтық тілді Польша азаматтарының дәстүрлі түрде қолданатын, мемлекеттік тілден өзгеше, бірақ мемлекеттік тілдің диалектісі немесе мигранттар тілі болып саналмайтын тіл ретінде анықтайды. Кашуб тіліне берілген мәртебе: * тілді немесе тілде оқытуға; * мәдени және баспа жобаларын мемлекеттік қолдауға; * қоғамдық радио мен теледидарда бағдарламалар жасауға; * муниципалдық кеңес өтінішімен қосымша жер-су атауларын енгізуге; * заңдағы межеге сай және ресми тізілімге енген гминаларда билік органдарымен қатынаста көмекші тілді пайдалануға мүмкіндік береді.<ref name="law" /> Көмекші тіл енгізу үшін тиісті тілдік қауым муниципалитет халқының кемінде 20%-ын құрауы және гмина ресми тізілімге енуі керек. Кашуб тілі бес гминада көмекші тіл ретінде тіркелген: '''Пархово, Сераковице, Линя, Жуково және Лузино'''. Көмекші мәртебе поляк тілін алмастырмайды: ресми шешімдер поляк тілінде қабылданады, ал азамат кашуб тілін жергілікті органмен қатынаста қосымша пайдалана алады.<ref name="auxiliary">[https://www.gov.pl/web/ksng/nazwy-w-jezykach-mniejszosci-w-polsce Nazwy w językach mniejszości w Polsce] // Польша Географиялық атауларды стандарттау комиссиясы. — 2025-09-22. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Кашубияның бірқатар елді мекенінде ресми поляк атауынан кейін кашубша қосымша атау жазылады. Қосымша атау поляк атауын жеке-дара алмастырмайды және ресми тізілімге енгізу рәсімінен өтеді. Бұл тәжірибе жол белгілерінен, әкімшілік тақталарынан және көше атауларынан көрінеді. Қосымша атаулар қолданылатын гминалардың ресми тізілімі 2025 жылғы 14 қарашадағы жағдай бойынша жаңартылған.<ref name="placenames">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/rejestr-gmin-na-ktorych-obszarze-sa-uzywane-nazwy-w-jezyku-mniejszosci2 Rejestr gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości] // Польша Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — 2025-11-17. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> [[File:Kuźnica, Kashubian-language signpost.jpg|thumb|Поляк және кашуб тілдеріндегі қос тілді көше көрсеткіші, Кузьница, 2025 жыл]] Польшада Аймақтық немесе азшылық тілдер жөніндегі Еуропалық хартия 2009 жылдан күшіне енген. Хартия аясындағы мониторинг білім, сот, әкімшілік, медиа және мәдениет салаларында тілдерді нақты қолдану мүмкіндігін бағалайды. Польшаның 2026 жылы Еуропа Кеңесіне берген есебінде аймақтық және азшылық тілдерін оқыту мемлекеттік қаржыландырумен қамтамасыз етілетіні, ал Гданьск университетінде кашуб тілі мұғалімдерін даярлау жүргізілетіні көрсетілген.<ref name="coe2026">[https://rm.coe.int/polandiria4-en/48802bf03d Information Document on the implementation of the Recommendations for Immediate Action based on the 4th monitoring cycle: Poland] // Council of Europe. — Strasbourg, 2026-05-27. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Білім беру және зерттелуі == Кашуб тілі мектепке дейінгі ұйымдарда, бастауыш және орта мектептерде ата-ананың немесе кәмелетке толған оқушының өтініші бойынша оқытылады. Ол көбіне толық оқу тілі емес, жеке пән және кашуб тарихы мен мәдениетімен байланысты аймақтық білім беру курсы ретінде беріледі. 2020/2021 оқу жылында шамамен 20 мың оқушы кашуб тілін оқыған. 2005 жылдан бастап кашуб тілінен ''matura'' — орта мектепті аяқтау емтиханын тапсыруға болады.<ref name="gov-overview" /> Гданьск университетінде кашуб этнофилологиясы, тіл тарихы, грамматикасы, әдебиеті және мұғалім даярлау бағыттары оқытылады. Кашуб тіл білімінде Фридрих Лоренц, Стефан Рамулт, Здзислав Штибер, Ханна Поповска-Таборска, Ежи Тредер, Эдвард Бреза, Ханна Макурат және басқа зерттеушілердің еңбектері маңызды орын алады. Диалектологиялық атластар, сөздіктер, грамматикалар және мәтін корпустары тілдің дәстүрлі сөйленістері мен жаңа сөйлеушілер қолданысын зерттеуге мүмкіндік береді. Кашуб тілі кеңесі 2006 жылдан бері стандарттау және нормалау жұмысын үйлестіреді. Кеңес емле мен пунктуацияға, жаңа терминдерге, жер-су атауларына, мектеп бағдарламаларына және әкімшілік-мәдени қолданысқа қатысты қорытындылар береді; 2025–2028 жылдарға сайланған құрамда 29 мүше бар.<ref name="rjk" /> == Әдебиеті, діні және бұқаралық ақпарат құралдары == Кашуб тілінде поэзия, проза, драматургия, балалар әдебиеті, діни мәтіндер, сөздіктер мен оқу құралдары жарық көреді. Негізгі әдеби тұлғалар қатарына Флориан Цейнова, Иероним Дердовский, Александр Майковский, Леон Хейке, Ян Карновский, Ян Трепчик, Ян Ромпский, Алойзы Нагель және қазіргі авторлар жатады. Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі қолжазбаларды, алғашқы басылымдарды, мерзімді баспасөзді және дыбыс жазбаларын жинап, цифрландырады.<ref name="museum" /> ''Pomerania'' журналы полякша материалдармен бірге кашуб тіліндегі беттер мен қосымшалар жариялайды. ''Radio Kaszëbë'' аймақтық хабар таратады; қоғамдық телерадио арналарында кашуб қауымына арналған бағдарламалар мен полякша субтитрлі репортаждар беріледі. Тіл католик литургиясында да қолданылады, бірнеше приходта кашубша ғибадат пен діни басылым дәстүрі қалыптасқан.<ref name="gov-overview" /><ref name="coe2026" /> Цифрлық ортада кашубша жаңалық және мәдени порталдар, электрондық сөздіктер, оқу материалдары, әлеуметтік желі контенті және 2004 жылдан дамып келе жатқан кашуб тіліндегі Уикипедия бар. Цифрлық қолданыс жаңа аудитория қалыптастырғанымен, интернеттегі кашубша мазмұн көлемі поляк тіліндегі мазмұнмен салыстырғанда шағын. == Қазақстанның ақпараттық және ғылыми кеңістігінде == Қазақстандық интернет-ресурстарда кашуб тілі туралы дерек аз және көбіне жанама сипатта. Табылған жарияланымдарды үш топқа бөлуге болады: # '''Ғылыми-құқықтық талдау.''' Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының ''Жаршысы'' журналында 2023 жылы Рафал Чахордың «Польша Республикасындағы ұлттық азшылықтардың мәртебесін құқықтық реттеу» атты мақаласы орыс, ағылшын және қазақ аннотацияларымен жарияланды. Автор Польшаның 2005 жылғы заңын талдап, кашуб тілінің аймақтық тіл мәртебесін, оны әкімшілікте және білім беруде қолданудың құқықтық тетіктерін түсіндіреді. Бұл — қазақстандық ғылыми басылымда тақырыпты тікелей қарастырған мазмұнды дерек. Мақаладағы «Польшадағы жалғыз аймақтық тіл» деген тұжырым 2023 жылғы құқықтық жағдайды сипаттайды; қазіргі мәртебені бағалағанда кейінгі заңнамамен тексеру қажет.<ref name="kz-law">[https://vestnik.zqai.kz/index.php/vestnik/article/download/1023/1207/7584 Чахор Р. Р. Правовое регулирование статуса национальных меньшинств в Республике Польша] // ''Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының Жаршысы''. — 2023. — № 2 (73). — DOI: 10.52026/2788-5291-2023-73-2-176. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Бұқаралық ақпарат құралдары.''' Жамбыл облысының ZhambylNews.kz басылымы 2019 жылғы славян халықтары туралы материалында кашубтарды Польшадағы батыс славян, өз мемлекеті жоқ қауым ретінде қысқаша атаған. Бұл жарияланым тілдің құрылымы немесе қазіргі жағдайын талдамайды, бірақ кашубтарды қазақстандық ақпарат кеңістігінде батыс славян әлемінің бөлігі ретінде таныстырады.<ref name="zhambyl">[https://ru.zhambylnews.kz/?p=74124 В мире живёт около 350 миллионов славян] // ZhambylNews.kz. — 2019-06-25. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Оқу-әдістемелік ресурстар.''' Торайғыров университетінің «Славян филологиясына кіріспе» пәнінің жұмыс бағдарламасында кашубтар көне батыс славян тайпалары мен лехит тілдік кеңістігі тақырыптары аясында аталады. Бұл материал жеке кашуб тіліне арналған зерттеу емес, бірақ Қазақстандағы славистика оқу мазмұнында тақырыптың бар екенін көрсетеді.<ref name="tou">[https://tou.edu.kz/arm/upload/umk_pdf/89536.pdf Введение в славянскую филологию: рабочая учебная программа] // Торайғыров университеті. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Осы деректерге сүйенгенде, Қазақстан сайттарындағы қамту жүйелі тілтанымдық сипатқа әлі ие емес: ғылыми журналда құқықтық мәртебе қарастырылғанымен, медиадағы материалдар көбіне кашуб этносы мен славян халықтарының жіктелуін ғана сөз етеді. Сондықтан тілдің сөйлеушілер саны, диалектілері, фонологиясы және бүгінгі білім беру жағдайы жөніндегі негізгі дерек ретінде Польша статистикасы, заңнамасы, университеттік зерттеулер және Еуропа Кеңесінің құжаттары қолданылуы тиіс. == Қазіргі жағдайы және сақталу мәселелері == Кашуб тілі бір мезгілде екі қарама-қарсы үдерісті бастан кешіреді. Бір жағынан, оның заңдық мәртебесі, мектептегі оқытылуы, әдеби нормасы, жергілікті медиасы, баспа ісі, тіл кеңесі және цифрлық ресурстары бар. Екінші жағынан, күнделікті отбасылық қолданыс төмендеп, сөйлеушілердің басым бөлігі поляк тіліне еркін ауысады; жергілікті диалектілердің ұрпақаралық берілуі барлық жерде бірдей емес. 2011 және 2021 санақтары арасындағы үйде қолданушылар санының азаюы осы осалдықты көрсететін индикаторлардың бірі.<ref name="gus2021" /> Тілді сақтау саясатының негізгі бағыттары: * отбасындағы табиғи берілуін қолдау; * мектептегі оқытуды тілдің нақты коммуникативтік қолданысымен ұштастыру; * білікті мұғалімдер мен сапалы оқулықтар даярлау; * жергілікті диалектілерді құжаттау және әдеби нормамен теңгеру; * әкімшілік, медиа, мәдениет, ғылым және цифрлық технология салаларындағы қолданысты кеңейту; * жас сөйлеушілер мен тілді кейін үйренген «жаңа сөйлеушілерге» тұрақты тілдік орта қалыптастыру. Кашуб тілінің болашағы тек ресми мәртебеге емес, оны отбасында, жергілікті қоғамда және жаңа қоғамдық салаларда күнделікті қолдануға байланысты. == Қараңыз да == * [[Кашубтар]] * [[Кашубия]] * [[Поляк тілі]] * [[Лехит тілдері]] * [[Полаб тілі]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://rjk.org.pl/ Кашуб тілі кеңесінің ресми сайты] * [https://www.kaszubi.pl/ Кашуб-помор бірлестігі] * [https://csb.wikipedia.org/ Кашуб тіліндегі Уикипедия] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kashubian_language Wikimedia Commons-тағы кашуб тілі материалдары] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Батыс славян тілдері]] [[Санат:Лехит тілдері]] [[Санат:Польша тілдері]] [[Санат:Аймақтық тілдер]] [[Санат:Кашубия]] r2sekij4u9t4rwf1l1lmdnyk8fjj4qj 3645947 3645946 2026-08-23T16:44:24Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3645947 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Кашуб тілі |өз атауы = ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', ''kaszëbizna'' |елдер = [[Польша]]; шағын диаспоралары [[Канада]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және [[Германия]]да |аймақтар = [[Кашубия]], негізінен [[Помор воеводалығы]] |ресми тіл = Польшада заңмен танылған аймақтық тіл; бес гминада көмекші әкімшілік тіл |реттейтін мекеме = [[Кашуб тілі кеңесі]] (''Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka'') |сөйлеушілер саны = үйде қолданатындар — 89 198 адам, соның ішінде тек кашуб тілін қолданатындар — 1 777 адам (Польша, 2021 жылғы санақ) |күйі = қолданысы шектеулі, поляк тілімен тұрақты қостілділік жағдайындағы аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] * [[Балтық-славян тілдері]] ** [[Славян тілдері]] *** [[Батыс славян тілдері]] **** [[Лехит тілдері]] ***** помор тармағы |жазу = [[Латын әліпбиі]] (кашуб әліпбиі) |ISO1 = — |ISO2 = csb |ISO3 = csb }} '''Кашуб тілі''' (кашубша ''kaszëbsczi jãzëk'', ''kaszëbskô mòwa'', сондай-ақ ''kaszëbizna'') — үнді-еуропа тілдер семьясының [[славян тілдері|славян тобына]], оның батыс славян және лехит тармағына жататын тіл. Ол негізінен [[Польша]]ның солтүстігіндегі тарихи Кашубия өңірінде, қазіргі Помор воеводалығы аумағында таралған. Поляк тіліне жақын болғанымен, өзіндік фонетикасы, сөздік қоры, диалект жүйесі және жазба нормасы бар. Тарихи тіл білімінде кашуб тілі ортағасырлық Помераниядағы славян тілдік континуумының бүгінге жеткен негізгі мұрагері деп қарастырылады.<ref name="gov-overview">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Język kaszubski] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> 2005 жылғы 6 қаңтардағы «Ұлттық және этникалық азшылықтар және аймақтық тіл туралы» заң кашуб тіліне Польшадағы '''аймақтық тіл''' мәртебесін берді. Бұл мәртебе оны Польшаның мемлекеттік тілі етпейді: елдің мемлекеттік тілі — поляк тілі. Алайда заң кашуб тілін білім беруде, мәдениетте, бұқаралық ақпарат құралдарында, қосымша жер-су атауларында және талаптар орындалған кейбір муниципалдық әкімшіліктерде пайдалануға құқықтық негіз жасайды.<ref name="law">[https://eli.gov.pl/eli/DU/2005/141 Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym] // Польша заңнамасының ELI ресми порталы; 2026 жылғы жинақталған мәтін. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Польшаның 2021 жылғы халық санағының түпкілікті қорытындысы бойынша 89 198 адам кашуб тілін үйде қолданатынын мәлімдеген; олардың 1 777-сі үйде тек осы тілді қолданған. 2011 жылғы санақта үйде кашубша сөйлейтіндер 108,1 мың адам болған. Санақтағы «үйде қолданылатын тіл» көрсеткіші тілді әр дәрежеде білетіндердің жалпы санымен тең емес және этникалық өзіндік сәйкестік санынан бөлек есептеледі.<ref name="gus2021">[https://stat.gov.pl/download/gfx/portalinformacyjny/en/defaultaktualnosci/3701/3/1/1/population._size_and_demographic-social_structure_in_the_light_of_the_2021_census_results.pdf Population. Size and demographic-social structure in the light of the 2021 Census results] // Statistics Poland. — Warsaw, 2024. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref><ref name="gus2011">[https://stat.gov.pl/download/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna. NSP 2011] // Główny Urząd Statystyczny. — Warszawa, 2013. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Атауы == Тілдің кең тараған төл атаулары — ''kaszëbsczi jãzëk'' («кашуб тілі») және ''kaszëbskô mòwa'' («кашуб сөзі/сөйлеуі»). ''Kaszëbizna'' атауы тілдің өзін де, кашуб тілдік-мәдени кеңістігін де білдіре алады. Қазақ тілінде этнонимге негізделген '''кашуб тілі''' атауы қолданылады; «кашубша» сөзі тіл атауының үстеулік нұсқасы ретінде жұмсалады. == Жіктелуі және тіл мәртебесі туралы пікірталас == Кашуб тілі генетикалық жағынан былай жіктеледі: * үнді-еуропа тілдер семьясы; * балтық-славян тармағы; * славян тілдері; * батыс славян тілдері; * лехит тілдері. Лехит тармағына кашуб тілімен бірге поляк тілі және жойылып кеткен [[полаб тілі]] жатады. Кашуб тілі мен ХХ ғасырда жойылған словин тілдік түрі Померанияның көне славян сөйленістерінен өрбіген. Словин тілі бір еңбектерде кашубтың солтүстік шеткі диалектісі, енді бір зерттеулерде оған ең жақын дербес помор тілдік түрі ретінде сипатталады. Кашубтың «дербес тіл ме, әлде поляк тілінің диалектісі ме?» деген мәртебесі ХІХ–ХХ ғасырларда ұзақ талқыланды. Бұған екі фактор әсер етті: бір жағынан, кашуб пен поляк тілдерінің генетикалық жақындығы және ұзақ байланысы; екінші жағынан, диалект пен тілдің шекарасын белгілеудегі тарихи, саяси және мәдени өлшемдер. Қазіргі халықаралық кодтау жүйесінде кашуб тіліне жеке '''csb''' коды берілген (ISO 639-2 және ISO 639-3); Польша құқығы оны аймақтық тіл деп таниды. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада оның генетикалық жақындығы мен дербес кодификацияланған мәртебесін қатар көрсету қажет.<ref name="gov-overview" /> == Таралу аймағы және сөйлеушілер == Кашуб тілінің дәстүрлі аумағы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауындағы Кашубия болып саналады. Қазіргі негізгі тілдік орта Помор воеводалығының Пуцк, Вейхерово, Картузи, Косцежина және Бытув төңірегіне шоғырланған. Қалалану, ішкі көші-қон және поляк тілінің қоғамдық үстемдігі салдарынан тілдік шекара этнографиялық шекарамен толық сәйкес келмейді. Кашубияның өзінде де тұрғындардың басым бөлігі күнделікті өмірде поляк тілін немесе полякша-кашубша қостілділікті қолданады. Кашуб эмиграциясының тарихи қауымдары Канадада, әсіресе Онтариода, сондай-ақ АҚШ пен Германияда бар. Бұл орталарда кашуб тілі көбіне мұралық тіл ретінде сақталған; оны белсенді қолданушылар саны Польшадағыдан әлдеқайда аз.<ref name="gov-overview" /> 2021 жылғы санақта 179 685 адам кашуб сәйкестігін бірінші немесе екінші ұлттық-этникалық сәйкестігі ретінде көрсеткен. Оның 15 177-сі кашуб сәйкестігін бірінші, 164 508-і екінші сәйкестік ретінде таңдаған; 11 961 адам оны жалғыз сәйкестігі ретінде көрсеткен, ал 166 839 жауапта кашуб және поляк сәйкестіктері қатар берілген. Бұл сан тіл қолданушыларының санынан жоғары, өйткені этникалық сәйкестік пен үйде сөйлейтін тіл — екі бөлек санақ көрсеткіші.<ref name="gus2021" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб тілі мен сәйкестігі жөніндегі негізгі санақ көрсеткіштері ! Көрсеткіш !! 2011 !! 2021 |- | Үйде кашуб тілін қолданатындар || 108,1 мың || 89 198 |- | Үйде тек кашуб тілін қолданатындар || шамамен 3,8 мың || 1 777 |- | Кашуб ұлттық-этникалық сәйкестігін көрсеткендер || 232 547 || 179 685 |} Кестедегі өзгерістер тілдің қоғамдық қолданысының тарылғанын көрсетеді, бірақ санақ әдістемесіндегі айырмашылықтарды ескермей, оларды тілді білу деңгейінің дәл өлшемі деп түсіндіруге болмайды. Кашуб тілін түсінетін немесе белгілі бір деңгейде сөйлейтін, бірақ оны үй тілі ретінде санаққа енгізбеген адамдар да бар. == Тарихы == === Қалыптасуы және алғашқы жазба мұралар === Кашуб тілі Балтық теңізінің оңтүстігін мекендеген помор славян тайпаларының сөйленістерінен дамыды. Орта ғасырларда Померанияның батысындағы славян тілдері герман тілдерінің қысымымен біртіндеп жойылып, шығыс помор аумағындағы кашуб сөйленістері поляк тілімен тығыз байланыста сақталды. Сондықтан оның сөздік қоры мен дыбыстық жүйесінде көне лехит белгілерімен қатар төменгі неміс, поляк, полаб және көне прус тілдерімен байланысты қабаттар байқалады.<ref name="gov-overview" /> Кашуб тілдік белгілері бар ең көне баспа мұралары XVI ғасырдың соңына жатады. Олардың ішінде Шимон Крофейдің 1586 жылғы діни әндер жинағы және Михал Мостник-Понтанустың 1643 жылғы шағын катехизисі аталады. Бұл мәтіндер қазіргі бірізді әдеби кашуб тілінде емес, кашуб/словин элементтері араласқан сол дәуірдің діни жазба тілінде жасалған. Соған қарамастан олар кашуб жазба дәстүрінің бастауын көрсетеді.<ref name="ug-literature">[https://fil.ug.edu.pl/sites/fil.ug.edu.pl/files/_nodes/strona/111152/files/345_syl_historia_literatury_kaszubskiej_2022-1653983753335.pdf Historia literatury kaszubskiej: пән бағдарламасы] // Гданьск университеті. — 2022. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === ХІХ ғасырдағы кодификация === Қазіргі жазба дәстүрдің негізін дәрігер, этнограф және жазушы [[Флориан Цейнова]] (1817–1881) қалады. Ол 1840-жылдардан бастап кашубша шығармалар жариялап, әліпби, емле және грамматикалық норма ұсынды. Оның 1879 жылы Познаньда шыққан ''Zarés do Grammatikj Kašébsko-Słovjnskjè Mòvé'' еңбегіндегі жазу жүйесі кейінгі әдеби норманың маңызды негізіне айналды. 1866–1868 жылдары Цейнова ''Skôrb Kaszébsko-Słovjnskjè Mòvé'' журналын шығарды.<ref name="gov-overview" /><ref name="museum">[https://muzeum.wejherowo.pl/dzialy/ Działy Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej] // Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> ХІХ ғасырдың екінші жартысында [[Иероним Дердовский]] әдеби тілді поэзияда дамытты. 1893 жылы Стефан Рамулттың ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' сөздігі жарық көріп, кашубты поляктан бөлек тіл ретінде сипаттауға ықпал етті. === ХХ–ХХІ ғасырлар === ХХ ғасыр басындағы «жас кашубтар» қозғалысы тіл мен аймақтық мәдениетті жаңғыртуға ұмтылды. Оның көрнекті өкілдері — [[Александр Майковский]], Ян Карновский және Леон Хейке. Майковскийдің ''Żëcé i przigòdë Remusa'' («Ремустың өмірі мен хикаялары») романы кашуб әдебиетінің классикалық туындысына айналды; қозғалыстың идеялары 1908 жылдан шыққан ''Gryf'' басылымы арқылы тарады.<ref name="culture">[https://culture.pl/en/article/kaszebsko-mowa-freeing-the-kashubian-language Kaszëbskô Mowa: Freeing the Kashubian Language] // Culture.pl. — 2019-04-15. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Екінші дүниежүзілік соғыс пен соғыстан кейінгі кезеңде тілдің қоғамдық аясы шектеліп, мектеп пен ресми қатынаста поляк тілі үстем болды. 1989 жылдан кейін кашуб ұйымдары, баспа ісі, жергілікті медиа және білім беру жанданды. 2003 жылы тілге ISO 639 жүйесінің ''csb'' коды берілді, 2005 жылы аймақтық тіл мәртебесі заңдастырылды. 2006 жылы Кашуб-помор бірлестігінің жанынан Кашуб тілі кеңесі құрылды; ол емле, пунктуация, терминология, оқыту және қоғамдық қолданыс мәселелері жөнінде ұсынымдар әзірлейді.<ref name="rjk">[https://rjk.org.pl/o-radzie/ O radzie] // Rada Języka Kaszubskiego. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Диалектілері және әдеби норма == Кашуб тілі шағын аумақта таралғанына қарамастан диалектілік жіктелуі айқын. Қалыптасқан жалпылама үлгі бойынша үш негізгі аймақ көрсетіледі: * '''солтүстік кашуб диалектілері''' — Балтық жағалауы мен Пуцк маңы; бірқатар көне фонетикалық және екпіндік белгілерді жақсы сақтаған; * '''орталық кашуб диалектілері''' — Картузи және Вейхеровоның ішкі аудандары; қазіргі әдеби қолданысқа едәуір ықпал еткен; * '''оңтүстік кашуб диалектілері''' — Косцежина, Хойнице және Бытув маңы; оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығыс топтарға да бөлінеді, поляк диалектілерімен байланысы күштірек. Диалектілердің нақты шекарасы мен топталуы зерттеуші қолданған фонетикалық, морфологиялық немесе географиялық өлшемге қарай өзгеруі мүмкін. 2023 жылы жарияланған салыстырмалы зерттеу бұрынғы бес жіктеу үлгісін талдап, кашуб диалектологиясында бір ғана өзгермейтін схема жоқ екенін көрсетеді.<ref name="dialects">[https://revistes.ub.edu/index.php/dialectologia/article/download/53020/45548 Makurat-Snuzik, Hanna. Kashubian dialect classifications] // ''Dialectologia''. — 2023. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Қазіргі жазба кашуб тілі — бір ауыл сөйленісінің дәл көшірмесі емес, әр диалектіден элементтер алған диалектіүстілік кодификацияланған норма. Ол әдебиетте, мектеп оқулықтарында, емтихандарда, ресми аудармаларда және медиада қолданылады. Ауызекі тілде жергілікті сөйленістер мен полякша-кашубша аралас қолданыс кең сақталған. Осы себепті «әдеби норма бар» және «барлық сөйлеуші бірдей сөйлейді» деген тұжырымдар бір мағына бермейді. == Жазуы және әліпбиі == Кашуб тілі латын графикасын пайдаланады. Қазіргі әліпбиде 34 әріп бар: :{| class="wikitable" style="text-align:center" |- | A a || Ą ą || Ã ã || B b || C c || D d || E e || É é || Ë ë |- | F f || G g || H h || I i || J j || K k || L l || Ł ł || M m |- | N n || Ń ń || O o || Ò ò || Ó ó || Ô ô || P p || R r || S s |- | T t || U u || Ù ù || W w || Y y || Z z || Ż ż |} ''Ch, cz, dz, dż, rz, sz'' диграфтары да қолданылады. ''Q, v, x'' әріптері негізінен шетелдік жалқы есімдер мен игерілмеген кірме сөздерде кездеседі. Поляк жазуымен ортақ белгілерге ''ą, ł, ń, ó, ż'' жатса, ''ã, é, ë, ò, ô, ù'' әріптері кашуб емлесінің ерекше дыбыстық айырмаларын көрсетуге қызмет етеді. ''Ë ë'' әрпі көбіне ортаңғы қатардағы бейтарап дауыстыны — шваға жуық дыбысты таңбалайды. Әріптердің нақты айтылуы диалектіге қарай өзгеруі мүмкін.<ref name="alphabet">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/jezyk-kaszubski Alfabet kaszubski (ресми беттегі қосымша)] // Польша Республикасының Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Тілдік ерекшеліктері == === Фонетикасы мен фонологиясы === Кашуб дыбыс жүйесі поляк тіліне жақын, бірақ дауыстылар құрамы, дифтонгтануға бейімділігі, екпіні және тарихи жұмсақ дауыссыздардың өзгеруі жағынан ерекшеленеді. Маңызды белгілерінің бірі — '''кашубтану''' деп аталатын тарихи үдеріс: праславяндық жұмсақ дауыссыздардың бір бөлігі кашубта поляк тіліндегіден өзгеше дамыған. Мысалы, кашубша ''zëma'' сөзі полякша ''zima'' («қыс»), ''swiat'' — полякша ''świat'' («әлем») формасына сәйкес келеді. ''Ò, ô, ù'' әріптері сөз басындағы немесе тарихи дауыстылардың лабиалданған, кейде дифтонг тәрізді айтылымдарын белгілейді. ''É, ó'' тарихи «тарылған» дауыстылардың ізін көрсетеді. Кашуб диалектілерінде мұрын жолды дауыстылар да бар, бірақ олардың айтылымы біркелкі емес. Екпін жүйесі диалектілерді ажырататын маңызды белгі: солтүстік сөйленістерде екпін еркін және кейде сөз түрленгенде орын ауыстырады; оңтүстік-батыс сөйленістерінде бірінші буынға түсуге бейім; оңтүстік-шығыс бөлігінде поляк тіліндегі соңғыдан бір буынға түсетін үлгінің ықпалы күштірек. Қазіргі зерттеулер кашуб фонологиясын тарихи өзгерістер мен жаңа сөйлеушілер тіліндегі қайта құрылу тұрғысынан да қарастырады.<ref name="phonology">[https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-linguistics/article/phonologization-of-cumulative-phonetic-length-in-kashubian/0123FA3C383AEAECC471307830BE0A15 Czaplicki, Bartłomiej. Phonologization of cumulative phonetic length in Kashubian] // ''Journal of Linguistics''. — 2026. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> === Морфологиясы мен синтаксисі === Кашуб тілі — флективті тіл. Зат есімдер үш текке бөлінеді және жеті септік бойынша түрленеді: атау, ілік, барыс, табыс, көмектес, жатыс және қаратпа септік. Көпше түрінде ер адамды білдіретін және білдірмейтін атаулардың грамматикалық айырмасы бар. Кейбір диалектілер мен тұрақты формаларда көне екілік санның қалдықтары сақталған. Етістік жүйесінде жақ, сан, шақ және рай категориялары бар. Өткен шақ формалары тек пен санға қиысады; келер шақ аналитикалық және синтетикалық тәсілдермен жасалады. Сөз тәртібі салыстырмалы еркін болғанымен, бейтарап хабарлы сөйлемде бастауыш–баяндауыш–толықтауыш реті жиі кездеседі. Синтаксиске поляк тілінің ұзақ мерзімді ықпалы күшті, ал жергілікті сөйлеуде диалектілік құрылымдар сақталады. ==== Есімдіктері ==== Кашуб тіліндегі есімдік (''zamiono'', ''pronomen'') жүйесі славян тілдеріне тән жіктеу, өздік, сілтеу, тәуелдік, сұрау-қатыстық, белгісіздік, болымсыздық және жалпылау мағыналарын білдіреді. Есімдіктер септік, сан және тиісті жағдайда тек бойынша түрленеді; олардың бірқатарында әдеби норма мен диалектілерге байланысты жарыспалы тұлғалар бар.<ref name="pronouns-uw">[https://www.dialektologia.uw.edu.pl/index.php/?l1=leksykon-kaszubski&lid=1223 Treder J. Zaimki w kaszubszczyźnie] // ''Leksykon kaszubski. Dialektologia Polska'', Варшава университеті. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> {| class="wikitable" |+ Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі тұлғалары ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''jô'' — мен || ''më'', ''ma'' — біз |- | 2-жақ || ''të'' — сен || ''wa'', ''wë'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''òn'' — ол (ер тек); ''òna'', ''na'' — ол (әйел тек); ''òno'', ''no'' — ол (орта тек) || ''òni'', ''ni'' — олар (ер адамдар тобы); ''òne'', ''ne'' — олар (басқа топтар) |} ''Ma'' және ''wa'' тұлғалары тарихи екілік саннан шыққан. Қазіргі жалпыкашуб қолданысында олар көптік мағынада жұмсалады, ал кейбір солтүстік сөйленістерде «біз екеуміз», «сендер екеуің» деген көне екілік мәні сақталуы мүмкін. ''Wë'' бас әріппен жазылып, бір адамға құрметпен сөйлеу формасы ретінде де қолданылады. Бұл жағдайда етістік көпше тұлғада келеді. Жіктеу есімдіктері септелгенде түбірі мен формасы өзгеруі мүмкін; екпінді толық және қысқа, екпінсіз энклитикалық нұсқалар қатар кездеседі: {| class="wikitable" ! Септік !! ''jô'' — мен !! ''të'' — сен !! ''më/ma'' — біз !! ''wa/wë'' — сендер/сіздер !! Өздік есімдік |- | Атау || ''jô'' || ''të'' || ''më'', ''ma'' || ''wa'', ''wë'' || — |- | Ілік || ''mnie'', ''mie'' || ''cebie'', ''ce'' || ''nas'', ''nôs'', ''naju'', ''naji'' || ''was'', ''wôs'', ''waju'', ''waji'' || ''sebie'', ''se'' |- | Барыс || ''mnie'', ''mie'' || ''tobie'', ''cebie'', ''cë'' || ''nóm'', ''nama'', ''nami'' || ''wóm'', ''wama'', ''wami'' || ''sobie'', ''se'', ''so'' |- | Табыс || ''mnie'', ''mie'', ''miã'' || ''cebie'', ''ce'', ''cã'' || ''nas'', ''nôs'' || ''was'', ''wôs'' || ''sebie'', ''sã'' |- | Көмектес || ''mną'' || ''tobą'' || ''nami'', ''nama'' || ''wami'', ''wama'' || ''sobą'' |- | Жатыс || ''mnie'', ''mie'' || ''cebie'', ''tobie'' || ''nas'', ''nôs'' || ''was'', ''wôs'' || ''sebie'', ''sobie'' |} Өздік есімдіктің атау септік тұлғасы жоқ. Үшінші жақ есімдіктері септелгенде ''jegò/niegò/gò'' («оның/оны»), ''jemù/mù'' («оған»), ''ji/ni'' («оның/оған», әйел тек), ''jich/jejich/nich'' («олардың») сияқты тұлғалар пайда болады; предлогтан кейін көбіне ''n-'' дыбысынан басталатын нұсқа қолданылады. Негізгі басқа разрядтар: {| class="wikitable" ! Разряд !! Кашубша мысалдар !! Қазақша мағынасы |- | Тәуелдік || ''mój, mòja, mòje''; ''twój, twòja, twòje''; ''swój, swòja''; ''nasz, nasza''; ''wasz, wasza'' || менің; сенің; өзінің; біздің; сіздердің |- | Сілтеу || ''ten, ta, to''; ''nen, na, no''; ''tuten, tuta, tuto'' || бұл/мына; ана/сол; дәл мына |- | Сұрау-қатыстық || ''chto'', ''co''; ''chtërny, chtërna, chtërno''; ''jaczi, jakô, jaczé''; ''czij, czëja, czëje'' || кім, не; қайсы; қандай; кімнің |- | Болымсыздық || ''nicht'', ''nick'', ''żóden, żódnô, żódné'', ''nijaczi'' || ешкім; ештеңе; ешбір; ешқандай |- | Белгісіздік және жалпылау || ''chtos'', ''cos'', ''chto le'', ''co le'', ''chtokòlwiek'', ''kòżdi, kòżdô'' || біреу; бірдеңе; әлдекім; не болса да; кім болса да; әрбір |} Ауыз әдебиеті мен ауызекі тілде ''ten'' және ''nen'' сілтеу есімдіктері белгілілік мәнін білдіріп, артикльге ұқсас қызмет атқара алады. ==== Сан есімдері ==== Кашуб тіліндегі сан есімдер (''wielniczi'', ''lëczebniczi'') есептік, реттік, жинақтық, бөлшектік, топтау және болжалдық-мағыналық түрлерге бөлінеді. Есептік сан есімдер санды немесе мөлшерді, ал реттік сан есімдер заттың санау ретін білдіреді. Төмендегі жазылымдар Кашуб тілі кеңесінің 2023 жылғы есептік және реттік сан есімдердің емлесі туралы шешімдеріне негізделген.<ref name="rjk-numerals">[https://rjk.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/Biuletyn-RJK-2023.pdf Uchwały nr 4/RJK/23 i 5/RJK/23 w sprawie pisowni liczebników głównych i porządkowych w języku kaszubskim] // ''Biuletyn Rady Języka Kaszubskiego 2023''. — 2024. — 37–41-бб. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> ===== Есептік және реттік сандар ===== {| class="wikitable" |+ 1-ден 20-ға дейінгі негізгі сан есімдер ! Сан !! Есептік сан !! Реттік сан, ер тек !! Реттік сан, әйел тек |- | 1 || ''jeden, jedna, jedno'' || ''pierszi'' || ''pierszô'' |- | 2 || ''dwa, dwie, dwaj/dwaji'' || ''drëdżi'' || ''drëgô'' |- | 3 || ''trzë, trzej/trzeji'' || ''trzecy'' || ''trzecô'' |- | 4 || ''sztërë, sztërzej/sztërzeji'' || ''czwiôrti'', ''czwôrti'' || ''czwiôrtô'', ''czwôrtô'' |- | 5 || ''piãc'' || ''piąti'' || ''piątô'' |- | 6 || ''szesc'' || ''szósti'' || ''szóstô'' |- | 7 || ''sétmë'', ''sédmë'', ''sédem'' || ''sódmi'' || ''sódmô'' |- | 8 || ''òsmë'', ''òsem'' || ''ósmi'' || ''ósmô'' |- | 9 || ''dzewiãc'' || ''dzewiąti'' || ''dzewiątô'' |- | 10 || ''dzesãc'' || ''dzesąti'' || ''dzesątô'' |- | 11 || ''jednôsce'' || ''jednôsti'' || ''jednôstô'' |- | 12 || ''dwanôsce'' || ''dwanôsti'' || ''dwanôstô'' |- | 13 || ''trzënôsce'' || ''trzënôsti'' || ''trzënôstô'' |- | 14 || ''sztërnôsce'' || ''sztërnôsti'' || ''sztërnôstô'' |- | 15 || ''piãtnôsce'' || ''piãtnôsti'' || ''piãtnôstô'' |- | 16 || ''szesnôsce'' || ''szesnôsti'' || ''szesnôstô'' |- | 17 || ''sétmënôsce'', ''sédmënôsce'', ''sédemnôsce'' || ''sétmënôsti'', ''sédmënôsti'', ''sédemnôsti'' || ''sétmënôstô'', ''sédmënôstô'', ''sédemnôstô'' |- | 18 || ''òsmënôsce'', ''òsemnôsce'' || ''òsmënôsti'', ''òsemnôsti'' || ''òsmënôstô'', ''òsemnôstô'' |- | 19 || ''dzewiãtnôsce'' || ''dzewiãtnôsti'' || ''dzewiãtnôstô'' |- | 20 || ''dwadzesce'' || ''dwadzesti'' || ''dwadzestô'' |} ''Jeden/jedna/jedno'' үш текке қарай өзгереді. 2–4 сандарында ер адамдар тобын білдіретін арнайы тұлғалар бар: ''dwaj/dwaji'', ''trzej/trzeji'', ''sztërzej/sztërzeji''; ер адамды білдірмейтін ер және орта текті атаулармен ''dwa, trzë, sztërë'', әйел текті атаулармен 2 санының ''dwie'' тұлғасы қолданылады. Бұл жіктеу көпше түрдегі «ер адамдық» және «ер адамдық емес» грамматикалық категориялармен байланысты. {| class="wikitable" |+ Ондықтар мен ірі сандар ! Сан !! Есептік сан !! Реттік сан |- | 21 || ''dwadzesce jeden'' || ''dwadzesce pierszi'', ''dwadzesti pierszi'' |- | 30 || ''trzëdzescë'' || ''trzëdzesti'' |- | 40 || ''sztërdzescë'' || ''sztërdzesti'' |- | 50 || ''piãcdzesąt'' || ''piãcdzesąti'' |- | 60 || ''szescdzesąt'' || ''szescdzesąti'' |- | 70 || ''sétmëdzesąt'', ''sédmëdzesąt'', ''sédemdzesąt'' || ''sétmëdzesąti'', ''sédmëdzesąti'', ''sédemdzesąti'' |- | 80 || ''òsmëdzesąt'', ''òsemdzesąt'' || ''òsmëdzesąti'', ''òsemdzesąti'' |- | 90 || ''dzewiãcdzesąt'' || ''dzewiãcdzesąti'' |- | 100 || ''sto'' || ''setny'' |- | 200 || ''dwasta'' || ''dwasetny'' |- | 1000 || ''tësąc'' || ''tësączny'' |- | 1 000 000 || ''milión'', ''mëlión'' || ''miliónowi'', ''mëliónowi'' |- | 1 000 000 000 || ''miliard'' || ''miliardowi'' |} 20-дан үлкен күрделі сандар әдетте ондықтан бірлікке қарай жазылады: 22 — ''dwadzesce dwa'', 121 — ''sto dwadzesce jeden''. Дәстүрлі түрде бірлікті ондықтың алдына қоюға да болады: 21 — ''jeden dwadzesce'', 34 — ''sztërë trzëdzescë''. Солтүстік Кашубияның ауызекі тілі мен әдеби шығармаларында ''pińc'' (5), ''dzewińc'' (9), ''dzesyńc'' (10), ''pińcnôsce'' (15), ''dzewińcnôsce'' (19) тәрізді аймақтық тұлғалар сақталған; Кашуб тілі кеңесі оларды жергілікті тіл мұрасы ретінде қолдауға шақырады.<ref name="rjk-numerals" /> Реттік сан есімдер сын есімдер тәрізді тек, сан және септік бойынша қиысады. 1–4 реттік сандары есептік негізден тікелей жасалмайтын ерекше тұлғаларға ие. Жинақтық сандарға ''dwoje'' («екеу»), ''troje'' («үшеу»), ''czwioro/czworo'' («төртеу») жатады; олар балаларды, аралас жынысты топтарды және кейбір көпше зат есімдерді санауда қолданылады. ==== Апта күндері ==== Кашуб тілі кеңесі бұқаралық ақпарат құралдары мен жалпы әдеби қолданыс үшін мына атауларды ұсынған:<ref name="rjk-calendar">[https://skarbnicakaszubska.pl/uchwala-nr-5-2007/ Uchwała Nr 5/RJK/2007 w sprawie terminologii medialnej dotyczącej określeń miesięcy, dni, pór roku, stron świata i czasu] // Кашуб тілі кеңесі. — 2007-06-26. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Кашубша |- | дүйсенбі || ''pòniedzôłk'' |- | сейсенбі || ''wtórk'' |- | сәрсенбі || ''strzoda'' |- | бейсенбі || ''czwiôrtk'' |- | жұма || ''piątk'' |- | сенбі || ''sobòta'' |- | жексенбі || ''niedzela'' |} ''Tidzéń'' сөзі «апта» дегенді білдіреді, оның жекеше ілік септігі — ''tidzenia''. ''Niedzela'' сөзі әрі «жексенбі», әрі кейбір қолданыста «апта» мағынасын бере алады. ==== Ай атаулары ==== Кашубша ай атауларының бір бөлігі табиғат құбылыстарына, дәстүрлі шаруашылыққа және католик күнтізбесіндегі мерекелерге байланысты қалыптасқан. Әдеби және медиалық қолданыс үшін қабылданған негізгі атаулар:<ref name="rjk-calendar" /><ref name="months-kaszubopedia">[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kalendarz-kaszubskie-nazwy-miesiecy/ Ginter J. Kalendarz — kaszubskie nazwy miesięcy] // ''Kaszubopedia'', Кашуб институты. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Кашубша !! Атаудың негізі немесе нұсқасы |- | қаңтар || ''stëcznik'' || ағаш шабу және сырық дайындау кезеңімен байланыстырылатын атау |- | ақпан || ''gromicznik'' || Құдай ананың Шырақ мерекесімен байланысты |- | наурыз || ''strëmiannik'' || ''strumiannik'', ''marc'' нұсқалары да кездеседі |- | сәуір || ''łżëkwiat'' || «гүлдерді алдайтын», яғни құбылмалы көктемгі ауа райын бейнелейтін атау |- | мамыр || ''môj'' || халықаралық көне ай атауларымен төркіндес |- | маусым || ''czerwińc'' || жәндік және қызыл бояу атауымен байланысты жалпы славяндық негіз |- | шілде || ''lëpińc'' || ''lëpa'' — «жөке» сөзінен, жөкенің гүлдеу мезгілі |- | тамыз || ''zélnik'' || Құдай ананың Шөптер мерекесімен байланысты |- | қыркүйек || ''séwnik'' || егін себу кезеңі және Құдай ананың Себу мерекесімен байланысты |- | қазан || ''rujan'' || жануарлардың күйлеу маусымын білдіретін жалпы славяндық түбірден |- | қараша || ''smùtan'', ''lëstopadnik'' || екі атау да нормада қабылданған; екіншісі «жапырақ түсу» мағынасымен байланысты |- | желтоқсан || ''gòdnik'' || ''Gòdë'' — Рождество мерекесі атауынан |} Солтүстік кашуб сөйленістерінде латын-неміс дәстүрінен тараған ''januar, februar, aprël/april, juny, juli, aùgùst, september, oktober, nowember, december'' тәрізді жарыспалы атаулар да кездеседі. Кестеде Кашуб тілі кеңесі мен қазіргі лексикографиялық еңбектер жалпы қабылданған деп көрсеткен тұлғалар берілді. === Сөздік қоры === Негізгі лексикасы — батыс славян және жалпы славян текті. Теңіз кәсіпшілігі, ауыл тіршілігі, туыстық, табиғат және дәстүрлі мәдениетке қатысты бай аймақтық сөздік қабаты бар. Ғасырлар бойғы тілдік байланыс нәтижесінде төменгі неміс тілінен көптеген сөз енген; поляк тілінің ықпалы әсіресе әкімшілік, білім, қала мәдениеті және қазіргі терминологияда байқалады. Көне прус және полаб тілдерімен байланыстырылатын жекелеген элементтердің шығу тегі жөнінде әртүрлі этимологиялық түсіндіру бар.<ref name="gov-overview" /> {| class="wikitable" |+ Кашуб және поляк тілдеріндегі бірнеше сәйкестік ! Қазақша !! Кашубша !! Полякша |- | кашуб тілі || ''kaszëbsczi jãzëk'' || ''język kaszubski'' |- | қайырлы күн || ''dzéń dobri'' || ''dzień dobry'' |- | біз || ''më'' || ''my'' |- | болу || ''bëc'' || ''być'' |- | қыс || ''zëma'' || ''zima'' |} Бұл мысалдар жақын туыстықты көрсетеді, бірақ екі тілдің өзара толық түсінікті екенін білдірмейді: нақты түсіністік сөйлеушінің диалектісіне, поляк тілін білуіне және кашуб әдеби нормасымен таныстығына тәуелді. == Құқықтық жағдайы және әкімшілікте қолданылуы == 2005 жылғы заң аймақтық тілді Польша азаматтарының дәстүрлі түрде қолданатын, мемлекеттік тілден өзгеше, бірақ мемлекеттік тілдің диалектісі немесе мигранттар тілі болып саналмайтын тіл ретінде анықтайды. Кашуб тіліне берілген мәртебе: * тілді немесе тілде оқытуға; * мәдени және баспа жобаларын мемлекеттік қолдауға; * қоғамдық радио мен теледидарда бағдарламалар жасауға; * муниципалдық кеңес өтінішімен қосымша жер-су атауларын енгізуге; * заңдағы межеге сай және ресми тізілімге енген гминаларда билік органдарымен қатынаста көмекші тілді пайдалануға мүмкіндік береді.<ref name="law" /> Көмекші тіл енгізу үшін тиісті тілдік қауым муниципалитет халқының кемінде 20%-ын құрауы және гмина ресми тізілімге енуі керек. Кашуб тілі бес гминада көмекші тіл ретінде тіркелген: '''Пархово, Сераковице, Линя, Жуково және Лузино'''. Көмекші мәртебе поляк тілін алмастырмайды: ресми шешімдер поляк тілінде қабылданады, ал азамат кашуб тілін жергілікті органмен қатынаста қосымша пайдалана алады.<ref name="auxiliary">[https://www.gov.pl/web/ksng/nazwy-w-jezykach-mniejszosci-w-polsce Nazwy w językach mniejszości w Polsce] // Польша Географиялық атауларды стандарттау комиссиясы. — 2025-09-22. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Кашубияның бірқатар елді мекенінде ресми поляк атауынан кейін кашубша қосымша атау жазылады. Қосымша атау поляк атауын жеке-дара алмастырмайды және ресми тізілімге енгізу рәсімінен өтеді. Бұл тәжірибе жол белгілерінен, әкімшілік тақталарынан және көше атауларынан көрінеді. Қосымша атаулар қолданылатын гминалардың ресми тізілімі 2025 жылғы 14 қарашадағы жағдай бойынша жаңартылған.<ref name="placenames">[https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/rejestr-gmin-na-ktorych-obszarze-sa-uzywane-nazwy-w-jezyku-mniejszosci2 Rejestr gmin, na których obszarze są używane nazwy w języku mniejszości] // Польша Ішкі істер және әкімшілік министрлігі. — 2025-11-17. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> [[File:Kuźnica, Kashubian-language signpost.jpg|thumb|Поляк және кашуб тілдеріндегі қос тілді көше көрсеткіші, Кузьница, 2025 жыл]] Польшада Аймақтық немесе азшылық тілдер жөніндегі Еуропалық хартия 2009 жылдан күшіне енген. Хартия аясындағы мониторинг білім, сот, әкімшілік, медиа және мәдениет салаларында тілдерді нақты қолдану мүмкіндігін бағалайды. Польшаның 2026 жылы Еуропа Кеңесіне берген есебінде аймақтық және азшылық тілдерін оқыту мемлекеттік қаржыландырумен қамтамасыз етілетіні, ал Гданьск университетінде кашуб тілі мұғалімдерін даярлау жүргізілетіні көрсетілген.<ref name="coe2026">[https://rm.coe.int/polandiria4-en/48802bf03d Information Document on the implementation of the Recommendations for Immediate Action based on the 4th monitoring cycle: Poland] // Council of Europe. — Strasbourg, 2026-05-27. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> == Білім беру және зерттелуі == Кашуб тілі мектепке дейінгі ұйымдарда, бастауыш және орта мектептерде ата-ананың немесе кәмелетке толған оқушының өтініші бойынша оқытылады. Ол көбіне толық оқу тілі емес, жеке пән және кашуб тарихы мен мәдениетімен байланысты аймақтық білім беру курсы ретінде беріледі. 2020/2021 оқу жылында шамамен 20 мың оқушы кашуб тілін оқыған. 2005 жылдан бастап кашуб тілінен ''matura'' — орта мектепті аяқтау емтиханын тапсыруға болады.<ref name="gov-overview" /> Гданьск университетінде кашуб этнофилологиясы, тіл тарихы, грамматикасы, әдебиеті және мұғалім даярлау бағыттары оқытылады. Кашуб тіл білімінде Фридрих Лоренц, Стефан Рамулт, Здзислав Штибер, Ханна Поповска-Таборска, Ежи Тредер, Эдвард Бреза, Ханна Макурат және басқа зерттеушілердің еңбектері маңызды орын алады. Диалектологиялық атластар, сөздіктер, грамматикалар және мәтін корпустары тілдің дәстүрлі сөйленістері мен жаңа сөйлеушілер қолданысын зерттеуге мүмкіндік береді. Кашуб тілі кеңесі 2006 жылдан бері стандарттау және нормалау жұмысын үйлестіреді. Кеңес емле мен пунктуацияға, жаңа терминдерге, жер-су атауларына, мектеп бағдарламаларына және әкімшілік-мәдени қолданысқа қатысты қорытындылар береді; 2025–2028 жылдарға сайланған құрамда 29 мүше бар.<ref name="rjk" /> == Әдебиеті, діні және бұқаралық ақпарат құралдары == Кашуб тілінде поэзия, проза, драматургия, балалар әдебиеті, діни мәтіндер, сөздіктер мен оқу құралдары жарық көреді. Негізгі әдеби тұлғалар қатарына Флориан Цейнова, Иероним Дердовский, Александр Майковский, Леон Хейке, Ян Карновский, Ян Трепчик, Ян Ромпский, Алойзы Нагель және қазіргі авторлар жатады. Вейхероводағы Кашуб-помор жазуы мен музыкасы музейі қолжазбаларды, алғашқы басылымдарды, мерзімді баспасөзді және дыбыс жазбаларын жинап, цифрландырады.<ref name="museum" /> ''Pomerania'' журналы полякша материалдармен бірге кашуб тіліндегі беттер мен қосымшалар жариялайды. ''Radio Kaszëbë'' аймақтық хабар таратады; қоғамдық телерадио арналарында кашуб қауымына арналған бағдарламалар мен полякша субтитрлі репортаждар беріледі. Тіл католик литургиясында да қолданылады, бірнеше приходта кашубша ғибадат пен діни басылым дәстүрі қалыптасқан.<ref name="gov-overview" /><ref name="coe2026" /> Цифрлық ортада кашубша жаңалық және мәдени порталдар, электрондық сөздіктер, оқу материалдары, әлеуметтік желі контенті және 2004 жылдан дамып келе жатқан кашуб тіліндегі Уикипедия бар. Цифрлық қолданыс жаңа аудитория қалыптастырғанымен, интернеттегі кашубша мазмұн көлемі поляк тіліндегі мазмұнмен салыстырғанда шағын. == Қазақстанның ақпараттық және ғылыми кеңістігінде == Қазақстандық интернет-ресурстарда кашуб тілі туралы дерек аз және көбіне жанама сипатта. Табылған жарияланымдарды үш топқа бөлуге болады: # '''Ғылыми-құқықтық талдау.''' Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының ''Жаршысы'' журналында 2023 жылы Рафал Чахордың «Польша Республикасындағы ұлттық азшылықтардың мәртебесін құқықтық реттеу» атты мақаласы орыс, ағылшын және қазақ аннотацияларымен жарияланды. Автор Польшаның 2005 жылғы заңын талдап, кашуб тілінің аймақтық тіл мәртебесін, оны әкімшілікте және білім беруде қолданудың құқықтық тетіктерін түсіндіреді. Бұл — қазақстандық ғылыми басылымда тақырыпты тікелей қарастырған мазмұнды дерек. Мақаладағы «Польшадағы жалғыз аймақтық тіл» деген тұжырым 2023 жылғы құқықтық жағдайды сипаттайды; қазіргі мәртебені бағалағанда кейінгі заңнамамен тексеру қажет.<ref name="kz-law">[https://vestnik.zqai.kz/index.php/vestnik/article/download/1023/1207/7584 Чахор Р. Р. Правовое регулирование статуса национальных меньшинств в Республике Польша] // ''Қазақстан Республикасы Заңнама және құқықтық ақпарат институтының Жаршысы''. — 2023. — № 2 (73). — DOI: 10.52026/2788-5291-2023-73-2-176. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Бұқаралық ақпарат құралдары.''' Жамбыл облысының ZhambylNews.kz басылымы 2019 жылғы славян халықтары туралы материалында кашубтарды Польшадағы батыс славян, өз мемлекеті жоқ қауым ретінде қысқаша атаған. Бұл жарияланым тілдің құрылымы немесе қазіргі жағдайын талдамайды, бірақ кашубтарды қазақстандық ақпарат кеңістігінде батыс славян әлемінің бөлігі ретінде таныстырады.<ref name="zhambyl">[https://ru.zhambylnews.kz/?p=74124 В мире живёт около 350 миллионов славян] // ZhambylNews.kz. — 2019-06-25. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> # '''Оқу-әдістемелік ресурстар.''' Торайғыров университетінің «Славян филологиясына кіріспе» пәнінің жұмыс бағдарламасында кашубтар көне батыс славян тайпалары мен лехит тілдік кеңістігі тақырыптары аясында аталады. Бұл материал жеке кашуб тіліне арналған зерттеу емес, бірақ Қазақстандағы славистика оқу мазмұнында тақырыптың бар екенін көрсетеді.<ref name="tou">[https://tou.edu.kz/arm/upload/umk_pdf/89536.pdf Введение в славянскую филологию: рабочая учебная программа] // Торайғыров университеті. — Қаралған күні: 2026-08-22.</ref> Осы деректерге сүйенгенде, Қазақстан сайттарындағы қамту жүйелі тілтанымдық сипатқа әлі ие емес: ғылыми журналда құқықтық мәртебе қарастырылғанымен, медиадағы материалдар көбіне кашуб этносы мен славян халықтарының жіктелуін ғана сөз етеді. Сондықтан тілдің сөйлеушілер саны, диалектілері, фонологиясы және бүгінгі білім беру жағдайы жөніндегі негізгі дерек ретінде Польша статистикасы, заңнамасы, университеттік зерттеулер және Еуропа Кеңесінің құжаттары қолданылуы тиіс. == Қазіргі жағдайы және сақталу мәселелері == Кашуб тілі бір мезгілде екі қарама-қарсы үдерісті бастан кешіреді. Бір жағынан, оның заңдық мәртебесі, мектептегі оқытылуы, әдеби нормасы, жергілікті медиасы, баспа ісі, тіл кеңесі және цифрлық ресурстары бар. Екінші жағынан, күнделікті отбасылық қолданыс төмендеп, сөйлеушілердің басым бөлігі поляк тіліне еркін ауысады; жергілікті диалектілердің ұрпақаралық берілуі барлық жерде бірдей емес. 2011 және 2021 санақтары арасындағы үйде қолданушылар санының азаюы осы осалдықты көрсететін индикаторлардың бірі.<ref name="gus2021" /> Тілді сақтау саясатының негізгі бағыттары: * отбасындағы табиғи берілуін қолдау; * мектептегі оқытуды тілдің нақты коммуникативтік қолданысымен ұштастыру; * білікті мұғалімдер мен сапалы оқулықтар даярлау; * жергілікті диалектілерді құжаттау және әдеби нормамен теңгеру; * әкімшілік, медиа, мәдениет, ғылым және цифрлық технология салаларындағы қолданысты кеңейту; * жас сөйлеушілер мен тілді кейін үйренген «жаңа сөйлеушілерге» тұрақты тілдік орта қалыптастыру. Кашуб тілінің болашағы тек ресми мәртебеге емес, оны отбасында, жергілікті қоғамда және жаңа қоғамдық салаларда күнделікті қолдануға байланысты. == Қараңыз да == * [[Поляк тілі]] * [[Лехит тілдері]] * [[Полаб тілі]] == Сыртқы сілтемелер == * [https://rjk.org.pl/ Кашуб тілі кеңесінің ресми сайты] * [https://www.kaszubi.pl/ Кашуб-помор бірлестігі] * [https://csb.wikipedia.org/ Кашуб тіліндегі Уикипедия] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Kashubian_language Wikimedia Commons-тағы кашуб тілі материалдары] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Батыс славян тілдері]] [[Санат:Лехит тілдері]] [[Санат:Польша тілдері]] ez8ujy6n0drv53ebvnefwl9kqn7ikcm 3 785594 3645948 2026-08-23T16:53:39Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3645948 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ордабеков Сағындық}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:53, 2026 ж. тамыздың 23 (+05) kn0b8v3jxtud7qivgundepi5g361yy0 0 785595 3645949 2026-08-23T17:00:32Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аб... 3645949 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні: :'''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты: :''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында: :'''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва]] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] f6rz0c4w4kztknbnm3fm2r5vmf78xln 3645950 3645949 2026-08-23T17:01:07Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3645950 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні: :'''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты: :''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында: :'''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва]] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] 3uxor6vupgrjtsmle46g7op01h41nl3 3645951 3645950 2026-08-23T17:03:02Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* 1922 жылғы тұрақты серия */ 3645951 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні '''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты: :''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында: :'''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва]] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] aenjbsjc95au3rdc4ue2zibouhs66p4 3645952 3645951 2026-08-23T17:03:30Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* 500 және 1000 лит */ 3645952 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні '''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты ''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында: :'''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва]] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] 7tc9qbzc3wsec9pimho1yx4rc55irf6 3645956 3645952 2026-08-23T17:22:50Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Ресми қазақша атауы */ 3645956 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні '''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты ''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында '''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва]] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] awl92f3w7h807zk61y53lsd4fml13k2 3645979 3645956 2026-08-23T19:59:00Z Kasymov 10777 «[[Санат:Литва|Литва]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3645979 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Литва литі |Шынайы атауы = Lietuvos litas |Тіл коды = lt |Сурет = 500 litai (2000).jpg |Сурет атауы = 2000 жылғы 500 лит банкноты |Сурет2 = 5 litai coin (1997).jpg |Сурет атауы2 = 5 лит монетасы |ISO = LTL |ISO сандық = 440 |Ресми қолданушылар = [[Литва]] |Тұрады1 = цент |Сәйкестік1 = 100 |Символ = Lt |Аббревиатура = Lt |Мәнеттер = 1, 2, 5, 10, 20, 50 цент; 1, 2 және 5 лит |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит |Еңгізілді = 2 қазан 1922; 25 маусым 1993 |Еңгізілді-соңы = 25 наурыз 1941; 16 қаңтар 2015 |Орталық банк = [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] |Орталық банк_сайт = https://www.lb.lt/ |Ортаққор = Litas }} '''Литва литі''' ({{lang-lt|Lietuvos litas}}, қысқаша — ''litas''; көпше атау септігінде — ''litai'', ілік септігінің көпше түрі — ''litų''; [[ISO 4217]] коды — '''LTL''', сандық коды — '''440'''; белгісі — '''Lt''') — [[Литва]]ның бұрынғы ұлттық ақша бірлігі. Бір лит 100 '''центке''' ({{lang-lt|centas}}) бөлінді. Лит Литва тарихында екі негізгі кезеңде қолданылды. Алғашқы ұлттық лит '''1922 жылғы 2 қазанда''' айналымға енгізілді. 1940 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] Литваны басып алғаннан кейін лит біраз уақыт кеңестік рубльмен қатар айналымда қалып, '''1941 жылғы 25 наурызда''' төлем құралы ретінде пайдалануға тыйым салынды.<ref name="litas_timeline">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline''.]</ref> Литва тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін лит '''1993 жылғы 25 маусымда''' қайта енгізілді. 1994 жылдан бастап валюталық кеңес тәртібі қолданылып, лит алдымен АҚШ долларына '''1 USD = 4 LTL''', ал 2002 жылғы 2 ақпаннан еуроға '''1 EUR = 3,4528 LTL''' тұрақты бағамымен байланыстырылды.<ref name="currency_board">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Litas pegged to the US dollar''.]</ref> 2015 жылғы '''1 қаңтарда''' Литва [[Еуроаймақ|еуроаймақтың]] 19-мүшесі болып, еуроны енгізді. Қайтымсыз айырбастау бағамы '''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. 1–15 қаңтар аралығында екі валюта қатар заңды төлем құралы болды, ал '''2015 жылғы 16 қаңтардан''' бастап лит төлем құралы мәртебесінен айырылды.<ref name="euro_changeover">[https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania (since 1 January 2015)''.]</ref> Соған қарамастан, 2026 жылғы жағдай бойынша [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] 1993 жылдан бастап айналымға шығарылған лит банкноттары мен монеталарын еуроға '''мерзімсіз, сомасына шектеусіз және комиссиясыз''' айырбастауды жалғастырады.<ref name="litas_exchange">[https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas. ''Exchange of litas into euro''.]</ref> == Атауы == Литва тіліндегі ақша бірлігінің атауы — '''litas'''. Литва банкі Ақша музейінің зерттеулеріне сәйкес, ұлттық валютаның атауын таңдау кезінде: * ''auksinas''; * ''muštinis''; * ''doleris''; * ''krona''; * ''frankas''; * ''grašis''; * ''lyra''; * ''lietas''; * ''vytis'' және басқа атаулар ұсынылған.<ref name="litas_name">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/where-does-the-name-litas-come-from Money Museum. ''Where does the name litas come from?''.]</ref> Ақырында валютаның атауын ел атауымен — ''Lietuva'' — байланыстыратын '''litas''' нұсқасы таңдалды. Литтің жүзден бір бөлігі: :'''1 litas = 100 centų''' болды. Литва тілінде санға байланысты атау формасы өзгереді: * ''1 litas''; * ''2 litai''; * ''10 litų''. Халықаралық қаржы жүйесінде екінші лит кезеңінде '''LTL''' коды қолданылды. {| class="wikitable" |+ Литва литінің халықаралық белгіленуі ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Литва тіліндегі атауы | ''Lietuvos litas'' |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | ISO 4217 әріптік коды | '''LTL''' |- | ISO 4217 сандық коды | '''440''' |- | Белгісі | '''Lt''' |- | Бөлшек бірлігі | '''100 цент''' |} Қазақстанның ресми валюталық және кедендік құжаттарында '''«Литва литі»''' атауы қолданылған.<ref name="kz_classifier">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V030002355_ «Тауарлар мен көлік құралдарын декларациялау туралы» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> == Литке дейінгі ақша айналымы == 1918 жылғы 16 ақпанда Литва тәуелсіздігін жариялағанымен, жеке ұлттық валютаны бірден енгізе алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Литва аумағында германдық ақша жүйесіне байланысты: * ''Ostmark''; * ''Ostrubel''; * кейін Литвада '''auksinas''' деп аталған герман маркасы қолданылды. Ұлттық валютаны құру мәселесі 1919 жылдан бастап бірнеше рет көтерілді. Алғашқы жобалардың бірінде жаңа ақшаға ''muštinis'' атауын беру ұсынылған, бірақ экономикалық және саяси жағдайға байланысты реформа кейінге қалдырылды.<ref name="first_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> 1922 жылы Германиядағы гиперинфляция ауксинастың құнын күрт әлсіреткендіктен, дербес тұрақты валютаны енгізу аса өзекті болды. == Бірінші лит, 1922–1941 == === 1922 жылғы ақша реформасы === 1922 жылғы '''9 тамызда''' Литваның Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады. 11 тамызда [[Литва банкі|Lietuvos bankas]] туралы заң қабылданып, жаңа орталық банкке ұлттық банкноттарды шығару құқығы берілді.<ref name="litas_timeline" /> Жаңа валюта алтынға негізделді. Бір литтің алтындық құрамы: :'''1 LTL = 0,150462 г таза алтын''' болды.<ref name="gold_litas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/history-of-money-in-lithuania-the-first-litas-notes-1922-1926 Money Museum. ''History of money in Lithuania: the First Litas Notes 1922–1926''.]</ref> Бастапқы паритет: :'''10 LTL = 1 АҚШ доллары''' деңгейіне сәйкес келді.<ref name="gold_litas" /> Литтің тұрақтылығы үшін бастапқы резерв ретінде 1920 жылғы Литва—Кеңестік Ресей бейбітшілік келісімі бойынша алынған '''3 млн алтын рубль''' де пайдаланылды.<ref name="gold_reserves">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/gold-received-from-the-soviets Money Museum. ''Gold received from the Soviets''.]</ref> === Lietuvos bankas-тың құрылуы === 1922 жылғы '''27 қыркүйекте''' Lietuvos bankas акционерлерінің алғашқы жиналысы өтіп, профессор '''Владас Юргутис''' банктің бірінші басқарушысы болып сайланды. Банк: :'''2 қазан 1922''' күні ресми жұмысын бастады.<ref name="litas_timeline" /> Дәл сол күні жаңа литтің уақытша банкноттары айналымға шығарылды. === Уақытша банкноттар === Тұрақты банкноттарды дайындауға уақыт қажет болғандықтан, алғашқы литтер шұғыл түрде Германиядағы '''Otto Elsner''' баспаханасында басылды. Олардың дизайны қарапайым, көлемі шағын болды және қауіпсіздік деңгейі кейінгі шығарылымдардан төмен еді.<ref name="first_notes" /> Алғашқы уақытша ақша қатарында цент және лит номиналдары болды. === 1922 жылғы тұрақты серия === Тұрақты банкноттар Прагадағы '''Andreas Haase''' баспаханасында шығарылды. Олардың ресми шығарылым күні '''16 қараша 1922''' деп белгіленді. Дизайнды суретші '''Адомас Варнас''' жасаған.<ref name="interwar_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/exhibitions-and-events/exhibitions/temporary-and-virtual-exhibitions/lithuanias-national-currency-in-the-interwar-period Money Museum. ''Lithuania’s national currency in the interwar period''.]</ref> Серия: * 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; * 1, 2, 5, 10, 50 лит тәрізді номиналдарды қамтыды. Ұсақ номиналдардың алғашқы тұрақты банкноттары 1922 жылдың соңында, ал 10 және 50 лит банкноттары 1923 жылы айналымға енді. [[File:Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі]] [[File:Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|thumb|300px|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі]] === 500 және 1000 лит === Ақша айналымының өсуіне байланысты 1924 жылы ірі номиналдар енгізу туралы шешім қабылданды. 500 және 1000 литтік банкноттар Ұлыбританиядағы атақты ''Bradbury, Wilkinson & Co. Ltd.'' компаниясында басылды.<ref name="interwar_large">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/litas-banknotes-during-the-interwar-period-1922-1940 Money Museum. ''Litas banknotes during the interwar period. 1922–1940''.]</ref> Оларда: * арнайы банкнот қағазы; * сутаңба; * түрлі түсті талшықтар; * күрделі көптүсті фондық суреттер қолданылды. 500 лит банкноты 1925 жылғы '''28 қыркүйекте''', ал 1000 лит банкноты 1926 жылы айналымға енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> [[File:Banknote 1000 litas. 1924.jpg|thumb|350px|1924 жылғы шығарылым күні көрсетілген 1000 лит банкноты]] '''1000 лит''' — Литва тарихында нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болып қалды.<ref name="litas_timeline" /> === Адомас Галдикас және лит дизайны === 1920–1930-жылдардағы лит банкноттарының көркемдік стилін қалыптастырған негізгі суретшілердің бірі — '''Адомас Галдикас'''. Ол: * 1924 жылғы 1000 лит; * 1928 жылғы 50 және 100 лит; * 1929 жылғы 5 лит; * 1930 жылғы 20 лит банкноттарының дизайнын жасауға қатысты.<ref name="galdikas">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/adomas-galdikas-creator-of-lithuanian-banknotes Money Museum. ''Adomas Galdikas – creator of Lithuanian banknotes''.]</ref> 1928 жылғы 50 литте ұлттық қозғалыс қайраткері '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. 100 литте Литваны бейнелейтін аллегориялық әйел тұлғасы пайдаланылды. 1929 жылғы 5 лит банкноты [[Ұлы Витаутас]] тақырыбына арналды. 1930 жылғы 20 лит банкнотының композициясында: * Витаутас дәуіріне қатысты белгілер; * Каунастағы Витаутас шіркеуі; * Неман өзені; * Бостандық мүсіні; * Клайпедаға қатысты көріністер пайдаланылды.<ref name="galdikas" /> 1938 жылы президент '''Антанас Сметона''' мен 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне арналған 10 лит банкноты әзірленгенімен, ол айналымға шығарылмады.<ref name="galdikas" /> == Бірінші литтің монеталары == 1924 жылғы '''20 маусымда''' Сейм Монеталар туралы заң қабылдады.<ref name="litas_timeline" /> Алғашқы лит монеталары Ұлыбританияда мүсінші '''Юозас Зикарас''' жасаған модельдер бойынша соғылды. 1925 жылғы қаңтарда алғашқы монеталар Клайпеда портына жеткізіліп, кейін айналымға шығарылды.<ref name="litas_timeline" /> Монеталардың қатарында цент пен лит номиналдары болды. [[File:Litwa 2lt.jpg|thumb|300px|1925 жылғы 2 лит монетасы]] Юозас Зикарас литтің барлық негізгі алғашқы монеталық үлгілерін жасаған.<ref name="interwar_notes" /> 1936 жылы [[Каунас]]та ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литваның өзінде соғу басталды.<ref name="litas_timeline" /> == Кеңестік оккупация және литтің жойылуы == 1940 жылғы '''15 маусымда''' Кеңес Одағы Литваны басып алды. 1 тамызда Lietuvos bankas ұлттандырылды, ал '''3 қазанда''' КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді.<ref name="litas_timeline" /> 1940 жылғы қарашада кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді. Осылайша біраз уақыт: * лит; * кеңестік рубль қатар төлем құралы ретінде пайдаланылды. 1941 жылғы '''25 наурызда''' литпен есеп айырысуға толық тыйым салынып, ол кеңестік рубльмен алмастырылды.<ref name="litas_timeline" /> Айналымнан алынған қағаз литтердің едәуір бөлігі жойылды. 1941 жылғы герман басқыншылығы кезінде Литва банкін қайта қалпына келтіруге әрекет жасалғанымен, оккупациялық билік оған банкнот эмиссиялау құқығын берген жоқ. == Литтің қалпына келтірілуі == === Lietuvos bankas-тың қайта құрылуы === 1990 жылғы '''1 наурызда''' Lietuvos bankas қайта құрылды.<ref name="modern_bank">[https://www.lb.lt/en/timeline/timeline Lietuvos bankas. ''Timeline — Establishment of Lietuvos bankas''.]</ref> 1990 жылғы 11 наурызда Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялады. Дегенмен ел бірден кеңестік рубль аймағынан шыға алмады. 1991 жылғы '''5 қарашада''' Жоғарғы Кеңес Ақша шығару туралы заң қабылдап, Литваның болашақ ақша бірлігі: :'''лит''' және оның жүзден бір бөлігі: :'''цент''' болатынын бекітті.<ref name="modern_bank" /> === Алғашқы монеталар мен банкноттарды дайындау === 1991 жылғы '''31 қазанда''' Birmingham Mint кәсіпорнында соғылған алғашқы: * 10, 20, 50 цент; * 1, 2, 5 лит монеталары Литваға жеткізілді.<ref name="modern_bank" /> 29 қарашада АҚШ-тағы '''United States Banknote Corporation''' кәсіпорнында басылған алғашқы лит банкноттары алынды. Банкноттардың бір бөлігіне «1991» шығарылым жылы қойылғанымен, олар 1993 жылы ғана нақты айналымға енді. === Талон === Литке тікелей көшудің алдында Литва уақытша ақша бірлігін — '''талонды''' ({{lang-lt|talonas}}) пайдаланды. 1992 жылғы '''1 мамырдан''' талон рубльмен қатар қолданылды. 1992 жылғы '''1 қазанда''' рубль Литва айналымынан шығарылып: :'''талон елдегі жалғыз заңды төлем құралына''' айналды.<ref name="talonas">[https://www.lb.lt/en/events/a-postage-stamp-reminds-about-the-20th-anniversary-of-lithuanian-currency-talonas Lietuvos bankas. ''A postage stamp reminds about the 20th anniversary of Lithuanian currency talonas''.]</ref> Талондардың реверсінде Литва ормандарындағы жануарлар мен құстар кеңінен бейнеленгендіктен, халық арасында олар кейде бейресми түрде ''vagnorkės'' деп аталды. == 1993 жылғы ақша реформасы == 1993 жылғы '''14 маусымда''' Лит комитеті ұлттық ақшаны енгізу туралы түпкілікті шешім қабылдады. '''25 маусымда''' лит пен цент қайтадан айналымға шықты.<ref name="litas_return">[https://www.lb.lt/lt/naujienos/litui-30-nacionalines-valiutos-ivedimo-istorija-ir-paslaptys Lietuvos bankas. ''Litui – 30: nacionalinės valiutos įvedimo istorija ir paslaptys''.]</ref> Айырбастау бағамы '''1 LTL = 100 талон''' болып белгіленді.<ref name="litas_return" /> Алғашқы күні заңды төлем құралы болған ақша белгілері: {| class="wikitable" |+ 1993 жылғы 25 маусымда айналымға шығарылған литтер ! Ақша түрі ! Номиналдары |- | Банкноттар | 10, 20, 50 және 100 лит |- | Монеталар | 1, 2 және 5 лит |- | Цент монеталары | 1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент |} 1991 жылы басылған алғашқы банкноттардың қорғаныш деңгейі төмен болды: оларда небәрі сегіз негізгі қорғаныш белгісі болған. Кейінгі серияларда олардың саны едәуір көбейді.<ref name="first_modern_notes">[https://www.pinigumuziejus.lt/en/news/the-first-issue-of-banknotes-in-1993 Money Museum. ''The first issue of banknotes in 1993''.]</ref> 1991 жылы 500 және 1000 литтік банкноттар да басылып қойған болатын, бірақ олар 1993 жылы жалпы айналымға шығарылған жоқ.<ref name="first_modern_notes" /> Кейін жаңа әрі сапалы 500 лит банкноты 2000 жылы ғана нақты айналымға енгізілді. == Валюталық кеңес == 1993 жылғы реформадан кейін лит біраз уақыт өзгермелі бағаммен айналды. Ақша тұрақтылығын күшейту мақсатында 1994 жылы '''Литтің сенімділігі туралы заң''' қабылданып, валюталық кеңеске ұқсас қатаң жүйе енгізілді. Лит '''1 USD = 4 LTL''' тұрақты бағамымен АҚШ долларына байланыстырылды.<ref name="currency_board" /> Сонымен бірге шығарылған литтер '''100% алтын және еркін айырбасталатын валюта резервтерімен''' қамтамасыз етілуге тиіс болды.<ref name="currency_board" /> Бұл режим: * инфляциялық күтулерді төмендетуге; * ұлттық валютаға сенімді арттыруға; * баға тұрақтылығына; * халықаралық сауда мен инвестицияға жағдай жасауға бағытталды. == Еуроға байланыстырылуы == Литваның сыртқы саудасының Еуропалық Одақпен байланысы күшейген сайын АҚШ долларын негізгі валюта ретінде пайдалану экономикалық құрылымға азырақ сәйкес келе бастады. 2002 жылғы '''2 ақпанда''' литтің базалық валютасы АҚШ долларынан еуроға ауыстырылды.<ref name="euro_peg">[https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas. ''Historical timeline — Litas pegged to the euro''.]</ref> Жаңа тұрақты бағам '''1 EUR = 3,4528 LTL''' болды. Бұл бағам 2015 жылы еуро енгізілгенге дейін бірде-бір рет өзгертілген жоқ. == Еуропалық Одақ және ERM II == Литва 2004 жылғы '''1 мамырда''' [[Еуропа Одағы|Еуропа Одақ]]қа кірді. 2004 жылғы '''28 маусымда''' лит ERM II Еуропалық валюта бағамы механизміне қосылды.<ref name="erm_two">[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2004/html/pr040627_1.en.html European Central Bank. ''Estonian kroon, Lithuanian litas and Slovenian tolar included in ERM II'', 27.06.2004.]</ref> Орталық бағам: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып қалды. ERM II-нің формалды стандартты ауытқу дәлізі ±15% болғанымен, Литва валюталық кеңес режимін біржақты түрде сақтап, лит бағамының еуроға қатысты іс жүзінде ауытқуына жол бермеді.<ref name="erm_two" /> {| class="wikitable" |+ Литтің ERM II параметрлері ! Көрсеткіш ! 1 EUR үшін LTL |- | Ресми жоғарғы интервенциялық шек | 3,97072 |- | Орталық бағам | '''3,45280''' |- | Ресми төменгі интервенциялық шек | 2,93488 |} Лит ERM II жүйесінде: :'''28 маусым 2004 — 31 желтоқсан 2014''' аралығында болды. == 1993–2015 жылдардағы банкноттар == Литтің қалпына келтірілген кезеңінде банкноттар дизайны ұлттық тарих, әдебиет, мәдениет пен мемлекет қайраткерлеріне негізделді. Еуро енгізілер алдындағы негізгі айналым қатары: :'''10, 20, 50, 100, 200 және 500 лит''' болды.<ref name="modern_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> [[File:500 litai (2000).jpg|thumb|350px|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит банкноты]] {| class="wikitable sortable" |+ Литтің соңғы негізгі банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Реверсіндегі негізгі бейне ! Соңғы шығарылымдарының бірі |- | '''10 лит''' | Степонас Дарюс және Стасис Гиренас | ''Lituanica'' ұшағы, Атлант мұхиты, Еуропа және Солтүстік Америка | 2007 |- | '''20 лит''' | Майронис | Бостандық мүсіні және Ұлы Витаутас әскери музейі | 2007 |- | '''50 лит''' | Йонас Басанавичюс | Вильнюс соборы, Гедиминас мұнарасы және Үш крест төбесі | 2003 |- | '''100 лит''' | Симонас Даукантас | Вильнюстің ескі қаласы | 2007 |- | '''200 лит''' | Видунас | Клайпеда шамшырағы | 1997 |- | '''500 лит''' | Винцас Кудирка | Литва пейзажы және Бостандық қоңырауы | 2000 |} <ref name="ecb_banknotes">[https://www.ecb.europa.eu/euro/exchange/lt/html/index.en.html European Central Bank. ''Lithuania — former litas banknotes''.]</ref> === 10 лит === 10 лит банкнотында литвалық ұшқыштар '''Степонас Дарюс''' пен '''Стасис Гиренас''' бейнеленді. 1933 жылы олар Нью-Йорктен Каунасқа тоқтаусыз трансатлантикалық ұшу жасауға әрекеттеніп, ''Lituanica'' ұшағымен Атлант мұхитын кесіп өтті. Реверсте: * ''Lituanica''; * Атлант мұхиты; * Солтүстік Америка мен Еуропаның контурлары бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 20 лит === 20 литтің аверсінде ақын және католик діни қызметкері '''Майронис''' (Йонас Мачюлис) бейнеленді. Реверсінде Каунастағы: * Ұлы Витаутас әскери музейі; * оның мұнарасы; * Юозас Зикарас жасаған Бостандық мүсіні көрсетілді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 50 лит === [[File:50 litai (2003).jpg|thumb|350px|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит банкноты]] 50 лит банкнотында дәрігер, ғалым, қоғам қайраткері және 1918 жылғы Тәуелсіздік актісіне қол қойған '''Йонас Басанавичюс''' бейнеленді. Ол Литва ұлттық жаңғыруының аса маңызды қайраткерлерінің бірі саналады. Реверсте: * [[Вильнюс соборы]]; * собор қоңырау мұнарасы; * Гедиминас қамалының мұнарасы; * Үш крест төбесі бейнеленген.<ref name="ecb_banknotes" /> === 100 лит === 100 литтің аверсінде тарихшы және ағартушы '''Симонас Даукантас''' бейнеленді. Даукантас Литва тарихын литва тілінде жазған алғашқы ірі тарихшылардың бірі болды. Реверсінде тарихи [[Вильнюс]] көрінісі пайдаланылды.<ref name="ecb_banknotes" /> === 200 лит === [[File:200 LTL banknote.png|thumb|350px|Видунас бейнеленген 200 лит банкноты]] 200 лит банкноты философ, жазушы, драматург, музыкант және ағартушы '''Видунасқа''' (Вилюс Сторостас) арналды. Реверсінде Клайпеданың тарихи '''шамшырағы''' бейнеленді.<ref name="ecb_banknotes" /> === 500 лит === 500 лит банкноты 2000 жылғы '''18 желтоқсанда''' айналымға шығарылды.<ref name="fivehundred">[https://www.lb.lt/en/events/news266-en Lietuvos bankas. ''Meeting of the Board of the Bank of Lithuania'', 30.11.2000.]</ref> Аверсінде: * жазушы; * дәрігер; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткері; * Литва мемлекеттік әнұранының авторы '''Винцас Кудирка''' бейнеленген. Реверсте табиғи ландшафт аясындағы '''Литва Бостандық қоңырауы''' орналасқан.<ref name="fivehundred" /> Бұл қалпына келтірілген лит кезеңіндегі нақты айналымға шығарылған ең жоғары банкнот номиналы болды. == 1, 2 және 5 литтік банкноттар == Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы жылдарында қағаз: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит банкноттары да болды. {| class="wikitable" |+ Ұсақ номиналды лит банкноттары ! Номиналы ! Аверсіндегі тұлға ! Шығарылымы ! Айналымнан алынған |- | '''1 лит''' | жазушы Жемайте | 1994 | 1 наурыз 2007 |- | '''2 лит''' | епископ Мотеюс Валанчюс | 1993 | 1 наурыз 2007 |- | '''5 лит''' | тілші Йонас Яблонскис | 1993 | 1 наурыз 2007 |} <ref name="small_banknotes">[https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas. ''Litas banknotes''.]</ref> Бұл банкноттар біртіндеп ұзақ қызмет ететін монеталармен алмастырылды. 2002 жылдың өзінде 1, 2 және 5 литтік банкноттардың айналымдағы үлесі өте аз болғанымен, олар ресми түрде төлем құралы болып қала берген.<ref name="small_notes_status">[https://www.lb.lt/en/events/news328-en Lietuvos bankas. ''Concerning 1, 2 and 5 Litas denomination banknotes''.]</ref> == Банкноттардың қорғаныш элементтері == 1991 жылы басылған алғашқы лит банкноттарының қорғаныш деңгейі жеткіліксіз болғандықтан, кейінгі сериялар біртіндеп жетілдірілді. Негізгі қорғаныш элементтеріне: * сутаңба; * қорғаныш жібі; * микромәтін; * бедерлі терең баспа; * ультракүлгін сәуледе көрінетін элементтер; * түрлі түсті талшықтар; * оптикалық өзгермелі элементтер; * голографиялық жолақтар; * екі жақтан бірігетін бейнелер кірді.<ref name="security_features">[https://www.lb.lt/lt/litu-banknotu-apsaugos-pozymiai Lietuvos bankas. ''Litų banknotų apsaugos priemonės''.]</ref> 1991 жылғы алғашқы серияда сегізге жуық негізгі қорғаныш белгісі болса, 2007 жылғы банкноттарда олардың саны жиырмадан асқан.<ref name="first_modern_notes" /> == Қазіргі кезеңнің лит монеталары == Еуро енгізілер алдындағы литтің негізгі айналым монеталары: :'''1, 2, 5, 10, 20 және 50 цент; 1, 2 және 5 лит''' болды.<ref name="litas_coins">[https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas. ''Litas coins''.]</ref> Монеталардың аверсіндегі негізгі мемлекеттік нышан — '''Витис''' ({{lang-lt|Vytis}}), яғни ат үстіндегі сауытты салт атты бейнесі. 1998 жылдан шығарылған негізгі монеталардың дизайнын '''Антанас Жукаускас''', ал Витистің бейнесін монетаға бейімдеген '''Арвидас Каждайлис''' жасаған.<ref name="litas_coins" /> {| class="wikitable sortable" |+ Еуроға дейінгі соңғы лит монеталары ! Номиналы ! Материалы ! Диаметрі ! Салмағы ! Ерекшелігі |- | '''1 цент''' | алюминий | 18,75 мм | 0,83 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''2 цент''' | алюминий | 21,75 мм | 1,12 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''5 цент''' | алюминий | 24,40 мм | 1,40 г | ақ түсті жеңіл монета |- | '''10 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 17,00 мм | 2,60 г | алтын түсті |- | '''20 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 20,50 мм | 4,80 г | алтын түсті |- | '''50 цент''' | мыс-мырыш-никель қорытпасы | 23,00 мм | 6,00 г | алтын түсті |- | '''1 лит''' | мыс-никель | 22,30 мм | 6,25 г | ақ түсті |- | '''2 лит''' | биметалл: ақ орталық, алтын түсті сыртқы сақина | 25,00 мм | 7,50 г | биметалл |- | '''5 лит''' | биметалл: алтын түсті орталық, ақ сыртқы сақина | 27,50 мм | 10,10 г | биметалл |} <ref name="litas_coins" /> [[File:Change in Lithuanian litas coins.jpg|thumb|400px|Лит монеталарының әр кезеңдегі үлгілері]] === 1991 жылғы 1, 2 және 5 лит === Алғашқы 1, 2 және 5 литтік монеталар Ұлыбританиядағы Birmingham Mint кәсіпорнында соғылды. Олар мыс-никель қорытпасынан жасалған және кейінгі лит монеталарынан едәуір кіші болды. 1991 жылғы: * 1 лит; * 2 лит; * 5 лит монеталары '''1996 жылғы 1 қаңтарда''' айналымнан алынды.<ref name="litas_coins" /> Олардың орнына 1998 жылдан жаңа, көлемі үлкен әрі оңай ажыратылатын монеталар енгізілді. [[File:1 litas coin (1991).png|thumb|250px|1991 жылғы 1 лит монетасы]] === 2 және 5 литтік биметалл монеталар === 1998 жылдан бастап 2 және 5 лит монеталары биметалл технологиясымен шығарылды. 2 лит: * ақ түсті мыс-никель орталықтан; * алтын түсті мыс-алюминий-никель сақинадан тұрды. 5 литте түстер керісінше орналасты: * алтын түсті орталық; * ақ мыс-никель сыртқы сақина.<ref name="litas_coins" /> [[File:5 litai coin (1997).jpg|thumb|280px|5 литтік биметалл монета]] == Арнайы айналым монеталары == Lietuvos bankas кәдімгі айналымда пайдалануға арналған арнайы дизайндағы лит монеталарын да шығарды. {| class="wikitable sortable" |+ Арнайы айналым лит монеталарының негізгі шығарылымдары ! Жылы ! Номиналы ! Тақырыбы ! Таралымы |- | '''1997''' | 1 лит | Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығы | 200 000 |- | '''1999''' | 1 лит | [[Балтық жолы]]ның 10 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2004''' | 1 лит | Вильнюс университетінің 425 жылдығы | 200 000 |- | '''2005''' | 1 лит | Литва Ұлы князьдері сарайы | 1 000 000 |- | '''2009''' | 1 лит | Вильнюс — Еуропаның мәдени астанасы | 1 000 000 |- | '''2010''' | 1 лит | [[Грюнвальд шайқасы|Жальгирис шайқасының]] 600 жылдығы | 1 000 000 |- | '''2011''' | 1 лит | Баскетбол және 2011 жылғы Еуропа чемпионаты | 1 000 000 |- | '''2012''' | 2 лит | Литва курорттары | бірнеше жеке шығарылым |- | '''2013''' | 1 лит | Литваның ЕО Кеңесіне төрағалығы | 100 000 |} <ref name="coin_anniversary">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-75th-anniversary-of-the-bank-of-lithuania-and-the-litas Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 75th anniversary of the Bank of Lithuania and the litas''.]</ref> <ref name="coin_balticway">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-10th-anniversary-of-the-baltic-way-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 10th anniversary of the Baltic Way''.]</ref> <ref name="coin_university">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-425th-anniversary-of-vilnius-university-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 425th anniversary of Vilnius University''.]</ref> <ref name="coin_palace">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-palace-of-the-grand-dukes-of-lithuania-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the Palace of the Grand Dukes of Lithuania''.]</ref> <ref name="coin_culture">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-vilnius-european-capital-of-culture-2009-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Vilnius – European Capital of Culture 2009''.]</ref> <ref name="coin_grunwald">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-the-600th-anniversary-of-the-battle-of-grunwald-2 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to the 600th anniversary of the Battle of Grunwald''.]</ref> <ref name="coin_basketball">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-basketball-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to basketball''.]</ref> <ref name="coin_eupresidency">[https://www.lb.lt/en/coins/coin-dedicated-to-lithuania-s-presidency-of-the-council-of-the-european-union-1 Lietuvos bankas. ''1 litas coin dedicated to Lithuania’s Presidency of the Council of the European Union''.]</ref> === Балтық жолы монетасы === 1999 жылғы 1 лит монетасының реверсінде бір-бірінің қолынан ұстаған адамдарды білдіретін стилизацияланған бейне қолданылды. Жазуы: :''BALTIJOS KELIUI – 10'' және: :''LIETUVA LATVIJA ESTIJA'' болды.<ref name="coin_balticway" /> Бұл шығарылым 1989 жылғы 23 тамызда Литва, Латвия және Эстония тұрғындары ұйымдастырған [[Балтық жолы]] акциясының он жылдығына арналды. == Коллекциялық монеталар == 1993 жылы қалпына келтірілген лит кезеңіндегі алғашқы коллекциялық монета Степонас Дарюс пен Стасис Гиренастың Атлант мұхитын кесіп өтуінің 60 жылдығына арналды. Оның номиналы '''10 лит''' болды.<ref name="first_collector">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-60th-anniversary-of-the-transatlantic-flight-of-darius-and-girenas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 60th anniversary of the transatlantic flight of Darius and Girėnas''.]</ref> Кейін алтын, күміс және басқа металдардан: * Литва тарихына; * Ұлы Литва князьдігіне; * сәулетке; * спортқа; * ғылымға; * мәдениет пен әдебиетке; * табиғатқа; * тарихи шайқастарға; * мемлекеттік мерейтойларға арналған көптеген коллекциялық монеталар шығарылды. 2003 жылы король [[Миндовг]]тың тәж киюінің 750 жылдығына арналған 200 литтік ерекше алтын-күміс биметалл коллекциялық монета шығарылды.<ref name="mindaugas_coin">[https://www.lb.lt/en/collector-and-commemorative-coins-2/coin-dedicated-to-the-750th-anniversary-of-the-crowning-of-mindaugas Lietuvos bankas. ''Coin dedicated to the 750th anniversary of the crowning of Mindaugas''.]</ref> == Лит және Литва мәдениеті == Лит екі тарихи кезеңде де ұлттық мемлекеттіліктің аса маңызды нышандарының бірі болды. Бірінші республика кезіндегі банкноттарда: * [[Витис]]; * Ұлы Витаутас; * Йонас Басанавичюс; * ұлттық киім; * ауыл шаруашылығы; * халық өнері; * Каунас пен Вильнюстің сәулеті сияқты нышандар қолданылды. 1993 жылдан кейінгі литтің бейнелік жүйесі де тәуелсіздіктің тарихи сабақтастығын көрсетуге бағытталды. Банкноттарда саясаткерлерден гөрі: * жазушылар; * тарихшылар; * ағартушылар; * ақындар; * философтар; * ұшқыштар; * ұлттық жаңғыру қозғалысының қайраткерлері кеңінен бейнеленді. Олардың реверстері: * Вильнюс; * Каунас; * Клайпеда; * ұлттық тарихи ескерткіштер; * ''Lituanica''; * Бостандық мүсіні; * Бостандық қоңырауы арқылы тәуелсіз Литваның тарихи-мәдени кеңістігін көрсетті. == Еуроға көшу == === Еуроны енгізу туралы шешім === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' Еуропалық Одақ Кеңесі Литваның 2015 жылғы 1 қаңтардан еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады.<ref name="eu_decision">[https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/mb201408_focus01.en.pdf European Central Bank. ''The introduction of the euro in Lithuania on 1 January 2015''.]</ref> Айырбастау коэффициенті бұрынғы ERM II орталық бағамымен бірдей: :'''1 EUR = 3,45280 LTL''' болып белгіленді. === Қос айналым кезеңі === 2015 жылғы: :'''1–15 қаңтар''' аралығында лит пен еуро қатар заңды төлем құралы болды.<ref name="euro_changeover" /> 2015 жылғы '''16 қаңтардан''' еуро Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды. Литва: :'''еуроаймақтың 19-мүшесі''' болды. Осылайша Балтық елдерінің үшеуі де еуроға көшті: {| class="wikitable" |+ Балтық елдерінің еуроға көшуі ! Мемлекет ! Еуроны енгізген күні |- | [[Эстония]] | 1 қаңтар 2011 |- | [[Латвия]] | 1 қаңтар 2014 |- | '''Литва''' | '''1 қаңтар 2015''' |} == Литтерді қазіргі уақытта айырбастау == 2026 жылғы жағдай бойынша Lietuvos bankas еуроға көшкенге дейінгі литтерді айырбастауды жалғастырады. Айырбастау: * '''мерзімсіз'''; * '''сомасына шектеусіз'''; * '''комиссиясыз'''; * 1 EUR = 3,45280 LTL бағамымен жүргізіледі.<ref name="litas_exchange" /> Маңызды айырмашылық: бұл тәртіп '''қазіргі тәуелсіз Литва кезінде айналымға шығарылған ақша белгілеріне''' қатысты. Lietuvos bankas: * 1993 жылдан бастап айналымға енгізілген банкноттарды; * олардың арасында «1991» шығарылым жылы көрсетілген банкноттарды; * қалпына келтірілген валюта жүйесінің лит және цент монеталарын айырбастайды.<ref name="litas_exchange" /> '''1922–1941 жылдардағы тарихи литтер бұл еуроға айырбастау бағдарламасына жатпайды''' және қазіргі уақытта нумизматикалық құндылық болып табылады. == 2025 жылғы айырбастау статистикасы == Лит айналымнан алынғанына он жылдан астам уақыт өтсе де, тұрғындар ескі ақшаны орталық банкке әлі тапсырып келеді. Lietuvos bankas-тың 2025 жылғы жылдық есебіне сәйкес: {| class="wikitable" |+ 2025 жылғы лит айырбастау статистикасы ! Көрсеткіш ! Мәні |- | 2025 жылы еуроға айырбасталған лит | '''3,1 млн LTL''' |- | 2024 жылмен салыстырғандағы өзгеріс | '''−13%''' |- | 2025 жылғы 31 желтоқсанда орталық банкке қайтпаған литтердің жалпы номиналдық құны | '''395 млн LTL''' |} <ref name="annual_report_2025">[https://www.lb.lt/en/publications/annual-report-2025?html=1 Lietuvos bankas. ''Annual Report 2025''.]</ref> Қайтарылмаған ақшаның едәуір бөлігі: * халықтың жеке жинақтарында; * коллекцияларда; * шетелде; * сувенир ретінде; * жоғалған немесе жойылған күйде қалған болуы мүмкін. == Қазақстан дереккөздерінде == Лит Литва еуроны енгізгенге дейін Қазақстан Республикасының валюталық статистикасы мен ресми айырбас бағамдары жүйесінде жеке шетел валютасы ретінде есепке алынды. === Ресми қазақша атауы === Қазақстанның кедендік валюталар сыныптағышында '''440 — LTL — ЛИТВА ЛИТІ''' деген атау берілген.<ref name="kz_classifier" /> {| class="wikitable" |+ Қазақстандық ресми дереккөздердегі лит ! Көрсеткіш ! Мәні |- | Қазақша атауы | '''Литва литі''' |- | Халықаралық әріптік код | '''LTL''' |- | Сандық код | '''440''' |- | Мемлекет | '''Литва''' |- | Қазіргі мәртебесі | 2015 жылдан бері еуромен алмастырылған тарихи валюта |} Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы ресми бағамдарды жариялау нысанында да '''Литва литі (LTL)''' деген атау пайдаланылған.<ref name="kz_nbk_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1400009706 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 16 шілдедегі №141 қаулысы.]</ref> Кейбір басқа нормативтік актілерде '''«Литва литы»''' нұсқасы кездеседі,<ref name="kz_alt_name">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1000006782 «Шетел валюталарының тізбесі» // «Әділет» АҚЖ.]</ref> алайда валюта классификаторында, Ұлттық Банктің бағам нысандарында және қазақ тіліндегі қаржы ақпаратында '''«Литва литі»''' нұсқасы жүйелі қолданылған. === Қазақстан Ұлттық Банкінің бағамдарында === Қазақстан Ұлттық Банкі еуроға көшкенге дейін литтің теңгеге қатысты ресми бағамын жариялап отырды. Ұлттық Банктің тарихи статистикалық кестелерінде: :'''Литва литі — LTL''' жеке жолмен көрсетілген.<ref name="kz_nbk_rates">[https://nationalbank.kz/file/download/22802 Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі. ''Шетел валюталарының ресми бағамдары''.]</ref> Бұл көрсеткіштер қазіргі уақытта тарихи сипатқа ие, себебі LTL 2015 жылдан бері айналым валютасы емес. === ҚазАқпараттағы ресми бағамдар === Қазақстандық '''ҚазАқпарат (Kazinform)''' агенттігінің қазақ тіліндегі ресми валюта бағамдары хабарламаларында да '''1 ЛИТВА ЛИТІ — LTL/KZT''' деген нұсқа пайдаланылды. Мысалы, Ұлттық Банктің 16 мамырға арналған тарихи бағамы туралы жарияланымда '''1 LTL = 55,09 теңге''' деп көрсетілген.<ref name="kazinform_rate">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-16-mamyrga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2463922/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 16 мамырға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл — тек сол күннің тарихи бағамы. === Қазақстандық БАҚ-та еуроға көшуі === 2014 жылғы '''23 шілдеде''' ҚазАқпарат '''«Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді»''' деген материал жариялады.<ref name="kazinform_euro_decision">[https://kaz.inform.kz/news/litva-2015-zhyldyn-kantarynan-euroga-koshedi_a2680739/ ҚазАқпарат. «Литва 2015 жылдың қаңтарынан еуроға көшеді», 23.07.2014.]</ref> Материалда: * ЕО Кеңесінің түпкілікті шешімі; * Литваның еуроаймақтың 19-мүшесі болатыны; * '''1 EUR = 3,4528 LTL''' бағамы көрсетілген. 2014 жылғы '''31 желтоқсанда''' ҚазАқпарат '''«Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді»''' деп хабарлап, 2015 жылғы 1 қаңтардан еуро литтің орнын басатынын және екі валютаның екі апта қатар айналатынын жазды.<ref name="kazinform_changeover">[https://kaz.inform.kz/news/litva-ertennen-bastap-euroga-koshedi_a2733098/ ҚазАқпарат. «Литва ертеңнен бастап еуроға көшеді», 31.12.2014.]</ref> Осылайша лит Қазақстанның: * ресми валюталық классификаторында; * Ұлттық Банктің айырбас бағамдары статистикасында; * қазақ тіліндегі ақпарат агенттіктерінің материалдарында тұрақты түрде көрініс тапқан. == Лит пен Қазақстан арасындағы тарихи айырбас бағамы == LTL/KZT бағамы іс жүзінде литтің еуроға тұрақты бағамы мен теңгенің еуроға қатысты нарықтық бағамының өзгеруіне тәуелді болды. 2002 жылғы 2 ақпаннан кейін '''1 EUR = 3,4528 LTL''' қатынасы өзгермегендіктен, литтің теңгеге шаққандағы бағамының ауытқуы негізінен EUR/KZT өзгерісін көрсетті. Мысалы, ҚазАқпарат жариялаған тарихи деректерде: {| class="wikitable" |+ Қазақстандағы литтің кейбір тарихи ресми бағамдары ! Жарияланған кезең ! 1 LTL үшін теңге |- | 17 маусымдағы тарихи бағам | 59,63 KZT |- | 23 тамыздағы тарихи бағам | 61,25 KZT |- | 16 мамырдағы тарихи бағам | 55,09 KZT |} <ref name="kazinform_rate" /> <ref name="kazinform_rate_june">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-17-mausymga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2388047/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 17 маусымға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> <ref name="kazinform_rate_august">[https://kaz.inform.kz/news/kr-ulttyk-bankinin-23-tamyzga-belgilegen-valyutalardyn-resmi-bagamy_a2400004/ ҚазАқпарат. ''ҚР Ұлттық банкінің 23 тамызға белгілеген валюталардың ресми бағамы''.]</ref> Бұл деректер қазіргі айырбас бағамы емес, литтің тарихи айналым кезеңіндегі мысалдар болып табылады. == Ескі және жаңа литтің айырмашылығы == 1922–1941 және 1993–2015 жылдардағы литтердің атауы мен негізгі бөліну жүйесі бірдей болғанымен, олардың құқықтық және экономикалық табиғаты әртүрлі болды. {| class="wikitable" |+ Литтің екі негізгі кезеңі ! Көрсеткіш ! 1922–1941 жылдар ! 1993–2015 жылдар |- | Енгізілген | 2 қазан 1922 | 25 маусым 1993 |- | Бөлшек бірлігі | 100 цент | 100 цент |- | Бастапқы негізі | алтын стандарты | ұлттық валюта, кейін валюталық кеңес |- | Негізгі бастапқы паритеті | 10 LTL = 1 USD | 1 LTL = 100 талон |- | Кейінгі тіркелген бағам | алтындық паритет | 1994: 1 USD = 4 LTL; 2002: 1 EUR = 3,4528 LTL |- | Айналымнан алынуы | 25 наурыз 1941 | 16 қаңтар 2015 |- | Қазіргі ресми айырбастау | жоқ | Lietuvos bankas-та еуроға мерзімсіз |} == Галерея == <gallery mode="packed" heights="175"> Banknote (obverse) of 2 Lithuanian litas with Vytis (Waykimas), 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының аверсі Banknote (reverse) of 2 Lithuanian litas with the Columns of Gediminas, 16 November 1922 edition.jpg|1922 жылғы 2 лит банкнотының реверсі Banknote 1000 litas. 1924.jpg|1924 жылғы 1000 лит банкноты Litwa 2lt.jpg|1925 жылғы 2 лит монетасы 10 litai (2001).jpg|Степонас Дарюс пен Стасис Гиренас бейнеленген 10 лит 20 litai (2001).jpg|Майронис бейнеленген 20 лит 50 litai (2003).jpg|Йонас Басанавичюс бейнеленген 50 лит 100 litai (2000).jpg|Симонас Даукантас бейнеленген 100 лит 200 LTL banknote.png|Видунас бейнеленген 200 лит 500 litai (2000).jpg|Винцас Кудирка бейнеленген 500 лит 1 litas coin (1991).png|1991 жылғы үлгідегі 1 лит монетасы 2 litai coin (1997).jpg|2 литтік биметалл монета 5 litai coin (1997).jpg|5 литтік биметалл монета Change in Lithuanian litas coins.jpg|Лит монеталарының өзгеруі </gallery> == Хронология == {| class="wikitable" |+ Литва литі тарихының негізгі кезеңдері ! Күні немесе жылы ! Оқиға |- | '''1918''' | Литва тәуелсіздігін жариялады; жеке ұлттық ақша құру мәселесі көтерілді |- | '''1919''' | Болашақ ұлттық валютаның алғашқы жобалары талқыланды |- | '''9 тамыз 1922''' | Құрылтай сеймі Ақша бірлігі туралы заңды қабылдады |- | '''11 тамыз 1922''' | Lietuvos bankas туралы заң қабылданды |- | '''27 қыркүйек 1922''' | Владас Юргутис Lietuvos bankas-тың бірінші басқарушысы болып сайланды |- | '''2 қазан 1922''' | Lietuvos bankas жұмысын бастап, алғашқы лит айналымға енгізілді |- | '''қараша 1922''' | Прагада басылған тұрақты банкноттар айналымға енгізіле бастады |- | '''1923''' | 10 және 50 лит банкноттары айналымға шықты |- | '''20 маусым 1924''' | Монеталар туралы заң қабылданды |- | '''қаңтар 1925''' | Ұлыбританияда соғылған алғашқы лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''28 қыркүйек 1925''' | 500 лит банкноты айналымға шықты |- | '''1926''' | 1000 лит банкноты айналымға енгізілді |- | '''1936''' | Каунаста ұлттық ақша сарайы құрылып, лит монеталарын Литвада соғу басталды |- | '''15 маусым 1940''' | Кеңес Одағы Литваны басып алды |- | '''1 тамыз 1940''' | Lietuvos bankas ұлттандырылды |- | '''3 қазан 1940''' | Lietuvos bankas КСРО Мемлекеттік банкінің құрамына енгізілді |- | '''қараша 1940''' | Кеңестік рубль литпен қатар айналымға енгізілді |- | '''25 наурыз 1941''' | Литпен есеп айырысуға тыйым салынды |- | '''1 наурыз 1990''' | Lietuvos bankas қайта құрылды |- | '''11 наурыз 1990''' | Литва мемлекеттік тәуелсіздігін қалпына келтірді |- | '''31 қазан 1991''' | Алғашқы жаңа лит монеталары Литваға жеткізілді |- | '''5 қараша 1991''' | Лит пен центті ұлттық ақша бірлігі ретінде анықтайтын заң қабылданды |- | '''29 қараша 1991''' | АҚШ-та басылған алғашқы жаңа лит банкноттары жеткізілді |- | '''1 мамыр 1992''' | Талон рубльмен қатар айналымға енгізілді |- | '''1 қазан 1992''' | Талон Литвадағы жалғыз заңды төлем құралына айналды |- | '''14 маусым 1993''' | Лит комитеті литті енгізу туралы шешім қабылдады |- | '''25 маусым 1993''' | Лит қайта айналымға енгізілді; 1 LTL = 100 талон |- | '''16 шілде 1993''' | Қалпына келтірілген лит кезеңінің алғашқы коллекциялық монетасы шығарылды |- | '''1994''' | Валюталық кеңес енгізіліп, 1 USD = 4 LTL тұрақты бағамы бекітілді |- | '''1 қаңтар 1996''' | 1991 жылғы 1, 2 және 5 литтік алғашқы монеталар айналымнан алынды |- | '''1997''' | Алғашқы арнайы айналым 1 лит монетасы — Lietuvos bankas пен литтің 75 жылдығына арналған шығарылым пайда болды |- | '''1998''' | Жаңа 1, 2 және 5 лит монеталары енгізілді |- | '''18 желтоқсан 2000''' | 500 лит банкноты айналымға шығарылды |- | '''2 ақпан 2002''' | Лит еуроға 1 EUR = 3,4528 LTL бағамымен байланыстырылды |- | '''1 мамыр 2004''' | Литва Еуропалық Одаққа кірді |- | '''28 маусым 2004''' | Лит ERM II жүйесіне кірді |- | '''1 наурыз 2007''' | 1, 2 және 5 литтік қағаз банкноттар және бірқатар ескі сериялар айналымнан алынды |- | '''23 шілде 2014''' | ЕО Кеңесі Литваның еуроны енгізуін түпкілікті мақұлдады |- | '''31 желтоқсан 2014''' | Литтің ұлттық валюта ретіндегі соңғы күні |- | '''1 қаңтар 2015''' | Литва еуроны енгізіп, еуроаймақтың 19-мүшесі болды |- | '''1–15 қаңтар 2015''' | Еуро мен лит қатар заңды төлем құралы болды |- | '''16 қаңтар 2015''' | Лит заңды төлем құралы болудан қалды |- | '''31 желтоқсан 2025''' | Lietuvos bankas дерегі бойынша 395 млн LTL әлі орталық банкке қайтарылмаған |- | '''2026''' | Lietuvos bankas 1993 жылдан кейінгі литтерді еуроға мерзімсіз әрі комиссиясыз айырбастауды жалғастыруда |} == Сондай-ақ қараңыз == * [[Литва]] * [[Литва экономикасы]] * [[Лат]] * [[Эстон кронасы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.lb.lt/en/historical-timeline Lietuvos bankas — тарихи хронология] * [https://www.lb.lt/en/nc-litas-banknotes Lietuvos bankas — лит банкноттары] * [https://www.lb.lt/en/litas-coins-1 Lietuvos bankas — лит монеталары] * [https://www.lb.lt/en/exchange-of-litas-into-euro Lietuvos bankas — литтерді еуроға айырбастау] * [https://www.lb.lt/en/issuance-of-collector-and-commemorative-coins Lietuvos bankas — коллекциялық және мерейтойлық монеталар] * [https://www.pinigumuziejus.lt/en Money Museum of the Bank of Lithuania] * [https://www.ecb.europa.eu/euro/changeover/lithuania/html/index.en.html European Central Bank — Литваның еуроға көшуі] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Banknotes_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва банкноттары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Coins_of_Lithuania Wikimedia Commons — Литва монеталары] * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Lithuanian_litas Wikimedia Commons — Литва литі] [[Санат:Литва экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] 816rz3v3lawzy2yr7c8uryuucbvph34 10 785596 3645957 2026-08-23T18:00:58Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-08-24|POTD 2026-08-24]]: filename only 3645957 wikitext text/x-wiki Ковила, Тарутинський степ, Україна.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> 9q5qqp6xd2t9h1jz0i1sb5rl71t4q44 3 785597 3645962 2026-08-23T19:30:02Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3645962 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mukhanova Nurgul}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 00:30, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) nrk4n2umana9yg4jimyz7tdsm40rfx6 0 785599 3645988 2026-08-24T04:19:04Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Валюта |Атауы = Швейцар франкі |Шынайы атауы = Schweizer Franken |Тіл коды = de |Сурет = CHF 100 9 front.jpg |Сурет2 = 1SwissFranc2001.jpg |Сурет атауы = 2019 жылғы 100 швейцар франкі банкноты |Сурет атауы2 = 2001 жылғы 1 швейцар франкі монетасы |ISO = CHF |ISO сандық = 756 |Ел = [[Швейцария]]<br>[[Лихтенштейн]] |Эм... 3645988 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Швейцар франкі |Шынайы атауы = Schweizer Franken |Тіл коды = de |Сурет = CHF 100 9 front.jpg |Сурет2 = 1SwissFranc2001.jpg |Сурет атауы = 2019 жылғы 100 швейцар франкі банкноты |Сурет атауы2 = 2001 жылғы 1 швейцар франкі монетасы |ISO = CHF |ISO сандық = 756 |Ел = [[Швейцария]]<br>[[Лихтенштейн]] |Эмитент = [[Швейцария Ұлттық банкі]] |Белгісі = Fr., SFr., CHF |Бөлшек бірлігі = раппен (сантим) |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 5, 10, 20 сантим; ½, 1, 2 және 5 франк |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франк |Енгізілген = 1850 |Айналымнан алынған = |Орталық банк = [[Швейцария Ұлттық банкі|Schweizerische Nationalbank]] }} '''Швейцар франкі''' (нем. ''Schweizer Franken'', фр. ''franc suisse'', итал. ''franco svizzero'', романш. ''franc svizzer''; [[ISO 4217]] коды — '''CHF''', сандық коды — '''756''') — [[Швейцария]] мен [[Лихтенштейн]]нің ресми ақша бірлігі. Бір франк 100 ұсақ ақша бірлігіне бөлінеді: неміс тілінде — ''Rappen'', француз тілінде — ''centime'', итальян тілінде — ''centesimo'', романш тілінде — ''rap''. Швейцар франкінің банкноталарын [[Швейцария Ұлттық банкі]] (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse''; SNB), ал айналым монеталарын Швейцарияның федералдық монета сарайы — [[Swissmint]] шығарады.<ref name="SNB-banknotes">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_noten Questions and answers on banknotes] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref><ref name="Swissmint-coins">[https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Circulation coins – The present-day role of coins as currency] — Swissmint, 4 наурыз 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі айналымда 5, 10 және 20 сантимдік, сондай-ақ ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мен 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франктік банкноталар қолданылады.<ref name="Swissmint-coins"/><ref name="SNB-banknotes"/> == Тарихы == 1848 жылы қазіргі федералдық Швейцария мемлекеті құрылғаннан кейін монета шығару құқығы кантондардан Конфедерацияға берілді. 1850 жылғы 7 мамырдағы Федералдық монета туралы заңмен бірыңғай ұлттық ақша бірлігі — швейцар франкі енгізілді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events 1848–2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1850 жылғы ақша жүйесі француз франкінің стандартына негізделді. Бір франк 5 грамм 0,900 сынамалы күміске, яғни 4,5 грамм таза күміске сәйкес келді.<ref name="Swissmint-faq">[https://www.swissmint.ch/en/frequently-asked-question Frequently asked questions] — Swissmint. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1865 жылғы 23 желтоқсанда Швейцария, [[Франция]], [[Бельгия]] және [[Италия]] [[Латын монеталық одағы]]н құрды. Кейін оған Грекия қосылды. Одаққа қатысушы мемлекеттердің алтын және күміс монеталарының салмағы мен бағалы металл сынамасы біріздендірілді. Латын монеталық одағы 1926 жылдың соңында таратылды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Швейцария Ұлттық банкінің құрылуы === XIX ғасырдың екінші жартысында Швейцарияда банкноталарды әртүрлі кантондық және жеке банктер шығарды. 1891 жылы Конфедерацияға банкнота шығару жөніндегі ерекше құқық берілді. 1905 жылы Ұлттық банк туралы заң қабылданып, 1907 жылы [[Швейцария Ұлттық банкі]] өз қызметін бастады.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/snb-explained/history How long has the Swiss National Bank existed?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1973 жылы Швейцария франктің АҚШ долларына белгіленген бағамынан бас тартып, құбылмалы айырбас бағамына көшті. Бұл Швейцария Ұлттық банкіне тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізуге мүмкіндік берді.<ref name="SNB-history"/> == Монеталары == Қазіргі айналымдағы 5 сантимдік монета алюминийлі қоладан жасалады, ал 10 және 20 сантимдік, ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мыс-никель қорытпасынан соғылады.<ref name="Swissmint-faq"/> 1968 жылдан бастап ½, 1 және 2 франктік күміс монеталар мыс-никель монеталармен алмастырылды. 1969 жылғы 5 франктік монета күмістен жасалған соңғы тұрақты айналым шығарылымы болды. Күміс монеталар 1972 жылғы 31 наурыздан кейін айналымнан толығымен шығарылды.<ref name="Swissmint-faq"/> === 10 сантимдік монета === Швейцарияның 10 сантимдік монетасының негізгі дизайны, соғылған жылын қоспағанда, '''1879 жылдан бері өзгермеген'''. 2021 жылы Guinness World Records оны дизайны өзгерместен айналымда ең ұзақ уақыт жүрген монета ретінде таныды.<ref name="Swissmint-record">[https://www.swissmint.ch/en/nsb?id=83065 Two numismatic world records: the world's smallest commemorative coin and the oldest coin still in circulation] — Swissmint, 13 сәуір 2021. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Банкноталар == Қазіргі айналымдағы банкноталар Швейцария Ұлттық банкінің тоғызыншы сериясына жатады. Ол 2016–2019 жылдары кезең-кезеңімен шығарылды. Серияның ортақ тақырыбы — '''«Швейцарияның сан қыры»''' (ағылш. ''The many facets of Switzerland'').<ref name="SNB-series9">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 The current banknote series] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Номиналы ! Негізгі түсі ! Негізгі тақырыбы ! Мотиві ! Өлшемі ! Айналымға шыққан күні |- | '''10 франк''' | сары | ұйымдастырушылық қабілет | уақыт | 70 × 123 мм | 18 қазан 2017 |- | '''20 франк''' | қызыл | шығармашылық | жарық | 70 × 130 мм | 17 мамыр 2017 |- | '''50 франк''' | жасыл | тәжірибелердің көптүрлілігі | жел | 70 × 137 мм | 12 сәуір 2016 |- | '''100 франк''' | көк | гуманитарлық дәстүр | су | 70 × 144 мм | 12 қыркүйек 2019 |- | '''200 франк''' | қоңыр | ғылыми әлеует | материя | 70 × 151 мм | 22 тамыз 2018 |- | '''1000 франк''' | күлгін | қарым-қатынас мәдениеті | тіл | 70 × 158 мм | 13 наурыз 2019 |} <ref name="SNB-series9"/> Тоғызыншы серия банкноталары үш қабатты ''Durasafe'' материалы негізінде әзірленген. Оларда оптикалық өзгермелі элементтер, қауіпсіздік жолағы, микромәтіндер, ультракүлгін және инфрақызыл қорғаныш элементтері қолданылады.<ref name="SNB-series9"/> === Оныншы серия === 2024 жылы Швейцария Ұлттық банкі оныншы банкноталар сериясын әзірлеуді бастады. Жаңа серияның тақырыбы — '''«Швейцария және оның биіктіктері»''' (ағылш. ''Switzerland and its altitudes''). 2026 жылғы 4 наурызда SNB дизайн байқауының жеңімпазы ретінде '''Emphase Ltd''' компаниясының '''Concept J''' жобасын таңдады. Жобаны Фабьен Кильшёр мен Себастьен Фазель жетекшілік еткен команда әзірлеген.<ref name="SNB-2026-design">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260304 Emphase Ltd to design new banknote series] — Swiss National Bank, 4 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB мәліметінше, байқауда ұсынылған жоба түпкілікті дизайн болып табылмайды. Жаңа банкноталарды айналымға шығару '''2030-жылдардың басынан ерте жоспарланбайды'''.<ref name="SNB-series10">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 New banknote series project] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ақша-кредит саясаты == Швейцария Ұлттық банкінің негізгі міндеті — елдің экономикалық дамуын ескере отырып, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету. 2026 жылғы 18 маусымдағы ақша-кредит саясаты жөніндегі шешімінде SNB негізгі саясат мөлшерлемесін '''0%''' деңгейінде қалдырды. Сонымен бірге банк қажет болған жағдайда швейцар франкінің жылдам және шамадан тыс нығаюына қарсы валюта нарығына белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == 2026 жылғы референдум == 2026 жылғы 8 наурызда Швейцарияда қолма-қол ақша мен ұлттық валютаның мәртебесіне қатысты федералдық дауыс беру өтті. «Қолма-қол ақша — еркіндік» бастамасы 45,61% қолдау алып, 54,39% дауыспен қабылданбады. Ал парламент ұсынған Швейцария валютасы мен қолма-қол ақша ұсынысына қатысты тікелей қарсы ұсыныс '''73,41%''' дауыс жинап, барлық кантондарда қолдау тапты.<ref name="CH-vote-2026">[https://abstimmungen.admin.ch/en/details/2026-03-08?proposalId=6822 Federal decree on Swiss currency and cash supply — vote of 8 March 2026] — Swiss Federal Statistical Office. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қарсы ұсыныстың мақсаты Швейцарияның ақша бірлігі швейцар франкі болып табылатынын және мемлекет экономика мен халықты қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуге тиіс екенін конституциялық деңгейде бекіту болды.<ref>[https://www.admin.ch/en/cash-initiative-and-counter-proposal Cash initiative and counter-proposal] — Swiss Federal Council. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Лихтенштейнде қолданылуы == Швейцар франкі [[Лихтенштейн]]нің ресми валютасы болып табылады. 1924 жылғы '''11 сәуірде''' Лихтенштейн ландтагы швейцар франкін елдің заңды валютасы ретінде енгізу туралы шешім қабылдады. Тиісті заң 1924 жылғы 26 мамырда күшіне енді.<ref name="Liechtenstein-1924">[https://www.liechtenstein.li/liechtenstein_news/100-jahre-schweizer-franken-feierlich-gewurdigt 100 Jahre Schweizer Franken feierlich gewürdigt] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 11 сәуір 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1980 жылы Лихтенштейн мен Швейцария арасында валюталық келісімге қол қойылды. Ол '''1981 жылғы 25 қарашада''' күшіне еніп, Лихтенштейнді ресми түрде Швейцарияның валюталық кеңістігіне қосты.<ref name="Liechtenstein-contract">[https://bua.regierung.li/BuA/default.aspx?erweitert=true&nr=21&year=2024 Bericht und Antrag Nr. 21/2024 — 100 Jahre Schweizer Franken] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Қазақстандағы швейцар франкі == Швейцар франкі Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми валюта бағамдарының тізіміне кіреді. Ұлттық Банк қазақ тілінде валютаның атауын '''«Швейцар франкі»''', ал халықаралық кодын '''CHF''' деп көрсетеді.<ref name="NBK-CHF">[https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Валюталардың күн сайынғы ресми (нарықтық) бағамдары] — Қазақстан Ұлттық Банкі. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 2026 жылғы '''24 тамызда''' Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген ресми бағам '''1 CHF = 571,89 KZT''' болды.<ref name="NBK-CHF"/> Қазақстан Ұлттық Банкінің әдістемесіне сәйкес АҚШ долларынан өзге валюталардың теңгеге қатысты ресми бағамдары Астана уақытымен сағат 16:00-де қалыптасқан кросс-бағамдар негізінде есептеледі.<ref name="NBK-CHF"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 Швейцария Ұлттық банкі — қазіргі банкноталар сериясы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 Швейцария Ұлттық банкі — оныншы банкноталар сериясы] * [https://www.swissmint.ch/ Swissmint — Швейцарияның федералдық монета сарайы] * [https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Swissmint — айналымдағы монеталар] * [https://www.liechtenstein.li/ Лихтенштейннің ресми порталы] * [https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Қазақстан Ұлттық Банкі — валюталардың ресми бағамдары] [[Санат:Швейцария экономикасы]] [[Санат:Лихтенштейн экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Франк]] s5bvv1u3fpnuqnczhawfqs06pfgyiv8 3645990 3645988 2026-08-24T04:21:45Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3645990 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Швейцар франкі |Шынайы атауы = Schweizer Franken |Тіл коды = de |Сурет = CHF 100 9 front.jpg |Сурет2 = 1SwissFranc2001.jpg |Сурет атауы = 2019 жылғы 100 швейцар франкі банкноты |Сурет атауы2 = 2001 жылғы 1 швейцар франкі монетасы |ISO = CHF |ISO сандық = 756 |Ел = [[Швейцария]]<br>[[Лихтенштейн]] |Эмитент = [[Швейцария Ұлттық банкі]] |Белгісі = Fr., SFr., CHF |Бөлшек бірлігі = раппен |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 5, 10, 20 раппен; ½, 1, 2 және 5 франк |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франк |Енгізілген = 1850 |Айналымнан алынған = |Орталық банк = [[Швейцария Ұлттық банкі|Schweizerische Nationalbank]] }} '''Швейцар франкі''' (нем. ''Schweizer Franken'', фр. ''franc suisse'', итал. ''franco svizzero'', романш. ''franc svizzer''; [[ISO 4217]] коды — '''CHF''', сандық коды — '''756''') — [[Швейцария]] мен [[Лихтенштейн]]нің ресми ақша бірлігі. Бір франк 100 ұсақ ақша бірлігіне бөлінеді: неміс тілінде — ''Rappen'', француз тілінде — ''centime'', итальян тілінде — ''centesimo'', романш тілінде — ''rap''. Швейцар франкінің банкноталарын [[Швейцария Ұлттық банкі]] (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse''; SNB), ал айналым монеталарын Швейцарияның федералдық монета сарайы — [[Swissmint]] шығарады.<ref name="SNB-banknotes">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_noten Questions and answers on banknotes] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref><ref name="Swissmint-coins">[https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Circulation coins – The present-day role of coins as currency] — Swissmint, 4 наурыз 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі айналымда 5, 10 және 20 раппендік, сондай-ақ ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мен 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франктік банкноталар қолданылады.<ref name="Swissmint-coins"/><ref name="SNB-banknotes"/> == Тарихы == 1848 жылы қазіргі федералдық Швейцария мемлекеті құрылғаннан кейін монета шығару құқығы кантондардан Конфедерацияға берілді. 1850 жылғы 7 мамырдағы Федералдық монета туралы заңмен бірыңғай ұлттық ақша бірлігі — швейцар франкі енгізілді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events 1848–2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1850 жылғы ақша жүйесі француз франкінің стандартына негізделді. Бір франк 5 грамм 0,900 сынамалы күміске, яғни 4,5 грамм таза күміске сәйкес келді.<ref name="Swissmint-faq">[https://www.swissmint.ch/en/frequently-asked-question Frequently asked questions] — Swissmint. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1865 жылғы 23 желтоқсанда Швейцария, [[Франция]], [[Бельгия]] және [[Италия]] [[Латын монеталық одағы]]н құрды. Кейін оған Грекия қосылды. Одаққа қатысушы мемлекеттердің алтын және күміс монеталарының салмағы мен бағалы металл сынамасы біріздендірілді. Латын монеталық одағы 1926 жылдың соңында таратылды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Швейцария Ұлттық банкінің құрылуы === XIX ғасырдың екінші жартысында Швейцарияда банкноталарды әртүрлі кантондық және жеке банктер шығарды. 1891 жылы Конфедерацияға банкнота шығару жөніндегі ерекше құқық берілді. 1905 жылы Ұлттық банк туралы заң қабылданып, 1907 жылы [[Швейцария Ұлттық банкі]] өз қызметін бастады.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/snb-explained/history How long has the Swiss National Bank existed?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1973 жылы Швейцария франктің АҚШ долларына белгіленген бағамынан бас тартып, құбылмалы айырбас бағамына көшті. Бұл Швейцария Ұлттық банкіне тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізуге мүмкіндік берді.<ref name="SNB-history"/> == Монеталары == Қазіргі айналымдағы 5 раппендік монета алюминийлі қоладан жасалады, ал 10 және 20 раппендік, ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мыс-никель қорытпасынан соғылады.<ref name="Swissmint-faq"/> 1968 жылдан бастап ½, 1 және 2 франктік күміс монеталар мыс-никель монеталармен алмастырылды. 1969 жылғы 5 франктік монета күмістен жасалған соңғы тұрақты айналым шығарылымы болды. Күміс монеталар 1972 жылғы 31 наурыздан кейін айналымнан толығымен шығарылды.<ref name="Swissmint-faq"/> === 10 сантимдік монета === Швейцарияның 10 раппендік монетасының негізгі дизайны, соғылған жылын қоспағанда, '''1879 жылдан бері өзгермеген'''. 2021 жылы Guinness World Records оны дизайны өзгерместен айналымда ең ұзақ уақыт жүрген монета ретінде таныды.<ref name="Swissmint-record">[https://www.swissmint.ch/en/nsb?id=83065 Two numismatic world records: the world's smallest commemorative coin and the oldest coin still in circulation] — Swissmint, 13 сәуір 2021. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Банкноталар == Қазіргі айналымдағы банкноталар Швейцария Ұлттық банкінің тоғызыншы сериясына жатады. Ол 2016–2019 жылдары кезең-кезеңімен шығарылды. Серияның ортақ тақырыбы — '''«Швейцарияның сан қыры»''' (ағылш. ''The many facets of Switzerland'').<ref name="SNB-series9">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 The current banknote series] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Номиналы ! Негізгі түсі ! Негізгі тақырыбы ! Мотиві ! Өлшемі ! Айналымға шыққан күні |- | '''10 франк''' | сары | ұйымдастырушылық қабілет | уақыт | 70 × 123 мм | 18 қазан 2017 |- | '''20 франк''' | қызыл | шығармашылық | жарық | 70 × 130 мм | 17 мамыр 2017 |- | '''50 франк''' | жасыл | тәжірибелердің көптүрлілігі | жел | 70 × 137 мм | 12 сәуір 2016 |- | '''100 франк''' | көк | гуманитарлық дәстүр | су | 70 × 144 мм | 12 қыркүйек 2019 |- | '''200 франк''' | қоңыр | ғылыми әлеует | материя | 70 × 151 мм | 22 тамыз 2018 |- | '''1000 франк''' | күлгін | қарым-қатынас мәдениеті | тіл | 70 × 158 мм | 13 наурыз 2019 |} <ref name="SNB-series9"/> Тоғызыншы серия банкноталары үш қабатты ''Durasafe'' материалы негізінде әзірленген. Оларда оптикалық өзгермелі элементтер, қауіпсіздік жолағы, микромәтіндер, ультракүлгін және инфрақызыл қорғаныш элементтері қолданылады.<ref name="SNB-series9"/> === Оныншы серия === 2024 жылы Швейцария Ұлттық банкі оныншы банкноталар сериясын әзірлеуді бастады. Жаңа серияның тақырыбы — '''«Швейцария және оның биіктіктері»''' (ағылш. ''Switzerland and its altitudes''). 2026 жылғы 4 наурызда SNB дизайн байқауының жеңімпазы ретінде '''Emphase Ltd''' компаниясының '''Concept J''' жобасын таңдады. Жобаны Фабьен Кильшёр мен Себастьен Фазель жетекшілік еткен команда әзірлеген.<ref name="SNB-2026-design">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260304 Emphase Ltd to design new banknote series] — Swiss National Bank, 4 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB мәліметінше, байқауда ұсынылған жоба түпкілікті дизайн болып табылмайды. Жаңа банкноталарды айналымға шығару '''2030-жылдардың басынан ерте жоспарланбайды'''.<ref name="SNB-series10">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 New banknote series project] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ақша-кредит саясаты == Швейцария Ұлттық банкінің негізгі міндеті — елдің экономикалық дамуын ескере отырып, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету. 2026 жылғы 18 маусымдағы ақша-кредит саясаты жөніндегі шешімінде SNB негізгі саясат мөлшерлемесін '''0%''' деңгейінде қалдырды. Сонымен бірге банк қажет болған жағдайда швейцар франкінің жылдам және шамадан тыс нығаюына қарсы валюта нарығына белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == 2026 жылғы референдум == 2026 жылғы 8 наурызда Швейцарияда қолма-қол ақша мен ұлттық валютаның мәртебесіне қатысты федералдық дауыс беру өтті. «Қолма-қол ақша — еркіндік» бастамасы 45,61% қолдау алып, 54,39% дауыспен қабылданбады. Ал парламент ұсынған Швейцария валютасы мен қолма-қол ақша ұсынысына қатысты тікелей қарсы ұсыныс '''73,41%''' дауыс жинап, барлық кантондарда қолдау тапты.<ref name="CH-vote-2026">[https://abstimmungen.admin.ch/en/details/2026-03-08?proposalId=6822 Federal decree on Swiss currency and cash supply — vote of 8 March 2026] — Swiss Federal Statistical Office. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қарсы ұсыныстың мақсаты Швейцарияның ақша бірлігі швейцар франкі болып табылатынын және мемлекет экономика мен халықты қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуге тиіс екенін конституциялық деңгейде бекіту болды.<ref>[https://www.admin.ch/en/cash-initiative-and-counter-proposal Cash initiative and counter-proposal] — Swiss Federal Council. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Лихтенштейнде қолданылуы == Швейцар франкі [[Лихтенштейн]]нің ресми валютасы болып табылады. 1924 жылғы '''11 сәуірде''' Лихтенштейн ландтагы швейцар франкін елдің заңды валютасы ретінде енгізу туралы шешім қабылдады. Тиісті заң 1924 жылғы 26 мамырда күшіне енді.<ref name="Liechtenstein-1924">[https://www.liechtenstein.li/liechtenstein_news/100-jahre-schweizer-franken-feierlich-gewurdigt 100 Jahre Schweizer Franken feierlich gewürdigt] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 11 сәуір 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1980 жылы Лихтенштейн мен Швейцария арасында валюталық келісімге қол қойылды. Ол '''1981 жылғы 25 қарашада''' күшіне еніп, Лихтенштейнді ресми түрде Швейцарияның валюталық кеңістігіне қосты.<ref name="Liechtenstein-contract">[https://bua.regierung.li/BuA/default.aspx?erweitert=true&nr=21&year=2024 Bericht und Antrag Nr. 21/2024 — 100 Jahre Schweizer Franken] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Қазақстандағы швейцар франкі == Швейцар франкі Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми валюта бағамдарының тізіміне кіреді. Ұлттық Банк қазақ тілінде валютаның атауын '''«Швейцар франкі»''', ал халықаралық кодын '''CHF''' деп көрсетеді.<ref name="NBK-CHF">[https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Валюталардың күн сайынғы ресми (нарықтық) бағамдары] — Қазақстан Ұлттық Банкі. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 2026 жылғы '''24 тамызда''' Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген ресми бағам '''1 CHF = 571,89 KZT''' болды.<ref name="NBK-CHF"/> Қазақстан Ұлттық Банкінің әдістемесіне сәйкес АҚШ долларынан өзге валюталардың теңгеге қатысты ресми бағамдары Астана уақытымен сағат 16:00-де қалыптасқан кросс-бағамдар негізінде есептеледі.<ref name="NBK-CHF"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 Швейцария Ұлттық банкі — қазіргі банкноталар сериясы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 Швейцария Ұлттық банкі — оныншы банкноталар сериясы] * [https://www.swissmint.ch/ Swissmint — Швейцарияның федералдық монета сарайы] * [https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Swissmint — айналымдағы монеталар] * [https://www.liechtenstein.li/ Лихтенштейннің ресми порталы] * [https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Қазақстан Ұлттық Банкі — валюталардың ресми бағамдары] [[Санат:Швейцария экономикасы]] [[Санат:Лихтенштейн экономикасы]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Франк]] o1rj5szvzbfa16dz7sx9vieztx40fxr 3645991 3645990 2026-08-24T04:22:55Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 3645991 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Швейцар франкі |Шынайы атауы = Schweizer Franken |Тіл коды = de |Сурет = CHF 100 9 front.jpg |Сурет2 = 1SwissFranc2001.jpg |Сурет атауы = 2019 жылғы 100 швейцар франкі банкноты |Сурет атауы2 = 2001 жылғы 1 швейцар франкі монетасы |ISO = CHF |ISO сандық = 756 |Ел = [[Швейцария]]<br>[[Лихтенштейн]] |Эмитент = [[Швейцария Ұлттық банкі]] |Белгісі = Fr., SFr., CHF |Бөлшек бірлігі = раппен |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 5, 10, 20 раппен; ½, 1, 2 және 5 франк |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франк |Енгізілген = 1850 |Айналымнан алынған = |Орталық банк = [[Швейцария Ұлттық банкі|Schweizerische Nationalbank]] }} '''Швейцар франкі''' (нем. ''Schweizer Franken'', фр. ''franc suisse'', итал. ''franco svizzero'', романш. ''franc svizzer''; [[ISO 4217]] коды — '''CHF''', сандық коды — '''756''') — [[Швейцария]] мен [[Лихтенштейн]]нің ресми ақша бірлігі. Бір франк 100 ұсақ ақша бірлігіне бөлінеді: неміс тілінде — ''Rappen'', француз тілінде — ''centime'', итальян тілінде — ''centesimo'', романш тілінде — ''rap''. Швейцар франкінің банкноталарын [[Швейцария Ұлттық банкі]] (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse''; SNB), ал айналым монеталарын Швейцарияның федералдық монета сарайы — [[Swissmint]] шығарады.<ref name="SNB-banknotes">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_noten Questions and answers on banknotes] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref><ref name="Swissmint-coins">[https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Circulation coins – The present-day role of coins as currency] — Swissmint, 4 наурыз 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі айналымда 5, 10 және 20 раппендік, сондай-ақ ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мен 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франктік банкноталар қолданылады.<ref name="Swissmint-coins"/><ref name="SNB-banknotes"/> == Тарихы == 1848 жылы қазіргі федералдық Швейцария мемлекеті құрылғаннан кейін монета шығару құқығы кантондардан Конфедерацияға берілді. 1850 жылғы 7 мамырдағы Федералдық монета туралы заңмен бірыңғай ұлттық ақша бірлігі — швейцар франкі енгізілді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events 1848–2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1850 жылғы ақша жүйесі француз франкінің стандартына негізделді. Бір франк 5 грамм 0,900 сынамалы күміске, яғни 4,5 грамм таза күміске сәйкес келді.<ref name="Swissmint-faq">[https://www.swissmint.ch/en/frequently-asked-question Frequently asked questions] — Swissmint. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1865 жылғы 23 желтоқсанда Швейцария, [[Франция]], [[Бельгия]] және [[Италия]] [[Латын монеталық одағы]]н құрды. Кейін оған Грекия қосылды. Одаққа қатысушы мемлекеттердің алтын және күміс монеталарының салмағы мен бағалы металл сынамасы біріздендірілді. Латын монеталық одағы 1926 жылдың соңында таратылды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Швейцария Ұлттық банкінің құрылуы === XIX ғасырдың екінші жартысында Швейцарияда банкноталарды әртүрлі кантондық және жеке банктер шығарды. 1891 жылы Конфедерацияға банкнота шығару жөніндегі ерекше құқық берілді. 1905 жылы Ұлттық банк туралы заң қабылданып, 1907 жылы [[Швейцария Ұлттық банкі]] өз қызметін бастады.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/snb-explained/history How long has the Swiss National Bank existed?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1973 жылы Швейцария франктің АҚШ долларына белгіленген бағамынан бас тартып, құбылмалы айырбас бағамына көшті. Бұл Швейцария Ұлттық банкіне тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізуге мүмкіндік берді.<ref name="SNB-history"/> == Монеталары == Қазіргі айналымдағы 5 раппендік монета алюминийлі қоладан жасалады, ал 10 және 20 раппендік, ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мыс-никель қорытпасынан соғылады.<ref name="Swissmint-faq"/> 1968 жылдан бастап ½, 1 және 2 франктік күміс монеталар мыс-никель монеталармен алмастырылды. 1969 жылғы 5 франктік монета күмістен жасалған соңғы тұрақты айналым шығарылымы болды. Күміс монеталар 1972 жылғы 31 наурыздан кейін айналымнан толығымен шығарылды.<ref name="Swissmint-faq"/> === 10 сантимдік монета === Швейцарияның 10 раппендік монетасының негізгі дизайны, соғылған жылын қоспағанда, '''1879 жылдан бері өзгермеген'''. 2021 жылы Guinness World Records оны дизайны өзгерместен айналымда ең ұзақ уақыт жүрген монета ретінде таныды.<ref name="Swissmint-record">[https://www.swissmint.ch/en/nsb?id=83065 Two numismatic world records: the world's smallest commemorative coin and the oldest coin still in circulation] — Swissmint, 13 сәуір 2021. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Банкноталар == Қазіргі айналымдағы банкноталар Швейцария Ұлттық банкінің тоғызыншы сериясына жатады. Ол 2016–2019 жылдары кезең-кезеңімен шығарылды. Серияның ортақ тақырыбы — '''«Швейцарияның сан қыры»''' (ағылш. ''The many facets of Switzerland'').<ref name="SNB-series9">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 The current banknote series] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Номиналы ! Негізгі түсі ! Негізгі тақырыбы ! Мотиві ! Өлшемі ! Айналымға шыққан күні |- | '''10 франк''' | сары | ұйымдастырушылық қабілет | уақыт | 70 × 123 мм | 18 қазан 2017 |- | '''20 франк''' | қызыл | шығармашылық | жарық | 70 × 130 мм | 17 мамыр 2017 |- | '''50 франк''' | жасыл | тәжірибелердің көптүрлілігі | жел | 70 × 137 мм | 12 сәуір 2016 |- | '''100 франк''' | көк | гуманитарлық дәстүр | су | 70 × 144 мм | 12 қыркүйек 2019 |- | '''200 франк''' | қоңыр | ғылыми әлеует | материя | 70 × 151 мм | 22 тамыз 2018 |- | '''1000 франк''' | күлгін | қарым-қатынас мәдениеті | тіл | 70 × 158 мм | 13 наурыз 2019 |} <ref name="SNB-series9"/> Тоғызыншы серия банкноталары үш қабатты ''Durasafe'' материалы негізінде әзірленген. Оларда оптикалық өзгермелі элементтер, қауіпсіздік жолағы, микромәтіндер, ультракүлгін және инфрақызыл қорғаныш элементтері қолданылады.<ref name="SNB-series9"/> === Оныншы серия === 2024 жылы Швейцария Ұлттық банкі оныншы банкноталар сериясын әзірлеуді бастады. Жаңа серияның тақырыбы — '''«Швейцария және оның биіктіктері»''' (ағылш. ''Switzerland and its altitudes''). 2026 жылғы 4 наурызда SNB дизайн байқауының жеңімпазы ретінде '''Emphase Ltd''' компаниясының '''Concept J''' жобасын таңдады. Жобаны Фабьен Кильшёр мен Себастьен Фазель жетекшілік еткен команда әзірлеген.<ref name="SNB-2026-design">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260304 Emphase Ltd to design new banknote series] — Swiss National Bank, 4 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB мәліметінше, байқауда ұсынылған жоба түпкілікті дизайн болып табылмайды. Жаңа банкноталарды айналымға шығару '''2030-жылдардың басынан ерте жоспарланбайды'''.<ref name="SNB-series10">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 New banknote series project] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ақша-кредит саясаты == Швейцария Ұлттық банкінің негізгі міндеті — елдің экономикалық дамуын ескере отырып, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету. 2026 жылғы 18 маусымдағы ақша-кредит саясаты жөніндегі шешімінде SNB негізгі саясат мөлшерлемесін '''0%''' деңгейінде қалдырды. Сонымен бірге банк қажет болған жағдайда швейцар франкінің жылдам және шамадан тыс нығаюына қарсы валюта нарығына белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == 2026 жылғы референдум == 2026 жылғы 8 наурызда Швейцарияда қолма-қол ақша мен ұлттық валютаның мәртебесіне қатысты федералдық дауыс беру өтті. «Қолма-қол ақша — еркіндік» бастамасы 45,61% қолдау алып, 54,39% дауыспен қабылданбады. Ал парламент ұсынған Швейцария валютасы мен қолма-қол ақша ұсынысына қатысты тікелей қарсы ұсыныс '''73,41%''' дауыс жинап, барлық кантондарда қолдау тапты.<ref name="CH-vote-2026">[https://abstimmungen.admin.ch/en/details/2026-03-08?proposalId=6822 Federal decree on Swiss currency and cash supply — vote of 8 March 2026] — Swiss Federal Statistical Office. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қарсы ұсыныстың мақсаты Швейцарияның ақша бірлігі швейцар франкі болып табылатынын және мемлекет экономика мен халықты қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуге тиіс екенін конституциялық деңгейде бекіту болды.<ref>[https://www.admin.ch/en/cash-initiative-and-counter-proposal Cash initiative and counter-proposal] — Swiss Federal Council. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Лихтенштейнде қолданылуы == Швейцар франкі [[Лихтенштейн]]нің ресми валютасы болып табылады. 1924 жылғы '''11 сәуірде''' Лихтенштейн ландтагы швейцар франкін елдің заңды валютасы ретінде енгізу туралы шешім қабылдады. Тиісті заң 1924 жылғы 26 мамырда күшіне енді.<ref name="Liechtenstein-1924">[https://www.liechtenstein.li/liechtenstein_news/100-jahre-schweizer-franken-feierlich-gewurdigt 100 Jahre Schweizer Franken feierlich gewürdigt] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 11 сәуір 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1980 жылы Лихтенштейн мен Швейцария арасында валюталық келісімге қол қойылды. Ол '''1981 жылғы 25 қарашада''' күшіне еніп, Лихтенштейнді ресми түрде Швейцарияның валюталық кеңістігіне қосты.<ref name="Liechtenstein-contract">[https://bua.regierung.li/BuA/default.aspx?erweitert=true&nr=21&year=2024 Bericht und Antrag Nr. 21/2024 — 100 Jahre Schweizer Franken] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Қазақстандағы швейцар франкі == Швейцар франкі Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми валюта бағамдарының тізіміне кіреді. Ұлттық Банк қазақ тілінде валютаның атауын '''«Швейцар франкі»''', ал халықаралық кодын '''CHF''' деп көрсетеді.<ref name="NBK-CHF">[https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Валюталардың күн сайынғы ресми (нарықтық) бағамдары] — Қазақстан Ұлттық Банкі. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 2026 жылғы '''24 тамызда''' Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген ресми бағам '''1 CHF = 571,89 KZT''' болды.<ref name="NBK-CHF"/> Қазақстан Ұлттық Банкінің әдістемесіне сәйкес АҚШ долларынан өзге валюталардың теңгеге қатысты ресми бағамдары Астана уақытымен сағат 16:00-де қалыптасқан кросс-бағамдар негізінде есептеледі.<ref name="NBK-CHF"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 Швейцария Ұлттық банкі — қазіргі банкноталар сериясы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 Швейцария Ұлттық банкі — оныншы банкноталар сериясы] * [https://www.swissmint.ch/ Swissmint — Швейцарияның федералдық монета сарайы] * [https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Swissmint — айналымдағы монеталар] * [https://www.liechtenstein.li/ Лихтенштейннің ресми порталы] * [https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Қазақстан Ұлттық Банкі — валюталардың ресми бағамдары] [[Санат:Швейцария]] [[Санат:Лихтенштейн]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Франк]] 8m2gk5h0c4w9mowl0miztapc31rdjie 3645992 3645991 2026-08-24T04:23:28Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 /* Швейцария Ұлттық банкінің құрылуы */ 3645992 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Атауы = Швейцар франкі |Шынайы атауы = Schweizer Franken |Тіл коды = de |Сурет = CHF 100 9 front.jpg |Сурет2 = 1SwissFranc2001.jpg |Сурет атауы = 2019 жылғы 100 швейцар франкі банкноты |Сурет атауы2 = 2001 жылғы 1 швейцар франкі монетасы |ISO = CHF |ISO сандық = 756 |Ел = [[Швейцария]]<br>[[Лихтенштейн]] |Эмитент = [[Швейцария Ұлттық банкі]] |Белгісі = Fr., SFr., CHF |Бөлшек бірлігі = раппен |Бөлшек = 1/100 |Монеталар = 5, 10, 20 раппен; ½, 1, 2 және 5 франк |Банкноталар = 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франк |Енгізілген = 1850 |Айналымнан алынған = |Орталық банк = [[Швейцария Ұлттық банкі|Schweizerische Nationalbank]] }} '''Швейцар франкі''' (нем. ''Schweizer Franken'', фр. ''franc suisse'', итал. ''franco svizzero'', романш. ''franc svizzer''; [[ISO 4217]] коды — '''CHF''', сандық коды — '''756''') — [[Швейцария]] мен [[Лихтенштейн]]нің ресми ақша бірлігі. Бір франк 100 ұсақ ақша бірлігіне бөлінеді: неміс тілінде — ''Rappen'', француз тілінде — ''centime'', итальян тілінде — ''centesimo'', романш тілінде — ''rap''. Швейцар франкінің банкноталарын [[Швейцария Ұлттық банкі]] (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse''; SNB), ал айналым монеталарын Швейцарияның федералдық монета сарайы — [[Swissmint]] шығарады.<ref name="SNB-banknotes">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_noten Questions and answers on banknotes] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref><ref name="Swissmint-coins">[https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Circulation coins – The present-day role of coins as currency] — Swissmint, 4 наурыз 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі айналымда 5, 10 және 20 раппендік, сондай-ақ ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мен 10, 20, 50, 100, 200 және 1000 франктік банкноталар қолданылады.<ref name="Swissmint-coins"/><ref name="SNB-banknotes"/> == Тарихы == 1848 жылы қазіргі федералдық Швейцария мемлекеті құрылғаннан кейін монета шығару құқығы кантондардан Конфедерацияға берілді. 1850 жылғы 7 мамырдағы Федералдық монета туралы заңмен бірыңғай ұлттық ақша бірлігі — швейцар франкі енгізілді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events 1848–2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1850 жылғы ақша жүйесі француз франкінің стандартына негізделді. Бір франк 5 грамм 0,900 сынамалы күміске, яғни 4,5 грамм таза күміске сәйкес келді.<ref name="Swissmint-faq">[https://www.swissmint.ch/en/frequently-asked-question Frequently asked questions] — Swissmint. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1865 жылғы 23 желтоқсанда Швейцария, [[Франция]], [[Бельгия]] және [[Италия]] [[Латын монеталық одағы]]н құрды. Кейін оған Грекия қосылды. Одаққа қатысушы мемлекеттердің алтын және күміс монеталарының салмағы мен бағалы металл сынамасы біріздендірілді. Латын монеталық одағы 1926 жылдың соңында таратылды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Швейцария Ұлттық банкінің құрылуы === XIX ғасырдың екінші жартысында Швейцарияда банкноталарды әртүрлі кантондық және жеке банктер шығарды. 1891 жылы Конфедерацияға банкнота шығару жөніндегі ерекше құқық берілді. 1905 жылы Ұлттық банк туралы заң қабылданып, 1907 жылы Швейцария Ұлттық банкі өз қызметін бастады.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/snb-explained/history How long has the Swiss National Bank existed?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1973 жылы Швейцария франктің АҚШ долларына белгіленген бағамынан бас тартып, құбылмалы айырбас бағамына көшті. Бұл Швейцария Ұлттық банкіне тәуелсіз ақша-кредит саясатын жүргізуге мүмкіндік берді.<ref name="SNB-history"/> == Монеталары == Қазіргі айналымдағы 5 раппендік монета алюминийлі қоладан жасалады, ал 10 және 20 раппендік, ½, 1, 2 және 5 франктік монеталар мыс-никель қорытпасынан соғылады.<ref name="Swissmint-faq"/> 1968 жылдан бастап ½, 1 және 2 франктік күміс монеталар мыс-никель монеталармен алмастырылды. 1969 жылғы 5 франктік монета күмістен жасалған соңғы тұрақты айналым шығарылымы болды. Күміс монеталар 1972 жылғы 31 наурыздан кейін айналымнан толығымен шығарылды.<ref name="Swissmint-faq"/> === 10 сантимдік монета === Швейцарияның 10 раппендік монетасының негізгі дизайны, соғылған жылын қоспағанда, '''1879 жылдан бері өзгермеген'''. 2021 жылы Guinness World Records оны дизайны өзгерместен айналымда ең ұзақ уақыт жүрген монета ретінде таныды.<ref name="Swissmint-record">[https://www.swissmint.ch/en/nsb?id=83065 Two numismatic world records: the world's smallest commemorative coin and the oldest coin still in circulation] — Swissmint, 13 сәуір 2021. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Банкноталар == Қазіргі айналымдағы банкноталар Швейцария Ұлттық банкінің тоғызыншы сериясына жатады. Ол 2016–2019 жылдары кезең-кезеңімен шығарылды. Серияның ортақ тақырыбы — '''«Швейцарияның сан қыры»''' (ағылш. ''The many facets of Switzerland'').<ref name="SNB-series9">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 The current banknote series] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> {| class="wikitable sortable" ! Номиналы ! Негізгі түсі ! Негізгі тақырыбы ! Мотиві ! Өлшемі ! Айналымға шыққан күні |- | '''10 франк''' | сары | ұйымдастырушылық қабілет | уақыт | 70 × 123 мм | 18 қазан 2017 |- | '''20 франк''' | қызыл | шығармашылық | жарық | 70 × 130 мм | 17 мамыр 2017 |- | '''50 франк''' | жасыл | тәжірибелердің көптүрлілігі | жел | 70 × 137 мм | 12 сәуір 2016 |- | '''100 франк''' | көк | гуманитарлық дәстүр | су | 70 × 144 мм | 12 қыркүйек 2019 |- | '''200 франк''' | қоңыр | ғылыми әлеует | материя | 70 × 151 мм | 22 тамыз 2018 |- | '''1000 франк''' | күлгін | қарым-қатынас мәдениеті | тіл | 70 × 158 мм | 13 наурыз 2019 |} <ref name="SNB-series9"/> Тоғызыншы серия банкноталары үш қабатты ''Durasafe'' материалы негізінде әзірленген. Оларда оптикалық өзгермелі элементтер, қауіпсіздік жолағы, микромәтіндер, ультракүлгін және инфрақызыл қорғаныш элементтері қолданылады.<ref name="SNB-series9"/> === Оныншы серия === 2024 жылы Швейцария Ұлттық банкі оныншы банкноталар сериясын әзірлеуді бастады. Жаңа серияның тақырыбы — '''«Швейцария және оның биіктіктері»''' (ағылш. ''Switzerland and its altitudes''). 2026 жылғы 4 наурызда SNB дизайн байқауының жеңімпазы ретінде '''Emphase Ltd''' компаниясының '''Concept J''' жобасын таңдады. Жобаны Фабьен Кильшёр мен Себастьен Фазель жетекшілік еткен команда әзірлеген.<ref name="SNB-2026-design">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260304 Emphase Ltd to design new banknote series] — Swiss National Bank, 4 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB мәліметінше, байқауда ұсынылған жоба түпкілікті дизайн болып табылмайды. Жаңа банкноталарды айналымға шығару '''2030-жылдардың басынан ерте жоспарланбайды'''.<ref name="SNB-series10">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 New banknote series project] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ақша-кредит саясаты == Швейцария Ұлттық банкінің негізгі міндеті — елдің экономикалық дамуын ескере отырып, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету. 2026 жылғы 18 маусымдағы ақша-кредит саясаты жөніндегі шешімінде SNB негізгі саясат мөлшерлемесін '''0%''' деңгейінде қалдырды. Сонымен бірге банк қажет болған жағдайда швейцар франкінің жылдам және шамадан тыс нығаюына қарсы валюта нарығына белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == 2026 жылғы референдум == 2026 жылғы 8 наурызда Швейцарияда қолма-қол ақша мен ұлттық валютаның мәртебесіне қатысты федералдық дауыс беру өтті. «Қолма-қол ақша — еркіндік» бастамасы 45,61% қолдау алып, 54,39% дауыспен қабылданбады. Ал парламент ұсынған Швейцария валютасы мен қолма-қол ақша ұсынысына қатысты тікелей қарсы ұсыныс '''73,41%''' дауыс жинап, барлық кантондарда қолдау тапты.<ref name="CH-vote-2026">[https://abstimmungen.admin.ch/en/details/2026-03-08?proposalId=6822 Federal decree on Swiss currency and cash supply — vote of 8 March 2026] — Swiss Federal Statistical Office. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қарсы ұсыныстың мақсаты Швейцарияның ақша бірлігі швейцар франкі болып табылатынын және мемлекет экономика мен халықты қолма-қол ақшамен қамтамасыз етуге тиіс екенін конституциялық деңгейде бекіту болды.<ref>[https://www.admin.ch/en/cash-initiative-and-counter-proposal Cash initiative and counter-proposal] — Swiss Federal Council. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Лихтенштейнде қолданылуы == Швейцар франкі [[Лихтенштейн]]нің ресми валютасы болып табылады. 1924 жылғы '''11 сәуірде''' Лихтенштейн ландтагы швейцар франкін елдің заңды валютасы ретінде енгізу туралы шешім қабылдады. Тиісті заң 1924 жылғы 26 мамырда күшіне енді.<ref name="Liechtenstein-1924">[https://www.liechtenstein.li/liechtenstein_news/100-jahre-schweizer-franken-feierlich-gewurdigt 100 Jahre Schweizer Franken feierlich gewürdigt] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 11 сәуір 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1980 жылы Лихтенштейн мен Швейцария арасында валюталық келісімге қол қойылды. Ол '''1981 жылғы 25 қарашада''' күшіне еніп, Лихтенштейнді ресми түрде Швейцарияның валюталық кеңістігіне қосты.<ref name="Liechtenstein-contract">[https://bua.regierung.li/BuA/default.aspx?erweitert=true&nr=21&year=2024 Bericht und Antrag Nr. 21/2024 — 100 Jahre Schweizer Franken] — Regierung des Fürstentums Liechtenstein, 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Қазақстандағы швейцар франкі == Швейцар франкі Қазақстан Ұлттық Банкінің ресми валюта бағамдарының тізіміне кіреді. Ұлттық Банк қазақ тілінде валютаның атауын '''«Швейцар франкі»''', ал халықаралық кодын '''CHF''' деп көрсетеді.<ref name="NBK-CHF">[https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Валюталардың күн сайынғы ресми (нарықтық) бағамдары] — Қазақстан Ұлттық Банкі. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 2026 жылғы '''24 тамызда''' Қазақстан Ұлттық Банкі белгілеген ресми бағам '''1 CHF = 571,89 KZT''' болды.<ref name="NBK-CHF"/> Қазақстан Ұлттық Банкінің әдістемесіне сәйкес АҚШ долларынан өзге валюталардың теңгеге қатысты ресми бағамдары Астана уақытымен сағат 16:00-де қалыптасқан кросс-бағамдар негізінде есептеледі.<ref name="NBK-CHF"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-9 Швейцария Ұлттық банкі — қазіргі банкноталар сериясы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/cash/series-10 Швейцария Ұлттық банкі — оныншы банкноталар сериясы] * [https://www.swissmint.ch/ Swissmint — Швейцарияның федералдық монета сарайы] * [https://www.swissmint.ch/en/circulation-coins Swissmint — айналымдағы монеталар] * [https://www.liechtenstein.li/ Лихтенштейннің ресми порталы] * [https://nationalbank.kz/kz/exchangerates/ezhednevnye-oficialnye-rynochnye-kursy-valyut Қазақстан Ұлттық Банкі — валюталардың ресми бағамдары] [[Санат:Швейцария]] [[Санат:Лихтенштейн]] [[Санат:Еуропа валюталары]] [[Санат:Франк]] a6ck3zdid1xv284g4x2zst3cuj0ltoi 0 785600 3645995 2026-08-24T04:35:03Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: {{Банк | банктың аты = Швейцария Ұлттық банкі | логотипі = SNB-Logo-positiv-blau.svg | түрі = [[Орталық банк]]; арнайы федералдық заңмен реттелетін [[акционерлік қоғам]] | лицензиясы = | салымдарды сақтау = | биржадағы листингі = [[SIX Swiss Exchange]] | қызметі = а... 3645995 wikitext text/x-wiki {{Банк | банктың аты = Швейцария Ұлттық банкі | логотипі = SNB-Logo-positiv-blau.svg | түрі = [[Орталық банк]]; арнайы федералдық заңмен реттелетін [[акционерлік қоғам]] | лицензиясы = | салымдарды сақтау = | биржадағы листингі = [[SIX Swiss Exchange]] | қызметі = ақша-кредит саясаты, банкнота эмиссиясы, валюталық резервтерді басқару, төлем жүйелері, қаржы тұрақтылығы | ұраны = | құрылған жылы = 16 қаңтар 1906 (заңды түрде); 20 маусым 1907 (қызметін бастады) | бұрынғы атаулары = | орналасуы = [[Берн]] және [[Цюрих]], [[Швейцария]] | басты адамдары = [[Мартин Шлегель]] — Басқарма төрағасы; Антуан Мартин — төраға орынбасары; Петра Чудин — Басқарма мүшесі | жарғылық капиталы = 25 млн [[Швейцар франкі|CHF]] | меншікті капиталы = 166,5 млрд CHF (31 желтоқсан 2025) | активтері = 893,9 млрд CHF (31 желтоқсан 2025) | таза табысы = 26,1 млрд CHF (2025 жылғы жылдық нәтиже) | қызметкерлер саны = 1 025 (2025 жылдың соңы) | басшы компания = | еншілес компания = | аудитор = KPMG AG | дерекнама = Швейцария Конституциясының 99-бабы; Ұлттық банк туралы федералдық заң | сайты = [https://www.snb.ch/ snb.ch] }} '''Швейцария Ұлттық банкі''' (нем. ''Schweizerische Nationalbank'', фр. ''Banque nationale suisse'', итал. ''Banca nazionale svizzera'', романш. ''Banca naziunala svizra''; ағылш. ''Swiss National Bank''; қысқаша '''SNB''', француз, итальян және романш тілдерінде — '''BNS''') — [[Швейцария]]ның [[орталық банк]]і. Ол елдің ақша-кредит саясатын жүргізеді, [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] банкноталарын шығаруға айрықша құқыққа ие, валюталық резервтерді басқарады, қолма-қол және қолма-қол ақшасыз төлем жүйелерінің жұмыс істеуіне қатысады және қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге үлес қосады.<ref name="SNB-tasks">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals Responsibilities and goals of the SNB] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Банк Швейцария Федералдық конституциясы мен Ұлттық банк туралы федералдық заңға сәйкес өз мандатын '''тәуелсіз''' жүзеге асырады. Оның басты мақсаты — экономикалық дамуды ескере отырып, '''баға тұрақтылығын қамтамасыз ету'''.<ref name="SNB-strategy">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/strategy The SNB's monetary policy strategy] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Швейцария Ұлттық банкінің құқықтық құрылымы көптеген орталық банктерден ерекшеленеді: ол арнайы федералдық заң нормаларымен реттелетін акционерлік қоғам болып табылады. Акциялары қор биржасында сатылады, бірақ банктің ақша-кредит саясатына акционерлер ықпал ете алмайды. Швейцария Конфедерациясы SNB акцияларына иелік етпейді.<ref name="SNB-company">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/snb-joint-stock-company The SNB as a joint-stock company] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Банктің екі тең құқықты бас кеңсесі [[Берн]] мен [[Цюрих]]те орналасқан. Сонымен қатар [[Сингапур]]да филиалы, Базель, Женева, Лозанна, Лугано, Люцерн және Санкт-Галленде өкілдіктері бар.<ref name="SNB-org">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation The SNB as an organisation] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Атауы және құқықтық мәртебесі == Швейцарияның көптілді мемлекеттік құрылымына сәйкес банктің төрт ұлттық тілдегі ресми атауы бар: {| class="wikitable" ! Тіл ! Ресми атауы ! Қысқартылуы |- | неміс тілі | ''Schweizerische Nationalbank'' | SNB |- | француз тілі | ''Banque nationale suisse'' | BNS |- | итальян тілі | ''Banca nazionale svizzera'' | BNS |- | романш тілі | ''Banca naziunala svizra'' | BNS |} Ағылшын тіліндегі ресми атауы — ''Swiss National Bank'' (SNB). Швейцария Федералдық конституциясының 99-бабы ұлттық валютаның және орталық банктің негізгі құқықтық қағидаларын белгілейді. Конституция SNB-нің тәуелсіздігін бекітеді, оның бүкіл елдің мүддесіне сай ақша-кредит саясатын жүргізуін талап етеді және валюталық резервтердің бір бөлігін алтын түрінде сақтауды көздейді.<ref name="SNB-legal">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/legal-framework Legal basis] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі Ұлттық банк туралы федералдық заң 2003 жылғы 3 қазанда қабылданып, '''2004 жылғы 1 мамырда''' күшіне енді. Ол SNB-нің мандатын, ақша-кредит құралдарын, қаржы жүйесінің тұрақтылығына қатысты міндеттерін, ұйымдық құрылымын және басқару органдарын реттейді.<ref name="SNB-legal"/> SNB коммерциялық банк емес. Ол халықтан кәдімгі депозиттер қабылдамайды және бөлшек кредит берумен айналыспайды. Оның қызметі ақша-кредит және валюталық саясат, қаржы инфрақұрылымы, резервтер және мемлекеттің орталық банкіне тән басқа міндеттерге бағытталған. == Тарихы == === Орталық банк құрылғанға дейін === XIX ғасырдың көп бөлігінде Швейцарияда банкноталарды бір орталық мекеме емес, көптеген кантондық және жеке банктер шығарды. Бірыңғай федералдық мемлекет құрылғаннан кейін ақша жүйесін орталықтандыру біртіндеп жүзеге асырылды. 1848 жылғы Федералдық конституция монета шығару құқығын Конфедерацияға берді. 1850 жылы бірыңғай [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] енгізілді. 1874 жылғы конституциялық өзгерістер Конфедерацияның банкнота айналымына қатысты өкілеттігін күшейтті. Алайда банкноталарды жеке эмиссиялық банктер шығаруды жалғастырды. 1891 жылы халықтық дауыс беру нәтижесінде Федералдық конституцияға өзгеріс енгізіліп, банкнота шығару жөніндегі айрықша құқық Конфедерацияға берілді. Орталық банктің нақты құқықтық және ұйымдық нысанын анықтау жөніндегі саяси пікірталастар тағы бірнеше жылға созылды.<ref name="SNB-history">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history The history of the Swiss National Bank] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Құрылуы === 1905 жылғы '''6 қазанда''' Швейцария Ұлттық банкі туралы федералдық заң қабылданды. Ол 1906 жылғы '''16 қаңтарда''' күшіне енді.<ref name="SNB-chronicle">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik Chronicle of monetary events] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1906 жылғы 23 тамызда банктің құрылтайшы акционерлерінің жалпы жиналысы өтті. Швейцария Ұлттық банкі '''1907 жылғы 20 маусымда''' нақты қызметін бастады. Алғашқы бөлімшелері Базель, Берн, Женева, Санкт-Галлен және Цюрих қалаларында жұмыс істеді.<ref name="SNB-chronicle"/> Орталық банктің құрылуы швейцариялық федерализмге тән ымыраның нәтижесі болды. Толық мемлекеттік орталық банк пен жеке акционерлік банк үлгілерінің орнына арнайы заңмен реттелетін және кантондар мен жеке акционерлердің қатысуына мүмкіндік беретін ұйымдық нысан таңдалды. 1910 жылғы 20 маусымнан бастап SNB Швейцарияда банкноталарды шығаруға айрықша құқықтың толық иесі болды.<ref name="SNB-chronicle"/> === Бірінші дүниежүзілік соғыс === 1914 жылы [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталғаннан кейін халықаралық алтын стандартының қалыпты жұмысы бұзылды. Швейцария бейтарап мемлекет болғанына қарамастан, соғыс саудаға, валюта нарығына және ішкі бағаларға елеулі әсер етті. SNB үшін негізгі міндеттердің бірі банкноталарға деген сұраныстың күрт өсуіне жауап беру және қаржы жүйесінің өтімділігін сақтау болды. Соғыс кезінде 5 және 20 франктік жаңа банкноталар шығарылып, ақша айналымын қамтамасыз ету үшін арнайы федералдық кассалық билеттер де қолданылды.<ref name="SNB-chronicle"/> Соғыстан кейін инфляция, валюталардың тұрақсыздығы және алтын стандартын қалпына келтіру мәселелері банктің ақша-кредит саясатына ұзақ уақыт әсер етті. === Ұлы тоқырау және 1936 жылғы девальвация === 1920–1930-жылдары SNB алтын стандарты жағдайында жұмыс істеді. [[Ұлы тоқырау]] кезеңінде дефляция мен халықаралық валюталық дағдарыс Швейцария экономикасына қатты қысым жасады. 1936 жылғы қыркүйекте Швейцария франкті шамамен '''30%-ға девальвациялады'''. Бұл қадам Франция мен басқа да бірқатар елдердегі алтын блоктың ыдырауымен байланысты болды.<ref name="SNB-chronicle"/> Девальвациядан кейін ақша-кредит саясатының мүмкіндіктері кеңейіп, швейцар экономикасына дефляциялық қысым біртіндеп әлсіреді. === Екінші дүниежүзілік соғыс және алтын операциялары === [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезіндегі SNB қызметінің ең көп зерттелген және даулы аспектілерінің бірі — Германияның [[Рейхсбанк]]імен алтын операциялары. Соғыс жылдарында Швейцария Ұлттық банкі Рейхсбанктен едәуір көлемде алтын сатып алды. Соғыстан кейін бұл алтынның бір бөлігінің Германия басып алған мемлекеттердің орталық банктерінен тартып алынған немесе басқа да күмәнді жолдармен алынған болуы мүмкін екендігі кең көлемде зерттелді. 1980–1990-жылдары SNB өзінің соғыс жылдарындағы алтын операцияларына арнайы тарихи зерттеулер жүргізді. 1999 жылы жарияланған Винсент Креттоль мен Патрик Хальбайзен зерттеуі банктің соғыстың алғашқы кезеңінде валютаға сенімді, баға тұрақтылығын және елдің сыртқы төлем қабілетін сақтауға ұмтылғанын көрсетті. Сонымен бірге зерттеу 1943 жылдан бастап SNB-нің Рейхсбанкпен операцияларды айтарлықтай шектеуге ақша-кредит тұрғысынан мүмкіндігі болғанын, бірақ саяси, құқықтық және моральдық тәуекелдерді тиісті дәрежеде бағаламағанын атап көрсетті.<ref name="SNB-WWII">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history The history of the Swiss National Bank — Gold transactions during the Second World War] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бұл мәселе Швейцарияның Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі экономикалық саясатын зерттеудің маңызды бөлігіне айналды. === Соғыстан кейінгі кезең === Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін швейцар франкі [[Бреттон-Вудс жүйесі]]не кірді. Франктің айырбас бағамы АҚШ долларына, ал доллар алтынға байланысты болды. 1960-жылдардың аяғы мен 1970-жылдардың басындағы халықаралық валюталық дағдарыс Бреттон-Вудс жүйесінің ыдырауына әкелді. 1970-жылдардың басында Швейцария белгіленген айырбас бағамынан бас тартып, швейцар франкі еркін құбылатын валютаға айналды.<ref name="SNB-chronicle"/> Осы кезеңнен бастап айырбас бағамы SNB ақша-кредит саясатының аса маңызды факторларының біріне айналды. Швейцарияның төмен инфляциясы, қаржы орталығы ретіндегі беделі және капитал ағындары франктің халықаралық «қауіпсіз айлақ» валюта ретіндегі мәртебесін күшейтті. === 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысы === 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы кезінде Швейцарияның ірі банкі [[UBS]] АҚШ ипотекалық нарығымен байланысты активтерден үлкен шығынға ұшырады. 2008 жылғы қазанда Швейцария билігі UBS-ті тұрақтандыру жөніндегі шаралар пакетін жариялады. Оның аясында SNB өтімділігі төмен активтерді арнайы мақсаттағы қор — '''SNB StabFund''' арқылы қабылдауға және қаржыландыруға қатысты.<ref name="SNB-chronicle"/> 2008 жылғы қарашада қор құрылып, кейін UBS активтерінің ондаған миллиард АҚШ долларына бағаланған портфелі оған берілді. Активтер біртіндеп сатылып, 2013 жылы SNB берген кредит толық өтелді. Бұл операция Швейцария Ұлттық банкінің қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етудегі рөлінің айтарлықтай кеңеюінің мысалы болды. === 2011–2015 жылдардағы еуро бағамының төменгі шегі === Еуропалық мемлекеттік борыш дағдарысы кезінде швейцар франкіне «қауіпсіз айлақ» валютасы ретінде сұраныс күрт артты. Франктің шамадан тыс нығаюы Швейцариядағы экспорт пен баға тұрақтылығына қатер төндірді. 2011 жылғы '''6 қыркүйекте''' SNB: :'''1 EUR = кемінде 1,20 CHF''' болатын ең төменгі айырбас бағамын енгізді. Банк бұл деңгейді сақтау үшін қажет болған жағдайда шетел валютасын шектеусіз көлемде сатып алуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-chronicle"/> 2015 жылғы '''15 қаңтарда''' SNB ең төменгі бағам саясатын күтпеген жерден тоқтатты. Сонымен қатар талап етуге дейінгі бірқатар депозиттерге қолданылатын теріс пайыздық мөлшерлеме −0,75%-ға дейін төмендетілді. Шешімнен кейін франк халықаралық валюта нарығында күрт қымбаттады. Теріс пайыздық мөлшерлемелер Швейцарияда 2015 жылғы қаңтардан 2022 жылғы қыркүйекке дейін қолданылды.<ref>[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/glossary Glossary — Negative interest] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Credit Suisse дағдарысы === 2023 жылғы наурызда [[Credit Suisse]] банкіне деген сенім күрт төмендеп, клиенттердің депозиттерін жаппай әкетуі өтімділік дағдарысына әкелді. SNB соңғы инстанциядағы кредитор ретінде Credit Suisse-ке әртүрлі құралдар арқылы жалпы '''168 млрд швейцар франкіне дейінгі өтімділік''' берді.<ref name="SNB-CS">[https://www.snb.ch/en/particular/landing-pages/annual-report-2023 Swiss National Bank — Annual Report 2023] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB қолдауы Credit Suisse-тің өтімділігін қамтамасыз етіп, 2023 жылғы 19 наурызда оның [[UBS]] тарапынан сатып алынуы жөніндегі келісімді жүзеге асыруға мүмкіндік берді. Дағдарыстан кейін Швейцария билігі банктердің өтімділік дайындығын және орталық банктің соңғы инстанциядағы кредитор ретіндегі құралдарын қайта қарады. == Мандаты және негізгі міндеттері == Швейцария Ұлттық банкінің қызметі Конституцияның 99-бабына және Ұлттық банк туралы заңның 5-бабына негізделеді. SNB-нің негізгі міндеті — '''елдің жалпы мүддесіне сай ақша-кредит саясатын жүргізіп, баға тұрақтылығын қамтамасыз ету және бұл ретте экономикалық дамуды ескеру'''.<ref name="SNB-strategy"/> === Ақша-кредит саясаты === SNB пайыздық мөлшерлемелер мен валюталық жағдайларға ықпал ету арқылы баға тұрақтылығын қамтамасыз етуге тырысады. Негізгі операциялық көрсеткіш — '''SNB саясат мөлшерлемесі''' (''SNB policy rate''). Банк қысқа мерзімді қамтамасыз етілген франк ақша нарығының пайыздық мөлшерлемелерін осы саясат мөлшерлемесіне жақын ұстауға тырысады.<ref>[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/implementation The implementation of monetary policy] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қажет болған жағдайда SNB шетел валютасын сатып алу немесе сату арқылы валюталық нарыққа араласа алады. === Қолма-қол ақша === SNB Швейцарияда банкноталар шығаруға айрықша құқыққа ие. Банк: * банкноталардың номиналдары мен дизайнын анықтайды; * жаңа серияларды әзірлейді; * банкноталарды айналымға шығарады; * ескі және жарамсыз банкноталарды айналымнан алады; * экономикадағы қолма-қол ақшаға сұранысты қамтамасыз етеді. Монеталарды SNB емес, Швейцария Конфедерациясының [[Swissmint]] федералдық монета сарайы соғады. Алайда SNB Конфедерацияның тапсырмасы бойынша монеталарды таратуға қатысады.<ref name="SNB-tasks"/> === Қолма-қол ақшасыз төлемдер === Швейцариядағы ірі қолма-қол ақшасыз төлемдердің негізгі инфрақұрылымдарының бірі — '''Swiss Interbank Clearing''' (SIC). SIC жүйесіндегі төлемдер SNB-дегі талап етуге дейінгі шоттар арқылы орталық банктің ақшасымен түпкілікті есеп айырысады. SNB SIC жүйесінің жұмыс істеуіне қатысып, Швейцария төлем инфрақұрылымының сенімділігі мен тиімділігіне үлес қосады.<ref name="SNB-tasks"/> === Валюталық резервтерді басқару === SNB активтерінің негізгі бөлігін '''валюталық резервтер''' құрайды. Оларға: * шетел валютасындағы облигациялар; * акциялар; * алтын; * халықаралық резервтік активтердің басқа түрлері кіреді. Резервтердің негізгі мақсаты инвестициялық табыс табу емес, SNB-ге кез келген уақытта ақша-кредит саясатын жүргізуге жеткілікті әрекет ету мүмкіндігін беру болып табылады.<ref name="SNB-tasks"/> Активтерді басқаруда қауіпсіздік, өтімділік және табыстылық қағидалары ескеріледі. === Қаржы жүйесінің тұрақтылығы === Ұлттық банк туралы заң SNB-ге қаржы жүйесінің тұрақтылығына үлес қосу міндетін жүктейді. SNB қаржы секторындағы тәуекелдерді талдайды, жүйелік маңызы бар қаржы нарығы инфрақұрылымдарын қадағалайды және банк жүйесінің тұрақтылығы туралы тұрақты есептер жариялайды.<ref name="SNB-financial-stability">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/financial-stability Financial stability] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Коммерциялық банктерді тікелей пруденциялық қадағалау SNB-нің емес, [[FINMA|Швейцарияның қаржы нарығын қадағалау органының (FINMA)]] міндеті. Екі мекеме қаржы тұрақтылығы саласында өзара ынтымақтасады. === Соңғы инстанциядағы кредитор === SNB төтенше жағдайда төлем қабілетті банктерге жеткілікті кепілзатқа қарсы өтімділік бере отырып, '''соңғы инстанциядағы кредитор''' (ағылш. ''lender of last resort'') қызметін атқарады. 2023 жылғы Credit Suisse дағдарысы осы функцияның ірі көлемде қолданылған мысалы болды. 2026 жылы SNB банктерге өтімділік қолдау жүйесін кеңейтіп, '''Extended Liquidity Facility''' (ELF) механизмін қалыптастырды. Ол алдын ала қажетті дайындық жасаған Швейцария банктеріне кең ауқымды кепілзатқа қарсы өтімділік алуға мүмкіндік береді.<ref name="SNB-LOLR">[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_lolr Questions and answers on the SNB as lender of last resort] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Халықаралық валюталық ынтымақтастық === SNB Федералдық кеңеспен бірлесіп халықаралық валюталық ынтымақтастыққа қатысады. Банк: * [[Халықаралық валюта қоры]]; * [[Халықаралық есеп айырысу банкі]]; * [[Қаржылық тұрақтылық кеңесі]]; * басқа орталық банктер; * халықаралық қаржы ұйымдары аясында жұмыс істейді.<ref name="SNB-international">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/international-cooperations International] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> [[Базель]] қаласында орналасқан BIS Innovation Hub-тың Швейцария орталығында SNB мен Халықаралық есеп айырысу банкінің мамандары орталық банкингке қатысты жаңа қаржылық технологиялар бойынша бірлескен жобалар жүргізеді. === Конфедерацияның банкі === SNB Швейцария Конфедерациясына банктік қызметтер көрсетеді. Ол федералдық үкіметтің төлемдерін өңдейді, шоттарын жүргізеді, ақша нарығы мен капитал нарығындағы қарыз құралдарын орналастыруға қатысады және мемлекеттік қаржы операцияларына байланысты техникалық қызмет атқарады. Бұл функциялар SNB-нің ақша-кредит саясаты жөніндегі тәуелсіздігіне нұқсан келтірмейді. === Статистика және зерттеулер === SNB банктерден, қаржы нарықтарынан, төлем балансынан, халықаралық инвестициялық позициядан және қаржы шоттарынан статистикалық мәліметтер жинап, жариялайды. Банк ақша-кредит саясаты, макроэкономика, халықаралық экономика, қаржы нарықтары және банк жүйесі бойынша ғылыми зерттеулер жүргізеді. == Ақша-кредит саясаты == === Баға тұрақтылығының анықтамасы === SNB баға тұрақтылығын орта мерзімді кезеңде Швейцарияның тұтыну бағалары индексінің жылдық өсімі: :'''0%-дан 2%-ға дейін''' болатын жағдай ретінде түсіндіреді. Баға деңгейінің тұрақты төмендеуі, яғни [[дефляция]], да баға тұрақтылығына қайшы деп есептеледі.<ref name="SNB-strategy"/> Банк инфляцияны нақты бір нүктелік мақсатқа бекітпейді. Мұндай тәсіл уақытша баға өзгерістеріне икемді жауап беруге мүмкіндік береді. === Ақша-кредит стратегиясы === 2000 жылдан бері SNB ақша-кредит стратегиясы үш негізгі элементтен тұрады: # баға тұрақтылығын анықтау; # үш жылға арналған шартты инфляция болжамы; # пайыздық мөлшерлемелер мен айырбас бағамына ықпал ету арқылы ақша-кредит саясатын жүзеге асыру.<ref name="SNB-strategy"/> SNB ақша-кредит саясатын наурыз, маусым, қыркүйек және желтоқсанда жан-жақты бағалайды. Әр бағалаудан кейін саясат шешімі және орта мерзімді инфляция болжамы жарияланады.<ref>[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/monetary-policy/decisions The SNB's monetary policy decisions] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === 2026 жылғы жағдай === 2026 жылғы '''18 маусымда''' Швейцария Ұлттық банкі саясат мөлшерлемесін: :'''0%''' деңгейінде сақтады. Сонымен бірге SNB франктің Швейцариядағы баға тұрақтылығына қауіп төндіретін жылдам әрі шамадан тыс қымбаттауына қарсы қажет болған жағдайда валюталық нарыққа белсендірек араласуға дайын екенін мәлімдеді.<ref name="SNB-rate2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases-restricted/pre_20260618 Monetary policy assessment of 18 June 2026] — Swiss National Bank, 18 маусым 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Тәуелсіздігі және есептілігі == Швейцария Ұлттық банкінің тәуелсіздігі Федералдық конституцияда бекітілген. Ақша-кредит саясатын орындаған кезде SNB мен оның органдарына: * Федералдық кеңестен; * Федералдық жиналыстан; * кантондардан; * акционерлерден; * басқа мемлекеттік немесе жеке құрылымдардан нұсқау алуға тыйым салынады.<ref name="SNB-org"/> Алайда тәуелсіздік есептіліктің болмауын білдірмейді. SNB Федералдық жиналыс алдында өз мандатын орындауы жөнінде есеп береді, Федералдық кеңеспен тұрақты түрде консультациялар өткізеді және қоғамға ақша-кредит саясаты мен экономикалық ахуал туралы ақпарат жариялайды. Жылдық есептің мандатты орындауға арналған бөлігі Федералдық жиналысқа ұсынылады. Қаржылық есеп Федералдық кеңестің және кейін акционерлердің жалпы жиналысының қарауына беріледі.<ref>[https://www.snb.ch/en/news-publications/annual-report-overview Annual Report] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Басқару құрылымы == SNB-нің негізгі органдары: * '''Акционерлердің жалпы жиналысы'''; * '''Банк кеңесі'''; * '''Басқарма''' (''Governing Board''); * '''сыртқы аудитор'''. <ref name="SNB-legal"/> === Басқарма === Басқарма — SNB-нің жоғары атқарушы және басқарушы органы. Ол үш мүшеден тұрады: {| class="wikitable" ! Лауазымы ! Аты-жөні ! Бөлім ! Орналасуы |- | Басқарма төрағасы | '''Мартин Шлегель''' (''Martin Schlegel'') | I бөлім | Цюрих |- | Басқарма төрағасының орынбасары | '''Антуан Мартин''' (''Antoine Martin'') | II бөлім | Берн |- | Басқарма мүшесі | '''Петра Чудин''' (''Petra Tschudin'') | III бөлім | Цюрих |} <ref name="SNB-boards">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/supervisory-management-boards The SNB's supervisory and executive bodies] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Үш мүшенің қазіргі құрамы 2024 жылғы 1 қазаннан қалыптасты. Мартин Шлегель осы күні Томас Йорданның орнына Басқарма төрағасы болды. Басқарма мүшелерін Банк кеңесінің ұсынысы бойынша Федералдық кеңес алты жыл мерзімге тағайындайды. Қайта тағайындауға жол беріледі. Басқарма: * ақша-кредит саясаты; * резервтерді инвестициялау стратегиясы; * қаржы тұрақтылығына үлес қосу; * халықаралық валюталық ынтымақтастық үшін тікелей жауап береді.<ref name="SNB-boards"/> === Кеңейтілген басқарма === Үш Басқарма мүшесі мен олардың орынбасарлары '''Кеңейтілген басқарманы''' (''Enlarged Governing Board'') құрайды. Бұл орган SNB-нің стратегиялық және операциялық басқаруына жауап береді. === Банк кеңесі === '''Банк кеңесі''' SNB-нің қызметін бақылайтын және ұйымдық басқаруын қадағалайтын орган. Ол '''11 мүшеден''' тұрады. Оның алтауын, соның ішінде президенті мен вице-президентін Федералдық кеңес, қалған бесеуін акционерлердің жалпы жиналысы сайлайды.<ref name="SNB-org"/> 2026 жылғы жағдай бойынша Банк кеңесінің президенті — '''Барбара Яном Штайнер''' (''Barbara Janom Steiner''), вице-президенті — '''Кристоф Амманн''' (''Christoph Ammann'').<ref name="SNB-boards"/> Банк кеңесінің мүшелері төрт жылға сайланады және олардың жалпы өкілеттік мерзімі ең көбі 12 жыл болуы мүмкін. Банк кеңесі ұйымның әкімшілік және қаржылық басқаруын бақылайды, алайда '''ақша-кредит саясатын анықтауға қатыспайды'''. Бұл өкілеттік тек Басқармаға тиесілі.<ref>[https://www.snb.ch/en/snb-explained/governance How is the SNB organised?] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Үш бөлім === SNB ішкі құрылымы үш негізгі бөлімнен тұрады. '''I бөлім''' негізінен Цюрихте орналасқан және экономикалық талдау, халықаралық валюталық ынтымақтастық, статистика, құқықтық қызмет, коммуникациялар мен басқа корпоративтік функцияларды қамтиды. '''II бөлім''' негізінен Бернде орналасқан. Оның құзыретіне қаржы тұрақтылығы, қолма-қол ақша, бухгалтерлік есеп, тәуекелдерді басқару және қауіпсіздік кіреді. '''III бөлім''' негізінен Цюрихте орналасқан және ақша нарығы мен валюта операциялары, активтерді басқару, банктік операциялар және ақпараттық технологиялар үшін жауап береді.<ref name="SNB-org"/> == Меншік құрылымы == Швейцария Ұлттық банкінің ұйымдық-құқықтық нысаны орталық банктер арасында ерекше. SNB арнайы федералдық заңмен құрылған '''акционерлік қоғам''' болып табылады. Оның жарғылық капиталы: :'''25 млн CHF''' және ол әрқайсысының номиналдық құны: :'''250 CHF''' болатын '''100 000 атаулы акцияға''' бөлінген.<ref name="SNB-company"/> Акциялар [[SIX Swiss Exchange]] биржасында саудаланады. SNB-нің ресми мәліметі бойынша акциялардың шамамен '''55%-ы''' кантондар, кантондық банктер және басқа қоғамдық-құқықтық мекемелерге тиесілі. Қалған бөлігі негізінен жеке тұлғалар мен басқа жеке акционерлердің қолында.<ref name="SNB-company"/> '''Швейцария Конфедерациясы SNB акцияларына иелік етпейді.''' Жеке акционердің дауыс беру құқығын қамтамасыз ететін тіркелуі заң бойынша ең көбі 100 акциямен шектеледі. Бұл шектеу кантондар мен қоғамдық-құқықтық құрылымдарға қолданылмайды.<ref>[https://www.snb.ch/en/services-events/digital-services/faq-overview/qas_unternehmen Questions and answers on the SNB as a company] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Акционерлердің құқықтары кәдімгі коммерциялық компаниядағы акционерлерге қарағанда айтарлықтай шектеулі. Олар ақша-кредит саясатын анықтай алмайды. Акция бойынша төленетін дивиденд заңмен жарғылық капиталдың '''6%-ынан аспайтын''' деңгейде шектелген. Бұл бір акцияға ең көбі 15 CHF-ке сәйкес келеді.<ref name="SNB-company"/> == Пайдасын бөлу == SNB-нің қаржылық нәтижесі мемлекеттік бюджеттің әдеттегі кірісі ретінде қарастырылмайды. Оның пайдасы алтын, шетел валюталары, облигациялар мен акциялар бағасының өзгеруіне байланысты жылдан жылға өте қатты ауытқуы мүмкін. Алдымен банк валюталық резервтер үшін қажетті резервтер қалыптастырады. Одан кейін жеткілікті бөлу резерві болған жағдайда: * акционерлерге заңда белгіленген шекте дивиденд төленеді; * қалған бөлінетін пайда Конфедерация мен кантондарға беріледі. Конституция бойынша SNB таза пайдасының кемінде үштен екісі кантондарға берілуге тиіс.<ref name="SNB-legal"/> Қазіргі бөлу келісімі бойынша Конфедерация мен кантондарға төленетін соманың: :'''1/3 бөлігі — Конфедерацияға,''' :'''2/3 бөлігі — кантондарға''' беріледі. 2025 жылғы нәтиже бойынша Конфедерация мен кантондарға жалпы '''4 млрд CHF''' бөлу мүмкін болды.<ref name="SNB-result2025">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260302 Annual result of the Swiss National Bank for 2025] — Swiss National Bank, 2 наурыз 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Активтері және резервтері == 2025 жылғы 31 желтоқсанда SNB активтерінің жалпы көлемі: :'''893,8575 млрд CHF''' болды.<ref name="SNB-finance">[https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/annual-report-profit Annual financial statements and profit] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Орталық банк балансының негізгі бөлігін шетел валютасындағы инвестициялар мен алтын резервтері құрайды. === Алтын резерві === 2025 жылдың соңында SNB: :'''1 040 тонна алтын''' ұстады. Бұл көлем 2025 жылы өзгерген жоқ. Алтын бағасының өсуі сол жылы банкке '''36,3 млрд CHF''' бағалау пайдасын әкелді.<ref name="SNB-result2025"/> 2013 жылы SNB өзінің алтын резервінің географиялық орналасуын алғаш рет жариялады. Сол кезде алтынның 70%-дан астамы Швейцарияда, шамамен 20%-ы [[Англия банкі]]нде және 10%-ы [[Канада банкі]]нде сақталатыны хабарланды.<ref name="SNB-chronicle"/> === 2025 жылғы қаржылық нәтиже === 2025 жылы SNB: :'''26,1 млрд CHF пайда''' алды. Шетел валютасындағы позициялардан 8,8 млрд CHF шығын болғанымен, алтынды қайта бағалаудан 36,3 млрд CHF пайда түсті. Швейцар франкіндегі позициялар бойынша шығын 0,9 млрд CHF болды.<ref name="SNB-result2025"/> 2025 жылдың соңындағы бухгалтерлік меншікті капитал шамамен '''166,5 млрд CHF''' болды.<ref name="SNB-finance"/> === 2026 жылғы аралық нәтиже === 2026 жылғы алғашқы алты айда Швейцария Ұлттық банкі: :'''25,2 млрд CHF пайда''' алды. Оның ішінде шетел валютасындағы позициялар 31,7 млрд CHF пайда әкелді, ал алтын резервін қайта бағалау нәтижесі 6,4 млрд CHF шығын болды.<ref name="SNB-H1-2026">[https://www.snb.ch/en/publications/communication/press-releases/2026/pre_20260731 Interim results of the Swiss National Bank as at 30 June 2026] — Swiss National Bank, 31 шілде 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB бұл көрсеткіштердің жылдық нәтиже туралы тікелей қорытынды жасауға мүмкіндік бермейтінін ескертеді, өйткені оның қаржылық нәтижелері алтын, валюта және капитал нарықтарындағы өзгерістерге өте тәуелді. == Банкноталар == Швейцария Ұлттық банкі [[Швейцар франкі|швейцар франкі]] банкноталарын шығаруға айрықша құқыққа ие. Қазіргі айналымда тоғызыншы серияның: * 10 франк; * 20 франк; * 50 франк; * 100 франк; * 200 франк; * 1000 франк банкноттары қолданылады. Банкноталар SNB тапсырысы бойынша Цюрихтегі ''Orell Füssli Security Printing'' кәсіпорнында басылады. SNB банкноталардың қорғаныш жүйесін, дизайнын, сапасын және айналымға қажетті көлемін анықтайды. 2024 жылдан банк жаңа — оныншы банкноталар сериясын әзірлеуде. 2026 жылғы наурызда оның дизайн байқауында Emphase Ltd компаниясының ''Concept J'' жобасы таңдалды. Жаңа серия 2030-жылдардың басынан ерте айналымға енгізілмейді. == Қаржы технологиялары және Project Helvetia == Швейцария Ұлттық банкі цифрлық қаржы инфрақұрылымын зерттеуге белсенді қатысады. '''Project Helvetia''' жобасында SNB токендендірілген активтерді орталық банк ақшасымен есеп айырысудың екі тәсілін зерттейді.<ref name="Helvetia">[https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals/payment-transactions/projekt_helvetia Project Helvetia] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бірінші тәсілде қаржы ұйымдарына арналған көтерме орталық банктің цифрлық валютасы — '''wholesale CBDC''' (wCBDC) — SIX Digital Asset платформасында шығарылады. Екінші тәсіл токендендірілген активтер бойынша мәмілелерді дәстүрлі орталық банк ақшасымен есептеу үшін DLT платформасын SIC нақты уақыттағы жалпы есеп айырысу жүйесімен байланыстырады. 2026 жылғы жағдай бойынша Project Helvetia пилоты '''кемінде 2028 жылғы маусымға дейін''' жалғасады.<ref name="Helvetia"/> SNB бұл эксперимент тұрақты цифрлық франкті енгізу жөніндегі міндеттеме болып табылмайтынын атап көрсетеді. Жоба Швейцарияның цифрлық облигациялар, бөлінген тізілім технологиясы және қаржы нарықтарының токендендірілуі саласындағы тәжірибесінің маңызды бөлігі болып табылады. == Географиялық құрылымы == [[Сурет:Schweizerische Nationalbank Bern.jpg|thumb|250px|Швейцария Ұлттық банкінің Берндегі бас ғимараты]] SNB-нің екі бас кеңсесі бар: :'''Берн''' — Bundesplatz 1; :'''Цюрих''' — Börsenstrasse 15. Бұл екі қала арасындағы функцияларды бөлу Швейцарияның федералдық және экономикалық құрылымының тарихи ерекшеліктерін көрсетеді. SNB-нің сондай-ақ [[Сингапур]]да филиалы бар. Ол 2013 жылы ашылып, Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қаржы нарықтарын бақылау мен резервтерді басқаруға қолдау көрсетеді.<ref name="SNB-chronicle"/> Өкілдіктері: * Базельде; * Женевада; * Лозаннада; * Луганода; * Люцернде; * Санкт-Галленде орналасқан. Бұдан бөлек, кантондық банктер басқаратын '''13 агенттік''' елдің қолма-қол ақшамен қамтамасыз етілуіне қатысады.<ref name="SNB-org"/> == Қызметкерлері == 2025 жылдың соңында Швейцария Ұлттық банкінде '''1 025 адам''' жұмыс істеді. Бұл толық жұмыс күні баламасымен 941,2 штаттық орынға сәйкес келді.<ref name="SNB-AR2025">[https://www.snb.ch/en/particular/landing-pages/annual-report-2025 Annual Report 2025] — Swiss National Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SNB қызметкерлерінің негізгі кәсіби бағыттарына экономика, қаржы, құқық, банк ісі, статистика, ақпараттық технологиялар, қауіпсіздік және логистика жатады. == Герцензе зерттеу орталығы == '''Герцензе зерттеу орталығы''' (''Study Center Gerzensee'') — Швейцария Ұлттық банкі құрған экономикалық білім беру және ғылыми орталық. Ол 1984 жылы SNB қоры ретінде құрылып, 1986 жылы жұмысын бастады.<ref>[https://www.szgerzensee.ch/about/foundation Foundation — Study Center Gerzensee] — Study Center Gerzensee. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Орталық: * орталық банк қызметкерлеріне арналған халықаралық курстар; * экономистердің жоғары деңгейлі білім беру бағдарламалары; * докторантура бағдарламалары; * халықаралық ғылыми конференциялар мен семинарлар ұйымдастырады. SNB мәліметінше, Герцензе орталығы 1986 жылдан бері Швейцариядан және басқа мемлекеттерден келген орталық банкирлерді, банк мамандарын және экономистерді оқыту бағдарламаларын жүргізіп келеді.<ref name="SNB-international"/> == Қазақстанмен ынтымақтастығы == Қазақстан Ұлттық Банкі мен Швейцария Ұлттық банкі арасында ұзақ мерзімді институционалдық ынтымақтастық қалыптасқан. Ынтымақтастық орталық банкинг, ақша-кредит саясаты, резервтерді басқару, төлем жүйелері, тәуекелдерді басқару және халықаралық қаржы ұйымдары шеңберіндегі өзара әрекеттестікті қамтиды. Қазақстан [[Халықаралық валюта қоры]] мен [[Дүниежүзілік банк]] құрылымдарында Швейцария басқаратын сайлау тобына кіретін мемлекеттердің бірі болып табылады. Осы формат орталық банктер мен қаржы ведомстволарының тұрақты консультацияларына мүмкіндік береді. 2025 жылғы '''10 шілдеде''' Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Тоқаев]] Швейцария Ұлттық банкінің Басқарма төрағасы '''Мартин Шлегельді''' қабылдады.<ref name="KZ-SNB-2025">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mfa-bern/press/news/3?lang=kk Мемлекет басшысы Швейцария Ұлттық банкін басқарушылар кеңесінің төрағасы Мартин Шлегельді қабылдады] — Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарының бірыңғай интернет-порталы, 10 шілде 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Кездесуде Қазақстан мен Швейцария орталық банктерінің ынтымақтастығын кеңейту мәселелері қарастырылды. Қазақстан тарапы швейцариялық мамандардың Қазақстан Ұлттық Банкіне '''тәуекелдерді басқару және төлем жүйелері''' бағыттары бойынша техникалық көмек көрсететінін атап өтті.<ref name="KZ-SNB-2025"/> Мартин Шлегель екі орталық банк арасындағы: * ақша-кредит саясаты; * цифрлық қаржы; * валюта нарығын дамыту; * ұлттық валюталарға сенімді нығайту; * цифрлық активтер салаларындағы диалогты тереңдетуге мүдделілік білдірді.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/memleket-basshisi-shveytsariya-ulttik-bankn-baskarushilar-kenesnn-toragasin-kabildadi-8c2065/ Мемлекет басшысы Швейцария Ұлттық банкін басқарушылар кеңесінің төрағасын қабылдады] — Kazinform, 10 шілде 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазақстан мен Швейцария арасындағы орталық банктік байланыстардың маңызын Швейцарияның халықаралық қаржы орталығы ретіндегі рөлі, швейцар франкінің халықаралық резервтік валюта болуы және екі елдің халықаралық қаржы ұйымдары шеңберіндегі ынтымақтастығы күшейтеді. == Ерекшеліктері == Швейцария Ұлттық банкі әлемдегі орталық банктердің арасында бірқатар ерекше сипаттарымен ерекшеленеді. Ол бір мезгілде мемлекеттік-құқықтық мандатты орындайтын және биржада акциялары сатылатын арнайы заңдық акционерлік қоғам болып табылады. Конфедерация оның акцияларына иелік етпегенімен, банк Конституцияға сәйкес қоғамдық міндет атқарады және федералдық институттар алдында есеп береді. SNB-нің тағы бір ерекшелігі — оның баланс көлемінің Швейцария экономикасымен салыстырғанда өте ірі болуы. Бұл швейцар франкінің халықаралық «қауіпсіз айлақ» ретіндегі мәртебесімен және бұрын жүргізілген валюталық интервенциялармен байланысты. Орталық банк бір жағынан ақша-кредит саясатының тәуелсіздігін сақтаса, екінші жағынан пайдасының елеулі бөлігін Конституция мен заңға сәйкес кантондар мен Конфедерацияға бөледі. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Швейцар франкі]] * [[Швейцария]] * [[Swissmint]] * [[Халықаралық есеп айырысу банкі]] * [[Орталық банк]] * [[Ақша-кредит саясаты]] * [[Баға тұрақтылығы]] * [[Алтын-валюта резервтері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.snb.ch/ Швейцария Ұлттық банкінің ресми сайты] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/mandates-goals SNB — міндеттері мен мақсаттары] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation SNB — ұйымдық құрылымы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/legal-framework SNB — құқықтық негіздері] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history SNB — банк тарихы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/history/geld-und-waehrungspolitische-chronik SNB — ақша және валюта саясатының тарихи шежіресі] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/supervisory-management-boards SNB — Басқарма мен Банк кеңесі] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/snb-joint-stock-company SNB — акционерлік құрылымы] * [https://www.snb.ch/en/the-snb/organisation/annual-report-profit SNB — қаржылық есеп және пайданы бөлу] * [https://www.snb.ch/en/news-publications/annual-report-overview SNB — жылдық есептер мұрағаты] * [https://data.snb.ch/ SNB Data Portal — ресми статистикалық деректер] * [https://www.szgerzensee.ch/ Герцензе зерттеу орталығының ресми сайты] [[Санат:Швейцария банктері]] [[Санат:Орталық банктер]] [[Санат:Швейцария]] [[Санат:Берн]] [[Санат:Цюрих]] 8r2y1lf8irjvwakorrqal5benarn7is 0 785601 3645996 2026-08-24T04:46:41Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:Morgenthau Bretton Woods opening 1944.jpg|thumb|300px|АҚШ қаржы министрі [[Генри Моргентау (кіші)|Генри Моргентау]] Бреттон-Вудс конференциясының ашылуында сөз сөйлеуде, 1944 жыл]] '''Бреттон-Вудс жүйесі''' (ағылш. ''Bretton Woods system''), сондай-ақ '''Бреттон-Вудс валюталық жүйесі''' — Екінші... 3645996 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Morgenthau Bretton Woods opening 1944.jpg|thumb|300px|АҚШ қаржы министрі [[Генри Моргентау (кіші)|Генри Моргентау]] Бреттон-Вудс конференциясының ашылуында сөз сөйлеуде, 1944 жыл]] '''Бреттон-Вудс жүйесі''' (ағылш. ''Bretton Woods system''), сондай-ақ '''Бреттон-Вудс валюталық жүйесі''' — [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тың соңғы кезеңінде қалыптасқан және соғыстан кейінгі халықаралық валюталық-қаржылық қатынастардың негізін құраған халықаралық ақша жүйесі. Оның негізгі қағидалары 1944 жылғы 1–22 шілдеде АҚШ-тың [[Нью-Гэмпшир]] штатындағы Бреттон-Вудс елді мекенінде өткен [[Бреттон-Вудс конференциясы|Біріккен Ұлттар Ұйымының Валюталық-қаржылық конференциясында]] келісілді.<ref name="WB-conference">[https://www.worldbank.org/en/about/archives/history/exhibits/bretton-woods-monetary-conference Bretton Woods Monetary Conference, July 1–22, 1944] — World Bank Group Archives. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Жүйе '''тұрақты, бірақ қажет болған жағдайда өзгертілетін айырбас бағамдарына''' негізделді. Қатысушы елдер өз валюталарының паритетін [[АҚШ доллары]]на немесе алтынға қатысты белгіледі, ал АҚШ доллары шетелдік ресми ақша органдары үшін бір [[трой унциясы]] таза алтынға '''35 АҚШ доллары''' бағамымен айырбасталуға тиіс болды. Ұлттық валюталардың нарықтық бағамдары белгіленген паритеттің айналасында тар дәлізде ұсталды.<ref name="Fed-created">[https://www.federalreservehistory.org/essays/bretton-woods-created Creation of the Bretton Woods System] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бреттон-Вудс келісімдері сонымен бірге екі халықаралық қаржы институтын — [[Халықаралық валюта қоры]]н (ХВҚ, IMF) және [[Халықаралық қайта құру және даму банкі]]н (ХҚДБ, IBRD; кейін [[Дүниежүзілік банк тобы]]ның өзегіне айналды) құруға негіз болды.<ref name="WB-history">[https://www.worldbank.org/en/archive/history History — Bretton Woods Conference] — World Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бреттон-Вудс жүйесінің негізгі мақсаты 1930-жылдардағы [[Ұлы тоқырау]] кезінде кең тараған бәсекелес девальвациялар, валюталық шектеулер мен протекционистік саясаттың қайталануына жол бермеу, халықаралық сауданы кеңейту және соғыстан кейінгі экономикаларды қалпына келтіруге қолайлы тұрақты валюталық орта құру болды.<ref name="IMF-timeline">[https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm The IMF in History — Bretton Woods Conference] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Жүйенің алтын-долларлық өзегі 1971 жылғы 15 тамызда АҚШ президенті [[Ричард Никсон]] долларды алтынға ресми айырбастауды тоқтатқаннан кейін іс жүзінде күйреді. 1973 жылғы наурызға қарай негізгі өнеркәсіптік мемлекеттердің валюталары долларға қатысты еркін құбылмалы бағамдарға көшті. 1976 жылғы [[Ямайка валюталық жүйесі|Ямайка келісімдері]] бұл өзгерістерді саяси тұрғыдан бекітті, ал 1978 жылғы ХВҚ келісімінің Екінші түзетуі құбылмалы бағамдарды заңдастырып, алтынның халықаралық валюталық жүйедегі ресми рөлін едәуір төмендетті.<ref name="IMF-Jamaica">[https://www.imf.org/external/pubs/ft/silent/index.htm The IMF and the Silent Revolution] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Алғышарттары == === Алтын стандартының дағдарысы === XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басындағы халықаралық валюталық жүйе негізінен [[алтын стандарты]]на сүйенді. Ұлттық валюталардың құны алтынның белгілі бір мөлшерімен анықталып, олардың өзара бағамдары осы алтын құрамынан туындайтын. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде көптеген мемлекеттер банкноталарды алтынға еркін айырбастауды тоқтатты. 1920-жылдары алтын стандартын қалпына келтіруге әрекеттер жасалғанымен, бұрынғы жүйе тұрақты жұмыс істей алмады. 1929 жылы басталған Ұлы тоқырау халықаралық қаржылық қатынастарды одан әрі әлсіретті. Елдер экономикалық белсенділікті ынталандыру үшін валюталарын девальвациялады, импортты шектеді, валюталық бақылау мен екіжақты клирингтік келісімдерді кеңінен қолданды. 1930-жылдардағы тәжірибе соғыстан кейінгі жаңа халықаралық тәртіпті жобалаған экономистерге үлкен әсер етті. Жаңа жүйе бір жағынан айырбас бағамдарының тұрақтылығын қамтамасыз етуге, екінші жағынан мемлекеттерге жұмыссыздық пен экономикалық құлдырауға қарсы ішкі макроэкономикалық саясат жүргізуге мүмкіндік беруге тиіс болды.<ref name="IMF-history">[https://www.imf.org/en/Blogs/Articles/2021/08/16/from-the-history-books-the-rethinking-of-the-international-monetary-system From the History Books: The Rethinking of the International Monetary System] — International Monetary Fund, 16 тамыз 2021. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Соғыстан кейінгі тәртіпті жоспарлау === Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталмай тұрып-ақ АҚШ пен Ұлыбритания болашақ халықаралық валюталық жүйенің жобаларын әзірлей бастады. Бұл жұмыстың негізгі екі авторы: * британдық экономист [[Джон Мейнард Кейнс]]; * АҚШ Қаржы министрлігінің жоғары лауазымды қызметкері [[Гарри Декстер Уайт]] болды. [[Сурет:WhiteandKeynes.jpg|thumb|250px|Гарри Декстер Уайт пен Джон Мейнард Кейнс Бреттон-Вудс конференциясында]] == Кейнс жоспары == Кейнс 1941–1943 жылдары '''Халықаралық клирингтік одақ''' (ағылш. ''International Clearing Union'') құру жобасын әзірледі. Ол ұлттық валюталардың біріне халықаралық резервтік валюта мәртебесін берудің орнына жаңа халықаралық есептік ақша — '''[[банкор]]''' (''bancor'') енгізуді ұсынды.<ref name="Keynes-plan">[https://www.elibrary.imf.org/display/book/9781451972511/ch001.xml The Keynes Plan — Proposals for an International Clearing Union] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Кейнс жоспары бойынша: * орталық банктер Халықаралық клирингтік одақта шоттар ұстауға; * халықаралық сауда есеп айырысулары банкор арқылы жүргізілуге; * тапшылығы бар елдерге автоматты түрде салыстырмалы түрде ірі кредит берілуге; * тұрақты экспорттық профициті бар мемлекеттерге де теңгерімсіздікті азайту міндеті жүктелуге тиіс еді. Кейнс халықаралық валюталық жүйедегі түзету ауыртпалығы тек төлем балансы тапшылығы бар елдерге жүктелмеуі керек деп есептеді. Ұзақ уақыт бойы ірі профицит жинаған мемлекеттер де ішкі сұранысты арттыру арқылы тепе-теңдікті қалпына келтіруге үлес қосуға тиіс болатын. == Уайт жоспары == Гарри Декстер Уайт әзірлеген америкалық жоба '''Халықаралық тұрақтандыру қорын''' құруды көздеді. Кейнс жоспарына қарағанда Уайт жеке халықаралық ақша шығарудан бас тартуға бейім болды. Оның жобасы қатысушы мемлекеттердің жарналары есебінен қалыптасатын қор құруға негізделді. Қор валюталық тапшылыққа ұшыраған мемлекеттерге шектеулі көлемде басқа елдердің валюталарын беруге және тұрақты айырбас бағамдарын сақтауға көмектесуге тиіс еді.<ref name="White-plan">[https://www.imf.org/-/media/websites/imf/imported-full-text-pdf/external/pubs/ft/wp/2002/_wp0252.pdf Why White, Not Keynes? Inventing the Post-War International Monetary System] — International Monetary Fund Working Paper, 2002. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Уайт жоспары сонымен қатар кейін Халықаралық қайта құру және даму банкіне айналған халықаралық инвестициялық банк құру идеясын қамтыды. АҚШ соғыстың соңына қарай әлемдегі ең ірі несие берушіге және алтын қоры ең көп мемлекетке айналғандықтан, келіссөздердің түпкілікті нәтижесіне америкалық жоба Кейнс жоспарына қарағанда көбірек ықпал етті. Соған қарамастан Бреттон-Вудс жүйесінде екі жобаның да элементтері көрініс тапты. == Бреттон-Вудс конференциясы == [[Сурет:Mount Washington Hotel, Bretton Woods, NH.jpg|thumb|300px|Бреттон-Вудс конференциясы өткен Маунт-Вашингтон қонақүйі]] Конференцияның ресми атауы — '''Біріккен Ұлттар Ұйымының Валюталық-қаржылық конференциясы''' (ағылш. ''United Nations Monetary and Financial Conference''). Ол 1944 жылғы '''1–22 шілде''' аралығында Бреттон-Вудстағы ''Mount Washington Hotel'' қонақүйінде өтті. Конференцияға '''44 мемлекеттің 730 делегаты''' қатысты.<ref name="WB-conference"/> Конференция президенті АҚШ қаржы министрі '''Генри Моргентау кіші''' болды. Келіссөздердің негізгі тұлғалары Гарри Декстер Уайт пен Джон Мейнард Кейнс еді. Уайт ХВҚ жобасын қарастырған негізгі комиссияға, ал Кейнс Халықаралық қайта құру және даму банкі мәселелеріне арналған комиссияға жетекшілік етті.<ref name="WB-conference"/> Конференцияның қорытынды актісі 1944 жылғы '''22 шілдеде''' қабылданды. Оның негізгі нәтижелері: # [[Халықаралық валюта қоры]] туралы келісім баптарының қабылдануы; # [[Халықаралық қайта құру және даму банкі]] туралы келісім баптарының қабылдануы; # халықаралық валюталық және экономикалық ынтымақтастықтың жаңа қағидаларын бекіту болды. === КСРО-ның қатысуы === [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Бреттон-Вудс конференциясына делегация жіберіп, келіссөздерге қатысты. Алайда Иосиф Сталиннің үкіметі кейін ХВҚ мен ХҚДБ туралы келісімдерді ратификацияламады және Кеңес Одағы бұл ұйымдарға мүше болған жоқ.<ref name="USSR-IMF">[https://www.imf.org/en/publications/fandd/issues/2024/06/the-messy-legacy-of-harry-dexter-white-james-m-boughton The Messy Legacy of Harry Dexter White] — International Monetary Fund, маусым 2024. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін оның құрамынан шыққан тәуелсіз мемлекеттер 1992–1993 жылдары ХВҚ-ға жеке-жеке кірді. == Жүйенің негізгі қағидалары == Бреттон-Вудс жүйесі классикалық алтын стандартынан да, қазіргі еркін құбылмалы валюталық жүйеден де ерекшеленді. === Тұрақты, бірақ өзгертілетін бағамдар === Әр мемлекет ұлттық валютасының ресми '''паритетін''' белгіледі. ХВҚ-ның бастапқы Келісім баптарының IV бабына сәйкес валюта паритеті: * алтынмен; * немесе 1944 жылғы 1 шілдедегі салмағы мен сынамасына сәйкес АҚШ долларымен көрсетілуі мүмкін еді.<ref name="IMF-articles">[https://www.imf.org/external/pubs/ft/aa Articles of Agreement of the International Monetary Fund] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Ұлттық орталық банктер валюталық интервенциялар арқылы нарықтық бағамды белгіленген паритетке жақын ұстап отырды. Бастапқы ережелер бойынша спот валюталық операциялардағы бағамның паритеттен ауытқуы әдетте: :'''±1%-дан''' аспауы тиіс еді. === «Іргелі теңгерімсіздік» === Айырбас бағамдары мүлде өзгермейтін болған жоқ. Егер мемлекеттің төлем балансында ұзақ мерзімді және құрылымдық '''«іргелі теңгерімсіздік»''' (ағылш. ''fundamental disequilibrium'') пайда болса, ол ХВҚ-мен келісу арқылы валютаны девальвациялай немесе ревальвациялай алды.<ref name="IMF-history"/> Осы себепті Бреттон-Вудс жүйесі көбіне: :'''«тұрақты, бірақ реттелетін бағамдар жүйесі»''' (ағылш. ''fixed but adjustable exchange rates'') деп сипатталады. === Доллардың алтынға айырбасталуы === АҚШ халықаралық жүйенің орталық валютасының эмитенті болды. АҚШ билігі шетелдік орталық банктер мен ресми ақша органдары иелігіндегі долларларды: :'''1 трой унциясы таза алтын = 35 АҚШ доллары''' бағамымен алтынға айырбастауды қамтамасыз етті.<ref name="Fed-created"/> Осылайша доллар алтын мен басқа ұлттық валюталардың арасындағы негізгі байланыстырушы буынға айналды. Бұл жүйені көбіне '''алтын-доллар стандарты''' деп атайды. Жеке тұлғалардың АҚШ-та долларды алтынға еркін айырбастау құқығы болған жоқ; халықаралық конверсия негізінен ресми ақша органдары арасындағы операцияларға қатысты болды. === Капитал қозғалысын бақылау === Бреттон-Вудс жүйесі халықаралық капитал қозғалысының толық еркіндігін талап етпеді. Керісінше, ХВҚ келісімінің VI бабы мүше мемлекеттерге халықаралық капитал қозғалысын реттеу үшін қажетті бақылау шараларын қолдануға мүмкіндік берді, егер мұндай шаралар қалыпты ағымдағы халықаралық төлемдерді негізсіз шектемесе.<ref name="IMF-capital">[https://www.imf.org/external/pubs/ft/aa Articles of Agreement — Article VI: Capital Transfers] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Капитал қозғалысын бақылау тұрақты айырбас бағамдарын сақтап отырып, мемлекеттерге ішкі пайыздық мөлшерлемелер мен жұмыспен қамту саясатын салыстырмалы дербес жүргізуге мүмкіндік берген негізгі элементтердің бірі болды. === Ағымдағы операциялар бойынша айырбасталымдылық === Жүйенің ұзақ мерзімді мақсаты тауарлар мен қызметтер саудасына байланысты ағымдағы халықаралық төлемдер бойынша валюталардың айырбасталымдылығын қалпына келтіру болды. Алайда соғыстан кейінгі алғашқы жылдары көптеген мемлекеттер валюта тапшылығына байланысты шектеулерді сақтады. 1958 жылғы '''29 желтоқсанда''' Батыс Еуропаның 14 мемлекеті өз валюталарының ағымдағы операциялар бойынша сыртқы айырбасталымдылығын енгізді.<ref name="IMF-convertibility">[https://www.elibrary.imf.org/display/book/9780939934935/ch002.xml External Convertibility Is Achieved] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осы оқиға Бреттон-Вудс жүйесінің толық жұмыс істей бастауының маңызды кезеңі саналады. == Халықаралық валюта қоры == Бреттон-Вудс жүйесінің институционалдық өзегі — [[Халықаралық валюта қоры]] болды. ХВҚ-ның негізгі міндеттері: * халықаралық валюталық ынтымақтастықты дамыту; * айырбас бағамдарының тұрақтылығын қолдау; * бәсекелес девальвацияларды тежеу; * халықаралық сауданың теңгерімді өсуіне жағдай жасау; * төлем балансы уақытша тапшылыққа ұшыраған мемлекеттерге қаржы ресурстарын ұсыну болды. ХВҚ капиталы мүше мемлекеттердің '''квоталары''' есебінен қалыптасты. Елдің квотасы оның қорға салатын жарнасына, дауыс беру күшіне және ХВҚ ресурстарына қол жеткізу көлеміне ықпал етті. ХВҚ туралы Келісім баптары 1945 жылғы '''27 желтоқсанда''' күшіне енді. Қор қаржылық операцияларын 1947 жылғы '''1 наурызда''' бастады, ал алғашқы қаржы қаражатын 1947 жылғы мамырда Франция алды.<ref name="IMF-chronology">[https://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/sup1999/index.htm IMF Chronology] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Халықаралық қайта құру және даму банкі == Екінші Бреттон-Вудс мекемесі — [[Халықаралық қайта құру және даму банкі]]. Оның бастапқы мақсаты: * соғыстан қираған мемлекеттерді қалпына келтіру; * ұзақ мерзімді өндірістік инвестицияларды қаржыландыру; * инфрақұрылым мен экономикалық дамуға кредит беру болды. ХҚДБ кейін кеңейген [[Дүниежүзілік банк тобы]]ның негізгі мекемесіне айналды. Банк өзінің алғашқы ірі кредитін 1947 жылғы 9 мамырда Францияға берді. 1947 жылдан [[Маршалл жоспары]] Батыс Еуропаны қалпына келтіруде негізгі қаржылық құралға айналғандықтан, Дүниежүзілік банк қызметінің басым бағыты біртіндеп дамушы мемлекеттердегі энергетика, көлік, суару және басқа инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландыруға ауысты.<ref name="WB-first">[https://www.worldbank.org/en/archive/history History of the World Bank] — World Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Доллар тапшылығы кезеңі == Соғыстан кейінгі алғашқы жылдары Батыс Еуропа мен Жапонияның өндірістік инфрақұрылымы әлсіреп, олардың АҚШ-тан импортқа сұранысы өте жоғары болды. Бұл мемлекеттердің долларлық экспорттық кірісі импорт қажеттіліктерін жабуға жеткіліксіз еді. Нәтижесінде халықаралық экономикада '''«доллар тапшылығы»''' (ағылш. ''dollar shortage'') пайда болды. АҚШ-тың Маршалл жоспары бойынша көрсеткен көмегі, шетелдегі әскери шығындары және инвестициялары доллар өтімділігінің халықаралық экономикаға таралуына ықпал етті. 1950-жылдардың соңына қарай Батыс Еуропа мен Жапония экономикалары қалпына келіп, төлем баланстары жақсарды. Доллар тапшылығы біртіндеп керісінше доллардың халықаралық нарықта артық жиналу мәселесіне ауыса бастады. == Жүйенің өркендеу кезеңі == 1950-жылдардың соңы мен 1960-жылдардың басы Бреттон-Вудс жүйесінің салыстырмалы тұрақты кезеңі болды. Бұл уақытта: * Батыс Еуропа экономикалары тез өсті; * Жапония жоғары экономикалық өсімге қол жеткізді; * халықаралық сауда қарқынды кеңейді; * валюталардың ағымдағы операциялар бойынша айырбасталымдылығы қалпына келтірілді; * инфляция көптеген өнеркәсіптік мемлекеттерде салыстырмалы төмен деңгейде қалды. Бреттон-Вудс жүйесінің экономикалық нәтижелерін бағалауда зерттеушілер әртүрлі пікір ұстанғанымен, соғыстан кейінгі алғашқы онжылдықтар халықаралық сауда мен өндірістің ерекше жылдам өсу кезеңі болды. == Триффин дилеммасы == Бреттон-Вудс жүйесінің ішкі қайшылығы 1950-жылдардың соңынан анық көріне бастады. Бельгиялық-америкалық экономист [[Роберт Триффин]] бұл қайшылықты кейін '''[[Триффин дилеммасы]]''' деп аталған тұжырымда сипаттады. Жаһандық сауда өскен сайын әлемдік экономикаға халықаралық резервтердің көбірек көлемі қажет болды. Ол резервтерді қамтамасыз ету үшін АҚШ әлемге доллар жеткізуге, яғни ұзақ мерзім бойы төлем балансы тапшылығын жүргізуге тиіс еді. Алайда шетелде жиналған долларлар көлемі ұлғайған сайын АҚШ-тың: :'''35 доллар = 1 унция алтын''' міндеттемесін орындау қабілетіне күмән күшейді. 1961 жылға қарай шетелдегі долларлық міндеттемелер АҚШ-тың алтын қорымен салыстыруға келетін деңгейге жетті, ал кейін одан асып түсті.<ref name="Fed-Smithsonian">[https://www.federalreservehistory.org/essays/smithsonian-agreement The Smithsonian Agreement] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осылайша жүйе бір мезгілде екі қарама-қайшы талапқа тап болды: * халықаралық резервтер үшін доллар көп болуы тиіс; * бірақ доллар неғұрлым көп шығарылған сайын оның алтынға айырбасталуына деген сенім соғұрлым төмендейді. == Лондон алтын пулы == 1960 жылғы қазанда Лондондағы алтынның нарықтық бағасы ресми 35 долларлық деңгейден едәуір жоғарылады. 1961 жылы АҚШ пен жеті еуропалық мемлекеттің орталық банктері '''Лондон алтын пулын''' (ағылш. ''London Gold Pool'') құрды. Оған: * АҚШ; * Ұлыбритания; * Батыс Германия; * Франция; * Италия; * Бельгия; * Нидерланд; * Швейцария қатысты.<ref name="Fed-Nixon">[https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends Nixon Ends Convertibility of U.S. Dollars to Gold] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қатысушылар Лондон нарығында алтын сатып алу және сату арқылы оның нарықтық бағасын бір унцияға шамамен 35 доллар деңгейінде ұстап тұруға тырысты. 1967–1968 жылдары алтынға алыпсатарлық сұраныс күрт өсті. 1968 жылғы наурызда орталық банктер жеке алтын нарығына ресми резервтерден алтын сатуды тоқтатты және Лондон алтын пулы ыдырады.<ref name="IMF-gold1968">[https://www.elibrary.imf.org/display/book/9781616351809/ch007.xml Gold — IMF Annual Report 1968] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осыдан кейін '''екі деңгейлі алтын нарығы''' қалыптасты: * орталық банктер арасындағы ресми операциялар үшін — 35 долларлық баға; * жеке нарықта — сұраныс пен ұсыныс қалыптастыратын еркін баға. Бұл Бреттон-Вудс жүйесінің әлсіреуінің маңызды белгісі болды. == Арнайы қарыз алу құқықтарының енгізілуі == Халықаралық резервтер тапшылығын азайту мақсатында ХВҚ 1969 жылы жаңа халықаралық резервтік актив — '''[[Арнайы қарыз алу құқықтары]]н''' (ағылш. ''Special Drawing Rights'', SDR) құрды.<ref name="IMF-SDR">[https://www.imf.org/en/about/faq/special-drawing-right Questions and Answers on Special Drawing Rights] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> SDR кәдімгі валюта емес. Ол ХВҚ мүшелерінің еркін пайдаланылатын валюталарына әлеуетті талапты білдіретін халықаралық резервтік актив. SDR-дың құрылуы белгілі бір дәрежеде Кейнстің халықаралық резервтік актив туралы бастапқы идеясына ұқсас болғанымен, ол банкордың толық баламасы болған жоқ. Алғашқы SDR бөлуі 1970–1972 жылдары жүргізілді. == Жүйенің дағдарысы == 1960-жылдардың екінші жартысында АҚШ-та бюджет және төлем балансы тапшылығы ұлғайды. Оған: * [[Вьетнам соғысы]]на жұмсалған шығындар; * әлеуметтік бағдарламалардың кеңеюі; * ішкі инфляцияның күшеюі; * шетелдегі долларлық активтердің өсуі ықпал етті. 1965 жылы АҚШ-та инфляция 2%-дан төмен болса, 1969 жылдың соңына қарай шамамен 6%-ға жетті.<ref name="Fed-Smithsonian"/> Германия мен Жапония сияқты экспорттық профициті бар мемлекеттер өз валюталарын айтарлықтай ревальвациялауға құлықсыз болды. Нәтижесінде халықаралық валюталық тепе-теңсіздік күшейді. == Никсон шогы == 1971 жылғы '''15 тамызда''' АҚШ президенті [[Ричард Никсон]] теледидар арқылы жаңа экономикалық саясатты жариялады. Оның негізгі шараларының бірі АҚШ долларының шетелдік орталық банктер үшін алтынға айырбасталуын тоқтату болды. Бұл шешім тарихта '''[[Никсон шогы]]''' (ағылш. ''Nixon shock'') деген атпен белгілі.<ref name="Fed-Nixon"/> Сонымен қатар АҚШ: * жалақы мен бағаларға уақытша бақылау енгізді; * импортқа қосымша 10%-дық алым белгіледі; * басқа мемлекеттерден валюталарын долларға қатысты қымбаттатуды талап етті. Алтынға айырбастау ресми түрде «уақытша» тоқтатылғанымен, кейін қайта қалпына келтірілген жоқ. Сондықтан 1971 жылғы 15 тамыз Бреттон-Вудс жүйесінің алтын-доллар негізінің іс жүзіндегі аяқталу күні ретінде жиі қарастырылады. == Смитсон келісімі == 1971 жылғы желтоқсанда [[Ондық топ]]тың (G10) қаржы министрлері мен орталық банк басшылары Вашингтондағы [[Смитсон институты]]нда халықаралық валюталық жүйені сақтап қалуға әрекет жасады. 1971 жылғы '''Смитсон келісімі''' бойынша: * АҚШ доллардың алтындық бағасын 35 доллардан '''38 долларға''' өзгертті; * негізгі валюталар долларға қатысты қайта бағаланды; * рұқсат етілген айырбас бағамы дәлізі бұрынғы ±1%-дан шамамен '''±2,25%-ға''' дейін кеңейтілді. Нәтижесінде доллар басқа негізгі валюталарға қатысты орта есеппен шамамен '''10,7%-ға''' девальвацияланды.<ref name="Fed-Smithsonian"/> АҚШ президенті Никсон бұл келісімді сол кезде «әлем тарихындағы ең маңызды валюталық келісім» деп сипаттағанымен, ол жүйенің тұрақтылығын қалпына келтіре алмады. == Тұрақты бағамдардың күйреуі == 1972 жылы долларға қысым қайта күшейді. 1973 жылғы ақпанда АҚШ долларды алтынға қатысты тағы шамамен 10%-ға девальвациялап, ресми алтын бағасын бір унцияға шамамен 42 долларға жеткізді. Алайда бұл да валюталық алыпсатарлықты тоқтатпады. 1973 жылғы наурызда: * Германия; * Францияның кейбір серіктестері; * Жапония; * Ұлыбритания; * басқа негізгі өнеркәсіптік мемлекеттер долларға қатысты тұрақты паритеттерді қорғаудан бас тартып, валюталарын құбылмалы бағамға жіберді.<ref name="Fed-Smithsonian"/> Осы кезден Бреттон-Вудс жүйесінің тұрақты паритеттер жүйесі іс жүзінде өмір сүруін тоқтатты. == Ямайка келісімдері == 1971–1973 жылдардан кейін халықаралық валюталық қатынастар бірнеше жыл бойы уақытша құқықтық режимде болды. 1976 жылғы '''7–8 қаңтарда''' Ямайканың [[Кингстон (Ямайка)|Кингстон]] қаласында ХВҚ Уақытша комитетінің отырысында халықаралық валюталық жүйені реформалау жөнінде келісімге қол жеткізілді.<ref name="IMF-Jamaica2">[https://www.elibrary.imf.org/view/journals/022/0015/002/article-A007-en.xml Chronology of international monetary reform — Jamaica Agreement] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Ямайка келісімдері: * құбылмалы айырбас бағамдарын заңдастыруды; * мемлекеттерге айырбас бағамы режимін өздері таңдауға мүмкіндік беруді; * алтынның ресми валюталық рөлін азайтуды; * ХВҚ-ның айырбас бағамы саясатын қадағалау қызметін күшейтуді; * SDR-дың халықаралық резервтік жүйедегі рөлін арттыруды көздеді. Осы келісімдер негізіндегі ХВҚ Келісім баптарының '''Екінші түзетуі 1978 жылғы 1 сәуірде күшіне енді'''.<ref name="IMF-Jamaica"/> Бұл құқықтық өзгеріс Бреттон-Вудс дәуіріндегі бастапқы паритеттік жүйенің ресми аяқталуын білдірді. == Бреттон-Вудс жүйесінің негізгі кезеңдері == {| class="wikitable sortable" ! Жыл ! Оқиға |- | '''1941–1943''' | Кейнс пен Уайттың халықаралық валюталық жүйе жобаларын әзірлеуі |- | '''1–22 шілде 1944''' | Бреттон-Вудс конференциясы |- | '''22 шілде 1944''' | ХВҚ мен ХҚДБ туралы Келісім баптарының қабылдануы |- | '''27 желтоқсан 1945''' | ХВҚ Келісім баптарының күшіне енуі |- | '''1 наурыз 1947''' | ХВҚ операцияларының басталуы |- | '''29 желтоқсан 1958''' | Батыс Еуропаның негізгі валюталарының сыртқы айырбасталымдылығын қалпына келтіру |- | '''1961''' | Лондон алтын пулының құрылуы |- | '''наурыз 1968''' | Алтын пулының күйреуі және екі деңгейлі алтын нарығының қалыптасуы |- | '''1969''' | SDR-дың құрылуы |- | '''15 тамыз 1971''' | Никсон долларды алтынға айырбастауды тоқтатты |- | '''желтоқсан 1971''' | Смитсон келісімі |- | '''наурыз 1973''' | Негізгі валюталардың еркін құбылмалы бағамдарға көшуі |- | '''7–8 қаңтар 1976''' | Ямайка келісімдері |- | '''1 сәуір 1978''' | ХВҚ Келісім баптарының Екінші түзетуінің күшіне енуі |} == Артықшылықтары туралы бағалар == Бреттон-Вудс жүйесінің жақтастары оның соғыстан кейінгі халықаралық экономикалық тұрақтандыруға маңызды үлес қосқанын атап көрсетеді. Оларға сәйкес жүйе: * бәсекелес девальвацияларды шектеді; * айырбас бағамының белгісіздігін азайтты; * халықаралық сауданың өсуіне жағдай жасады; * мемлекеттерге төлем балансының уақытша тапшылығын қаржыландыруға мүмкіндік берді; * капитал қозғалысын реттеуге мүмкіндік бере отырып, ішкі жұмыспен қамту саясатына кеңістік қалдырды; * халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың тұрақты институттарын қалыптастырды. ХВҚ мен Дүниежүзілік банк Бреттон-Вудс валюталық режимінің күйреуінен кейін де жұмысын жалғастырып, халықаралық қаржы жүйесінің маңызды институттары болып қалды. == Сын және қайшылықтары == === Долларға тәуелділік === Жүйенің негізгі құрылымдық ерекшелігі — АҚШ долларының орталық рөлі болды. Басқа мемлекеттер валюталарының бағамын доллармен байланыстырып, валюталық резервтер ретінде доллар ұстады, ал АҚШ әлемдік резервтік валютаның эмитенті болды. Бұл АҚШ-қа басқа елдермен салыстырғанда ерекше артықшылық берді деген сын айтылды. Францияның сол кездегі қаржы министрі, кейін президенті болған [[Валери Жискар д’Эстен]] бұл артықшылықты кейін '''«шектен тыс артықшылық»''' (фр. ''privilège exorbitant'') деп атаған. === Реттеу ауыртпалығының теңсіздігі === Төлем балансы тапшылығы бар елдер көбіне ішкі сұранысты қысқарту, валютаны девальвациялау немесе ХВҚ-дан көмек алу арқылы бейімделуге мәжбүр болды. Ал тұрақты ірі профициті бар елдердің валютаны ревальвациялау немесе ішкі сұранысты ұлғайту міндеті іс жүзінде әлсіз болды. Бұл мәселе Кейнстің бастапқы жобасында профицитті және тапшылықты елдерге симметриялы міндеттер жүктеу ұсынысының неліктен маңызды болғанын көрсетті. === АҚШ-тың ішкі саясатына тәуелділік === Доллар халықаралық резервтік валютаның рөлін атқарғандықтан, АҚШ-тың ақша-кредит және бюджет саясаты бүкіл жүйеге ықпал етті. 1960-жылдардың екінші жартысындағы АҚШ инфляциясы мен төлем балансы тапшылығы басқа мемлекеттердің орталық банктеріне де доллар сатып алып, ішкі ақша массасын көбейтуге қысым жасады. Бұл ұлттық ішкі экономикалық мақсаттар мен халықаралық резервтік валютаның тұрақтылығы арасындағы қайшылықты күшейтті. == Бреттон-Вудс институттары == Бреттон-Вудс валюталық режимі күйрегенімен, конференция құрған негізгі халықаралық мекемелер өмір сүруін жалғастырды. '''Бреттон-Вудс институттары''' (ағылш. ''Bretton Woods institutions'') термині қазіргі кезде негізінен: * [[Халықаралық валюта қоры]]н; * [[Дүниежүзілік банк]] пен оның құрылымдарын бірге атау үшін қолданылады. Олардың қызметі 1940-жылдардағы бастапқы мандаттардан едәуір кеңейді. ХВҚ қазіргі кезде макроэкономикалық және валюта саясатын қадағалау, қаржы дағдарыстары кезінде кредит беру және техникалық көмек көрсету қызметтерін атқарады. Дүниежүзілік банк дамушы және өтпелі экономикалардағы инфрақұрылым, білім беру, денсаулық сақтау, мемлекеттік басқару және экономикалық даму жобаларын қаржыландырады. == Қазақстан және Бреттон-Вудс институттары == 1944 жылғы Бреттон-Вудс конференциясы өткен кезде Қазақстан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] ретінде КСРО құрамында болғандықтан, конференцияға дербес мемлекет ретінде қатысқан жоқ. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін Бреттон-Вудста құрылған екі негізгі халықаралық қаржы ұйымына қосылды. Қазақстан Республикасы [[Халықаралық валюта қоры]]на '''1992 жылғы 15 шілдеде''' мүше болды.<ref name="IMF-KZ">[https://www.imf.org/en/countries/kaz Republic of Kazakhstan and the IMF] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> [[Халықаралық қайта құру және даму банкі]]не, яғни Дүниежүзілік банктің негізгі мекемесіне Қазақстан '''1992 жылғы 23 шілдеде''' кірді.<ref name="WB-KZ">[https://www.worldbank.org/en/about/leadership/members Member Countries] — World Bank. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1996 жылғы '''16 шілдеден''' Қазақстан ХВҚ Келісім баптарының VIII бабының 2, 3 және 4-бөлімдері бойынша міндеттемелерді қабылдады. Бұл мемлекет ағымдағы халықаралық операциялар бойынша төлемдер мен аударымдарға ХВҚ рұқсатынсыз шектеулер енгізбеуге, дискриминациялық валюталық келісімдер мен көптік валюта бағамдары тәжірибесінен бас тартуға міндеттенгенін білдіреді.<ref name="IMF-KZ-VIII">[https://www.imf.org/en/news/articles/2015/09/14/01/49/pr9641 Kazakstan Accepts Article VIII Obligations] — International Monetary Fund, 23 шілде 1996. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осылайша Қазақстан тарихи Бреттон-Вудс валюталық жүйесіне қатыспағанымен, оның институционалдық мұрасының — ХВҚ мен Дүниежүзілік банктің — мүшесі болып табылады. == Тарихи маңызы == Бреттон-Вудс жүйесі қазіргі халықаралық экономикалық тәртіптің қалыптасуына үлкен әсер етті. Ол алғаш рет егемен мемлекеттердің валюталық қатынастарын көпжақты келісімдер, халықаралық ұйымдар және бірыңғай ережелер негізінде реттеуге бағытталған кең ауқымды жүйе құрды. Оның негізгі валюталық механизмі 1970-жылдардың басында өмір сүруін тоқтатқанына қарамастан: * ХВҚ; * Дүниежүзілік банк; * көпжақты валюталық қадағалау; * халықаралық резервтік активтер; * халықаралық қаржылық ынтымақтастық тәрізді институттар мен қағидалар қазіргі халықаралық қаржы архитектурасының маңызды бөлігі болып қалып отыр. Сондықтан «Бреттон-Вудс» атауы қазіргі саяси және экономикалық пікірталастарда тек 1944–1970-жылдардағы нақты валюталық жүйені ғана емес, жалпы соғыстан кейінгі көпжақты халықаралық экономикалық тәртіпті де білдіру үшін қолданылады. == Қараңыз сондай-ақ == * [[Бреттон-Вудс конференциясы]] * [[Халықаралық валюта қоры]] * [[Дүниежүзілік банк]] * [[Халықаралық қайта құру және даму банкі]] * [[Алтын стандарты]] * [[Алтын-доллар стандарты]] * [[АҚШ доллары]] * [[Резервтік валюта]] * [[Арнайы қарыз алу құқықтары]] * [[Триффин дилеммасы]] * [[Лондон алтын пулы]] * [[Никсон шогы]] * [[Смитсон келісімі]] * [[Ямайка валюталық жүйесі]] * [[Валюта бағамы]] * [[Төлем балансы]] * [[Джон Мейнард Кейнс]] * [[Гарри Декстер Уайт]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * Bordo, Michael D.; Eichengreen, Barry (ред.). ''A Retrospective on the Bretton Woods System: Lessons for International Monetary Reform''. University of Chicago Press, 1993. * Eichengreen, Barry. ''Globalizing Capital: A History of the International Monetary System''. Princeton University Press. * James, Harold. ''International Monetary Cooperation Since Bretton Woods''. Oxford University Press; International Monetary Fund, 1996. * Steil, Benn. ''The Battle of Bretton Woods: John Maynard Keynes, Harry Dexter White, and the Making of a New World Order''. Princeton University Press, 2013. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imf.org/external/about/timeline/index.htm Халықаралық валюта қоры — Бреттон-Вудс жүйесінің тарихи хронологиясы] * [https://www.imf.org/external/pubs/ft/aa ХВҚ Келісім баптарының ресми мәтіні] * [https://www.worldbank.org/en/about/archives/history/exhibits/bretton-woods-monetary-conference Дүниежүзілік банк мұрағаты — 1944 жылғы Бреттон-Вудс конференциясы] * [https://www.worldbank.org/en/archive/history Дүниежүзілік банктің ресми тарихи мұрағаты] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/bretton-woods-created Federal Reserve History — Бреттон-Вудс жүйесінің құрылуы] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/bretton-woods-launched Federal Reserve History — Бреттон-Вудс жүйесінің жұмыс істеуі] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends Federal Reserve History — доллардың алтынға айырбасталуының тоқтатылуы] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/smithsonian-agreement Federal Reserve History — Смитсон келісімі] * [https://fraser.stlouisfed.org/title/proceedings-documents-united-nations-monetary-financial-conference-bretton-woods-new-hampshire-july-1-22-1944-430 Бреттон-Вудс конференциясының түпнұсқа құжаттары — FRASER] * [https://www.imf.org/en/countries/kaz Қазақстан және Халықаралық валюта қоры] [[Санат:Халықаралық қаржы]] [[Санат:Халықаралық экономика]] [[Санат:Валюта жүйелері]] [[Санат:Ақша тарихы]] [[Санат:Экономика тарихы]] [[Санат:Алтын стандарты]] [[Санат:АҚШ доллары]] [[Санат:Халықаралық валюта қоры]] [[Санат:Дүниежүзілік банк]] mum1wyxr8sk4cbocwl7gdpq1gdsji32 0 785603 3646006 2026-08-24T05:07:03Z Vyacheslav Nasretdinov 1233 Жаңа бетте: [[Сурет:EB1911 Numismatics - English gold sovereign (Victoria).jpg|thumb|300px|1900 жылғы британдық алтын [[соверен]]. Алтын монеталар классикалық алтын стандарты кезеңіндегі ақша айналымының маңызды элементі болды]] '''Алтын стандарт''' (ағылш. ''gold standard'', фр. ''étalon-or'', нем. ''Goldstandard'') — ақша бірліг... 3646006 wikitext text/x-wiki [[Сурет:EB1911 Numismatics - English gold sovereign (Victoria).jpg|thumb|300px|1900 жылғы британдық алтын [[соверен]]. Алтын монеталар классикалық алтын стандарты кезеңіндегі ақша айналымының маңызды элементі болды]] '''Алтын стандарт''' (ағылш. ''gold standard'', фр. ''étalon-or'', нем. ''Goldstandard'') — ақша бірлігінің құны алтынның заңмен белгіленген белгілі бір салмағымен анықталатын [[ақша жүйесі]]. Алтын стандарттың классикалық түрінде банкноталар мен банктік ақшаларды белгіленген паритет бойынша алтын монетаға немесе алтын құймаға айырбастауға мүмкіндік беріледі, ал жүйеге қатысушы мемлекеттердің валюталары арасындағы айырбас бағамдары олардың ресми алтын құрамдарының арақатынасы арқылы анықталады.<ref name="IMF-gold-standard">[https://www.imf.org/en/Publications/Policy-Papers/Issues/2016/12/31/Reserve-Accumulation-and-International-Monetary-Stability-Supplementary-Information-PP4457 Reserve Accumulation and International Monetary Stability — Supplementary Information] — International Monetary Fund, 13 сәуір 2010. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Классикалық халықаралық алтын стандарты негізінен '''1870-жылдардан [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] басталған 1914 жылға дейін''' әрекет етті. Бұл кезеңде өнеркәсібі дамыған елдердің көпшілігі өз валюталарын алтынның тұрақты мөлшеріне байлады, алтынның халықаралық қозғалысына елеулі шектеу қоймады және валюталарын белгіленген паритет бойынша алтынға айырбастауды қамтамасыз етті.<ref name="IMF-transition">[https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2022/06/16/Pictures-of-a-Revolution-Analyzing-the-Transition-from-Global-Bimetallism-to-the-Gold-519664 Johannes Wiegand. Pictures of a Revolution: Analyzing the Transition from Global Bimetallism to the Gold Standard in the 1860s and 1870s] — International Monetary Fund, 17 маусым 2022. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1914 жылы соғыс басталғаннан кейін көптеген елдер банкноталардың алтынға айырбасталуын тоқтатты. 1920-жылдары алтын стандарты өзгертілген түрде қайта қалпына келтірілді, бірақ [[Ұлы тоқырау]] кезінде 1930-жылдары біржола күйреді. 1944 жылы құрылған [[Бреттон-Вудс жүйесі]] алтынмен байланыстың басқа үлгісін — доллардың шетелдік ресми ақша органдары үшін алтынға айырбасталуына негізделген алтын-доллар жүйесін қалыптастырды. Оның алтындық негізі АҚШ президенті [[Ричард Никсон]] 1971 жылғы 15 тамызда доллардың алтынға айырбасталуын тоқтатқаннан кейін жойылды.<ref name="Fed-Nixon">[https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends Nixon Ends Convertibility of U.S. Dollars to Gold] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Қазіргі кезде әлемнің негізгі валюталарының ешқайсысы классикалық алтын стандарты бойынша жұмыс істемейді. Алтын, дегенмен, көптеген мемлекеттердің алтын-валюта резервтерінің маңызды бөлігі болып қала береді.<ref name="IMF-gold">[https://www.imf.org/en/about/factsheets/sheets/2022/gold-in-the-imf Gold in the IMF] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ұғымы == Алтын стандарты жағдайында мемлекет ақша бірлігінің алтынмен белгіленген ресми арақатынасын анықтайды. Мысалы, егер: * А елінің бір ақша бірлігі 1 грамм таза алтынға; * Б елінің бір ақша бірлігі 2 грамм таза алтынға тең деп белгіленсе, теориялық паритет '''1 Б = 2 А''' болып қалыптасады. Осылайша халықаралық валюталық бағамдар алтын арқылы өзара байланысады. Классикалық жүйеде үш негізгі қағида ерекше маңызды болды: # ұлттық валютаның алтынның нақты салмағымен заңды түрде анықталуы; # банкноталар мен басқа ақша міндеттемелерінің алтынға айырбасталуы; # алтынды елге әкелу және елден әкету еркіндігі. Бұл қағидалар барлық мемлекеттерде бірдей дәрежеде орындалған жоқ. Сондықтан экономикалық әдебиетте «алтын стандарт» термині бірнеше тарихи нысанды қамтиды. == Алтын монометаллизм == Алтын стандарт — '''алтын монометаллизмінің''' негізгі тарихи нысаны. [[Монометаллизм]] жағдайында ақша жүйесінің негізгі құн өлшемі ретінде бір металл пайдаланылады. Оның екі негізгі тарихи нұсқасы: * күміс монометаллизмі; * алтын монометаллизмі болды. Бұған қарама-қарсы жүйе — [[биметаллизм]], онда алтын мен күміс заң бойынша қатар ақша металдары ретінде пайдаланылады. XIX ғасырдың көп бөлігінде Франция бастаған бірқатар мемлекеттер биметалдық жүйені қолданды. 1870-жылдары әлемдік ақша жүйесінде алтынға көшу үдерісі жеделдеп, ірі өнеркәсіптік мемлекеттердің басым бөлігі алтын монометаллизмін қабылдады.<ref name="IMF-transition"/> Қазақстандық экономикалық әдебиетте алтын монометаллизмінің үш негізгі нысаны ажыратылады: * '''алтын монета стандарты'''; * '''алтын құйма стандарты'''; * '''алтын девиз стандарты'''.<ref name="NBK-education">[https://rmebrk.kz/bilim/association/dogalov_economikalyk.pdf Экономикалық теория бойынша оқу материалы — «Алтын стандарт» бөлімі] — Қазақстан Республикасы білім беру ресурсы. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Негізгі түрлері == === Алтын монета стандарты === '''Алтын монета стандарты''' (ағылш. ''gold specie standard'', ''gold coin standard'') — алтын стандартының классикалық нысаны. Бұл жүйеде: * алтын монеталар күнделікті айналымда жүреді; * алтын монеталарды еркін соғуға немесе белгілі талаптарға сәйкес монета сарайына алтын өткізуге мүмкіндік беріледі; * банкноталар алтын монеталарға еркін айырбасталады; * алтынды шетелге шығаруға және шетелден әкелуге негізінен рұқсат етіледі; * ақша бірлігінің алтындық құрамы заңмен бекітіледі. XIX ғасырдың соңындағы Ұлыбритания, Германия, АҚШ және Ресей ақша жүйелері осы нысанға жақын болды. === Алтын құйма стандарты === '''Алтын құйма стандарты''' (ағылш. ''gold bullion standard'') кезінде алтын монеталар күнделікті айналымда болмайды, бірақ орталық банк немесе эмиссиялық орган банкноталарды белгіленген бағамен ірі алтын құймаларына айырбастайды. Бұл жүйе негізінен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қолданылды. Мысалы, Ұлыбритания 1925 жылы алтын стандартына оралғанда халыққа банкноталарды алтын монеталарға айырбастау қалпына келтірілген жоқ. 1925 жылғы ''Gold Standard Act'' бойынша Англия Банкі алтынды тек шамамен '''400 трой унциясы''' яғни шамамен 12,4 кг таза алтын болатын ірі құймалар түрінде белгіленген бағамен сатуға міндетті болды.<ref name="UK1925act">[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/29/pdfs/ukpga_19250029_en.pdf Gold Standard Act 1925] — United Kingdom legislation. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Сондықтан 1925–1931 жылдардағы британдық жүйе алтын монета емес, '''алтын құйма стандарты''' ретінде сипатталады.<ref name="BoE-1925">[https://www.bankofengland.co.uk/quarterly-bulletin/1968/q4/the-exchange-equalisation-account---its-origins-and-development The Exchange Equalisation Account — its origins and development] — Bank of England, желтоқсан 1968. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Алтын девиз стандарты === '''Алтын девиз стандарты''' немесе '''алтын-валюта стандарты''' (ағылш. ''gold exchange standard'') кезінде мемлекет валютасын тікелей алтынға емес, өзі алтынға айырбасталатын басқа мемлекеттің резервтік валютасына байланыстырады. Орталық банк резервтерін: * алтынмен; * фунт стерлинг, АҚШ доллары сияқты алтынға айырбасталатын валюталармен ұстай алады. 1922 жылғы [[Генуя конференциясы]] соғыстан кейін алтын тапшылығын азайту үшін орталық банктердің резервтерінде алтынмен қатар негізгі резервтік валюталарды пайдалануын ұсынды.<ref name="IMF-Genoa">[https://www.elibrary.imf.org/view/journals/001/2002/217/article-A001-en.xml International Liquidity and the Role of the SDR in the International Monetary System] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Бұл жүйе 1920-жылдардағы халықаралық валюталық тәртіптің маңызды ерекшелігі болды. == Алтын паритеті == '''Алтын паритеті''' — ақша бірлігінің заңмен белгіленген алтын құрамына негізделген екі валютаның ресми арақатынасы. Классикалық мысал — британ фунты мен АҚШ доллары. Алтын стандартының соғысқа дейінгі паритеті бойынша '''£1 ≈ $4,8665''' болды. Ұлыбритания 1925 жылы алтын стандартына оралғанда дәл осы соғысқа дейінгі бағам — бір фунт үшін шамамен 4,86⅔ доллар қалпына келтірілді.<ref name="BoE-1925"/> Алтын паритеті валюталардың ұзақ мерзімді орталық бағамын анықтады, бірақ нарықтағы нақты айырбас бағамы алтынды тасымалдау, сақтандыру және қаржыландыру шығындарына байланысты оның айналасында аздап ауытқуы мүмкін болды. == Алтын нүктелері == Алтын стандарт жағдайында нарықтық айырбас бағамының ауытқу шектерін '''алтын нүктелері''' (ағылш. ''gold points'') анықтады. Егер шетел валютасын сатып алу бағасы алтынды физикалық түрде шетелге жөнелту құнынан жоғарыласа, борышкер үшін валютаны сатып алғаннан гөрі алтынды экспорттау тиімді болатын. Керісінше, шетелден алтын әкелу тиімді болатын бағам да қалыптасты. Осы екі шек: * алтынды экспорттау нүктесі; * алтынды импорттау нүктесі деп аталды. Нәтижесінде валюталық бағам заңдық паритеттің айналасындағы өте тар дәлізде қозғалды. ХВҚ зерттеулері классикалық алтын стандарты кезіндегі негізгі валюталардың бағамдары алтын нүктелерімен шектелген тар диапазонда болғанын көрсетеді.<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2016/12/30/The-Stability-of-the-Gold-Standard-and-the-Evolution-of-the-International-Monetary-System-1201 Tamim Bayoumi, Barry Eichengreen. The Stability of the Gold Standard and the Evolution of the International Monetary System] — International Monetary Fund, 1995. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Баға–алтын ағыны механизмі == Алтын стандартының халықаралық тепе-теңдікті автоматты түрде қалпына келтіруін түсіндіретін классикалық модель XVIII ғасырдағы шотланд экономисі [[Дэвид Юм]]ның '''баға–алтын ағыны механизмі''' (ағылш. ''price–specie flow mechanism'') тұжырымдамасымен байланысты. Қарапайым түрде механизм былай жұмыс істейді: # ел импорты экспорттан асып, төлем балансының тапшылығы пайда болады; # тапшылықты өтеу үшін алтын шетелге кетеді; # елдегі ақша ұсынысы қысқарады; # бағалар мен жалақы төмендейді; # ұлттық тауарлар шетелдік тауарларға қарағанда арзандайды; # экспорт артып, импорт азаяды; # төлем балансы қайта тепе-теңдікке келеді. Артықшылығы бар елде кері үдеріс жүреді: # алтын ағыны көбейеді; # ақша ұсынысы өседі; # бағалар жоғарылайды; # экспорттың бәсекеге қабілеттілігі азаяды; # импорт көбейеді. Алайда тарихи алтын стандарты бұл теориялық модельден күрделірек болды. Халықаралық капитал қозғалысы, банктік кредит, орталық банктердің пайыздық саясаты және алтын қорларын «залалсыздандыру» әрекеттері автоматты механизмге елеулі ықпал етті.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/working-paper/2017/an-exorbitant-privilege-in-the-first-age-of-international-financial-integration.pdf An exorbitant privilege in the first age of international financial integration] — Bank of England Staff Working Paper No. 668, 2017. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == «Ойын ережелері» == Классикалық алтын стандартқа байланысты экономикалық әдебиетте '''«алтын стандарттың ойын ережелері»''' (ағылш. ''rules of the game'') ұғымы қолданылады. Теория бойынша орталық банк алтын сыртқа кетіп жатқан кезде: * пайыздық мөлшерлемені көтереді; * кредит көлемін қысқартады; * ішкі ақша ұсынысын азайтады. Ал алтын елге кірген кезде: * пайыздық мөлшерлемені төмендетеді; * кредиттік жағдайларды жеңілдетеді. Бұл алтынның қозғалысы туғызатын түзету үдерісін күшейтуге тиіс болды. Іс жүзінде орталық банктер бұл ережелерді әрдайым орындаған жоқ. Кейбір мемлекеттер алтын ағынының ішкі ақша ұсынысына әсерін шектеуге немесе алтын қорын сақтау үшін қосымша әкімшілік шаралар қолдануға тырысты.<ref name="IMF-Genoa"/> == Тарихы == === Алтын мен күміс ақша === Алтын мыңдаған жыл бойы: * құн сақтау құралы; * халықаралық есеп айырысу құралы; * монета металы ретінде пайдаланылды. Алайда ежелгі және ортағасырлық ақша жүйелерін қазіргі мағынадағы алтын стандартпен теңестіруге болмайды. Көптеген мемлекеттерде алтынмен қатар күміс және мыс ақша қолданылды. Ұзақ уақыт бойы халықаралық ақшаның негізгі металы көбіне күміс болды. Қазіргі алтын стандарт ақша белгілерінің белгілі алтын мөлшеріне заңдық және институционалдық түрде айырбасталуына негізделген жүйе ретінде XVIII–XIX ғасырларда қалыптасты. === Ұлыбританиядағы қалыптасуы === Ұлыбритания алтын стандартының қалыптасуында шешуші рөл атқарды. 1717 жылы Корольдік монета сарайының басшысы [[Исаак Ньютон]] алтын гинеяның күміспен салыстырғандағы ресми бағасын белгіледі. Алтынның ресми бағасы оның нарықтық арақатынасымен салыстырғанда сәл жоғары болғандықтан, [[Грешем заңы]]ның әсерімен күміс монеталар айналымнан біртіндеп ығыстырылды. Нәтижесінде Ұлыбритания XVIII ғасырда заң жүзінде толық бекітілмесе де, іс жүзінде алтын монометаллизміне көшті.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/-/media/boe/files/working-paper/2006/uk-monetary-regimes-and-macroeconomic-stylised-facts.pdf UK monetary regimes and macroeconomic stylised facts] — Bank of England Working Paper, 2006. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> 1797 жылы Франциямен соғыс пен алтын қорларының азаюына байланысты Англия Банкі банкноталарды алтынға айырбастауды тоқтатты. Бұл кезең тарихта '''Restriction Period''' деп аталады. 1816 жылғы ақша реформасы алтынды британ ақша жүйесінің заңдық негізі ретінде бекітті. '''1821 жылғы 1 мамырда''' Англия Банкі банкноталарды алтынға айырбастауды қайта бастады.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/about/history History of the Bank of England] — Bank of England. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осы кезеңнен Ұлыбритания XIX ғасырдағы халықаралық алтын стандарттың негізгі орталығына айналды. === 1844 жылғы Банк хартиясы туралы заң === [[Банк хартиясы туралы заң (1844)|1844 жылғы Bank Charter Act]] Англиядағы банкноталар эмиссиясын одан әрі орталықтандырды. Заң Англия Банкіндегі: * эмиссиялық бөлім; * банктік бөлім қызметін ажыратып, банкноталар эмиссиясын алтын қоры мен заңмен рұқсат етілген қамтамасыз етумен байланыстырды.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/bank-insights/2026/the-court-of-directors-of-the-bank-of-england The Court of Directors of the Bank of England] — Bank of England, 2026. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Лондонның XIX ғасырдағы әлемдік сауда және қаржы орталығына айналуы фунт стерлинг пен британдық алтын стандарттың халықаралық ықпалын күшейтті. == Халықаралық алтын стандартының қалыптасуы == XIX ғасырдың ортасында әлемдік валюталық жүйе біркелкі болған жоқ. Әртүрлі мемлекеттер: * күміс стандартын; * алтын стандартын; * биметаллизмді қолданды. 1870-жылдардың басында халықаралық жүйеде түбегейлі өзгеріс болды. 1870–1871 жылдардағы [[Франция–Пруссия соғысы]]нан кейін құрылған [[Германия империясы]] алтын марканы енгізуге кірісті. 1871 және 1873 жылдардағы герман ақша заңдары күмістен алтынға көшудің негізгі құқықтық негізін қалыптастырды. Германияның шешімі басқа мемлекеттердің де алтынға көшуін жылдамдатты. ХВҚ зерттеуі 1870-жылдардағы бұл үдерісті әлемдік ақша жүйесінің биметаллизмнен алтын монометаллизміне түбегейлі ауысуы ретінде сипаттайды.<ref name="IMF-transition"/> XIX ғасырдың соңына қарай алтын стандартты немесе соған өте жақын жүйелерді: * Ұлыбритания; * Германия; * Франция; * АҚШ; * Ресей империясы; * Жапония; * Скандинавия елдері; * Нидерланд; * Австро-Венгрия; * басқа да көптеген мемлекеттер қолданды. == Классикалық алтын стандарт == '''Классикалық алтын стандарт''' деп көбіне шамамен '''1870-жылдардың басынан 1914 жылға дейінгі''' халықаралық валюталық жүйе аталады.<ref name="IMF-gold-standard"/> Оның негізгі ерекшеліктері: * валюталардың алтынға тұрақты паритеті; * негізгі валюталардың алтынға айырбасталуы; * алтынның халықаралық қозғалысының салыстырмалы еркіндігі; * капитал қозғалысына шектеулердің аз болуы; * тұрақты халықаралық айырбас бағамдары; * Лондонның негізгі әлемдік қаржы орталығы болуы. Фунт стерлинг осы кезеңдегі халықаралық сауда мен қаржыдағы жетекші валюта болды.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/speech/2025/july/meaning-of-reserve-currency-remarks-andrew-bailey The meaning of reserve currency — remarks by Andrew Bailey] — Bank of England, шілде 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Сонымен бірге алтын халықаралық резервтердің түпкілікті активі қызметін атқарды. == Ресей империясындағы алтын стандарт == [[Ресей империясы]] алтын стандартқа XIX ғасырдың соңында көшті. Реформаны дайындау бірнеше онжылдыққа созылды, ал оның қорытынды кезеңі қаржы министрі [[Сергей Витте]]нің қызметімен байланысты. 1895–1897 жылдардағы ақша реформасы нәтижесінде '''1897 жылы Ресейде алтын стандарт енгізілді'''.<ref name="CBR-history">[https://www.cbr.ru/about_br/history/ История Банка России] — Банк России. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Рубльдің алтындық құрамы шамамен '''0,774 г таза алтын''' болып белгіленді. Мемлекеттік банктің кредиттік билеттері алтын монеталарға еркін айырбасталды. Жаңа алтын монеталар арасында: * 5 рубль; * 7,5 рубль; * 10 рубль; * 15 рубль номиналдары болды. 10 рубльдік алтын монетаның құрамында шамамен '''7,74 г таза алтын''' болды.<ref name="CBR-Witte">[https://www.cbr.ru/cash_circulation/memorable_coins/coins_base/ShowCoins/?cat_num=5217-0020 100-летие эмиссионного закона Витте] — Банк России. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Ресейдің алтын стандарты 1897 жылдан 1914 жылға дейін тұрақты жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін кредиттік билеттерді алтынға айырбастау тоқтатылды. == АҚШ-тағы алтын стандарт == АҚШ-та XIX ғасыр бойы алтын мен күмістің арақатынасына байланысты ұзақ саяси пікірталастар жүрді. 1870-жылдардан кейін АҚШ іс жүзінде алтын стандартына жақындай түсті, ал 1879 жылы қағаз ақшаның алтынға айырбасталуы қалпына келтірілді. '''1900 жылғы Gold Standard Act''' алтынды АҚШ ақша жүйесінің заңдық стандарты ретінде түпкілікті бекітті. Бір доллардың алтындық құрамы шамамен '''1,5046 г таза алтын''' болды. Бір трой унция алтынның ресми бағасы '''$20,67''' шамасында қалыптасты.<ref name="Fed-Roosevelt">[https://www.federalreservehistory.org/essays/roosevelts-gold-program Roosevelt's Gold Program] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Бірінші дүниежүзілік соғыс == 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда классикалық алтын стандарттың қалыпты жұмысы тоқтады. Соғыс шығындарын қаржыландыру үшін мемлекеттер: * қағаз ақша эмиссиясын ұлғайтты; * мемлекеттік қарыз көлемін көбейтті; * алтынның шетелге кетуін шектеді; * банкноталарды алтынға айырбастауды тоқтатты. Ұлыбританияда алтынның еркін айырбасталуы 1914 жылы іс жүзінде тоқтады. Соғыс жылдарындағы инфляция валюталардың бұрынғы алтындық паритеттерінен үлкен алшақтық туғызды. Нәтижесінде 1918 жылдан кейін соғысқа дейінгі жүйені бұрынғы бағамдарымен қайта қалпына келтіру өте қиын болды. == Генуя конференциясы == 1922 жылы Еуропаның соғыстан кейінгі ақша жүйесін тұрақтандыру мәселелері Генуя конференциясында қаралды. Конференция алтынды халықаралық жүйенің негізгі тірегі ретінде сақтауды қолдады, бірақ барлық мемлекеттердің үлкен алтын қорын жинауы дефляциялық қысымды күшейтуі мүмкін деп есептеді. Сондықтан орталық банктерге резервтерінің бір бөлігін: * фунт стерлинг; * АҚШ доллары сияқты алтынға айырбасталатын жетекші валюталармен сақтау ұсынылды.<ref name="IMF-Genoa"/> Осылайша соғыстан кейінгі жүйе классикалық алтын монета стандартынан '''алтын девиз стандартына''' қарай өзгерді. == Ұлыбританияның 1925 жылы алтынға оралуы == 1925 жылғы '''28 сәуірде''' Ұлыбритания қаржы министрі [[Уинстон Черчилль]] елдің алтын стандартына соғысқа дейінгі паритетпен оралатынын жариялады.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/events/2025/june/britains-return-to-the-gold-standard-in-1925-revisited Britain’s Return to the Gold Standard in 1925 Revisited] — Bank of England, 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Фунт бағамы қайтадан '''£1 ≈ $4,86''' деңгейіне бекітілді. Алайда соғыс кезінде Ұлыбританиядағы бағалар мен шығындар айтарлықтай өскендіктен, көптеген экономистер фунттың бұл паритеті тым жоғары болған деп есептеді. [[Джон Мейнард Кейнс]] сол кездің өзінде бұл шешімді сынға алды. Алтынға қайта оралу Ұлыбританиядан жоғары пайыздық мөлшерлемелер мен ішкі бағаларды төмендетуге бағытталған саясат талап етті. Қазіргі Банктің өзі 1925 жылғы соғысқа дейінгі бағаммен оралуды экономикалық тарихтағы сәтсіз шешімдердің бірі ретінде сипаттайды.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/speech/2025/june/andrew-bailey-opening-remarks-at-britains-return-to-the-gold-standard-in-1925-conference Revisiting the Norman Conquest of $4.86] — Andrew Bailey, Bank of England, 24 маусым 2025. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> == Ұлы тоқырау және алтын стандарттың күйреуі == 1929 жылы басталған [[Ұлы тоқырау]] алтын стандартының ең ауыр дағдарысына айналды. Жүйе елдерден алтын резервтерін сақтау үшін: * пайыздық мөлшерлемені көтеруді; * кредитті қысқартуды; * бюджет пен ақша саясатын қатаңдатуды талап етуі мүмкін еді. Экономикалық құлдырау кезінде мұндай саясат дефляция мен жұмыссыздықты одан әрі күшейтті. Қазіргі экономикалық-тарихи зерттеулерде алтын стандарт Ұлы тоқырауды халықаралық деңгейде таратып, көптеген елдердің дағдарыстан шығуын кешіктірген факторлардың бірі ретінде қарастырылады. Швейцария Ұлттық банкінің тарихи зерттеуі алтын стандарттан ертерек шыққан елдер экономикалық қалпына келуді де ертерек бастағанын көрсетеді.<ref name="SNB-depression">[https://www.snb.ch/public/asset/en/www-snb-ch/publications/research/quarterly-bulletin-studies/2003/06/quartbul_2003_2/publications0_en/quartbul_2003_2.en.pdf Gold Standard, Deflation and Depression: The Swiss Economy during the Great Depression] — Swiss National Bank Quarterly Bulletin, 2003. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Ұлыбританияның шығуы === 1931 жылы халықаралық қаржы дағдарысы фунт стерлингке қысым жасады. Англия Банкі алтын және валюталық резервтерінің елеулі бөлігін жоғалтты. '''1931 жылғы 21 қыркүйекте''' Ұлыбритания алтын стандартынан шықты.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/about/history History — Gold standard suspended, 1931] — Bank of England. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Фунт еркін құбылмалы бағамға көшіп, кейін «стерлинг аймағы» қалыптасты. === АҚШ-тың шығуы === 1933 жылы АҚШ банк жүйесінің дағдарысы кезінде алтынның елден және банктерден кетуі күшейді. Президент [[Франклин Делано Рузвельт]] әкімшілігі алтынға байланысты бірқатар төтенше шара қабылдады. 1933 жылғы сәуірде доллардың ішкі алтынға айырбасталуы тоқтатылды.<ref name="Fed-Roosevelt"/> 1934 жылғы '''Gold Reserve Act''' АҚШ-тағы монетарлық алтынның негізгі бөлігін Қазынашылықтың меншігіне өткізді. Алтынның ресми бағасы: :'''$20,67 → $35 бір трой унцияға''' дейін көтеріліп, доллардың алтындық құрамы айтарлықтай төмендетілді.<ref>[https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-reserve-act Gold Reserve Act of 1934] — Federal Reserve History. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> АҚШ азаматтарының долларды алтын монетаға еркін айырбастау мүмкіндігі жойылды. === Алтын блогы === Ұлыбритания мен АҚШ алтын стандарттан шыққаннан кейін: * Франция; * Швейцария; * Нидерланд; * Бельгия; * Польша; * Италия сияқты бірқатар мемлекеттер бұрынғы алтын паритеттерін сақтауға тырысты. Олар шартты түрде '''алтын блогы''' (ағылш. ''Gold Bloc'') деп аталды. Бельгия 1935 жылы девальвация жасады. 1936 жылғы қыркүйекте Франция алтын стандарттан шыққаннан кейін Швейцария мен Нидерланд та бұрынғы паритеттерін сақтаудан бас тартты. Швейцар франкі 1936 жылы шамамен '''30%-ға девальвацияланды'''.<ref name="SNB-depression"/> Осы оқиғалар классикалық және соғысаралық алтын стандартының іс жүзіндегі аяқталуын білдірді. == Бреттон-Вудс жүйесі және алтын == 1944 жылғы [[Бреттон-Вудс конференциясы]] классикалық алтын стандартты тікелей қалпына келтірген жоқ. Жаңа жүйеде: * АҚШ доллары алтынға бекітілді; * басқа мемлекеттердің валюталары негізінен долларға қатысты тұрақты паритет ұстады; * валюталық бағамдарды өзгерту белгілі жағдайларда ХВҚ келісімімен мүмкін болды. АҚШ шетелдік орталық банктер мен басқа ресми ақша органдарының долларларын '''1 трой унция алтын = 35 АҚШ доллары''' бағамымен алтынға айырбастауға міндеттенді. Қарапайым АҚШ азаматтары үшін долларды алтынға еркін айырбастау қалпына келтірілген жоқ. Сондықтан Бреттон-Вудс тәртібі классикалық алтын монета стандарты емес, көбіне '''алтын-доллар''' немесе алтын девиз жүйесінің ерекше нысаны ретінде сипатталады.<ref name="IMF-gold-standard"/> == Доллардың алтынға айырбасталуының тоқтатылуы == 1960-жылдары АҚШ-тан тыс жерлерде жиналған долларлық резервтердің көлемі Америка Құрама Штаттарының ресми алтын қорымен салыстырғанда өте үлкен болды. Бұл мәселе [[Триффин дилеммасы]] арқылы теориялық түрде сипатталды. 1971 жылғы '''15 тамызда''' президент Ричард Никсон шетелдік ресми мекемелер үшін доллардың алтынға айырбасталуын тоқтатты.<ref name="Fed-Nixon"/> Бұл шешім кейін '''Никсон шогы''' деп аталды. Доллардың алтынға ресми конверсиясы қайта қалпына келтірілген жоқ. 1973 жылы негізгі өнеркәсіптік мемлекеттердің валюталары құбылмалы бағамдарға көшті. == Ямайка жүйесі және алтынды демонетизациялау == 1976 жылғы [[Ямайка валюталық жүйесі|Ямайка келісімдері]] халықаралық валюталық тәртіптегі алтынның ресми рөлін қысқарту жөніндегі жаңа қағидаларды бекітті. ХВҚ Келісім баптарының '''Екінші түзетуі 1978 жылғы сәуірде''' күшіне енді. Ол: * алтынның ресми халықаралық бағасын жойды; * валюталардың паритетін алтынмен белгілеуді тоқтатты; * SDR құнын алтынмен анықтаудан бас тартты; * ХВҚ мен мүше елдердің қалыпты операцияларында алтынмен міндетті төлемдерді жойды.<ref>[https://www.imf.org/external/pubs/ft/pam/pam45/pdf/chap2.pdf Gold in the Articles of Agreement — Financial Organization and Operations of the IMF] — International Monetary Fund. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Осыдан кейін алтын халықаралық валюта жүйесінің ресми есептік өлшемі болудан қалды. Сонымен бірге ол орталық банктердің резервтік активі ретіндегі маңызын сақтап қалды.<ref name="IMF-gold"/> == Ресей және КСРО-дағы кейінгі алтынмен байланысты ақша == 1914 жылы Ресей империясында алтынға еркін айырбастау тоқтатылғаннан кейін классикалық алтын стандарт қайта қалпына келтірілген жоқ. 1922–1924 жылдардағы кеңестік ақша реформасы кезінде жаңа тұрақты ақша бірлігі — '''червонец''' енгізілді. Мемлекеттік банктің 1922 жылғы червонецтері заң бойынша белгілі мөлшерде алтынмен қамтамасыз етілді. 1923 жылы салмағы патшалық 10 рубльдік монетаға сәйкес алтын червонецтер де шығарыла бастады. Бір алтын червонецтің құрамында: :'''7,74 г таза алтын''' болды.<ref name="CBR-chervonets">[https://cbr.ru/about_br/history/ История Банка России — 1922–1924 жылдардағы ақша реформасы] — Банк России. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Алайда қағаз червонецті КСРО ішінде алтын монетаға еркін айырбастау іс жүзінде енгізілген жоқ. Банкноттарда алтынға айырбастау арнайы үкімет актісімен басталатыны жазылғанымен, мұндай акт қабылданбады.<ref>[https://museum.cbr.ru/articles/put-chervontsa-listaem-stranitsy-istorii/ Путь червонца: листаем страницы истории] — Музей Банка России. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Сондықтан кеңестік червонец жүйесін классикалық алтын стандартпен толық теңестіру дұрыс емес. == Қазақстан аумағындағы алтын стандарт == Қазақстан дербес мемлекет ретінде классикалық алтын стандарт кезеңіне қатысқан жоқ. XIX ғасырдың аяғы мен XX ғасырдың басында қазіргі Қазақстан аумағының негізгі бөлігі [[Ресей империясы]]ның құрамында болды. Сондықтан 1897 жылғы Витте реформасынан кейін империялық рубльдің алтын стандарты Қазақстан аумағындағы ресми ақша жүйесіне де қатысты болды. Осы кезеңдегі ресейлік кредиттік билеттер алтын монеталарға белгіленген паритет бойынша айырбасталды және алтын рубль империяның бірыңғай ақша жүйесінің негізіне айналды.<ref name="CBR-history"/> 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған соң рубльді алтынға айырбастау тоқтатылып, Қазақстан аумағында да классикалық алтын ақша жүйесінің қызметі аяқталды. Кеңестік кезеңде Қазақстан КСРО-ның біртұтас ақша жүйесінің құрамында болды. 1920-жылдардағы алтынмен қамтамасыз етілген червонец Қазақстанда да кеңестік ақша бірлігі ретінде қолданылғанымен, оны алтынға еркін айырбастау болмағандықтан, бұл жүйе толық алтын монета стандарты болып саналмайды. == Тәуелсіз Қазақстан == Тәуелсіз Қазақстан алтын стандартты қолданған жоқ. 1993 жылғы '''15 қарашада''' Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы — [[теңге]] айналымға енгізілді.<ref name="NBK-tenge">[https://nationalbank.kz/kz/page/currency-history Ұлттық валютаның тарихы] — Қазақстан Ұлттық Банкі. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> Теңгенің құны алтынның заңмен белгіленген мөлшеріне бекітілмеген және банкноталарды Қазақстан Ұлттық Банкінде алтынға тіркелген бағамен айырбастау міндеттемесі жоқ. Сондықтан теңге — [[фиат ақша|фиаттық ақша]]. Қазақстан Ұлттық Банкі алтынды халықаралық резервтік актив ретінде ұстайды және алтын инвестициялық және коллекциялық монеталар шығарады, алайда алтын резервінің болуы өздігінен алтын стандартты білдірмейді. Қазақстандық экономикалық әдебиетте алтын стандарт тарихи ақша жүйесі ретінде қарастырылып, оның алтын монета, алтын құйма және алтын девиз түрлері ажыратылады.<ref name="NBK-education"/> == Алтын стандарттың артықшылықтары туралы көзқарастар == Алтын стандартты қолдаушылар оның бірнеше ықтимал артықшылығын атап көрсетеді. === Валюталық тәртіп === Ақша эмиссиясының алтын резервімен байланысы мемлекеттің ақша ұсынысын шексіз ұлғайту мүмкіндігін шектейді. Бұл ұзақ мерзімді перспективада инфляциялық ақша эмиссиясына тосқауыл болуы мүмкін. === Айырбас бағамының тұрақтылығы === Алтындық паритеттер халықаралық валюталардың бағамын бір-біріне қатысты тұрақты етеді. Бұл: * халықаралық сауда; * инвестициялар; * ұзақ мерзімді келісімшарттар үшін валюталық тәуекелді азайтады. === Ұзақ мерзімді сенім === Алтынға айырбасталу уәдесі ақша билігінің саясатқа деген сенімді арттыруға ықпал етуі мүмкін. XIX ғасырда алтын паритетін сақтау мемлекеттің қаржылық беделінің маңызды көрсеткіштерінің бірі ретінде қарастырылды. == Кемшіліктері және сын == === Ақша ұсынысының алтын қорына тәуелділігі === Алтын стандартында ақша базасының ұзақ мерзімді өсуі алтын өндірісіне және резервтердің қозғалысына тәуелді. Егер экономика алтын қорынан жылдамырақ өссе, ақша ұсынысының жеткіліксіздігі дефляциялық қысым туғызуы мүмкін. Банк Англиясының түсіндіруі бойынша, алтын стандарты кезінде айналымдағы ақшаның түпкілікті мөлшері өндіріліп, ақша жүйесіне енгізілетін алтын көлемімен шектелетін.<ref>[https://www.bankofengland.co.uk/explainers/what-is-money What is money?] — Bank of England. Тексерілген күні: 24 тамыз 2026.</ref> === Дефляция === Алтын сыртқа көп кеткен жағдайда ел ақша-кредит саясатын қатайтуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл: * бағалардың төмендеуіне; * жалақы қысымына; * қарыздың нақты ауыртпалығының өсуіне; * жұмыссыздықтың көбеюіне әкелуі мүмкін. Ұлы тоқырау тәжірибесі алтын стандартының осы әлсіздігін ерекше көрсетті.<ref name="SNB-depression"/> === Ақша-кредит саясатының шектелуі === Орталық банк ішкі: * жұмыссыздық; * экономикалық құлдырау; * банк дағдарысы сияқты проблемаларға жауап беру кезінде алтын паритетін сақтау талабымен шектеледі. Алтын қорын қорғау үшін пайыздық мөлшерлемені көтеру экономикалық дағдарыс кезінде қажетті саясатқа қарама-қайшы келуі мүмкін. === Соңғы инстанциядағы кредитор мәселесі === Банк дағдарысы кезінде орталық банк қаржы жүйесіне көп мөлшерде өтімділік беруі қажет болуы мүмкін. Бірақ банкноталарды алтынға айырбастау міндеттемесі орталық банктің ақша шығаруға және банктерді құтқаруға мүмкіндігін шектейді. Бұл алтын стандарттың қаржы тұрақтылығы мен бағам тұрақтылығы арасындағы қайшылықтарының бірі болды. === Алтынның кездейсоқ ұсынысы === Әлемдік ақша ұсынысына алтын кендерінің ашылуы мен өндіру технологиясының өзгеруі ықпал етеді. XIX ғасырдағы: * Калифорния; * Австралия; * Оңтүстік Африка алтын кендерінің игерілуі әлемдік алтын ұсынысының айтарлықтай өсуіне әкелді. Демек ақша жүйесіндегі өтімділік нақты экономиканың қажеттілігінен гөрі геологиялық және технологиялық факторларға тәуелді болуы мүмкін. === Түзету ауыртпалығының теңсіздігі === Теория бойынша тапшылығы және профициті бар елдер бірдей дәрежеде түзетілуі керек. Іс жүзінде төлем балансы тапшылығы бар мемлекеттерге: * пайыздық мөлшерлемені көтеру; * кредитті қысқарту; * баға мен жалақыны төмендету қысымы күштірек болды. Ал алтын жинақтайтын профицитті елдер ақша массасын пропорционалды түрде ұлғайтуға әрдайым міндетті болмады. Бұл жүйеде дефляциялық бейімділік туғызуы мүмкін еді. == Алтын стандарты мен экономикалық тұрақтылық == Классикалық алтын стандарт кезеңін бағалау экономикалық тарих ғылымында пікірталас тудырады. 1870–1914 жылдары: * халықаралық сауда өте жылдам өсті; * халықаралық капитал қозғалысы кеңейді; * негізгі валюталардың бағамдары өте тұрақты болды. ХВҚ зерттеулері классикалық жүйенің кейбір макроэкономикалық күйзелістерге салыстырмалы жылдам бейімделгенін көрсетеді.<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2016/12/30/The-Stability-of-the-Gold-Standard-and-the-Evolution-of-the-International-Monetary-System-1201 The Stability of the Gold Standard and the Evolution of the International Monetary System] — IMF Working Paper, 1995.</ref> Сонымен бірге қазіргі зерттеулер бұл тұрақтылықтың әлеуметтік және саяси жағдайлары қазіргі экономикадан едәуір өзгеше болғанын атап өтеді. XIX ғасырда: * жалақы мен бағалардың төмендеуіне саяси кедергілер азырақ; * әлеуметтік мемлекет әлсіз; * толық жұмыспен қамту ақша-кредит саясатының ресми мақсаты болмаған; * капитал қозғалысы өте еркін еді. XX ғасырда демократия, кәсіподақтар және әлеуметтік саясат күшейген сайын жұмыссыздық пен жалақының күрт төмендеуін алтын паритеті үшін қабылдау саяси тұрғыдан анағұрлым қиын болды. == Алтын стандарт және фиат ақша == {| class="wikitable" ! Ерекшелік ! Алтын стандарт ! Қазіргі фиаттық жүйе |- | Ақша құнының негізі | Алтынның белгіленген мөлшері | Мемлекет пен орталық банкке сенім, ақша-кредит саясаты |- | Алтынға айырбасталу | Жүйенің түріне қарай тікелей немесе жанама | Міндетті айырбасталу жоқ |- | Ақша ұсынысы | Алтын қорымен шектеледі | Орталық банк саясатына байланысты |- | Валюта бағамы | Алтын паритеті арқылы тұрақты | Құбылмалы, басқарылатын немесе басқа режим |- | Ақша-кредит саясатының еркіндігі | Шектеулі | Салыстырмалы кең |- | Халықаралық резерв | Негізінен алтын және кей кезеңде резервтік валюталар | Валюталар, бағалы қағаздар, алтын, SDR және басқа активтер |} Қазіргі фиат ақша жүйесінде банкнотаның өздігінен алтынға немесе басқа тауарға айырбасталу құқығы жоқ. Ақша құны: * орталық банктің баға тұрақтылығы саясатына; * мемлекеттің институттарына; * экономиканың өндірістік әлеуетіне; * ақшаға деген қоғамдық сенімге негізделеді. == Қазіргі кездегі алтынның рөлі == Алтын стандарт жойылғанымен, алтын халықаралық қаржы жүйесінен жоғалған жоқ. Орталық банктер алтынды: * резервті әртараптандыру; * валюталық және геосаяси тәуекелдерден қорғану; * төтенше резервтік актив ретінде ұстайды. ХВҚ да әлемдегі ең ірі ресми алтын иелерінің бірі болып табылады. Қордың қазіргі алтын қоры шамамен '''90,5 млн трой унциясын немесе 2814,1 тоннаны''' құрайды.<ref name="IMF-gold"/> Бірақ қазіргі халықаралық жүйеде алтынның: * ресми белгіленген халықаралық бағасы жоқ; * ұлттық валюталар үшін міндетті паритеті жоқ; * ХВҚ жүйесінде валюталардың ортақ өлшем бірлігі ретіндегі мәртебесі жоқ. Алтын бағасы негізінен әлемдік нарықтағы сұраныс пен ұсыныс арқылы қалыптасады. == Алтын стандартқа қайта оралу туралы пікірталастар == XX және XXI ғасырларда кейбір экономистер, саясаткерлер және қоғамдық қозғалыстар алтынға негізделген ақша жүйесін қалпына келтіру идеясын мезгіл-мезгіл ұсынды. Қолдаушылар мұндай жүйе: * инфляциялық эмиссияны шектейді; * бюджет тапшылығын ақша шығару арқылы қаржыландыруды қиындатады; * ұзақ мерзімді валюта тұрақтылығын арттырады деп есептейді. Қарсы көзқарастағы экономистер қазіргі экономиканың көлемі, қаржы нарықтарының күрделілігі және дағдарыс кезіндегі өтімділік қажеттілігі алтын стандартына оралуды өте қиын етеді деп көрсетеді. Сонымен қатар алтын стандарты орталық банктің экономикалық құлдырау мен банктік дағдарыстарға қарсы белсенді ақша-кредит саясатын жүргізу мүмкіндігін шектейді. 2026 жылғы жағдай бойынша әлемнің негізгі мемлекеттерінің ешқайсысы классикалық алтын стандартын қолданбайды. == Негізгі кезеңдері == {| class="wikitable sortable" ! Жыл/кезең ! Оқиға |- | '''1717''' | Исаак Ньютон Ұлыбританиядағы алтын мен күміс монеталардың арақатынасын белгілеп, елдің іс жүзінде алтынға көшуін жеделдетті |- | '''1797''' | Ұлыбританияда банкноталарды алтынға айырбастау уақытша тоқтатылды |- | '''1816''' | Ұлыбританияда алтын монометаллизмі заңдық тұрғыдан бекітілді |- | '''1821''' | Англия Банкі алтынға айырбастауды қалпына келтірді |- | '''1844''' | Bank Charter Act британдық алтын стандарттың эмиссиялық негізін күшейтті |- | '''1871–1873''' | Германия алтын маркасына көшті |- | '''1870–1880-жылдар''' | Ірі мемлекеттердің көпшілігінің халықаралық алтын стандартқа көшуі |- | '''1897''' | Ресей империясы мен Жапонияда алтын стандарт енгізілді |- | '''1900''' | АҚШ-та Gold Standard Act қабылданды |- | '''1914''' | Бірінші дүниежүзілік соғыс классикалық алтын стандартты тоқтатты |- | '''1922''' | Генуя конференциясы алтын девиз стандартын дамытуға ұсыныс жасады |- | '''1925''' | Ұлыбритания алтын құйма стандартына оралды |- | '''21 қыркүйек 1931''' | Ұлыбритания алтын стандарттан шықты |- | '''1933''' | АҚШ доллардың ішкі алтынға айырбасталуын тоқтатты |- | '''1934''' | АҚШ-та алтын бағасы 35 доллар/унция деңгейіне өзгертілді |- | '''1936''' | Франция, Швейцария және қалған алтын блогының негізгі елдері бұрынғы паритеттерден бас тартты |- | '''1944''' | Бреттон-Вудс алтын-доллар жүйесі құрылды |- | '''15 тамыз 1971''' | АҚШ доллардың ресми халықаралық алтынға айырбасталуын тоқтатты |- | '''1973''' | Негізгі әлемдік валюталар құбылмалы бағамдарға көшті |- | '''1976''' | Ямайка келісімдері қабылданды |- | '''1 сәуір 1978''' | ХВҚ Келісім баптарының Екінші түзетуі алтынның ресми валюталық рөлін жойды |} == Қараңыз сондай-ақ == * [[Алтын]] * [[Ақша]] * [[Ақша жүйесі]] * [[Монометаллизм]] * [[Биметаллизм]] * [[Күміс стандарт]] * [[Алтын-валюта резервтері]] * [[Алтын паритеті]] * [[Валюта бағамы]] * [[Орталық банк]] * [[Бреттон-Вудс жүйесі]] * [[Ямайка валюталық жүйесі]] * [[Никсон шогы]] * [[Триффин дилеммасы]] * [[Ұлы тоқырау]] * [[Фиат ақша]] * [[Сергей Витте]] * [[Джон Мейнард Кейнс]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Әдебиеттер == * Eichengreen, Barry. ''Golden Fetters: The Gold Standard and the Great Depression, 1919–1939''. Oxford University Press, 1992. * Eichengreen, Barry. ''Globalizing Capital: A History of the International Monetary System''. Princeton University Press. * Bordo, Michael D.; Schwartz, Anna J. (ред.). ''A Retrospective on the Classical Gold Standard, 1821–1931''. University of Chicago Press. * Officer, Lawrence H. ''Between the Dollar-Sterling Gold Points: Exchange Rates, Parity and Market Behavior''. Cambridge University Press. * Бугров А. В. ''Золотой стандарт в России: выбор пути (1867–1897)'' // Деньги и кредит. — 2015. — №1. — С. 59–67. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.imf.org/en/Publications/Policy-Papers/Issues/2016/12/31/Reserve-Accumulation-and-International-Monetary-Stability-Supplementary-Information-PP4457 Халықаралық валюта қоры — халықаралық валюта жүйесіндегі алтын стандарт] * [https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2022/06/16/Pictures-of-a-Revolution-Analyzing-the-Transition-from-Global-Bimetallism-to-the-Gold-519664 ХВҚ — биметаллизмнен алтын стандартқа көшу тарихы] * [https://www.imf.org/en/about/factsheets/sheets/2022/gold-in-the-imf ХВҚ — қазіргі халықаралық валюта жүйесіндегі алтынның рөлі] * [https://www.bankofengland.co.uk/about/history Англия Банкі — британ ақша жүйесінің тарихы] * [https://www.bankofengland.co.uk/quarterly-bulletin/1968/q4/the-exchange-equalisation-account---its-origins-and-development Англия Банкі — 1925 жылғы алтын құйма стандарты және 1931 жылғы дағдарыс] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/roosevelts-gold-program Federal Reserve History — АҚШ-тың алтын стандарттан шығуы] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-reserve-act Federal Reserve History — 1934 жылғы Gold Reserve Act] * [https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends Federal Reserve History — 1971 жылы доллардың алтынға айырбасталуының тоқтатылуы] * [https://www.cbr.ru/about_br/history/ Ресей Банкі — Ресейдің ақша жүйесі мен 1897 жылғы алтын стандарттың тарихы] * [https://museum.cbr.ru/online-exhibitions/museum/ Ресей Банкі мұражайы — Витте реформасы және алтын рубль] * [https://nationalbank.kz/kz/page/currency-history Қазақстан Ұлттық Банкі — ұлттық валюта тарихы] [[Санат:Ақша]] [[Санат:Ақша жүйелері]] [[Санат:Алтын]] [[Санат:Экономика тарихы]] [[Санат:Қаржы тарихы]] [[Санат:Халықаралық қаржы]] [[Санат:Валюта жүйелері]] [[Санат:Ақша-кредит саясаты]] qv56i6tmp73gvsipceckvpyifppahp0 0 785604 3646055 2026-08-24T06:13:31Z Dostoevskykz 183227 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Федор Степанов Степанович''' (1818–1880) — XIX ғасырда [[Семей]] қаласында өмір сүрген 2-гильдия көпесі, кәсіпкер және меценат. Алтын өндірумен айналысып, графит кеніштері... 3646055 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Федор Степанов Степанович''' (1818–1880) — XIX ғасырда [[Семей]] қаласында өмір сүрген 2-гильдия көпесі, кәсіпкер және меценат. Алтын өндірумен айналысып, графит кеніштеріне, арақ зауыты мен шарап қоймасына иелік еткен. Қаладағы білім беру және қайырымдылық ісіне қаржылай қолдау көрсеткен.<ref name="Кашляк">{{cite book |last=Кашляк |first=Виктор |title=Семипалатинск: Их именами названы... |year=2006 |location=Семипалатинск }}</ref> == Өмірі мен қызметі == Федор Степанов Степанович 1818 жылы дүниеге келген. XIX ғасырда Семей қаласының ірі кәсіпкерлерінің бірі болып, 2-гильдия көпесі дәрежесіне ие болды. Кәсіпкерлік қызметімен қатар алтын өндірумен айналысқан, графит кеніштерінің, арақ зауыты мен шарап қоймасының иесі болған.<ref name="Кашляк"/> Семейдегі қоғамдық өмірге де белсенді араласқан. Ол қаладағы приход училищесінің құрметті қамқоршысы қызметін атқарды. 1863–1872 жылдары училище ғимаратын салуға басқа көпестермен бірге қомақты қаржы бөлген. Осы еңбегі үшін 1870 жылы Станислав лентасындағы «За усердие» алтын медалімен марапатталған.<ref name="Кашляк"/> Федор Степанов Степанович түрмелерді қамқорлау қоғамының жұмысына да қатысып, қайырымдылық қызмет атқарған. Осы еңбегі үшін 1874 жылы Аннин лентасындағы «За усердие» медалімен марапатталды.<ref name="Кашляк"/> 1879 жылы Семейде алғашқы мейманхананы ашқан.<ref name="Кашляк"/> == Федор Достоевскиймен байланысы == Федор Степанов Степанович Семейде айдауда болған жазушы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен жеке таныс болған. Достоевскийдің Семейдегі өмір сүрген кезеңінде қаладағы көпестер мен зиялы қауым өкілдерімен байланысы болған, олардың қатарында Федор Степанов та аталады.<ref name="Кашляк"/> == Ғимараттары == 1876–1879 жылдары Федор Степанов Степанович Семейде екі қабатты тас тұрғын үйлер салдырған. XX ғасырдың басында бұл ғимараттар Округтік соттың қарауына берілген.<ref name="Кашляк"/> Кейін аталған тарихи ғимаратта [[Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері музейі]] орналасқан. Ғимарат Семейдің тарихи сәулет ескерткіштерінің бірі ретінде сақталған.<ref name="Кашляк"/> == Отбасы == Федор Степанов Степановичтің асырап алған ұлы Михаил Федорович Степанов болған. Ол әкесінің кәсіпкерлік ісін жалғастырғанымен, оны тиімді жүргізе алмай, XIX ғасырдың соңында банкротқа ұшыраған.<ref name="Кашляк"/> == Мұрасы == Федор Степанов Степановичтің есімі Семейдің XIX ғасырдағы сауда-кәсіпкерлік және қайырымдылық тарихымен байланысты. Оның білім беру мекемелерін қолдауы, қоғамдық қайырымдылық жұмыстарына қатысуы және қалада ғимараттар салдыруы Семейдің әлеуметтік және сәулеттік дамуына үлес қосты.<ref name="Кашляк"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:Семей көпестері]] [[Санат:Қазақстан меценаттары]] [[Санат:Кәсіпкерлер]] 6bu2hztyz9p5x30jvognq4vtnzyurs2 3646057 3646055 2026-08-24T06:15:56Z Dostoevskykz 183227 3646057 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Федор Степанович Степанов''' (1818–1880) — XIX ғасырда [[Семей]] қаласында өмір сүрген 2-гильдия көпесі, кәсіпкер және меценат. Алтын өндірумен айналысып, графит кеніштеріне, арақ зауыты мен шарап қоймасына иелік еткен. Қаладағы білім беру және қайырымдылық ісіне қаржылай қолдау көрсеткен.<ref name="Кашляк">{{cite book |last=Кашляк |first=Виктор |title=Семипалатинск: Их именами названы... |year=2006 |location=Семипалатинск }}</ref> == Өмірі мен қызметі == Федор Степанов Степанович 1818 жылы дүниеге келген. XIX ғасырда Семей қаласының ірі кәсіпкерлерінің бірі болып, 2-гильдия көпесі дәрежесіне ие болды. Кәсіпкерлік қызметімен қатар алтын өндірумен айналысқан, графит кеніштерінің, арақ зауыты мен шарап қоймасының иесі болған.<ref name="Кашляк"/> Семейдегі қоғамдық өмірге де белсенді араласқан. Ол қаладағы приход училищесінің құрметті қамқоршысы қызметін атқарды. 1863–1872 жылдары училище ғимаратын салуға басқа көпестермен бірге қомақты қаржы бөлген. Осы еңбегі үшін 1870 жылы Станислав лентасындағы «За усердие» алтын медалімен марапатталған.<ref name="Кашляк"/> Федор Степанов Степанович түрмелерді қамқорлау қоғамының жұмысына да қатысып, қайырымдылық қызмет атқарған. Осы еңбегі үшін 1874 жылы Аннин лентасындағы «За усердие» медалімен марапатталды.<ref name="Кашляк"/> 1879 жылы Семейде алғашқы мейманхананы ашқан.<ref name="Кашляк"/> == Федор Достоевскиймен байланысы == Федор Степанов Степанович Семейде айдауда болған жазушы [[Фёдор Михайлович Достоевский]]мен жеке таныс болған. Достоевскийдің Семейдегі өмір сүрген кезеңінде қаладағы көпестер мен зиялы қауым өкілдерімен байланысы болған, олардың қатарында Федор Степанов та аталады.<ref name="Кашляк"/> == Ғимараттары == 1876–1879 жылдары Федор Степанов Степанович Семейде екі қабатты тас тұрғын үйлер салдырған. XX ғасырдың басында бұл ғимараттар Округтік соттың қарауына берілген.<ref name="Кашляк"/> Кейін аталған тарихи ғимаратта [[Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері музейі|Невзоровтар отбасы атындағы бейнелеу өнері мұражайы]] орналасқан. Ғимарат Семейдің тарихи сәулет ескерткіштерінің бірі ретінде сақталған.<ref name="Кашляк"/> == Отбасы == Федор Степанов Степановичтің асырап алған ұлы Михаил Федорович Степанов болған. Ол әкесінің кәсіпкерлік ісін жалғастырғанымен, оны тиімді жүргізе алмай, XIX ғасырдың соңында банкротқа ұшыраған.<ref name="Кашляк"/> == Мұрасы == Федор Степанов Степановичтің есімі Семейдің XIX ғасырдағы сауда-кәсіпкерлік және қайырымдылық тарихымен байланысты. Оның білім беру мекемелерін қолдауы, қоғамдық қайырымдылық жұмыстарына қатысуы және қалада ғимараттар салдыруы Семейдің әлеуметтік және сәулеттік дамуына үлес қосты.<ref name="Кашляк"/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Семей тарихы]] [[Санат:Семей көпестері]] [[Санат:Қазақстан меценаттары]] [[Санат:Кәсіпкерлер]] 56bml3rgr0482i3cc9cz1fmibn16qwv 14 785605 3646080 2026-08-24T06:29:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Виргинияда орналасқан банктер]] 3646080 wikitext text/x-wiki [[Санат:Виргинияда орналасқан банктер]] 7adahyt1472x844lzwyyz1qo4rydwdh 0 785607 3646089 2026-08-24T06:37:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі... 3646089 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ-тағы ең ірі банктер тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. 6z8gnou5tws6lxt9fw35chqclnt74u4 3646090 3646089 2026-08-24T06:37:34Z 1nter pares 146705 /* */ 3646090 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. 8cpv79vt3n8579vqhudkpk1cafrfbh1 3646092 3646090 2026-08-24T06:38:09Z 1nter pares 146705 3646092 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0w9cmtk201t4ejsk36f61ec0ohja1os 3646093 3646092 2026-08-24T06:39:09Z 1nter pares 146705 3646093 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name=10K/><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2vnpuiv2xt1p6a2gxcfapvcf41hrt4n 3646094 3646093 2026-08-24T06:39:19Z 1nter pares 146705 3646094 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name=10K/><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lb8pxvlzwkvovz8d08pbnhokbrmh5mt 3646095 3646094 2026-08-24T06:40:17Z 1nter pares 146705 3646095 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name=10K/><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == [[Сурет:PNC Financial Services logo.gif|thumb|right|200px|1982 жылы PNC Bank құру үшін бірігуге дейін қолданылған 1970 жылдардағы Pittsburgh National Bank логотипі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qx019dpl7epgz1gqtkt0qnx39h9cjxe 3646096 3646095 2026-08-24T06:40:24Z 1nter pares 146705 3646096 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name=10K/><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} lb8pxvlzwkvovz8d08pbnhokbrmh5mt 3646097 3646096 2026-08-24T06:40:57Z 1nter pares 146705 /* */ 3646097 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ro9bmrcz9xlveza8iob22ho78eujuh0 3646098 3646097 2026-08-24T06:41:46Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646098 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 82lbwkow9i6a9sa0xbxdgh2dw4o7ics 3646100 3646098 2026-08-24T06:43:20Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646100 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nkcokhcdl3wixbf4z4j8pc9ghfo2tzl 3646101 3646100 2026-08-24T06:44:38Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646101 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r1tfum3w0thpi49oqzudigfnsyl5xcc 3646102 3646101 2026-08-24T06:45:23Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646102 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pconttr8c3v06ubjcafrseunv391dmg 3646104 3646102 2026-08-24T06:47:00Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646104 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 50nrpats5daoyjbfuid9ez3vy0vvkyk 3646109 3646104 2026-08-24T06:53:01Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646109 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bigioj4yxhaalydx7ae60a8vmx91rct 3646110 3646109 2026-08-24T06:54:03Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646110 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cryydjgk4971f9s78m96lpjdgq2t2vl 3646111 3646110 2026-08-24T06:54:16Z 1nter pares 146705 3646111 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} epx3a18sv1363hxo0rkjz131ugxivgx 3646112 3646111 2026-08-24T06:55:04Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646112 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} mc1v7l9af7q023df913d2iyrx7k0dqf 3646113 3646112 2026-08-24T06:55:41Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646113 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} su85ebb1sw3tb86a19zrol5mawq2o82 3646114 3646113 2026-08-24T06:56:38Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646114 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1ghfjhigmta4rvsu274nz0q74limrwj 3646115 3646114 2026-08-24T06:57:16Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646115 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hpp07l6ut2stlk6r3ufi4dcqszej702 3646117 3646115 2026-08-24T06:59:08Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646117 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} skuoxyh6b9rd26f13rfb18xpeeof4zg 3646118 3646117 2026-08-24T07:00:07Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646118 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон, Колумбия округі|Вашингтондағы]] [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gls05h03xueqpbycc4qh2bence0gybk 3646119 3646118 2026-08-24T07:00:25Z 1nter pares 146705 3646119 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k9nkpldq001n5hn9n0ogltphd65olmv 3646121 3646119 2026-08-24T07:01:26Z 1nter pares 146705 3646121 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} sdkejscfpelf2s9ciz379gkaxckdqxq 3646122 3646121 2026-08-24T07:02:53Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646122 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} saenuvbfu3v3r3fhk9g9xb0mhvk7ytt 3646123 3646122 2026-08-24T07:03:45Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646123 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} q8f9b4k4sq7swsk289oba8a4pijt5xv 3646124 3646123 2026-08-24T07:04:33Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646124 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} i7fv2ceeqngsdmlnhfptc0noc58v409 3646126 3646124 2026-08-24T07:05:25Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646126 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} p8e78qlf69dxqul949k8o8tv3qi457e 3646127 3646126 2026-08-24T07:06:05Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646127 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pzrmdsrcg4v2g9coooddpdc0i1ucghl 3646128 3646127 2026-08-24T07:07:30Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646128 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 3kisu745dtpojjrp9mijmqv9ty9wj6g 3646129 3646128 2026-08-24T07:08:29Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646129 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} igu2astz431q9sk1gst47gj33jrzqdo 3646130 3646129 2026-08-24T07:09:47Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646130 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0oeiyiv09ojf0aikcvw289u3g2b5lzi 3646132 3646130 2026-08-24T07:10:28Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646132 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0zqbr32x1zribv08fkpp6cjvu61cf4i 3646137 3646132 2026-08-24T07:12:10Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646137 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4c52o9cvoodnzx9erveh5mnqg6fq1el 3646138 3646137 2026-08-24T07:13:20Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646138 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Канада корольдік банкі]]нен [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 8f6wtx1ozco3lg3q3ceaj29fnrqu45j 3646139 3646138 2026-08-24T07:13:51Z 1nter pares 146705 3646139 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k8789sm8ggedg95jsqxrsk17pq6b87p 3646140 3646139 2026-08-24T07:15:31Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646140 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} kkj0ptsglcokazyan60gqtplo27rv0t 3646145 3646140 2026-08-24T07:26:59Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646145 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} klcivpp9bdui1j6mcw5v8mmuo41acnn 3646148 3646145 2026-08-24T07:32:51Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646148 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} knxe3qc4urkyc3m0rz8ksp6l8spdjks 3646150 3646148 2026-08-24T07:34:08Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646150 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ju58lmic8lm15iubwpxyingt94ynrsz 3646151 3646150 2026-08-24T07:37:02Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646151 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qnlv579864y7hf6udplzbgec3lg74kv 3646177 3646151 2026-08-24T08:38:55Z 1nter pares 146705 3646177 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bdc0x1mpgov2h5jm9z51pmkgk0wyokb 3646181 3646177 2026-08-24T08:41:43Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646181 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bp79608lgzjhhamsvqq7s44uccikpop 3646182 3646181 2026-08-24T08:42:06Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646182 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} o64vyp7b2aub7rdrwyh4hj4qv0zhua8 3646184 3646182 2026-08-24T08:43:16Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646184 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2bqlle9omptwh2r1c2y9o7bpykxshxu 3646185 3646184 2026-08-24T08:43:55Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646185 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} cnd8hwiinkml2athh8smjdpgqjbs661 3646187 3646185 2026-08-24T08:44:56Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646187 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} dud1krkyakvid5tmzdcw2qsvzyy0mj1 3646188 3646187 2026-08-24T08:46:05Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646188 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} qv5cjtageem6uj0jo6uag39w9v1jdj8 3646190 3646188 2026-08-24T08:46:48Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646190 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m17sd1jgi0lqwycz36gt41jrmqrugmo 3646193 3646190 2026-08-24T08:48:33Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646193 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегінде PNC активтері 26 миллиард АҚШ долларын құрайтын Колорадода орналасқан несие беруші [[FirstBank Holding Co|FirstBank]] компаниясын 4,1 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=PNC to buy Colorado's FirstBank for $4.1bn|url=https://www.ft.com/content/b4197df2-8b66-498f-81cf-1e06f25433cc |date=September 8, 2025|author-first1=Zehra |author-last1=Munir|author-first2=Akila |author-last2=Quinio |access-date=September 8, 2025 |website=www.ft.com}}</ref> 2025 жылдың желтоқсанында PNC FirstBank Holding Company және оның еншілес компаниясы FirstBank-ті сатып алуды жүзеге асыру үшін барлық қажетті реттеуші мақұлдауларды алғаны жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Maddela |first=Vidya Sagar |date=2025-12-15 |title=PNC secures regulatory approval for FirstBank acquisition |url=https://www.retailbankerinternational.com/news/pnc-firstbank-acquisition-regulatory-approval/ |access-date=2025-12-15 |website=Future Banking |language=en-US}}</ref> Бірігу 2026 жылдың 5 қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://investor.pnc.com/news-events/financial-press-releases/detail/674/pnc-completes-acquisition-of-firstbank|title=PNC Completes Acquisition of FirstBank|date=January 5, 2026|website=The PNC Financial Services Group, Inc.}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} s4wv3tklq7x56vbbjc2ek955y2nigom 3646197 3646193 2026-08-24T08:51:12Z 1nter pares 146705 /* Тарихы */ 3646197 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегінде PNC активтері 26 миллиард АҚШ долларын құрайтын Колорадода орналасқан несие беруші [[FirstBank Holding Co|FirstBank]] компаниясын 4,1 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=PNC to buy Colorado's FirstBank for $4.1bn|url=https://www.ft.com/content/b4197df2-8b66-498f-81cf-1e06f25433cc |date=September 8, 2025|author-first1=Zehra |author-last1=Munir|author-first2=Akila |author-last2=Quinio |access-date=September 8, 2025 |website=www.ft.com}}</ref> 2025 жылдың желтоқсанында PNC FirstBank Holding Company және оның еншілес компаниясы FirstBank-ті сатып алуды жүзеге асыру үшін барлық қажетті реттеуші мақұлдауларды алғаны жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Maddela |first=Vidya Sagar |date=2025-12-15 |title=PNC secures regulatory approval for FirstBank acquisition |url=https://www.retailbankerinternational.com/news/pnc-firstbank-acquisition-regulatory-approval/ |access-date=2025-12-15 |website=Future Banking |language=en-US}}</ref> Бірігу 2026 жылдың 5 қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://investor.pnc.com/news-events/financial-press-releases/detail/674/pnc-completes-acquisition-of-firstbank|title=PNC Completes Acquisition of FirstBank|date=January 5, 2026|website=The PNC Financial Services Group, Inc.}}</ref> == Бас атқарушы директорлар == * [[Уильям С. Демчак]], 2013 жылдың 23 сәуірінен бері<ref>{{Cite news |last=Marcinek |first=Laura |date=February 15, 2013 |title=PNC Names Demchak to Succeed Rohr as Bank's CEO |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-02-14/pnc-financial-names-demchak-to-succeed-rohr-as-chief-executive}}</ref> * [[Джеймс Э. Рор]] — бас атқарушы директор: 2000 жылдың 1 мамыры — 2013 жылдың 23 сәуірі, төраға: 2001 жылдың мамыры – 2014 жылдың сәуірі * Томас Х. О'Брайен — PNC-тің бас атқарушы директоры: 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |last=Lansner |first=Jonathan |date=March 22, 1985 |title=Pittsburgh National Bank gets new management team |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19850322&id=3sUdAAAAIBAJ&pg=5154,4580495&hl=en |via=Google}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 11, 1988 |title=O'Brien Named Chairman |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19880611&id=l8tRAAAAIBAJ&pg=6014,3340339&hl=en |via=Google}}</ref> – 2000 жылдың 1 мамыры<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=February 18, 2000 |title=O'Brien retiring, Rohr to lead PNC |work=Pittsburgh Post Gazette |url=http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |access-date=March 23, 2022 |archive-date=August 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808220640/http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |url-status=dead }}</ref> ** Роберт К. Милсом — Pittsburgh National бас атқарушы директоры: 1985{{snd}}1989 жылдың 31 желтоқсаны<ref>{{Cite news |date=December 22, 1989 |title=Pittsburgh National Chairman Announces Retirement |work=[[Beaver County Times]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=b6I1AAAAIBAJ&pg=1536,4325822 |access-date=March 23, 2022 |via=Google}}</ref> * Мерл Э. Гиллианд — 1968 жылдың қарашасы<ref>{{Cite news |date=November 9, 1968 |title=Annual Dinner Schedule for Industrial Realtors |page=13 |work=Leader-Times |location=Kittanning, Pennsylvania |url=https://www.newspapers.com/clip/98266538/simpsons-leader-times/ |access-date=March 23, 2022 |via=newspapers.com}}</ref>{{snd}}1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |date=December 11, 1998 |title=Merle E. Gilliand, 76, Chairman Who Led Growth of PNC Bank |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/12/11/nyregion/merle-e-gilliand-76-chairman-who-led-growth-of-pnc-bank.html |url-access=subscription |via=Google}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nx237co8miyr8jw918go0xou2wz775a 3646198 3646197 2026-08-24T08:51:34Z 1nter pares 146705 3646198 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегінде PNC активтері 26 миллиард АҚШ долларын құрайтын Колорадода орналасқан несие беруші [[FirstBank Holding Co|FirstBank]] компаниясын 4,1 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=PNC to buy Colorado's FirstBank for $4.1bn|url=https://www.ft.com/content/b4197df2-8b66-498f-81cf-1e06f25433cc |date=September 8, 2025|author-first1=Zehra |author-last1=Munir|author-first2=Akila |author-last2=Quinio |access-date=September 8, 2025 |website=www.ft.com}}</ref> 2025 жылдың желтоқсанында PNC FirstBank Holding Company және оның еншілес компаниясы FirstBank-ті сатып алуды жүзеге асыру үшін барлық қажетті реттеуші мақұлдауларды алғаны жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Maddela |first=Vidya Sagar |date=2025-12-15 |title=PNC secures regulatory approval for FirstBank acquisition |url=https://www.retailbankerinternational.com/news/pnc-firstbank-acquisition-regulatory-approval/ |access-date=2025-12-15 |website=Future Banking |language=en-US}}</ref> Бірігу 2026 жылдың 5 қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://investor.pnc.com/news-events/financial-press-releases/detail/674/pnc-completes-acquisition-of-firstbank|title=PNC Completes Acquisition of FirstBank|date=January 5, 2026|website=The PNC Financial Services Group, Inc.}}</ref> == Бас атқарушы директорлар == * [[Уильям С. Демчак]], 2013 жылдың 23 сәуірінен бері<ref>{{Cite news |last=Marcinek |first=Laura |date=February 15, 2013 |title=PNC Names Demchak to Succeed Rohr as Bank's CEO |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-02-14/pnc-financial-names-demchak-to-succeed-rohr-as-chief-executive}}</ref> * [[Джеймс Э. Рор]] — бас атқарушы директор: 2000 жылдың 1 мамыры — 2013 жылдың 23 сәуірі, төраға: 2001 жылдың мамыры – 2014 жылдың сәуірі * Томас Х. О'Брайен — PNC-тің бас атқарушы директоры: 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |last=Lansner |first=Jonathan |date=March 22, 1985 |title=Pittsburgh National Bank gets new management team |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19850322&id=3sUdAAAAIBAJ&pg=5154,4580495&hl=en |via=Google}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 11, 1988 |title=O'Brien Named Chairman |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19880611&id=l8tRAAAAIBAJ&pg=6014,3340339&hl=en |via=Google}}</ref> – 2000 жылдың 1 мамыры<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=February 18, 2000 |title=O'Brien retiring, Rohr to lead PNC |work=Pittsburgh Post Gazette |url=http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |access-date=March 23, 2022 |archive-date=August 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808220640/http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |url-status=dead }}</ref> ** Роберт К. Милсом — Pittsburgh National бас атқарушы директоры: 1985 – 1989 жылдың 31 желтоқсаны<ref>{{Cite news |date=December 22, 1989 |title=Pittsburgh National Chairman Announces Retirement |work=[[Beaver County Times]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=b6I1AAAAIBAJ&pg=1536,4325822 |access-date=March 23, 2022 |via=Google}}</ref> * Мерл Э. Гиллианд — 1968 жылдың қарашасы<ref>{{Cite news |date=November 9, 1968 |title=Annual Dinner Schedule for Industrial Realtors |page=13 |work=Leader-Times |location=Kittanning, Pennsylvania |url=https://www.newspapers.com/clip/98266538/simpsons-leader-times/ |access-date=March 23, 2022 |via=newspapers.com}}</ref> – 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |date=December 11, 1998 |title=Merle E. Gilliand, 76, Chairman Who Led Growth of PNC Bank |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/12/11/nyregion/merle-e-gilliand-76-chairman-who-led-growth-of-pnc-bank.html |url-access=subscription |via=Google}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0xx7exjt4ja8j6p5njuxmieo2umg859 3646200 3646198 2026-08-24T08:52:43Z 1nter pares 146705 3646200 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегінде PNC активтері 26 миллиард АҚШ долларын құрайтын Колорадода орналасқан несие беруші [[FirstBank Holding Co|FirstBank]] компаниясын 4,1 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=PNC to buy Colorado's FirstBank for $4.1bn|url=https://www.ft.com/content/b4197df2-8b66-498f-81cf-1e06f25433cc |date=September 8, 2025|author-first1=Zehra |author-last1=Munir|author-first2=Akila |author-last2=Quinio |access-date=September 8, 2025 |website=www.ft.com}}</ref> 2025 жылдың желтоқсанында PNC FirstBank Holding Company және оның еншілес компаниясы FirstBank-ті сатып алуды жүзеге асыру үшін барлық қажетті реттеуші мақұлдауларды алғаны жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Maddela |first=Vidya Sagar |date=2025-12-15 |title=PNC secures regulatory approval for FirstBank acquisition |url=https://www.retailbankerinternational.com/news/pnc-firstbank-acquisition-regulatory-approval/ |access-date=2025-12-15 |website=Future Banking |language=en-US}}</ref> Бірігу 2026 жылдың 5 қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://investor.pnc.com/news-events/financial-press-releases/detail/674/pnc-completes-acquisition-of-firstbank|title=PNC Completes Acquisition of FirstBank|date=January 5, 2026|website=The PNC Financial Services Group, Inc.}}</ref> == Бас атқарушы директорлар == * [[Уильям С. Демчак]], 2013 жылдың 23 сәуірінен бері<ref>{{Cite news |last=Marcinek |first=Laura |date=February 15, 2013 |title=PNC Names Demchak to Succeed Rohr as Bank's CEO |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-02-14/pnc-financial-names-demchak-to-succeed-rohr-as-chief-executive}}</ref> * [[Джеймс Э. Рор]] — бас атқарушы директор: 2000 жылдың 1 мамыры — 2013 жылдың 23 сәуірі, төраға: 2001 жылдың мамыры – 2014 жылдың сәуірі * Томас Х. О'Брайен — PNC-тің бас атқарушы директоры: 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |last=Lansner |first=Jonathan |date=March 22, 1985 |title=Pittsburgh National Bank gets new management team |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19850322&id=3sUdAAAAIBAJ&pg=5154,4580495&hl=en |via=Google}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 11, 1988 |title=O'Brien Named Chairman |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19880611&id=l8tRAAAAIBAJ&pg=6014,3340339&hl=en |via=Google}}</ref> – 2000 жылдың 1 мамыры<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=February 18, 2000 |title=O'Brien retiring, Rohr to lead PNC |work=Pittsburgh Post Gazette |url=http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |access-date=March 23, 2022 |archive-date=August 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808220640/http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |url-status=dead }}</ref> ** Роберт К. Милсом — Pittsburgh National бас атқарушы директоры: 1985 – 1989 жылдың 31 желтоқсаны<ref>{{Cite news |date=December 22, 1989 |title=Pittsburgh National Chairman Announces Retirement |work=[[Beaver County Times]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=b6I1AAAAIBAJ&pg=1536,4325822 |access-date=March 23, 2022 |via=Google}}</ref> * Мерл Э. Гиллианд — 1968 жылдың қарашасы<ref>{{Cite news |date=November 9, 1968 |title=Annual Dinner Schedule for Industrial Realtors |page=13 |work=Leader-Times |location=Kittanning, Pennsylvania |url=https://www.newspapers.com/clip/98266538/simpsons-leader-times/ |access-date=March 23, 2022 |via=newspapers.com}}</ref> – 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |date=December 11, 1998 |title=Merle E. Gilliand, 76, Chairman Who Led Growth of PNC Bank |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/12/11/nyregion/merle-e-gilliand-76-chairman-who-led-growth-of-pnc-bank.html |url-access=subscription |via=Google}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Пенсильваниядағы 1852 жылы құрылғандар]] [[Санат:1852 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Пенсильваниядағы банктер]] [[Санат:АҚШ-тың Орта Батыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Солтүстік-Шығыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Солтүстік-Батыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Оңтүстік-Батыс экономикасы]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:1852 жылы құрылған банктер]] [[Санат:АҚШ-тың ипотекалық несие берушілері]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Питтсбургте орналасқан компаниялар]] [[Санат:Рұқсатсыз сауда жасаған банктер]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Стандартты емес ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:АҚШ-тағы инвестициялық банктер]] 68xvdxknv26lekatdn5fs59x9lllro7 3646201 3646200 2026-08-24T08:53:08Z 1nter pares 146705 3646201 wikitext text/x-wiki {{Компания |атауы = The PNC Financial Services Group, Inc. |логотипі = PNClogo.svg |суреті = Pittsburgh-Downtown-2019-06-13-Tower-at-PNC-Plaza-01.jpg |сурет атауы = Питтсбургтегі Tower at PNC Plaza |түрі = [[Қоғамдық компания]] |биржадағы листингі = {{ubl|{{NYSE|PNC}}|S&P 500 құрамдас бөлігі}} |қызметі = Бүкіл әлем бойынша |құрылды = [[10 сәуір]] [[1845 жыл|1845]]<br>Жұмысын бастады: [[28 қаңтар]] [[1852 жыл|1852]] |құрушы = |орналасуы = Tower at PNC Plaza,<br>[[Питтсбург]], [[Пенсильвания]], АҚШ |басты адамдары = Уильям С. Демчак (директорлар кеңесінің төрағасы және бас атқарушы директор)<br>Марк Видман (президент) |саласы = [[Банк ісі]]<br>Инвестициялық банк ісі<br>[[Қаржылық қызметтер]] |өнімі = Тұтынушылық банк ісі<br>Корпоративтік банк ісі<br>Жекеменшік банк ісі<br>Қаржылық талдау<br>Сақтандыру<br>Инвестициялық банк ісі<br>Ипотекалық несиелер<br>Жекеменшік капитал<br>Ауқатты адамдардың активтерін басқару<br>Несие карталары |меншікті капиталы = {{өсім}} 55,726 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |айналым = {{өсім}} 21,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |операциялық кіріс = {{өсім}} 7,9 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |таза табысы = {{өсім}} 6,1 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |активтер = {{өсім}} 557 млрд [[АҚШ доллары]] (2022) |капитализация = |қызметкерлер саны = 59 426 (2021) |басшы компания = |бағынышты компания = PNC Bank |ұраны = |бұрынғы атауы = Pittsburgh National Corporation<br>Provident National Corporation |жабылды = |жабылуының себебі = |ізбасары = |бөлімшелер = 2 629 филиал, 9 523 банкомат (2021) |статус = |тілдер = |қарызы = 325 млрд [[АҚШ доллары]] (2021) |жарнама = |аудитор = |сайты = {{URL|pnc.com}} |Ортаққор = }} '''The PNC Financial Services Group, Inc.''' — штаб-пәтері [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да орналасқан америкалық [[банк холдингтік компаниясы]] және [[қаржылық қызметтер]] корпорациясы. Оның банк ісі жөніндегі еншілес кәсіпорны, '''PNC Bank''', [[АҚШ штаттары|27 штатта]] және [[Колумбия округі]]нде жұмыс істейді, 2 629 [[банк бөлімшесі|бөлімшесі]] және 9 523 [[банкомат]]ы бар. PNC Bank активтері, бөлімшелерінің саны, депозиттері және банкоматтарының саны бойынша [[АҚШ банктерінің тізімі|АҚШ-тағы ең ірі банктердің]] бірі болып табылады. Компания сондай-ақ [[активтерді басқару]], [[әл-ауқатты басқару]], [[мұраны жоспарлау]], несиелерге қызмет көрсету және [[ақпаратты өңдеу]] сияқты қаржылық қызметтер көрсетеді. PNC [[Шағын бизнес әкімшілігі]]нің ірі несие берушілерінің бірі және ең ірі [[кредиттік карта]] эмитенттерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар компания [[жеке капитал фирмасы|жеке капитал фирмаларына]] және [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] активтермен қамтамасыз етілген несие береді. PNC [[қазынашылықты басқару]] саласындағы ең ірі кәсіпорындардың бірін басқарады және АҚШ-тағы активтермен қамтамасыз етілген [[несие синдикаттау]]ының жетекші ұйымдастырушысы бойынша екінші орында. Компанияның еншілес кәсіпорны Harris Williams & Co. — [[орта нарықтағы компания|орта нарықтағы компанияларға]] арналған [[бірігу және жұтылу]] жөніндегі елдегі ең ірі консультациялық фирмалардың бірі. PNC Real Estate бөлімшесінің құрамына кіретін, [[Оверленд-Парк (Канзас)|Оверленд-Парк]], [[Канзас]]та орналасқан және 1991 жылы құрылған Midland Loan Services [[Ипотекалық банкирлер қауымдастығы]]ның бағалауы бойынша коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерінің несиелеріне қызмет көрсететін негізгі және бастапқы сервистік ұйымдар арасында екінші орында тұр.<ref>{{Cite press release |title=MBA Releases 2017 Year-End Commercial/Multifamily Servicer Rankings |date=February 11, 2018 |publisher=[[Mortgage Bankers Association]] |url=https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |access-date=March 25, 2018 |archive-date=April 7, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005342/https://www.mba.org/2018-press-releases/february/mba-releases-2017-year-end-commercial/multifamily-servicer-rankings |url-status=dead }}</ref><ref name="10K">{{Cite web |title=The PNC Financial Services Group, Inc. 2020 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/713676/000071367621000025/pnc-20201231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Corporate Profile |url=https://www.pnc.com/content/dam/pnc-com/pdf/aboutpnc/Fact%20Sheets/CorporateProfile.pdf |website=PNC Bank}}</ref><ref name="Solution Centers">{{Cite web |title=PNC Solution Centers Provide a Space to Blend Physical and Digital Banking |url=https://www.pnc.com/insights/our-commitments/customers/pnc-solution-centers-blends-physical-digital-banking.html |website=PNC Bank}}</ref> == Тарихы == PNC Financial Services өз тарихын 1845 жылғы 10 сәуірде [[Питтсбург]], [[Пенсильвания]]да құрылған '''Pittsburgh Trust and Savings Company''' компаниясынан бастайды.<ref name="firsthundred">{{Cite book |last=Thurston |first=George Henry |url=https://archive.org/details/alleghenycounty00thurgoog |title=Allegheny County's Hundred Years |date=January 1, 1888 |publisher=A. A. Anderson & Son |access-date=April 12, 2017 |via=Internet Archive}}</ref><ref name="Thurston">{{Cite book |last=Thurston |first=George H. |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00adg8023m;view=toc;c=pitttext |title=Allegheny county's hundred years |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1888 |location=Pittsburgh |page=258}}</ref> [[Питтсбургтің үлкен өрті]]нен кейінгі ұзаққа созылған қалпына келтіру жұмыстарына байланысты Pittsburgh Trust and Savings 1852 жылғы 28 қаңтарға дейін толыққанды жұмыс істемеді.<ref>{{Cite news |date=January 29, 1909 |title=An Important Anniversary |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19090128&id=Vy4bAAAAIBAJ&pg=5484,5936448&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Бастапқыда оның кеңселері [[Либерти-авеню (Питтсбург)|Либерти-авеню]] мен 12-көшеде орналасты. Банк 1853 жылы '''Pittsburgh Trust Company''' деп аталды.<ref name="White">{{Cite book |last=White |first=Edward |url=http://digital.library.pitt.edu/cgi-bin/t/text/text-idx?idno=00afw8219m;view=toc;c=pitttext |title=A century of banking in Pittsburgh |publisher=University of Pittsburgh, Digital Research Library |year=1903 |location=Pittsburgh |page=19}}</ref> 1858 жылы компания корпоративтік кеңселерін Питтсбургтегі [[Фифт-авеню (Питтсбург)|Фифт-авеню]] мен Вуд-стриттің қиылысына көшірді, олар бүгінгі күнге дейін сол жерде орналасқан. Банк сол жылғы [[Ұлттық банк туралы заң]] аясында ұлттық жарғыға өтінім берген елдегі алғашқы банк болғаннан кейін 1863 жылы '''First National Bank of Pittsburgh''' деп аталды.<ref name="firsthundred" /> Ол құжаттарға қатысты мәселелерге және банктің сол кезде жұмыс істеп тұрғанына байланысты кейінірек құрылған басқа банктердің жарғыларды одан бұрын алуына қарамастан, 1863 жылғы 5 тамызда 48-ші жарғыны алды.<ref name="firsthundred" /><ref name="White" /> 1946 жылы First National 1930 жылдардан бері тығыз ынтымақтастықта болған Peoples-Pittsburgh Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Peoples First National Bank & Trust''' банкін құрды. 1959 жылы Peoples First Fidelity Trust Company компаниясымен бірігіп, '''Pittsburgh National Bank''' банкін құрды. Осы кезде банк қазіргі логотипінің алғашқы нұсқасын қабылдады – қаланың [[Голден-Трайангл (Питтсбург)|Голден-Трайангл]]ын бейнелейтін стильдендірілген үшбұрыш.<ref>{{Cite web |title=Corporate History |url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/company-profile/legacy-project/corporate-history.html |access-date=March 23, 2022 |website=PNC}}</ref><ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 10, 1999 |title=Obituaries: Ex-bank executive and hospital trustee |page=C6 |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990810&id=L4VSAAAAIBAJ&pg=6600,7822868&hl=en |via=[[Google]]}}</ref> Қазіргі банктің тағы бір тармағы, [[Филадельфия]]да орналасқан Provident National Corporation компаниясы, 1865 жылдан бастау алады.<ref>{{Cite web |title=PNC Predecessor Banks: Provident National Corporation |url=https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216175559/https://www.pnclegacyproject.com/provident.html |archive-date=February 16, 2019 |access-date=April 13, 2017}}</ref> 1982 жылы екеуінің де қысқартылған атауы PNC болған Pittsburgh National Corporation және Provident National Corporation '''PNC Financial Corporation''' атты жаңа ұйымға бірікті. Бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі банк бірігуі болды және активтері 10,3 миллиард АҚШ долларын құрайтын компания құрды.<ref>{{Cite news |date=November 3, 1982 |title=Banking Mergers Flourish |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1982/11/03/business/banking-mergers-flourish.html |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 19, 1982 |title=The merger of two bank holding companies was announced |work=[[United Press International]] |url=http://www.upi.com/Archives/1982/04/19/The-merger-of-two-bank-holding-companies-was-announced/4882388040400/}}</ref> 1991 және 1996 жылдар аралығында PNC оннан астам{{Citation needed|date=September 2025}} шағын банктер мен қаржы институттарын, соның ішінде 1996 жылы сол кезде PNC көлемінің үштен біріне тең болған Нью-Джерсидегі Эдисон қаласында орналасқан Midlantic Bank-пен 30 миллиард АҚШ долларына бірігуді сатып алды. Бұл оның нарықтық базасын [[Кентукки]]ден [[Нью-Йорк метрополитендік аймағы]]на дейін кеңейтті.{{Citation needed|date=March 2020}} {| class="wikitable" |+Қаржылық қорытынды<ref>{{Cite web |title=Financial Information |url=https://investor.pnc.com/financial-information |access-date=February 16, 2023 |website=The PNC Financial Services Group, Inc. |language=en}}</ref> | '''(млн АҚШ доллары)''' |'''2017''' |'''2018''' |'''2019''' |'''2020''' |'''2021''' |'''2022''' |'''2023''' |- |Жалпы кіріс |$ 15,252 |$ 16,190 |$ 16,839 |$ 16,901 |$ 19,211 |$ 21,120 |$21,490 |- |Таза пайда |$ 4,598 |$ 4,558 |$ 4,591 |$ 3,003 |$ 5,725 |$ 6,113 |$5,647 |- |Активтер |$ 380,768 |$ 382,315 |$ 410,295 |$ 466,679 |$ 557,191 |$ 557,263 |$561,580 |- |Несиелер |$ 220,458 |$ 226,245 |$ 239,843 |$ 241,928 |$ 288,372 |$ 326,025 |$321,508 |- |Депозиттер |$ 265,053 |$ 267,839 |$ 288,540 |$ 365,345 |$ 457,278 |$ 436,282 |$421,418 |} 1984 жылдан бері PNC [[Рождестволық баға индексі]]н құрастырып келеді, бұл «[[Рождествоның он екі күні (ән)|Рождествоның он екі күні]]<nowiki/>» әнінде айтылған заттардың бағасын есептейтін әзіл-оспақ [[экономикалық көрсеткіш]].<ref>{{Cite web|url=https://www.pnc.com/en/about-pnc/topics/pnc-christmas-price-index.html|title=The PNC Christmas Price Index|website=PNC Bank}}</ref> 1998 жылы PNC [[Hilliard Lyons]] компаниясын қолма-қол ақша мен акциялар түрінде 275 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Murray |first=Matt |date=August 21, 1998 |title=PNC Bank to Buy Hilliard-Lyons For $275 Million in Cash and Stock |work=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/SB903656883392614000 |url-access=subscription}}</ref> Hilliard Lyons 2008 жылы сатылды.<ref>{{Cite news |date=April 1, 2008 |title=PNC's sale of Hilliard Lyons completed |work=[[American City Business Journals|Pittsburgh Business Times]] |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2008/03/31/daily9.html}}</ref> 1998 жылы PNC өзінің кредиттік карталар бизнесін Metris (қазіргі [[HSBC Finance]]) компаниясына<ref>{{Cite news |date=September 9, 1998 |title=COMPANY NEWS; Metris To Buy $1 Billion In Credit Card Loans From PNC |work=The New York Times |agency=[[Bloomberg News]] |url=https://www.nytimes.com/1998/09/09/business/company-news-metris-to-buy-1-billion-in-credit-card-loans-from-pnc.html |url-access=subscription}}</ref> және [[MBNA]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=December 24, 1998 |title=COMPANY NEWS; MBNA Ix Buying PNC Bank's Credit Card Operations |work=[[The New York Times]] |agency=[[Dow Jones & Company|Dow Jones]] |url=https://www.nytimes.com/1998/12/24/business/company-news-mbna-is-buying-pnc-bank-s-credit-card-operations.html |url-access=subscription}}</ref> 2000 жылы компания жаңа брендтік имиджді қабылдап, атауын PNC Financial Services Group деп өзгертті.<ref>{{Cite news |date=July 16, 2002 |title=Battle of the banks: Key dates in PNC and Dollar's history |work=[[Pittsburgh Post-Gazette]] |url=https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |archive-date=April 7, 2022 |access-date=November 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407005341/https://old.post-gazette.com/businessnews/20020716oldestbanksidep9.asp |url-status=dead }}</ref> 2001 жылы PNC нарықтағы құбылмалылыққа байланысты бастапқы PNC Mortgage компаниясын [[Washington Mutual]] компаниясына сатты.<ref>{{Cite news |date=February 1, 2001 |title=PNC sells mortgage division |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/cincinnati/stories/2001/01/29/daily36.html}}</ref> 2004 жылы PNC [[Бриджуотер (Нью-Джерси)|Бриджуотер]], [[Нью-Джерси]]де орналасқан United National Bancorp компаниясын қолма-қол 321 миллион АҚШ долларына және өзінің 6,6 миллион жай акциясына сатып алды.<ref>{{Cite news |date=January 2, 2004 |title=PNC buys United National Bancorp |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/stories/2003/12/29/daily17.html}}</ref> 2005 жылы PNC [[Вашингтон]]дағы [[Riggs Bank|Riggs National Corporation]] компаниясын сатып алды. Riggs Чили диктаторы [[Аугусто Пиночет]]ке [[ақшаны жылыстату]]ға көмектескеннен кейін айыппұл салынған болатын.<ref>{{Cite news |last=O'Hara |first=Terence |date=February 11, 2005 |title=Riggs, PNC Reach New Merger Agreement |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A13829-2005Feb10.html}}</ref><ref name="acquired">{{Cite web |title=PNC: Acquired Companies |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml%3Fc%3D107246%26p%3Dirol-acquired |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170310060326/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=107246&p=irol-acquired |archive-date=March 10, 2017 |access-date=April 13, 2017}}</ref> PNC [[Вашингтон метрополитендік аймағы]]ндағы ең ірі банктердің біріне айналды. 2005 жылы PNC ипотекалық несиелерді өңдеуді [[Wells Fargo]] компаниясына аутсорсингке бере бастады.<ref>{{Cite news |last=Killian |first=Erin |date=September 15, 2005 |title=Wells Fargo, PNC partner in local home-mortgage venture |work=[[American City Business Journals|Washington Business Journal]] |url=https://www.bizjournals.com/washington/stories/2005/09/12/daily25.html}}</ref> 2006 жылғы тамызда PNC [[Mastercard]] брендімен [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) компаниясымен серіктестікте кредиттік карталарды нарыққа шығару және шығару арқылы кредиттік карталар бизнесіне қайта оралды.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=August 29, 2006 |title=PNC tries new credit cards, old strategy |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/06241/717054-28.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021211341/http://www.post-gazette.com/stories/business/news/pnc-tries-new-credit-cards-old-strategy-447984/|url-status=dead|archive-date=October 21, 2012}}</ref> 2008 жылы National City-мен бірігуден кейін, [[U.S. Bancorp]] (U.S. Bank) өнімдері PNC Bank өнімдеріне ауыстырылды. 2007 жылғы 2 наурызда PNC Мэрилендте орналасқан Mercantile Bankshares компаниясын сатып алып, депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы сегізінші ірі банкке айналды.<ref name=acquired/><ref name="Postgazette">{{Cite news |last=Fitzpatrick |first=Dan |date=October 10, 2006 |title=PNC buying Maryland bank in $6 billion deal |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |archive-date=February 15, 2012 |access-date=November 13, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215064621/http://www.pittsburghpostgazette.com/pg/06283/728754-28.stm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite press release |title=The PNC Financial Services Group Completes Acquisition of Mercantile Bankshares Corporation |date=March 2, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74138}}</ref> 2007 жылғы 26 қазанда PNC Нью-Джерсидің орталық бөлігінде және Пенсильванияның шығыс бөлігінде қызмет көрсеткен шағын коммерциялық банк Yardville National Bancorp компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition Of Yardville National Bancorp |date=October 26, 2007 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74174}}</ref> 2007 жылғы 15 қыркүйекте PNC Bank [[Лорел (Мэриленд)|Лорел]], [[Мэриленд]] қаласындағы [[Citizens National Bank]] банкін сатып алды.<ref name="NIC-citizens">{{Cite web |title=Institution History for Laurel Main Street Branch (229427) |url=https://www.ffiec.gov/nicpubweb/nicweb/InstitutionHistory.aspx?parID_RSSD=229427&parDT_END=99991231 |website=[[Federal Financial Institutions Examination Council]]}}</ref> 2008 жылғы 4 сәуірде PNC орталық Пенсильванияда, Мэрилендтің солтүстік-шығысында және Делавэрде шоттары мен бөлімшелері бар коммерциялық және тұтынушылық банк Sterling Financial Corporation компаниясын сатып алды.<ref name=acquired/><ref>{{Cite press release |title=PNC Completes Acquisition of Sterling Financial Corporation |date=April 4, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74208}}</ref> 2008 жылғы 24 қазанда [[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] кезінде PNC-нің National City-ді 5,2 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі акциялар үшін [[National City acquisition by PNC|сатып алуы]] аяқталды.<ref>{{Cite news |last=Dash |first=Eric |date=October 24, 2008 |title=PNC Gets National City in Latest Bank Acquisition |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/10/25/business/25bank.html |url-access=subscription}}</ref> Сатып алу [[2008 жылғы Төтенше экономикалық тұрақтандыру туралы заң]]ның аясында жүзеге асырылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]] шеңберінде [[АҚШ Қаржы министрлігі]]не сатылған [[артықшылықты акциялар]] арқылы қаржыландырылды.<ref>{{Cite news |last1=Fitzpatrick |first1=Dan |last2=Enrich |first2=David |last3=Paletta |first3=Damian |date=October 25, 2008 |title=PNC Buys National City in Bank Shakeout |work=The Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/SB122485472991366463 |url-access=subscription}}</ref> АҚШ Қаржы министрлігіне шығарылған акциялар 2010 жылы қайта сатып алынды.<ref>{{Cite news |date=February 2, 2010 |title=PNC to Repay TARP Money After Sale of Unit |work=[[The New York Times]] |url=https://dealbook.nytimes.com/2010/02/02/pnc-to-repay-tarp-money-after-sale-of-unit/}}</ref> Осыдан кейін PNC депозиттер көлемі бойынша АҚШ-тағы бесінші, ал бөлімшелер саны бойынша төртінші ірі банкке айналды.<ref>{{Cite press release |title=PNC to Acquire National City |date=October 24, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://pnc.mediaroom.com/index.php?s=3473&item=74230 |via=[[PR Newswire]]}}</ref><ref>{{Cite news |last=Gordon |first=Paul |date=June 22, 2010 |title=National City conversion to PNC is complete |work=[[Journal Star (Peoria)|Journal Star]] |location=Peoria, Ill |url=http://www.pjstar.com/article/20100622/News/306229856}}</ref> 2009 жылғы 14 тамызда PNC Pittsburgh-тегі [[Хилл-Дистрикт (Питтсбург)|Хилл-Дистрикт]] ауданында орналасқан Dwelling House Savings & Loan және оның жалғыз бөлімшесін Dwelling House [[банк банкроттығы|банкротқа ұшырап]], [[Депозиттерді сақтандыру жөніндегі федералдық корпорация]]ның (FDIC) басқаруына өткеннен кейін өз бақылауына алды.<ref>{{Cite news |last=Boselovic |first=Len |date=August 14, 2009 |title=PNC to take over troubled Dwelling House |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=http://www.post-gazette.com/pg/09226/990937-100.stm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018064100/http://www.post-gazette.com/stories/local/breaking/pnc-to-take-over-troubled-dwelling-house-353522/|url-status=dead|archive-date=October 18, 2012}}</ref> Dwelling House Питтсбургте басқа банктер несие беруден бас тартатын табысы төмен [[афроамерикалықтар]]ға несие беруімен танымал болды. Бөлімше жабылып, шоттар Хилл-Дистрикт ауданындағы бұрыннан бар PNC бөлімшесіне ауыстырылды.<ref>{{Cite news |last=Grant |first=Tim |date=August 18, 2009 |title=Dwelling House accounts moved to PNC |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/businessnews/2009/08/18/Dwelling-House-accounts-moved-to-PNC/stories/200908180243}}</ref> 2010 жылғы шілдеде PNC 2008 жылы National City-ді сатып алу үшін пайдаланылған [[Проблемалық активтерді құтқару бағдарламасы]]ның қаражатын өтеу мақсатында өзінің Global Investment Servicing (GIS) еншілес кәсіпорнын [[BNY|The Bank of New York Mellon]] компаниясына сатты (жоғарыдан қараңыз).<ref>{{Cite press release |title=BNY Mellon Completes Acquisition of PNC's Global Investment Servicing Business |date=July 1, 2010 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/bny-mellon-completes-acquisition-of-pncs-global-investment-servicing-business-97580209.html |via=PR Newswire}}</ref> 1973 жылы құрылған және 4 700 қызметкері болған GIS АҚШ-тағы [[өзара инвестициялық қор]]лардың толық қызмет көрсететін трансфер-агенттері арасында екінші, сондай-ақ АҚШ-тағы өзара инвестициялық қорларға бухгалтерлік есеп пен әкімшілік қызметтерді толық көлемде көрсететін екінші ірі ұйым болды. GIS жалпы сомасы 1,9 триллион АҚШ долларын құрайтын активтерге және 58 миллион акционерлік шотқа қызмет көрсетті. Ол 2008 жылғы шілдеге дейін PFPC деп аталды.<ref>{{Cite press release |title=PFPC Becomes PNC Global Investment Servicing |date=July 14, 2008 |publisher=PNC Financial |url=https://www.businesswire.com/news/home/20080714005561/en/PFPC-PNC-Global-Investment-Servicing |via=[[Business Wire]]}}</ref> 2011 жылғы қаңтарда PNC BankAtlantic банкінің [[Тампа-Бей аймағы]]ндағы бөлімшелерін сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Harrington |first=Jeff |date=January 31, 2011 |title=PNC enters Tampa Bay market, buying 19 BankAtlantic branches |work=[[Tampa Bay Times]] |url=http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |access-date=April 6, 2017 |archive-date=April 7, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407054318/http://www.tampabay.com/news/business/banking/pnc-enters-tampa-bay-market-buying-19-bankatlantic-branches/1148697 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Sharma |first=Abhinav |date=January 31, 2011 |title=BankAtlantic to sell 19 branches to PNC Bank |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/article/bankatlantic-pncbank/update-1-bankatlantic-to-sell-19-branches-to-pnc-bank-idINSGE70U0B320110131}}</ref> 2011 жылғы желтоқсанда PNC [[Атланта]]ның солтүстік маңындағы 27 бөлімшені [[Flagstar Bank (1987–2022)|Flagstar Bank]] компаниясынан 240 миллион АҚШ долларын құрайтын депозиттерімен және 42 миллион АҚШ долларын құрайтын баланстық құнымен бірге сатып алды.<ref>{{Cite news |last=Peters |first=Andy |date=July 26, 2011 |title=PNC Completes Deal for Flagstar's Atlanta Branches |work=[[American Banker]] |url=https://www.americanbanker.com/news/pnc-completes-deal-for-flagstars-atlanta-branches}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 26, 2011 |title=PNC Bank to acquire 27 metro ATL Flagstar branches |work=[[American City Business Journals|Atlanta Business Chronicle]] |url=https://www.bizjournals.com/atlanta/news/2011/07/26/pnc-bank-to-acquire-27-metro-atl.html}}</ref><ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Agreement to Acquire 27 Branches from Flagstar |date=July 26, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-announces-agreement-to-acquire-27-branches-from-flagstar-126206663.html |via=PR Newswire}}</ref> 2012 жылы PNC [[Royal Bank of Canada]]-дан [[RBC Bank#2001-2012:_RBC_Bank_USA|RBC Bank USA]] банкін 3,45 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref name="RBC">{{Cite news |last=Delano |first=Jon |date=June 20, 2011 |title=PNC To Acquire RBC's United States Unit |work=[[CBS News]] |url=http://pittsburgh.cbslocal.com/2011/06/20/pnc-to-acquire-rbcs-united-states-unit}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 19, 2011 |title=PNC to Buy R.B.C. Unit for $3.5 Billion |work=The New York Times |url=https://dealbook.nytimes.com/2011/06/20/pnc-agrees-to-buy-r-b-c-unit/ |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite news |last=Bansal |first=Paritosh |date=June 19, 2011 |title=PNC to buy RBC unit for $3.45 billion |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-rbc-pnc/pnc-to-buy-rbc-unit-for-3-45-billion-sources-idUSTRE75I2V520110619}}</ref> RBC Bank-тің [[Виргиния]]ның оңтүстігінде, [[Солтүстік Каролина]]да, [[Оңтүстік Каролина]]да, [[Джорджия (АҚШ штаты)|Джорджия]]да, [[Алабама]]да және [[Флорида]]да 426 бөлімшесі болды. Сатып алуға дейін PNC 2008 жылғы National City-ді сатып алғаннан кейінгі рейтингінен (басқа фирмалардағы бірігулер мен өсімге байланысты) төмендеп кеткен болатын; 2012 жылғы осы сатып алу PNC-ні бөлімшелер саны бойынша [[Wells Fargo]], [[Bank of America]], [[Chase Bank|Chase]] және [[U.S. Bancorp|U.S. Bank]] банктерінен кейінгі бесінші, ал жалпы активтері бойынша аталған төрт банк пен [[Citibank]]тен кейінгі алтыншы ірі банкке айналдырды.<ref name=RBC/> 2012 жылғы 30 шілдеде PNC [[Каролиналар]]дағы [[Harris Teeter]] азық-түлік дүкендерінің 138-іне, сондай-ақ тағы 53 дүкенге банкоматтар орнату жоспарын жариялады.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Expands ATM Access to 191 Harris Teeter stores |date=July 30, 2012 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-expands-atm-access-to-191-harris-teeter-stores-164244066.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |date=July 30, 2012 |title=PNC Bank adds ATMs in 191 Harris Teeter stores |work=Washington Business Journal |url=https://www.bizjournals.com/washington/breaking_ground/2012/07/pnc-bank-adds-atms-in-191-harris.html}}</ref> 2014 жылғы қыркүйекте PNC капитал нарықтары бойынша консультациялық фирма Solebury Capital Group компаниясын 50 миллион АҚШ долларына сатып алды.<ref name="Tascarella">{{Cite news |last=Tascarell |first=Patty |date=September 30, 2014 |title=PNC buying IPO consulting firm |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/blog/financial-district/2014/09/pnc-buying-ipo-consulting-firm.html}}</ref> 2015 жылғы 2 қазанда банк [[Питтсбургтің орталығы]]нда Фифт-авеню мен Вуд-стриттің қиылысында орналасқан жаңа штаб-пәтері — [[Tower at PNC Plaza]] ғимаратын ашты.<ref>{{Cite news |last=Belko |first=Mark |date=October 1, 2015 |title=PNC shows off tower, its crown jewel |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/development/2015/10/01/PNC-opens-new-400-million-Downtown-headquarters-pittsburgh/stories/201510010199}}</ref> Оның құрылысы алғаш рет 2011 жылы жарияланған болатын.<ref>{{Cite press release |title=PNC Announces Plans For World's Greenest Skyscraper |date=May 23, 2011 |publisher=PNC Financial |url=http://multivu.prnewswire.com/mnr/pnc/42893/}}</ref> PNC-ге тиесілі және [[Gensler]] жобалаған [[LEED Platinum]] сертификатына ие ғимарат [[экологиялық таза]] ерекшеліктері үшін марапаттарға ие болды.<ref>{{Cite news |last=Berg |first=Nate |date=July 15, 2016 |title=Award: The Tower at PNC Plaza |work=[[American Institute of Architects#Magazine|Architect]] |url=http://www.architectmagazine.com/awards/r-d-awards/award-the-tower-at-pnc-plaza_o}}</ref> 2017 жылғы сәуірде компания [[ECN Capital]] компаниясының АҚШ-тағы жабдықтарды қаржыландыру бизнесін 1,3 миллиард АҚШ долларына сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=ECN Capital Completes Sale of US Equipment Finance Business to PNC |date=April 3, 2017 |publisher=[[Marketwired]] |url=http://www.marketwired.com/press-release/ecn-capital-completes-sale-of-us-equipment-finance-business-to-pnc-tsx-ecn-2207246.htm}}</ref><ref>{{Cite news |last=Fleisher |first=Chris |date=September 29, 2014 |title=With acquisition, PNC set to enter IPO market |work=[[Pittsburgh Tribune-Review]] |url=http://triblive.com/business/headlines/6883328-74/pnc-advisory-services}}</ref> 2017 жылғы қарашада компания [[денсаулық сақтау саласы]]на қызмет көрсететін инвесторлармен байланыс және стратегиялық консалтингтік фирма The Trout Group компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement to Acquire The Trout Group, LLC |date=November 27, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-the-trout-group-llc-300561754.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=November 27, 2017 |title=Why PNC reeled in Trout |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/11/27/why-pnc-reeled-in-trout.html}}</ref> 2018 жылы компания бірігуден кейінгі акционерлерге қызмет көрсететін Fortis Advisors компаниясын сатып алды.<ref>{{Cite press release |title=PNC Bank Announces Definitive Agreement To Acquire Fortis Advisors |date=December 20, 2017 |publisher=PNC Financial |url=https://www.prnewswire.com/news-releases/pnc-bank-announces-definitive-agreement-to-acquire-fortis-advisors-300573883.html |via=PR Newswire}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tascarella |first=Patty |date=December 20, 2017 |title=PNC buying Fortis Advisors |work=Pittsburgh Business Times |url=https://www.bizjournals.com/pittsburgh/news/2017/12/20/pnc-buying-fortis-advisors.html}}</ref> Компания кірісі бойынша АҚШ-тың ең ірі корпорацияларының 2018 жылғы [[Fortune 500]] тізімінде 165-орынға ие болды.<ref>{{Cite magazine |title=Fortune 500 Companies 2018: Who Made the List |url=http://fortune.com/fortune500/list |magazine=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |language=en-US |access-date=November 21, 2018 |archive-date=May 2, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115903/http://fortune.com/fortune500/list/ |url-status=dead }}</ref> 2018 жылы PNC негізінен жаңа нарықтарға қызмет көрсететін дәстүрлі банк бөлімшелері мен тек банкомат қызметтерінің арасындағы гибридті «Шешімдер орталықтарын» аша бастады. Осы әдіс арқылы PNC өзінің бөлшек сауда желісін [[Бостон]], [[Денвер]], [[Канзас-Сити]], [[Нэшвилл]] және Техастағы бірнеше нарыққа, соның ішінде [[Остин]], [[Даллас]], [[Хьюстон]] және [[Сан-Антонио]] қалаларына дейін кеңейтті.<ref name="Solution Centers" /> PNC-тің «[[Үлкен төрттік]]<nowiki/>» құрамындағы екі бәсекелесі — [[Bank of America]] мен [[Chase Bank]] — осы әдіс арқылы жаңа нарықтарға, соның ішінде PNC-тің Питтсбургтегі негізгі нарығына да кеңеюде. 2019 жылдың тамызында PNC ішкі стартап ретінде жұмыс істейтін «numo» атты [[Финтех]]-инкубатор еншілес компаниясын іске қосты. Оның алғашқы әзірлемесі гиг-жұмысшыларға арналған лездік төлем және мобильді банк ісі компаниясы indi болды.<ref>{{Cite magazine |last=Groenfeldt |first=Tom |date=August 29, 2019 |title=PNC Launches A Fintech Startup Inside The Bank |url=https://www.forbes.com/sites/tomgroenfeldt/2019/08/29/pnc-launches-a-fintech-startup-inside-the-bank/ |magazine=[[Forbes]] |language=en |access-date=December 10, 2021}}</ref> 2020 жылдың мамырында компания [[BlackRock]] компаниясындағы өз үлесін сатты.<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=May 15, 2020 |title=PNC sells Blackrock stake for $14.4 billion |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://www.post-gazette.com/business/pittsburgh-company-news/2020/05/15/PNC-sells-Blackrock-stake-for-14-4-billion/stories/202005150123}}</ref> 2021 жылдың 1 маусымында PNC [[BBVA USA]] компаниясын 11,6 миллиард АҚШ долларына қолма-қол ақшаға сатып алды.<ref>{{Cite news |date=November 16, 2020 |title=PNC to buy BBVA's U.S. banking arm for $11.6 billion in cash |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-bbva-usa-m-a-pnc-finl-svc-cash-idUKKBN27W0JN}}</ref> Бұл сатып алу компанияның Колорадо мен Техастағы қатысуын едәуір күшейтіп, Алабама мен Флоридадағы қатысуын толықтырды және банкті [[Аризона]], [[Калифорния]] және [[Нью-Мексико]] нарықтарына шығарды.<ref>{{Cite web |last=Cocheo |first=Steve |date=November 18, 2020 |title=PNC to Vault to #5 Ahead of U.S. Bank in BBVA Deal Embracing Branches |url=https://thefinancialbrand.com/104331/pnc-bbva-merger-acquisition-branch-expansion-trend-digital-demchak/ |website=The Financial Brand}}</ref> 2021 жылы PNC жалпы құны 34,8 миллиард АҚШ долларын құрайтын шамамен 95 000 [[ипотекалық несие]] берді.<ref>{{Cite web |title=PNC Bank Mortgages |url=https://originationdata.com/institution/AD6GFRVSDT01YPT1CS68 |access-date=October 23, 2022}}</ref> Бұл алдыңғы жылмен салыстырғанда 23%-ға өсіп, бүгінгі күнге дейінгі ең жоғары несие беру көлемі болды. 2024 жылдың шілдесінде PNC өз клиенттеріне Coinbase-тің институционалдық платформасы арқылы [[криптовалюта]]лармен сауда жасау қызметтерін ұсыну үшін [[Coinbase]] компаниясымен серіктестік орнатты.<ref>{{Cite news |last=Lang |first=Hannah |last2=Lang |first2=Hannah |date=July 22, 2025 |title=PNC taps Coinbase to create crypto trading offering for bank customers |url=https://www.reuters.com/legal/government/pnc-taps-coinbase-create-crypto-trading-offering-bank-customers-2025-07-22/ |access-date=July 23, 2025 |work=Reuters |language=en}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегінде PNC активтері 26 миллиард АҚШ долларын құрайтын Колорадода орналасқан несие беруші [[FirstBank Holding Co|FirstBank]] компаниясын 4,1 миллиард АҚШ долларына сатып алатынын жариялады.<ref>{{Cite web |title=PNC to buy Colorado's FirstBank for $4.1bn|url=https://www.ft.com/content/b4197df2-8b66-498f-81cf-1e06f25433cc |date=September 8, 2025|author-first1=Zehra |author-last1=Munir|author-first2=Akila |author-last2=Quinio |access-date=September 8, 2025 |website=www.ft.com}}</ref> 2025 жылдың желтоқсанында PNC FirstBank Holding Company және оның еншілес компаниясы FirstBank-ті сатып алуды жүзеге асыру үшін барлық қажетті реттеуші мақұлдауларды алғаны жарияланды.<ref>{{Cite web |last=Maddela |first=Vidya Sagar |date=2025-12-15 |title=PNC secures regulatory approval for FirstBank acquisition |url=https://www.retailbankerinternational.com/news/pnc-firstbank-acquisition-regulatory-approval/ |access-date=2025-12-15 |website=Future Banking |language=en-US}}</ref> Бірігу 2026 жылдың 5 қаңтарында аяқталды.<ref>{{Cite web|url=https://investor.pnc.com/news-events/financial-press-releases/detail/674/pnc-completes-acquisition-of-firstbank|title=PNC Completes Acquisition of FirstBank|date=January 5, 2026|website=The PNC Financial Services Group, Inc.}}</ref> == Бас атқарушы директорлар == * [[Уильям С. Демчак]], 2013 жылдың 23 сәуірінен бері<ref>{{Cite news |last=Marcinek |first=Laura |date=February 15, 2013 |title=PNC Names Demchak to Succeed Rohr as Bank's CEO |work=[[Bloomberg News]] |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-02-14/pnc-financial-names-demchak-to-succeed-rohr-as-chief-executive}}</ref> * [[Джеймс Э. Рор]] — бас атқарушы директор: 2000 жылдың 1 мамыры — 2013 жылдың 23 сәуірі, төраға: 2001 жылдың мамыры – 2014 жылдың сәуірі * Томас Х. О'Брайен — PNC-тің бас атқарушы директоры: 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |last=Lansner |first=Jonathan |date=March 22, 1985 |title=Pittsburgh National Bank gets new management team |work=[[Pittsburgh Press]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1144&dat=19850322&id=3sUdAAAAIBAJ&pg=5154,4580495&hl=en |via=Google}}</ref><ref>{{Cite news |date=June 11, 1988 |title=O'Brien Named Chairman |work=Pittsburgh Post-Gazette |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19880611&id=l8tRAAAAIBAJ&pg=6014,3340339&hl=en |via=Google}}</ref> – 2000 жылдың 1 мамыры<ref>{{Cite news |last=Sabatini |first=Patricia |date=February 18, 2000 |title=O'Brien retiring, Rohr to lead PNC |work=Pittsburgh Post Gazette |url=http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |access-date=March 23, 2022 |archive-date=August 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220808220640/http://old.post-gazette.com/businessnews/20000218pnc1.asp |url-status=dead }}</ref> ** Роберт К. Милсом — Pittsburgh National бас атқарушы директоры: 1985 – 1989 жылдың 31 желтоқсаны<ref>{{Cite news |date=December 22, 1989 |title=Pittsburgh National Chairman Announces Retirement |work=[[Beaver County Times]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=b6I1AAAAIBAJ&pg=1536,4325822 |access-date=March 23, 2022 |via=Google}}</ref> * Мерл Э. Гиллианд — 1968 жылдың қарашасы<ref>{{Cite news |date=November 9, 1968 |title=Annual Dinner Schedule for Industrial Realtors |page=13 |work=Leader-Times |location=Kittanning, Pennsylvania |url=https://www.newspapers.com/clip/98266538/simpsons-leader-times/ |access-date=March 23, 2022 |via=newspapers.com}}</ref> – 1985 жылдың 1 сәуірі<ref>{{Cite news |date=December 11, 1998 |title=Merle E. Gilliand, 76, Chairman Who Led Growth of PNC Bank |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1998/12/11/nyregion/merle-e-gilliand-76-chairman-who-led-growth-of-pnc-bank.html |url-access=subscription |via=Google}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Пенсильваниядағы 1852 жылы құрылғандар]] [[Санат:1852 жылы құрылған АҚШ компаниялары]] [[Санат:Пенсильваниядағы банктер]] [[Санат:АҚШ-тың Орта Батыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Солтүстік-Шығыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Солтүстік-Батыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Оңтүстік-Шығыс экономикасы]] [[Санат:АҚШ-тың Оңтүстік-Батыс экономикасы]] [[Санат:Нью-Йорк қор биржасында листинг акциясы бар компаниялар]] [[Санат:1852 жылы құрылған банктер]] [[Санат:АҚШ-тың ипотекалық несие берушілері]] [[Санат:Онлайн брокерлер]] [[Санат:Питтсбургте орналасқан компаниялар]] [[Санат:Рұқсатсыз сауда жасаған банктер]] [[Санат:Бастапқы дилерлер]] [[Санат:Стандартты емес ипотекалық несие берушілер]] [[Санат:Жүйелік маңызы бар қаржы институттары]] [[Санат:АҚШ инвестициялық банктері]] jsrs8qlf05hk8klpjrvg47xriener9m 3 785608 3646116 2026-08-24T06:57:29Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3646116 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jako2588}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 11:57, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) 45e64sd3mrg1s8ibcy8xwb62iojdt5m 3646242 3646116 2026-08-24T10:36:10Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ жаңа бөлім 3646242 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Jako2588}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 11:57, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) == Дереккөздер == Қайырлы күн! Мақалаға қосылған ақпараттың дереккөздері көрсетілмеген екен. Ақпаратты тиісті дереккөздермен толықтырып қоюыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:36, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) hkthc06cic4npyfs9yeqbph50yu667d 0 785609 3646141 2026-08-24T07:18:02Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3646141 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Латвия қалалары]] gfoqqhuv7w5q214iz8r34xm7khflg20 3646142 3646141 2026-08-24T07:21:18Z Мағыпар 100137 үлгі 3646142 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5v2ianmyesx8rnnnb978hy6x14eryji 3646146 3646142 2026-08-24T07:29:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3646146 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pwg6f3wsx5zdfm16i0p74o5wili5xaf 3646147 3646146 2026-08-24T07:30:22Z Мағыпар 100137 дереккөз 3646147 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] nduqkcunbg4ghjsqji4ei5paem5atbf 3646149 3646147 2026-08-24T07:34:09Z Мағыпар 100137 толықтыру 3646149 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] n4zn49ycc9azg5gb09omhj78m3kww0w 3646152 3646149 2026-08-24T07:37:22Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ толықтыру 3646152 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] khxfg33kg5gw4pf0om3rk6vno19c41d 3646153 3646152 2026-08-24T07:38:43Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3646153 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bg7xl051gr3gthlc5q7zr7r68wcctqy 3646155 3646153 2026-08-24T07:47:26Z Мағыпар 100137 толықтыру 3646155 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] mlwpbupaeql87ufg72v13nqhpov6015 3646157 3646155 2026-08-24T07:56:44Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3646157 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] s9z7j3kklfzke3wqikyt9gy9kcgphdx 3646158 3646157 2026-08-24T07:59:15Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3646158 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 5lca9c22xqnblcybvfhko6trwlke8zp 3646159 3646158 2026-08-24T08:00:15Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3646159 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] aitxvr5toctsf0y4q9s773n5e9s8s96 3646160 3646159 2026-08-24T08:04:47Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3646160 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] r86dwpx7e7q2amw0ek71ak5olol5ek5 3646162 3646160 2026-08-24T08:10:59Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3646162 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] p28iiscliqytdowtpfl9udjinkt8sij 3646165 3646162 2026-08-24T08:19:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3646165 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6ec13awzsmi7c6jjxw0v78gxqmrswyu 3646167 3646165 2026-08-24T08:22:36Z Мағыпар 100137 толықтыру 3646167 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ofnd70z762ykml1feqiq2ai6256fguh 3646168 3646167 2026-08-24T08:23:47Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646168 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j0cihsep0byfuqsf7ly6b6241eg09p8 3646169 3646168 2026-08-24T08:25:15Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646169 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] faia054xssmjpfmsv7n9b7eerrv2vj1 3646170 3646169 2026-08-24T08:26:44Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646170 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 40yqm88pvdpact0kti2xnhy4gibzxcb 3646171 3646170 2026-08-24T08:27:37Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646171 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] j56zpr2gkwqt2003q1vyvcxjtatc99m 3646172 3646171 2026-08-24T08:28:51Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646172 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dev5m9vxi20eltd21hcon2pea5175oo 3646173 3646172 2026-08-24T08:29:58Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646173 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dofn2l1wdwj2w3gbfmxneo3g0cowak3 3646174 3646173 2026-08-24T08:31:46Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646174 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tbfi17f0s8buir03hmm7btluqqon3qu 3646175 3646174 2026-08-24T08:33:27Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646175 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bf9xdlt0bh9xpnncodk2kfey2m6aih0 3646176 3646175 2026-08-24T08:38:42Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646176 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] lpxd8pvalc99xk2n41sxbn7exhnaizs 3646178 3646176 2026-08-24T08:39:31Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646178 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] dp0016lg7e7kzw2j6grbjlw4k3wvqvc 3646179 3646178 2026-08-24T08:40:12Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646179 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' * == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] sd1jomqrslfzp128l8apan7vnr0q8bu 3646180 3646179 2026-08-24T08:41:01Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3646180 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.''' == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] tqrdxlh50qiz2fg8594n9exbqt0g3nl 3646183 3646180 2026-08-24T08:42:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ дереккөз 3646183 wikitext text/x-wiki '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ek3tewmn9ae7csukpmtvn9jjegdlo2l 3646186 3646183 2026-08-24T08:44:12Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3646186 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] kckrc6i0hb5q417r53e6q830b8y4aff 3646189 3646186 2026-08-24T08:46:41Z Мағыпар 100137 үлгі 3646189 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0vwds25k1o0y8rf27xrsidgk7h9v1vi 3646191 3646189 2026-08-24T08:47:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3646191 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] hp88uuuuy1infk6mnogdr5ytc7upp4n 3646192 3646191 2026-08-24T08:47:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3646192 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] cj7hpa2dq6gev7hybxt7rcgc2fe8iwc 3646194 3646192 2026-08-24T08:48:55Z Мағыпар 100137 үлгі 3646194 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 0nrzqzo2nv1yisjj0vuwymc8fd1mhmu 3646195 3646194 2026-08-24T08:49:52Z Мағыпар 100137 үлгі 3646195 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] e7ih8b1gn6guzfg0yw50eckapp44oco 3646196 3646195 2026-08-24T08:50:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3646196 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] l95zfzai1xknipe98fgapo57jynx7ki 3646199 3646196 2026-08-24T08:51:39Z Мағыпар 100137 үлгі 3646199 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pank770u5g9udb9rco1b1zvvwdbqxai 3646202 3646199 2026-08-24T08:53:13Z Мағыпар 100137 үлгі 3646202 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] qy1umgu12z7wje3zq67aoj4fq98vhen 3646203 3646202 2026-08-24T08:56:20Z Мағыпар 100137 сурет қою 3646203 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] pi0ew3f2rjdtkbqv59rqcukpzeelch7 3646205 3646203 2026-08-24T08:59:25Z Мағыпар 100137 сурет қою 3646205 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 6zcjuiqbxz0mu80k8cwhftuj62fqhdt 3646206 3646205 2026-08-24T09:00:21Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3646206 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы Lielvārdes katoļu baznīca 2002-01-12.jpg|Католик шіркеуі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] e2dj1nlx5csq0hif41wx0u8d1psuvca 3646208 3646206 2026-08-24T09:01:50Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3646208 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы Lielvārdes katoļu baznīca 2002-01-12.jpg|Католик шіркеуі Lielvārde Castle ruins 03.JPG|Лиелварде қамалының қирандылары </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] 3f75zw70x1vqdcg9cnkv8yqdf7cerfk 3646209 3646208 2026-08-24T09:03:54Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3646209 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы Lielvārdes katoļu baznīca 2002-01-12.jpg|Католик шіркеуі Lielvārde Castle ruins 03.JPG|Лиелварде қамалының қирандылары Lāčplēša iela Lielvārde.jpg|Лачплеша көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] bc028ydjbhn0nm2ix89aft8rctpqdk5 3646210 3646209 2026-08-24T09:05:47Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3646210 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы Lielvārdes katoļu baznīca 2002-01-12.jpg|Католик шіркеуі Lielvārde Castle ruins 03.JPG|Лиелварде қамалының қирандылары Lāčplēša iela Lielvārde.jpg|Лачплеша көшесі Lielvārde, 1905. g. revolūcijas piemineklis. 2001-04-08 - panoramio.jpg|1905 жылғы революцияға арналған ескерткіш </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] c87epbecwc715t2n2xv5fmtzc4x2jih 3646211 3646210 2026-08-24T09:08:57Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ сурет қою 3646211 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Лиелварде |шынайы атауы = {{lang-lv|Lielvārde}} |сурет = Andreja Pumpura Lielvārdes muzejs.JPG |сурет атауы = |жағдайы = Аймақтық қала |ел = |елтаңба = Lielvarde COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Аймақ |аймағы = Огре аймағы |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1201 |бұрынғы атаулары = Ленневарден |статус алуы = 1992 |жер аумағы = 9,83 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 6106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 603,5 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = (+371) 650 |пошта индексі = LV-5070 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Lielvārde |сайты = |сайт тілі = }} '''Лиелварде''' ({{lang-lv|Lielvārde}}) — [[Латвия]]ның орталығындағы қала, [[Огре аймағы]]ның құрамына кіреді, бұрынғы Лиелварде аймағының әкімшілік орталығы. 2026 жылғы жағдай бойынша Лиелварде халқының саны 6106 адамды құрайды. Лиелварде — Латвиядағы 76 қаланың бірі және халқының саны бойынша Латвияда 33-ші орында.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lv/population-of-lielvarde-11467.html|title=Население Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Лиелварде қаласы Латвияның орталығында, Даугава өзенінің жағасында, [[Рига]]дан 55 км қашықтықта орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі — 45 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/131262?ysclid=mt6x9pp9tn154969647|title=Лиелварде на карте, Латвия|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Тарихы == Қазіргі қаланың орны бір кездері Леневарден қонысының орны болған. Ұзақ уақыт бойы бұл аумақ балтықтар мен ливондықтар арасындағы қақтығыс аймағы болды. Содан кейін, 1205 жылы неміс рыцарлары келіп, соғысып жатқан халықтарды ығыстырды. [[Сурет:BM07119Am.jpg|нобай|солға|200px|Лиелварде көрінісі (Иоганн Кристоф Броце, 1796)]] Неміс рыцарларының қоныстарына үнемі шабуыл жасауына байланысты 1213 жылы Лиелвардеге литвалықтар шабуыл жасады. 1229 жылы бұл жерлерде қамал салынды. Отыз жылдан кейін бұл аймақ семиттер мен неміс рыцарлары арасындағы екінші шайқас орнына айналды. Бұл батыс Балтық жағалауында неміс қанаушыларына қарсы жаппай көтерілістердің басталуына әкелді. Лиелварде халқының жартысынан көбі 1710 жылы оба дерті кезінде қырылды. Кейіннен қоныс ұзақ уақыт бойы құлдырауға ұшырады. Тек Рига-Двина темір жолының ашылуы ғана Лиелварденнің экономикалық қалпына келуінің бастамасы болды.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16470-Lielvarde.html|title=Европа. Латвия. историческая область Видземе|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> Солтүстік соғыстан кейін аймақ Ресей империясының Лифландия губерниясының құрамына кірді. 1949 жылы Лиелварде жұмысшылар қонысы мәртебесін алды (1961 жылдан бастап қалалық үлгідегі елді мекен). 1970 жылдары қоныс маңында әскери аэродром салынды, ал қалалық үлгідегі елді мекеннің солтүстік бөлігінде армияның қажеттіліктеріне арналған пәтер кешені салынды.<br /> Латвия тәуелсіздігін қалпына келтіргеннен кейін Лиелварде 1992 жылы 5 наурызда қала құқығын алды. 2021 жылдың 1 шілдесінен бастап Лиелварде муниципалитеті Лиелварде қаласымен бірге Огре аймағыныі құрамына кірді. == Экономикасы және инфрақұрылымы == 2022 жылы Лиелварде ең көп жылдық айналымы бар компания SIA «Haitek Latvia» болды. Лиелварде қалалық және приходтық әкімшілік мекемелер орналасқан: Эдгарс Каулинш Лиелвард орта мектебі, Лиелварде бастауыш мектебі, «Пут вэйини» мектепке дейінгі мектебі, музыка және өнер мектебі, спорт орталығы, Андрейс Пумпурс Лиелвард мұражайы, екі саябақ (Рембат паркі және Лиелвард паркі), сондай-ақ мәдени орталық. == Көрікті орындары == [[Сурет:Lielvardes luteranu baznica.JPG|нобай|оңға|200px|Лютеран шіркеуі]] *'''Ульдевена ағаш қамалы;''' *'''Ливон епископының сарайының қирандылары;''' *'''Андрей Пумпура мұражайы;''' *'''Румбиняс сарқырамасы;''' *'''Евангелдік лютерандық шіркеу;''' *'''Силакрога паромы;''' *'''«Лачплсис төсегі»''' — салмағы 80 тонна болатын үлкен тас; *'''Қалалық саябақтағы мүсіндер бағы;''' *'''Дина Сумерагстың шеберханасы;''' *'''«Лиелварде» ұлттық саябағы;''' *'''Драудзина мектебінің ескерткіш тасы;''' *'''Әулие Николай православие шіркеуі;''' *'''Лиелварде құс бағы;''' *'''«1905» ескерткіші;''' *'''Рим-католик шіркеуі.'''<ref>{{citeweb|url=https://womanadvice.ru/lielvarde_lc4380|title=Европа > Латвия > Лиелварде|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-08-24|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Lielvārdes stacija 2021 (2).jpg|Теміржол стансасы Lielvārdes katoļu baznīca 2002-01-12.jpg|Католик шіркеуі Lielvārde Castle ruins 03.JPG|Лиелварде қамалының қирандылары Lāčplēša iela Lielvārde.jpg|Лачплеша көшесі Lielvārde, 1905. g. revolūcijas piemineklis. 2001-04-08 - panoramio.jpg|1905 жылғы революцияға арналған ескерткіш </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Латвия қалалары}} [[Санат:Латвия қалалары]] ezbgavajx3lvhgk6mhzil6viv882k6g 3 785610 3646161 2026-08-24T08:07:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3646161 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Caytrun}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 13:07, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) 8k01ya913lb7w718qpod66e1o37pi8f 3 785611 3646212 2026-08-24T09:11:32Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3646212 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Кенжеғали}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 14:11, 2026 ж. тамыздың 24 (+05) 5sauyyi0edco34b9exz5p1gs3s4r16l 0 785613 3646221 2026-08-24T09:53:34Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Хорсберг (арал)]] бетін [[Хорсборо (арал)]] бетіне жылжытты 3646221 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Хорсборо (арал)]] sm64mq9pexdyu0t5dzhj8zy3fpgjgpt 0 785614 3646226 2026-08-24T10:14:40Z Жадыра Абибуллаевна 184705 Мақаланың жаңа нұсқасы толықтырылды, тарихи деректер мен дереккөздер енгізілді. 3646226 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> "Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы" КММ '{{Ұйым |атауы = Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» |толық атауы = Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі |қысқаша атауы = Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы |құрылған жылы = 1997 |орналасқан жері = [[Шымкент]], [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданы]] |мекенжайы = Гагарин көшесі, 122 |бағыныстылығы = Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасы |қызмет саласы = Тілдерді оқыту, әдістемелік қызмет |құқықтық нысаны = Коммуналдық мемлекеттік мекеме }}'Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы»''' — [[Шымкент]] қаласында тілдерді оқыту және тілдерді дамыту саласында қызмет атқаратын коммуналдық мемлекеттік мекеме. Орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарайды. Мекеме мемлекеттік және мемлекеттік емес ұйымдардың қызметкерлеріне, сондай-ақ жеке тұлғаларға тіл үйрету курстарын ұйымдастырады.<ref name="gov1">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-til/press/news/details/198965 «Қазақ тілін оқытатын тұңғыш орталық Шымкентте ашылған»], Шымкент қаласының ресми интернет-ресурсы.</ref> == Тарихы == Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығының» тарихы 1997 жылдан басталады. Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 4 қарашадағы №3186 өкімімен мақұлданған «Қазақстан Республикасы тіл саясатының тұжырымдамасын» іске асыру мақсатында Шымкент қаласы әкімінің 1997 жылғы 31 қаңтардағы №152 шешімімен «Мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығы» құрылды.<ref name="gov1" /> 1997 жылғы №152 шешімге сәйкес орталық мемлекеттік тілді оқыту жұмыстарын ұйымдастыруға бағытталды. Осы кезеңнен бастап Шымкент қаласында мемлекеттік тілді жүйелі түрде оқытуға арналған арнайы орталық жұмыс істей бастады. Орталықтың қызметі кейінгі жылдары тілдерді оқыту және әдістемелік қамтамасыз ету бағыттарымен толықты. Мекеме мемлекеттік тілдің қолданылу аясын кеңейтуге, тіл үйренушілерге әдістемелік көмек көрсетуге және тіл саясатын іске асыруға бағытталған жұмыстар жүргізді. 2014 жылы мекеменің ұйымдастырушылық-құқықтық құрылымы қайта қаралды. Шымкент қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 4 мамырдағы №826 қаулысымен «Шымкент қалалық қазақ тілін оқыту, салт-дәстүрді және өнерді насихаттау орталығы» коммуналдық мемлекеттік қазыналық кәсіпорнын қайта ұйымдастыру арқылы «Тілдерді оқыту орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесін құру туралы шешім қабылданды.<ref name="gov2">Шымкент қаласы әкімдігінің 2014 жылғы 4 мамырдағы №826 қаулысы. Пайдаланушы ұсынған архивтік құжат.</ref> Кейін мекеме «Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі» атауымен қызметін жалғастырды. == Қызметі == Орталықтың негізгі қызметі — қазақ, орыс және ағылшын тілдерін оқыту, мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізу және латын графикасын оқыту курстарын ұйымдастыру. Сонымен қатар тіл үйренушілерге арналған оқулықтар, оқу-әдістемелік және көмекші оқу құралдары мен сөздіктер әзірлеу және шығару жұмыстары жүргізіледі.<ref name="gov1" /> == Әдістемелік қызметі == Орталықтың маңызды бағыттарының бірі — тілдерді оқытудың әдістемелік базасын жетілдіру. Мекеме оқытушылардың кәсіби біліктілігін арттыруға, оқу үдерісінде тиімді әдіс-тәсілдерді қолдануға және тәжірибе алмасуға бағытталған семинарлар мен әдістемелік іс-шаралар ұйымдастырады. Орталықта тіл үйрету әдістемесі, мемлекеттік тілде іс жүргізу және тіл мәдениеті мәселелеріне арналған оқу-әдістемелік іс-шаралар өткізіледі. == Мемлекеттік тіл саясаты == Шымкент қалалық «Тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» Қазақстан Республикасының тіл саясатын жергілікті деңгейде іске асыруға қатысады. Орталықтың жұмысы тұрғындардың мемлекеттік тілді меңгеруіне жағдай жасауға, қазақ тілінің қоғамдық және кәсіби ортадағы қолданысын кеңейтуге және тіл үйретудің сапасын арттыруға бағытталған. Орталықтың тарихы Шымкент қаласында мемлекеттік тілді оқыту ісінің институционалдық тұрғыдан қалыптасуымен байланысты. 1997 жылы арнайы мемлекеттік тілді міндетті және ақысыз оқыту орталығының құрылуы қаладағы мемлекеттік тіл саясатын жүзеге асырудың маңызды кезеңдерінің бірі болды.<ref name="gov1" /> == Құрылымы және бағыныстылығы == Қазіргі таңда орталық Шымкент қаласының мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасына қарасты коммуналдық мемлекеттік мекеме болып табылады.<ref name="goszakup">Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы. «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының "Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы" коммуналдық мемлекеттік мекемесі».</ref> Мекеменің ресми атауы — «Шымкент қаласы мәдениет, тілдерді дамыту және архивтер басқармасының «Шымкент қалалық тілдерді оқыту-әдістемелік орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі». == Мекенжайы == Орталық [[Шымкент]] қаласы, [[Абай ауданы (Шымкент)|Абай ауданы]], Гагарин көшесі, 122-үй мекенжайында орналасқан.<ref name="egov">Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі. «Астана, Алматы, Шымкент қалалары және ҚР облыстық тілдерді оқыту орталықтарының байланыстары».</ref> == Дереккөздер == <references /> == Сыртқы сілтемелер == [https://www.gov.kz/ Шымкент қаласының ресми интернет-ресурсы] [https://egov.kz/ Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі] [https://www.goszakup.gov.kz/ Қазақстан Республикасының мемлекеттік сатып алу порталы] [[Санат:Шымкент қаласының ұйымдары]] [[Санат:Шымкент]] [[Санат:Қазақстандағы тіл ұйымдары]] [[Санат:Қазақ тілі]] hhoq5rx3aqi91sni7t0kw8fhhz1v6rm 0 785615 3646244 2026-08-24T10:38:01Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |... 3646244 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = ''Орны бос'' |тағайындалған = [[1 шілде]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Сайланбақ депутаттар кейін төрағасын да, орынбасарларын да таңдайтын болады. == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> Төраға сайланбай тұрғанда Құрылтайдың отырыстарына [[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы|Орталық сайлау комиссиясы]]ның басшысы төрағалық етеді.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] bpoyq9u9gjcjbqd0k1m67sagtufcu3d 3646246 3646244 2026-08-24T10:44:35Z Nurken 111493 /* Міндеттері және өкілеттіктері */ 3646246 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасарлары |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |эмблема = Emblem of Kazakhstan (3D).svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |портреті = |портреттің ені = 150px |портреттің тақырыбы = |қазіргі = ''Орны бос'' |тағайындалған = [[1 шілде]] [[2026 жыл]]дан бастап |басшылық етеді = |басқару түрі = Басшы орынбасары |резиденция = [[Астана]], [[Қазақстан]] |ұсынылады = [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары сайлайды |өкілеттігінің мерзімі = 5 жыл, қайта сайлану құқығы шектелмеген |айлығы = |пайда болды = 1 шілде 2026 |таратылды = |біріншісі = ''Әлі белгісіз'' |соңғысы = |сайты = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасы Құрылтайы төрағасының орынбасарлары''' — бірпалаталы [[Қазақстан Құрылтайы]] [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|спикер]]інің орынбасарлары. Олар үшеу<ref name="akordakz" /> болады. == Тарихы == Қазақстан 1991 жылы тәуелсіздік алған уақыттан бері жұмыс істеген бірпалаталы [[Қазақстан Жоғарғы Кеңесі]]нің орнына 1995 жылы екіпалаталы [[Қазақстан парламенті]]н орнататын конституция бекітті. Оның құрамына [[Қазақстан Сенаты|Сенат]] пен [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] кірді. Бұл жүйе ел билігінің заң шығарушы тармағы болып 2026 жылғы конституциялық реформаға дейін қызмет етті. [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]] нәтижесінде жаңа Ата заң және Құрылтай атты бірпалаталы парламент бекітілді. Құрылтайдың тұңғыш сайлауы 2026 жылғы 23 тамызда болды. Сайланбақ депутаттар кейін төрағасын да, орынбасарларын да таңдайтын болады. == Тағайындалуы == Төрағаның орынбасарларын Құрылтай депутаттары жалпы санының көпшілік дауысымен жасырын дауыс беру арқылы сайлайды. Орынбасар лауазымына кандидатураны [[Қазақстан Құрылтайы төрағасы|Төраға]] таңдайды.<ref name="konstsot">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Конституциясы|access-date=2026-07-28}}</ref> == Міндеттері және өкілеттіктері == Құрылтайдың төраға орынбасарлары төрағаның уақытша болмауы, науқастануы немесе өз міндеттерін атқара алмауы жағдайында оның орнына қызмет атқарып, сабақтастықты қамтамасыз етеді. Сонымен қатар олар төраға ресми түрде жүктеген жекелеген функциялар мен тапсырмаларды орындайды.<ref name="akordakz">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-kuryltayy-zhane-onyn-deputattarynyn-martebesi-turaly-953324|lang=kk|title=Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесi туралы|publisher=[[Қазақстан президенті]]|access-date=2026-07-10}}</ref> Құрылтайдың алғашқы сессиясын көбіне [[Қазақстан президенті]] ашады. Басқа жағдайда бұл міндет Төрағаға жүктеледі.<ref name="akordakz" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Құрылтайы]] dqd6kqn0w3wsvlhlb0o4pldv5j135hp 0 785616 3646248 2026-08-24T10:45:33Z Nurken 111493 «[[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3646248 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қазақстан Құрылтайы төрағасының орынбасары]] o3yz5xldhddwhvu4nlxxqlqjc4wph7j